Nieuwe maanmissies krijgen steeds meer vorm: maar welke precies?

Maar helemaal welkom bij een nieuwe Space Cowboys aflevering nummer N127 alweer. Ik sta hier met Luc van den Abeelen. Hallo. Erik Laan. Hallo. Welkom. Mijn naam is Thijs Roes. Gezamenlijk doen wij deze Space Cowboys. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik ben nu met Luc van den Abeelen. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ik heb het al eens gelet. Ja, dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Dat is een heel goed punt. Ja, dat was gewoon omdat die schotel op Voyager, die pikten toch nog het signaal op, ook al stond hij niet goed gericht. Ah, vanuit kwaliteit. Ja, kwaliteit. Ja, kwaliteit vulde jij er zeker. Zo worden ze niet meer gemaakt tegenwoordig. Nee, dat is heel goed. Nou, is dat bij deze helemaal lekker gezet. Dan gaan we even als eerste naar India en Rusland. Wie wil deze oppikken? Erik. Ja, wat is er aan de hand? Als we speak vliegen er nu twee ruimteschepen op weg naar de maan om daar te landen. Het opvallende is natuurlijk dat ze bijna op hetzelfde moment gaan landen. En ook nog eens een keer heel dicht bij elkaar. Dus het lijkt echt zo van, hebben ze dit van tevoren bedacht dat we dit wedstrijdje gaan doen. Maar goed, op 21 augustus gaat als eerste Luna 25 landen waarschijnlijk. Van de Russen. De Russen zijn wel later gelanceerd, maar ze hebben nou eenmaal wat krachtige raket en een andere mazzabudget om dat mogelijk te maken. Want de Indiërs, die doen het wat langzamer met wat meer tussenstappen. Maar het zijn allebei landers van ongeveer 1750 kilo, dus heel gelijkwaardig. De Indiërs hebben ook nog een klein robotwagentje aan boord, wat ze gaan laten rondrijden. Dat hebben de Russen niet. De Russen willen wel een jaar missie gaan doen op de maan. Terwijl de Indiërs na twee weken gaan dat ding ophouden met bestaan. De reden daarvoor is omdat aan boord van die Russen landen, er zitten zogeheten RTGs. Dat zijn eigenlijk batterijen die werken op radioisitopenverval en daarmee kun je elektriciteit opwekken. Het verval, jij komt net van een bedrijf in Broekop Langen Dijk, RGS zei dat. En die maken dat soort dingen en zoeken ook Markt in Space. Een aantal Amerikaanse bedrijven zijn geïnteresseerd in die technologie uit Broekop Langen Dijk. Dat was ook nieuw voor mij, maar ik kom er net van vandaan. Die maken dat soort batterijen voor deep space exploration. Hoe moet ik me voorstellen, is het een batterij of meer een opwekker? Het is een warm ding en daar kun je elektriciteit van maken. Het werkt als volgt, je hebt een plaatje silicium-germanium. Dat is een combinatie van silicium-germanium, een speciale verhouding. En als je daar nu aan de zijkant warmte toevoert, dan produceert dat plaatje elektriciteit. Zogeheten thermisch-elektrische effect. Sommige materialen kunnen dat. Dus als je dat gaat stekken, dan kun je een batterij maken. Als je maar warmte toevoert, dan produceert die elektriciteit. Aan boord van Voyertje zit ook zo'n ding, ook zo'n cel. En die wordt opgewarmd door plutonium. Dat vervalt heel mooi. Vorige week uitgelegd hoe dat werkt. Dat werkt al 46 jaar, dus daar hoef je geen zonlicht voor te gebruiken. Proof of technology zou je zeggen. In Broek op lange tijd kunnen ze dat ook. Ik hoop dat dat binnenkort ook op een Europese maallander is, komt te houden. En het voordeel is dan dus, je hebt ook elektriciteit, de zon niet geint. Dus je hebt het niet om met zonnepanelen te doen. Als je op de maal land, dat gaat die Indische lander op 22 augustus doen, een dag daarna. Na de Russische landing. Hij landt precies op het punt dat de zon opkomt op de maan. En dan heb je twee weken lang zon. Dan is het even dag op de maan. Dat duurt twee weken. En dan gaat de zon weer onder. En twee weken is het gewoon pikken donker. En dan koelt het enorm af. Zo koud wordt het dan, dat de temperaturen zo lagen. Er worden bijvoorbeeld min 60, min 70. En wat gebeurt er met elektronica bij die temperatuur? Alle halfgeleiders die knakken, die kunnen die thermische spanning niet aan. Dus dat gaat allemaal stuk. Dus twee weken later probeer je contacten zoeken en dan is het stil. Dan blijf je in gesprek met de nader. Je moet wel dit soort technologie meenemen om te kunnen overleven. Dat doen die Russen. Die hebben die technologie in huis. Die gaan een jaar op de maan. Maar ik ben eigenlijk al verbaasd over die Russen dat ze al zo ver zijn gekomen. Ik ook. Dat wordt een grote vuurbal. Als je hem bekijkt, het onderste stuk is eigenlijk gewoon als twee druppels water. De laatste Luna die de Russen lanceerden. De Soviets lanceerden. Want dat was in 1976. Inderdaad hele kluwen van bolvormige tanks. En inderdaad vier van die landingspootjes. Dat ontwerp is gewoon precies hetzelfde gebleven. Daarbovenop staat inderdaad een ding met wat zonnepanelen en een radiator. En daarin zitten alle wetenschappelijke instrumenten. Dus ja, ik denk wel dat ze tot op zekere hoogte gewoon hebben nagebouwd. Wat ze al een aantal keren in de jaren 70 hebben laten landen. En daar wijst het ook wel op wat ze nu zelf zeggen. Ja, het is eigenlijk een beetje een oefen missie. Je moet bewijzen dat de technologie die we gebruiken inderdaad geschikt is. Dus er zal aardig wat aan vertimmerd zijn en gemoderniseerd zijn. Waarom nu? Wat ik maar een beetje afvraag is, van goh, interessant. Dus het is zo lang geen Luna missies, zullen we maar zeggen. Wat is Russland precies aan het doen? Het is op de Zuidpool, wat ook wel interessant is. Want daar wil Artemis op een gegeven moment misschien ook wel binnen dat programma gaan landen. Ik denk eigenlijk waarom nu is meer zo van ja, we hebben alles al opgebouwd over de afgelopen 30 jaar. Waarop deze missie is al in aanbouw sinds de jaren 90. En het is af en toe gestopt en dan was het geld weer op en dan ging het weer verder. Maar ze zijn wel gestaagd doorgaan dat er gewoon wel een stuk hardware was. Wat je ook daadwerkelijk naar de maan kon sturen. En op een gegeven moment ja, dan komt het toch op een bezoek. Nou, we zijn klaar. Ja, wat doen we nu? Gaan we doen of niet? Gaan we nou dit ding toch op een raket zetten of niet? Het is een kwestie van oh, we moeten nog heel veel geld vertimmeren om nog van alles te doen. Hij was gewoon op een gegeven moment klaar. En dan moet je hem toch maar op de raket zetten. Dan moet je hem toch maar naar maan toe. Het lijkt een beetje op de laatste onderdelen die ze naar Space Station hebben gestuurd. Die hebben eigenlijk geen nut, maar ja, we hebben ze dus lanceren. Maar het is apart, want eigenlijk heb je dus Rusland, mag ik het zo zeggen, een klein beetje een ruimtevaartland in verval geraakt. En India is natuurlijk een opkomend ruimte land. Nu met Chandrayaan is het dan? Is het Chandrayaan 3? Chandrayaan 3. Die gaat dus nu ook die kant op. Maar als ik je goed begrijp is het een soort toeval. Dus ze waren allebei op hetzelfde moment klaar. Ja, ik weet het niet. Het was heel lang onduidelijk wanneer de Russen precies zouden lanceren. En inderdaad ze hebben een sneller parcours gekozen. Opvallend. Omdat de laatste Luna, die was natuurlijk weer een heel stuk zwaarder, maar die moest met een protonraket worden gelanceerd. Deze ging gewoon op een sojuus. En het zou mij toch niet verbazen als er in de laatste weken... Kijk, Chandrayaan is natuurlijk al in juli gelanceerd. Het zou mij niks verbazen als de Russen hebben gezegd van... Nou, kunnen we de lancering een paar dagen naar voren halen? Dan landen we net eerder. Het zou mij niks verbazen, het heeft daar altijd ingezeten. Speculatie, beste mensen, speculatie. We durven hier niet voor in te staan. Dat wel, maar het verhaal ging rond dat Tom Cruise een film aan boord van ISS zou draaien. En binnen een half jaar was er een plan dat de Russen dat gingen doen. En die hebben het inderdaad ook gedaan. Het is wel waar, ja. We wachten nog steeds op Tom Cruise. Het blijft een apart volkje. Ik denk dat we op deze manier even bij de maand kunnen blijven. Want er is dus eigenlijk heel veel. En ook dit is een mooi opmaatje naar... Ja, er waren eigenlijk een paar nieuwtjes de afgelopen weken... rondom meerdere zaken die rond het Artemis-programma hangen. Het plan van NASA, maar ook inmiddels toch boven de twintig andere landen al... om terug te gaan naar de maan en daar een permanente basis te bouwen. Een permanente menselijke aanwezigheid te hebben. En ik denk dat wij maar gewoon door dat lijstje heen moeten van allerlei verschillende zaken. Precies. Volgens mij had Erik iets over Artemis 2. Ik heb iets over Artemis 3. En ik heb over alle Artemis wat. Ik heb ook over alle Artemis wat. Ik wil even bij de eerste beginnen. We beginnen even bij Artemis 2. Want er was een persconferentie geweest van de hele Artemis crew... en eigenlijk mensen die van NASA ook betrokken zijn. James Free. Onthoud die naam. Dat is eigenlijk de engineer, de baas bij NASA, die dit programma leidt. En dan voornamelijk eigenlijk vanuit het standpunt van met welke technologie... gaat het daadwerkelijk lukken. Dus dat is eigenlijk... Die voerde ook het meeste het woord. Kreeg ook de meeste vragen bij die persconferentie. En waarom was die persconferentie nou? Omdat ze eigenlijk net klaar zijn om met de crew... die is vier maanden geleden is die bekendgemaakt ongeveer. Welke crew? Dus een rondje rond de maan. Want dat is Artemis 2. Een rondje rond de maan gaat maken. En met die crew zijn ze langs alle partijen geweest. Langs alle betrokken partijen. En hebben ze dus alle technologie met eigen ogen kunnen zien. Hebben alle teams met elkaar gesproken over wat zijn nou eigenlijk de volgende stappen. En het lijkt... Dus ze krijgen en een beetje meer vorm. En het is allemaal net iets anders dan dat het voorheen bedacht was. Ik kan dan zo meteen misschien nog wat meer over bedenken. Wat was jou nieuwtje over Artemis 2? Nee, ik zit Artemis 3. Wat was jou nieuwtje over Artemis 1? Dan gaan we nog even terug naar Artemis 1. Dan gaan we eerst even terug naar Artemis 1. Wat ze ook nog mee bezig zijn is onderzoek naar het hitteschild van Artemis 1. Wat natuurlijk teruggekomen is. Die missie is onbemenst. De ruimte is weer geland. Maar onderzoek aan het hitteschild laat zien dat ze niet helemaal begrijpen... wat er toch gebeurd is met het hitteschild. Het is toch op een bepaalde manier gedegradeerd. Dat ze niet hadden gemoduleerd van tevoren. Dat willen ze begrijpen. Ik sluit niet uit dat straks Artemis 2 toch om mens gaat zijn. Om toch nog een keer te kijken of het hitteschild gaat doen wat ze voorspellen. Want het is gewoon cruise safety. Het kwam terug in de persconferentie. Er kwamen wat vragen over inderdaad. Het antwoord was onbevredigend. Het was van we zijn bezig met de juiste dingen. We zijn nog goed aan het kijken naar. En we hebben het gevoel dat we de juiste stappen aan het zetten zijn. Weet je al? Nee, ik zeg het. Het is opgelost. Ik vond het destijds wel opvallend. Er is eerder een Orion capsule getest die een paar duizend kilometer omhoog ging. Met een flinke snelheid hoger dan bijvoorbeeld de Space Shuttle en C-Use. SLS ging omhoog? Nee, nee. Ares 1 was dat toen. Zo'n test met die... Dit was op een Atlas. Maar jij had een Atlas 5 inderdaad. Dat was een Delta Heavy. Alle reketten komen er langs. Dit was om te testen of dat Orion hitteschild goed zou werken. Ja, precies. Er is een behoorlijke ontwerpverandering tussen die eerste missie en Artemis 1 geweest. In principe begin je dan weer opnieuw met testen vanaf nul. Dat vond ik zo opvallend. En zeker, maar die overschatting zie je wel eens vaker. Er wordt niet meer uitgegaan van tegenslag in het plannen van grote ruimtevaartprojecten. Dat vind ik wel een beetje jammer. Het is iets waar je op had kunnen rekenen dat jouw model inderdaad niet voor de volle 100 procent kloppen. En je dus met wat vraagtekens zit. Maar in de tussentijd ligt dus wel de planning er al naar. We zien nu de eerste tekenen dat er in die planning behoorlijke scheuren gaan ontstaan. Het zou me inderdaad niet verbazen als ze de boel overnieuw gaan doen. Voordat we dan verder gaan is het misschien even goed. Ik ben ook maar weer even gaan inlezen hoe het nu ook alweer met dat Artemis programma zit. Ook goed om bepaalde dingen uit elkaar te halen. Dat we dat ook weer scherp hebben. En dan gaan we daarna verder met Artemis 2. We hebben er nog zoveel om over te praten. Dus eventjes voor de helderheid. Het Artemis programma in zijn totaliteit is de terugkeer naar de maan en daar permanent blijven. Maar eigenlijk kan je zeggen dat het uit vier onderdelen bestaat. Aan de ene kant het Space Launch System. Dus SLS, de raket die een groot gedeelte van het werk op zich moet gaan nemen. Dan de Orion module waar de crew zich dus in gaat bevinden. En heen en weer gaat tussen hier en de maan. Dan heb je de Lunar Lander. Daar is daar ook van alles om te doen. Dus wat gaat er uiteindelijk dan daadwerkelijk naar het maanoppervlak? Dat is op dit moment een contract van SpaceX voor Artemis 3. Maar dat heeft Blue Origin voor Artemis 5 in handen gekregen. Dus er zijn twee maanlanders. Dat is dus het derde onderdeel. En het laatste onderdeel is Gateway. Dat is dus eigenlijk een soort internationaal ruimtesation. Maar dan een ruimtesation rondom de maan. En daar kan je dan dus op en neer naar het maanoppervlak. Dus al die verschillende systemen worden ook door verschillende contractors gedaan. Die hebben ook allemaal hun eigen rol. En het zit ook allemaal in een eigen fase van testen zullen we maar zeggen. Waarbij er inderdaad die Artemis 1, 2, 3, 4, 5. En daarna is het allemaal nog best wel behoorlijk open. Van 6 tot 10. Van hoe dat precies uit komt te zien. Dat daar elke keer opnieuw wordt gekeken. Oké, wat is er klaar? En wat gaat er gebeuren? Dus nu was volgens mij het nieuwtje van de afgelopen twee weken rondom Artemis 3. Naar aanleiding van de persconferentie. Dat nou jij zegt al Erik. Artemis 2 wordt misschien niet eens bemenst. Artemis 3 gaat dus misschien niet eens naar het maanoppervlak. Dus het zou allemaal kunnen zijn dat het allemaal een beetje opschuift. En dat het dus onduidelijk is wanneer nou die mensen mee gaan. Of naar het maanoppervlak gaan. Maar met Artemis 3 is het dan ook volgens mij. Wat er uitkwam is dat de voortgang zeg maar van SpaceX. Voor die maanlander ook nog niet helemaal up to speed is. Dat is de grote zorg. Kijk, NASA komt nu voor het eerst echt in aanraking met het begrip dat wij al heel lang kennen. Musk time. Zijn inschattingen. Als je nu inderdaad leest dat in december 2025 Artemis 3 zou moeten landen. Op de maan. Op de maan. Met astronauten. Om de kerst. Inderdaad in een afgeleide van Starship. Dat hebben we wel enorm haast. Want Starship is nog niet hoger gekomen dan 40 kilometer. En dat was geen succesvolle vlucht. Daar ga ik dadelijk nog wat updates over geven. Dus Starship moet er zelf eerst bewijzen. Dan moet daar een afgeleide van worden gemaakt. Die op de maan kan landen. Die moet dan eerst een keertje onbemannt vliegen en testen. En dat mag allemaal in twee jaar tijd gebeuren. Dan hebben we wel een heel eerste geval van Musk time te pakken. Want dat gaat hem niet worden. Ik hoorde al dat die baas James Free die wilde nog niet als het ware toegeven dat het zo is. Maar alle koppen waren inderdaad. Zijn twijfel was er genoeg om allemaal koppen te genereren over. Dat moeten we nog maar zien dus. Ik wil wel even benadrukken dat er wat ik wel tof vind is om te zien dat er gebeurt wel daadwerkelijk iets. En men is er wel inmiddels echt serieus mee bezig. Dus je ziet langzaam wel de komende tien jaar vorm krijgen. Maar inderdaad Elan Time en wat er nou daadwerkelijk tegenslag waar je het over had. Dat gaat voorlopend nog wel even duren denk ik. Wat je daar als positiefst uit kan halen is dat meneer Free inderdaad heeft gezegd van we hebben heel veel inzicht gekregen in de ontwikkeling van Starship door een presentatie van SpaceX. Die schijnt echt heel diepgaan te zijn geweest. Maar ja, het heeft ook dus alle bottlenecks duidelijk gemaakt. Ik wil me toch wel wagen aan een scenario wat ik eigenlijk langzamerhand wel zie gebeuren. Blue Origin heeft inderdaad nog niet zo heel erg lang geleden het contact voor die alternatieve maatregelen. Die alternatieve maandlanden gekregen. Die dus eigenlijk met Artemis V zou moeten landen. Als je nu inderdaad ziet eind 2025 zou Artemis III moeten landen. Nou, als dat allemaal een beetje gaat opschuiven dan ga je toch in de richting komen van 2027, 2028 voor de eerste landing. Artemis V staat voor 2029 gepland. Ja, dat red je dan ook niet meer. Nou, ik zie dus het scenario dat Blue Origin als de pestpok aan de gang gaat met het ontwikkelen van die maandwander. En die straks de eerste bewenste landing gaat uitvoeren. Zetten we daar kratjes whisky op in? Schoenen moeten opgegeten worden. Ja, dan moeten binnenkort weer hoeden en schoenen worden opgegeten. Zo langzaam als chocolade zijn we nikkerprima. Wat ik interessant vind om te zien is wel welke rol gaat Starship uiteindelijk innemen. Dus niet de Blue Origin lander, maar Starship. Want er zou ook al steeds meer... Je ziet dat SpaceX ook andere onderdelen bijvoorbeeld van het Artemis programma ook op opzicht begint te nemen. En bijvoorbeeld voor cargo heel veel zou kunnen gaan betekenen. Dus die lander zit er wel bij, maar het is voor SpaceX toch allemaal ook een beetje een soort van... SpaceX wil naar Mars toe, dus die vonden dit wel een lekkere soort van trainingsgronden om dat allemaal te testen. Maar die zijn niet direct superrouwig denk ik. Als ze niet elke maand landing hoeven te doen om het zo te zeggen. Dat mag wel, maar ze hebben het druk zat. Ik zie Lunar Starship inderdaad eigenlijk alleen maar in de cargo rol. Als je ziet wat er straks nodig is om vier astronauten naar de maanden te brengen. Ik geloof dat het vijf of zes lanceringen zijn. Waarvan drie, minstens drie Starships. Ja, met bijtanken en zo. Ik zie het trouwens niet. Dan ga je uit van het Starship only naar de maan. Ik bedoel als dit binnen het Artemis 3 gebeuren, dan gaat die Starship die op de maan moet landen... daar gaan helemaal geen mensen in zitten als die gelanceerd wordt. Nee, precies. Daarom ook. Je krijgt straks zo'n raar scenario van eerst met Orion naar Gateway vliegen. Op een SNS? Daar moet je dan overstappen op een veel te grote machine. Waarvoor je moet betalen met extra lanceringen om er allemaal peuten in te trompen. Ik heb inderdaad zoiets van waarom niet de kleine lander... Voor die eerste landing van astronauten is het natuurlijk een enorme olietanker... om twee mensen naar een ander eiland te varen. Daar komt het wel een beetje waar. Dus als je daar niet ook nog cargo in stopt is dat een beetje een rare combinatie inderdaad. Maar aan de andere kant moet ik ook zeggen dat Blue Origin mij ook nog steeds wel echt overtuigen... dat ze echt iets kunnen. Ik bedoel ze hebben dat ze iets kunnen. Die New Shepard die af en toe die hopjes maakt met wat toeristen erin. Dat is nog niet... Het overtuigt niet echt. Ze hebben nog steeds niets in een baan om de aarde gebracht. Ze hebben het niet echt laten staan dat ze iets aan de baan kunnen brengen. Er zit een hoop geld in van onze vriend Jeff Bezos. Maar het gaat een beetje langzaam. Dat is misschien even om actie om er dan bij te pakken. Het is wel interessant om te zien welke hops er allemaal worden gemaakt... en welke rollen verschillende partijen krijgen. Dus even resumerend SpaceX het zou wel kunnen zijn dat die rol verandert. En van Blue Origin dus ook. Blijkbaar eerst maar eens even kijken wat er met Artemis 2 gebeurt. Of dat nou goed gaat. Volgens mij dat bij tanken zit daar wel duidelijk in. Het gaat natuurlijk om een infrastructuur bouwen. Het gaat niet... Ja, we moeten naar permanent aan de maan. Met z'n allen. Maar het gaat ook om dat als het ware de infrastructuur wordt ontwikkeld... om dan dus die volgende op te kunnen bouwen. Nu was actie om space. Dat had al in een bedrijf eigenlijk van oud-NASA mensen. Toch veel mensen die aan het ISS hebben gewerkt. Het Internationale Ruimtestation. Die nu proberen ook een beetje een graantje mee te pikken... van al die contracten die worden uitgegeven. Dus ze hadden al het ruimtepak. Het ruimtepak waar deze astronauten in worden gehezen. Dat wordt van actie om space. Maar nu was er weer iets aan de hand. Ze timmeren natuurlijk lekker aan de weg met hun commerciële vluchten. Die dan om het vaal nog ingewikkelder te maken weer plaatsvinden... met een Crew Dragon van SpaceX. Ik denk dat ze heel goed in de markt liggen. Zij willen vanaf 2025 modules koppelen aan Internationale Space Station. Dat is dan hun eigendom. Daar gaan nog meer blokjes aangekoppeld worden... totdat het eigenlijk een station aan een station is. Als ISS er mee ophoudt, zo rond 2030, dan koppelen ze hun stuk los. Dan hebben we een van de eerste commerciële ruimtsations. Ze fokussen zich heel erg op het trainen van astronauten. Op het astronautengedeelte of rond de mens. Onlangs hebben ze een tweede contract zo ongeveer met ESA gesloten... om een ESA-astronaut een weliswaar korte maar wetenschappelijke vlucht... naar International Space Station te laten maken. Ik snap die positie niet helemaal die zij innemen. Als je kijkt naar SpaceX, die hebben de Crew Dragon. En wat doen ze dan met Axiom Space? Kopen ze dan gewoon zo'n Crew Dragon? Kopen ze een vlucht. Wie is het reisbureau? SpaceX of Axiom? Dat is Axiom. Je kan het in een raad vergelijken met een reisbureau... die bij de KLM een ticket naar Zanzibar... en ook de vaccinaties doen en de veiligheidstrainingen van tevoren. Waarom doet SpaceX dat niet? Want die heeft dat zelf gedaan voor de nazam-bietjes. Ik moest daar eens over nadenken. Dan kan je toch wel een klein beetje zeggen... waar SpaceX heel erg goed in in het creëren van technologie. Je kan je voorstellen dat Axiom Space, waar heel veel mensen bij zitten... die zelf astronaut zijn geweest of vanuit een governance naar die astronauten... die iets dichter bij de mensen staan dan die ze nodig hebben. En iets minder bij als het ware... Als ik ons zo hoor praten, al een half uur, lijkt het een beetje een soort trein. Welke locomotief, welke wagon hangt eraan. En zij zorgen toch een beetje voor de catering, het kaartjes knippen. Gewoon alles wat er in die trein gebeurt. Daar zie je nu een beetje een soort... Dat wordt hun kleine nexus. Waarbij al die wagons en locomotieven van de andere partijen komen. SpaceX had ook zijn eigen ruimtepak. Hij heeft zijn eigen crew dragon en zijn eigen capsule om mensen naar het ISS te krijgen. Maar of dat nou per definitie ook het is waar zij op dit moment het beste in zijn... en hun focus op willen leggen... dat zit op dit moment toevallig toch meer bij de raketmotoren, de raketten en de software. Het is een fenomeer van de hardware. En het is dan inderdaad... Wat dat betreft zijn het een beetje gekke verschillende klanten... die bij SpaceX voor transport naar een baan om de aarde aankloppen. Aan de ene kant is dat dus inderdaad NASA. Dan dubbelt dus inderdaad SpaceX de rol van reisbureau. Met Exion is dat net anders. Exion is ook gewoon weer klant bij SpaceX. Maar nemen de hele boel van astronautentrainingen zelf ondersticht. Je zou er zelfs nog aan kunnen denken dat straks NASA via Exion de boel gaat regelen. Dat SpaceX zegt van... Zou goed kunnen. Wij zijn inderdaad beter in de schroefjes en de raketmotoren. En laat dat mensen gedoe, maar door iemand anders gebeuren. Het zijn natuurlijk nog verse bedrijven die met het ontwikkelen van een behoorlijk nieuwe manier... van operationeel bezig zijn proberen op te zetten. En daar zal ook nog weleens het een en ander in gaan verschuiven. Bijvoorbeeld vorige week was het Actium team bij SpaceX op bezoek... om bijvoorbeeld ervoor te zorgen dat de aansluitingen en de interfaces van de ruimte pakken. Dus kloppen met de SpaceX-standaarden. Om het zo te zeggen dat het met elkaar samenwerkt. Dus zo zie je ook maar gewoon van ze moeten ook samenwerken. Maar ze proberen denk ik hun eigen eilandjes te doen. Ik vraag me af, voor SpaceX zijn die contracten heel relevant om als het ware een winstgevend bedrijf te zijn. Allewel als je het vergelijkt met wat er nu uit Starlink binnen aan het komen is... dan is het al vrij rap vergelijkbaar met elkaar. Of zelfs het Starlink nog veel meer waard. En zij proberen eigenlijk op een veel groter niveau een infrastructuur te ontwikkelen. Waar toch traditioneel de ruimtevaartsectoren heel erg aan die overheidscontracten vasthingen. En SpaceX gebruikt die meer om wat sneller te kunnen lopen. Of om in de eerste tien jaar natuurlijk wel van de grond te kunnen komen. Maar nu is het als bedrijf, maakt dat zoveel technologie die waardevol is... Ze zitten wat minder te wachten. Zo'n actie om is volgens mij helemaal nergens zonder openheid. Die zijn natuurlijk hartstikke blij dat al die spullen van SpaceX beschikbaar zijn. Nou ja, zoals gezegd gaat een Poolse ace astronaut omhoog. In april had Axiom al bekend gemaakt dat ze ook voor de Swedish National Space Agency iemand gaan lanceren. Dat is ook een ace astronaut. En het grappige is dat die allemaal uit de Pool komen van de laatste selectie van november afgelopen jaar. Dus de jonkies lijken een beetje leapfrog te spelen over het team van oud gediende. Maar misschien zit er wel een beetje een logica achter. Kijk deze actie om missies zijn natuurlijk maar tien dagen. Traditioneel de afgelopen jaren, als er een ace astronaut naar Space Station vloog... dan was die deel van een expeditie en dan zat hij gelijk een half jaar boven. Dus op deze manier heeft ace astronaut ook wel zoiets van... we kunnen mensen eventjes lekker laten wennen, ruimtebenen, kweken en oefenen. Kijken hoe goed ze het doen. En daarna kunnen ze op een langere vlucht. Ik zou wel vinden dat we dan in Europa ook een bedrijf als Axiom moeten opslakken. Waarom zouden we nou weer nog een keer geld betalen aan Amerikanen... van Europees Belastinggeld om dat te trainen terwijl we dat ook in Europa kunnen in Darmstadt? Het punt is ook wel dat een deel van die training ook wel degelijk in Darmstadt zal plaatsvinden. Dit wordt natuurlijk een heel groot thema op de Ministerial Conference later dit jaar... als er ook gesproken gaat worden over een onafhankelijke Europese capaciteit... om mensen de ruimte in te brengen. Ik ben daar heel erg enthousiast over. Heel veel minder. En ik kan het me voorstellen. Als we straks kunnen kiezen uit de Crew Dragon, misschien ooit de Starliner... misschien kan we daar straks nog over te spreken. Maar ook de Gaganyaan, de Indische capsule die met mensen moet gaan vliegen. Waar vanuit Amerika dus ook interesse in is. Naar de Maan ook? Nee, in principe eerst de Baan aan de Aarde. Maar dan hebben we dus al drie partijen waarmee we ASE-astronauten zouden kunnen lanceren. Waarom dan die bakgeld uitgeven om dat zelf te gaan ontwikkelen? Dat kan ik me al voorstellen. Een onderdeel van die vier die ik noemde, die hebben we niet zo belicht. Waar ik even benieuwd naar ben, Gateway. Er stond volgens mij gepland voor Artemis 4. Dat dan al het eerste onderdeel van dat ruimteshut rond de Maan moet gaan komen. Maar weten jullie zo van wie dat eigenlijk doet en wat daar de status van is? Die heb ik eigenlijk weinig over gehoord de afgelopen weken. Thales is daar ook metaal aan het snijden. Die module is al redelijk in opbouw. Ik weet iets druk met de Telecom-infrastructuur en de navigatie-infrastructuur. Om te zorgen dat je vanuit Gateway, en dat krijgt een baan om de Maan met een polaire baan. Een langgerekte baan zodat het Apolloon boven de Zuidpool hangt voor een lange tijd. En dan wil je dus kunnen navigeren op het oppervlak. En dan heb je dus een soort Galileo of GPS nodig. En dat is Europa aan het ontwikkelen aan boord van Gateway. Maar Gateway is natuurlijk ook nog de vraag van, gaat dat nou echt wel iets doen? Want Artemis 3 moet astronauten op de Maan gaan zetten. En dan ga je later nog een keer zeggen, we gaan ook nog een keer een ruimtesation om de Maan brengen. Maar jullie waren toch op de Maan geweest, waarom heb je dat ding voor nodig? Voor longer presence, oftewel dan moet je eerst zeggen, we willen echt langer op de Maan zijn, hebben we dat ding nodig? Hoeveel gaat dat kosten? Gaat het wel wat kosten? Gaan we dat echt betalen? We gaan eens even kijken of dat geld wel er is. Hier wordt ook duidelijk dat er, maar ik denk dat dat overal, zeker in de bemens ter ruimtevaart, geldt. Er zitten meerdere agenda's onder elkaar. Die Gateway is, zoals Thijs net zei, eigenlijk een soort klein internationaal ruimtesation. Ja, dat is dus een perfect project om al die partners met wie er al 30 jaar wordt samengewerkt, aan boord te houden. Space Station houdt een keertje op, daar knalt straks echt ergens een zekering door, op zo'n manier dat de boel niet meer te redden is. Dan moet je iets nieuws hebben. Het was duidelijk dat er geen tweede exemplaar van ISS zou komen, zo groot, zo duur. Dus dan is dit een prachtig project om de internationale... De kennis toe te passen. Ja, toe te passen, de boel bij elkaar te houden, hier en daar de industrie te vrede te houden. Want dat is toch ook heel vaak een hele belangrijke drijfveer om bemens ter ruimtevaart te doen. De industrie te vrede houden. Ja, kijk, de industrie is blij met research and development. Die verdienen niks aan operationele systemen. Daar zit niet zo in. Dus je moet het daarvan hebben. Ik denk dat je evenveel argumenten voor als tegen Gateway tebergen kan brengen. Is het absoluut nodig om mensen op de maand te laten landen, zo'n tussenstation? Nee. Niet echt. Apollo heeft het niet gedaan. De Chinezen gaan het straks ook niet doen. Apollo bleef bijvoorbeeld heel kort. Ze willen eigenlijk daar het mogelijk maken om maanden zo'n jaar te kunnen blijven. Dat is een van de argumenten om weer zo die infrastructuur op te bouwen. Dan heb je nog steeds geen ramstation nodig. Dan heb je een grotere lander nodig. Dan kan je een hele grote lander met heel veel water en boterhammen meenemen. Dan kan je een hele zomer op de Zuidpool zitten. Wat ik op zich jammer vind van Gateway is dat het zo klein is. Het is niet heel benauwd. En het is niet zoals International Space Station dat je echt leefruimte hebt voor astronauten. Het is gewoon een heel klein hok. En wat ook niet continu bemannt, bemens gaat zijn. Dan denk je dat er straks weer mensen zijn weg en dan hangt dat daar. Dan vliegt dat daar en dan krijg je natuurlijk weer kritiek. Er hangt iets duurs en wat doen we ermee? Niks. Want er zit niemand. Het is zonder heel erg negatief of filosofisch te willen worden. Maar ik heb hier inderdaad wel eens eerder gezegd. De wereld doet nog steeds aan bemens de ruimtevaart. Omdat er geen enkele president is die de geschiedenis in wil gaan als degene die de bemens de ruimtevaart afschaften. Dat gevoel heb ik ook altijd. Ik zit er op twee benen te hinken. We moeten gewoon de zonnestelsel, we moeten de ruimte in. Want op een gegeven moment wordt onze zon gewoon zo groot. En dat duurt nog een miljard jaar. Maar dat we hier niet meer kunnen leven. We moeten gewoon op pad. Ja, vind ik ook. We hebben het niet, maar helemaal met eentje. En aan de andere kant, ik zegte weer, het had wel geld kostte. Ja, maar dat was wel een omzin. Maar dat is wel de realiteit. Ik kreeg die vraag. Ik zat deze week voor Atlas uitgeven rijden in een interview met mij. Een vijfdelige serie met vijf verschillende mensen over Elon Musk. Wie is Elon Musk? Dat komt in de komende maanden uit. En daar kwam die vraag ook weer langs. Waarom eigenlijk? En ik zat nog in de dagen daarna van, oh shit, ik had dit moeten zeggen. Ik wist al van, ik krijg nog een kans over revanche. Maar die vraag komt vaak terug. Het is uiteindelijk wel, de kosten waar we het over hebben, die miljarden, ja, het klinkt veel, maar het is vergelijkbaar met de rest van ons samenleving helemaal niks. En het is dus inderdaad een extreem wezenlijk onderdeel. Waarbij als je alles door bots laat doen, en dat zou over tien jaar echt al kunnen met die bots die Tesla nu aan het maken is, die Elon Musk aan het maken is. Omdat er mensen mee moeten, zijn die systemen die je daarvoor nodig hebt, veel geavanceerder, veel moeilijker. Uiteindelijk levert dat natuurlijk technologie op waar we nog sneller iets aan hebben hier op aarde. Zeker met het oog op klimaatverandering en het feit dat we bijvoorbeeld ons voedsel of voedsel willen produceren binnen ons huis, om het zo te zeggen. Of beter willen isoleren, of beter met onze energie om moeten gaan. Dus je moet een soort efficiëntieslag doormaken door die bemenste ruimtevaart. Waardoor, ik denk dat het best wel snel kan gaan met robots. Maar de laatste tijd zijn er geen goede alternatieven geweest voor mensen. Die robotjes zijn gewoon toch langzaam, om het zo maar te zeggen. Dus ik denk dat er echt wel bots sommige dingen veel sneller kunnen gaan doen. Maar dat het bemenste gewoon een andere tak van sport is die ook heel veel waarde oplevert. Ja, maar welke bots bedoel je nu eigenlijk? Die van Tesla specifiek. Om bijvoorbeeld te graven met hun handen, het te bekijken en het dan in een dingetje neer te deponeren om het weg te sturen. Daar kan je nu hele specifieke robots voor maken. Maar waar Tesla nu met de real world AI, waarbij de bots de wereld snappen en beslissingen kunnen nemen. Ik heb een paar maanden geleden in een zelfrijdende Tesla gezeten. En dat ging voor 95 procent waanzinnig. En toen had ik heel erg zoiets van, als het op 80 km per uur werkt, dan werkt het op 5 km per uur ook. Maar kan je mij nu wel overtuigen dat het ook gaat werken? Ja, precies. Als die bot tegen marsomstandigheden kan, dan hoef je dus niet meer met een robotarm, met een hele specifieke robotarm... Nee, de interface is mens. Dus je kan hem met een tuinschepje daarheen sturen. En dan kan hij dus ook een beetje graven op plekken waar je wil. Hij heeft geen eten nodig, alleen elektriciteit. Dat zit er al aan te komen. Dus ik vond heel lang het argument wel sterk van, we hoeven geen mens te sturen. Ik denk dat het steeds sneller waar wordt dat je op een gegeven moment echt geen mensen meer hoeft te sturen. Maar waar we het over hebben gehad op de maan, en dat je daar wel mensen mee gebruikt, dat je daar al leert... Ja, daar komt uiteindelijk wat ik zeg ook een ander soortige, nog geavanceerdere technologie uit. Die gaan we echt wel iets aan hebben. Maar het gaat niet alleen maar over technologie en efficiëntie. Kijk, door hoeft ook niemand meer de Himalaya te beklimmen. Maar mensen willen het. Mensen willen zelf die ervaring hebben met dikke kleren omdat je bijna bevriest... en met veel te weinig zuurstof boven op die berg staan. Die kick willen ze hebben. En de foto boven de mantel. Precies, ze willen niet de foto of zelfs een hele overtuigende video in 3D hebben. Nee, ze willen het zelf voelen. Maar kijk, ik denk natuurlijk wel, als je dat dan gaat doen en je gaat dat van belastinggeld doen... Dat is een andere verhaal. En wat dat betreft juich ik enorm toe dat er zoveel commercieel gebeurt. Als je inderdaad ziet hoe dat met de ontwikkeling van de luchtvaart is gegaan... die is veel en veel sneller op eigen benen gaan staan. We hadden nauwelijks door hoe we moesten vliegen toen er al de postvluchten waren betaald. Meteen, hè? Ja, dat is binnen tien jaar geweest. De luchtvaart ook. 1903, eerste motorvliegtuig. In de jaren 20 waren er al luchtvaartmaatschappijen die gewoon geld verdienden daarmee. Dus ja, mensen in de ruimte, maar niet meer van belastinggeld wat mij betreft. Zeker weten. Ik vind belastinggeld, want wat je eerder zei Erik, vind ik wel relevant. We moeten de ruimte in. Maar ook iemand in ons rakettekijk, lanceerkijk, clubje, zij laatste ook... We moeten de great filter niet vergeten. Onze zon raakt op, maar we kunnen ook gewoon onszelf als samenleving kapotmaken. De great filter is wel echt of zo. Er kan echt heel duidelijk een punt komen waar wij niet voorbij kunnen. Omdat we toch, we hebben bijvoorbeeld andere intelligenties gemaakt die ons uitschakelen. We zitten gewoon op een best wel mooi moment in de geschiedenis waarbij dit nu kan. Interessant wel, niet mooi. Dit is een interessant punt. Waarbij inderdaad die technologie en toch ook inderdaad een mindset en misschien anders met dingen omgaan. Dat het de ruimte in gaan of naar Mars gaan, naar de maan gaan, leert ons uiteindelijk iets over onszelf. Wie we zijn, betere vragen stellen over het universum. Zijn we de enige in ons universum? Dat zijn allemaal zaken waar niet direct een economische waarde aan vast hangt. Maar waar we toch een antwoord, waar we in ieder geval iets meer antwoord op nodig hebben. Om te snappen wat we eigenlijk doen met z'n allen. Ik denk echt, het terecht punt, dat we echt aan die moment gaan meemaken. Of dat we echt die doorbraak gaan maken. En wij nog wel, denk je? Ja, of niet. En dat valt in staat bij Starship. Als Starship uiteindelijk niet gaat lukken, dan gaan we terug naar... Dan kan je het de komende 50 jaar helemaal vergeten denk ik. Nou wat een mooi bruggetje. Een mooi bruggetje naar Starship. We hebben over Artemis veel gehad, denk ik. Ik denk dat het nu redelijk is afgesloten. Dat is heel mooi. SpaceX is druk bezig met de testen daarvan. Ik wilde alleen even kort aanstippen dat het watersysteem, wat de vorige keer zo hard nodig was, dat lijkt te werken. Dus er wordt daar flink getest op de booster, op Starship zelf. Maar ook vooral op die toren die daar staat. En ik weet niet of je nog kon herinneren wat er de vorige keer gebeurde. Dus die raket die vloog wel een stuk. Maar ook het hele landshair platform vloog mee. 20 kilometer verder werden de brokstukken gevonden ongeveer, omdat dus die vlammen nergens heen konden, behalve het cement in. En dat is nu allemaal gefixt. En dat is een mooi frontijn. Ik vind het waanzinnig wat er gebeurt. Binnen twee maanden hebben ze dat gewoon even geïnstalleerd. En je hebt het dus inderdaad over een omgekeerde douchekop van, wat zal het zijn, 20x20 meter ongeveer. Zo ziet er uit ja, een omgekeerde douchekop. Oh, de knetter, het werkte als een dierenlier. En dat zorgde dan dus voor dat die vlammen weg worden geblasen? De energie wordt in iets anders omgezet. Stoom? Ja, inderdaad. Het is een stoom, dus het zag er esthetischer uit. Het was een mooie witte wolk in plaats van die modderbruinen bij de eerste lancering. Ik dacht dat je zou er een hoop energie mee op kunnen wekken met zo'n lancering. Ja, ja. Dat is wel iets. Ja, die thermische... Zet dat generatoren om en in, weet ik veel. Ja, precies. Ja, niet precies. Nu is even de vraag nog wanneer dan... want Erik, je zegt dat het staat of valt bij Starship. Dus alle hoop is nu gevestigd op de volgende vlucht dat die wel gaat lukken. Ik zag nog geen, ik heb vanochtend nog even gekeken, ik zag nog geen nieuwe updates over wanneer. Maske heeft gezegd dat het augustus-september wordt. In september, daar hoopte men nog wel op, maar men zit nog toch weer op nieuwe vergunningen te wachten. En verder, tweede keer rakettesten. En weer vier motoren die het niet deden. Ja, klopt. Ik stel me ook wel een beetje die test voor alsof je inderdaad een raketmotor aanprobeert te krijgen, terwijl je met een slang aan de andere kant staat om te blussen. Ik heb inderdaad het idee van water, een raketnozzle insturen en een werkende raketmotor. Dat is niet zo ontzettend met elkaar in overeenstemming te brengen. Het moet goed zijn met, denk ik. Ja, ja. Maar het is wel een probleempje, want de raket deed het dus niet als voorzien. Vandaar ook dat hij niet meer op het platform staat. Hij is weer terug naar de hangar gereden, dan moeten motoren vervangen worden. Ging het over de booster? Ja. Die booster die een static fire had gehad. Weer vier motoren die hij deed. Wat ook weer niet essentieel of zo ging te zijn, want dan mogen er 4, 5, 6 uitvallen. Volgens mij wel, ja. Zoiets. Maar het is niet lekker. Het staat niet goed natuurlijk. Ik denk toch, nee. Dit is dus denk ik ook een van die punten waarvan NASA zegt, dit willen we toch niet zien. Er zullen een paar perfecte vluchten van Starship moeten komen. Voor dat ze er mensen op stoppen. Precies. Ja. Nou, we houden het in de gaten. Ik ben wat dat betreft helemaal door mijn hele blok heen. Dus ik denk dat we nu nog even kunnen praten over wat er verder nog stond op de lijst. Of hebben jullie nog iets te zeggen over de Maan, de Zuidpool, Mars? Zo ontzettend veel, maar laten we dat lekker over de komende afleveringen. We blijven dat volgen. Dan de grootste telecommunicatiesatelliet ooit gelanceerd. Ever. Eigenlijk weer SpaceX. Oh shit. Met een volgende heavy. Ze hebben de zogeheten Jupiter 3 satelliet gelanceerd. En die heeft nu het record van zwaarste telecomsatelliet. Hij weegt 9200 kilo. En ter vergelijk, het vorige record stond op de Telstar 19 Vantage. En die woog 7000 kilo. Sorry, en deze was 9000 kilo? Dat is echt heel veel. Echt een joekel van een ding. Maar hoe zo dan? Ik zat toevallig nog de geschiedenis van SpaceX laatst er even bij te pakken. En een van de redenen dat het ooit gelukt is met SpaceX is omdat telecommunicatiesatellieten kleiner werden begin deze eeuw. Waardoor ze dus eigenlijk realiseerden van hey, we kunnen eigenlijk al van alles. Want hoe verminderen we het te doen? Dat is 500 kilo. Precies. Dan zijn we terug bij 9000. Waarom? Dat ding kan dus 500 gigabits per seconde verstouwen. Dus dat is een hoop. Hij hangt boven de Verenigde Staten. Je kunt dus internet krijgen van die satelliet. Er zit natuurlijk een beetje letens op, want hij zit op 36.000 kilometer. Dus dat is het nadeel van dat soort satellieten. Maar je hebt wel, kijk als je een YouTube filmpje wilt kijken dan... Dan moet je even 1 seconde wachten om de boel te laden. Dat maakt niet uit. Een zoomgesprek, dat is vervelend. Dus dat moet je er niet mee doen. Maar kijk, al het andere internetverkeer gaat dus prima met dat soort grote joekels. Hoe groter ze worden, hoe meer capaciteit je ze kunt geven. Want zo'n satelliet, als hij eenmaal hangt, heeft hij een spanwijte van zo'n 50 meter. En er zit een grote antenne op met een diameter van 20 meter die je uitvouwt. Dus dat zijn echt hele grote joekels. Maar hij gaat met SpaceX omhoog en hij is eigenlijk een concurrent. Een klein beetje van Starlink. Ja, maar hij is ook een betaalende klant voor de lanceerbusiness. Ja kijk, en eerlijk gezegd, ik moet ook nog zien met Starlink. Je zei net van die inkomsten van Starlink, die zijn al significant. Maar ik vraag me nog steeds af van het echte voordeel van Starlink is dat je dus die low latency internet kunt doen. En wat heeft low latency internet nodig? Ja, videocalls. Maar is dat dan de unique selling point? Dat je internetcalls kan doen. Als ik even op de platte land woon, dan wil ik toch gewoon films kijken, ik wil e-mails sturen, ik wil websites kunnen bezoeken. Wikipedia, ja, maakt wel maar niks uit. Als ik dan voor 15 euro in de maand of minder dat kan, dan was het dus niet. Dus over het algemeen was het een van de problemen van satelliet internet dat het gewoon afschuwelijk slecht was. Dus het bestond allemaal wel, maar het was of peperduur of heel slecht. En wat doe je met slecht? Het werkt gewoon niet. Bij deze satelliet werkt dat wel. En low latency laten we wel wezen, dan heb je, dat is de ambitie trouwens, want dat is nog niet 100% gelukt met Starlink. De ambitie is dat je dan dus een volwaardige internetverbinding hebt. Dus ook gewoon op platte land wonen gamers, om het samen te zeggen. En dus voor videocalls, want videocalls zijn toch behoorlijk essentieel als je gewoon wil werken op afstand, tegenwoordig. Het grappige is dat dus het enige waar op dit moment Starlink nog probleempjes mee heeft, is inderdaad dat, videocalls en gaming. Het werkt wel, maar je hebt soms nog van die momenten dat het opeens toch even niet werkt, omdat het netwerk nog niet 100% af is. Het voordeel eigenlijk van geostationaire telecom, is dat je dat als business, kun je heel makkelijk schalen. Je hebt gewoon je beamed naar een gebied, en als er gebruikers bij komen voor jou direct TV of zo, dan komen ze erbij. Dat kost jou als operator niets extra's. Als Starlink nieuwe klanten krijgt, dan moet ze weer opschieten om nieuwe satellieten erbij te plaatsen om al die nieuwe klanten weer te bedienen. Het is het schaar onderhoud. Ik denk gewoon dat je twee niches krijgt, net zo goed als je de sneltrein naar Brussel neemt. De nachttrein? Nee, naar München. Ik denk dat het inderdaad afhankelijk van wat de klant wil, het een of het ander kan worden. Ik denk uiteindelijk, die Starlink business, fiber, in Nederland krijgt Starlink gewoon geen voet aan de grond. Je moet het nooit veradverteerden, maar in Frankrijk is het echt overal. Ik kwam het overal tegen, en er werd geadverteerd met een prijs die de concurrentie buitenspel zet. Dat is over 45 euro per maand. Ik sprak boeren, en die betaalden eerst 75 voor een verbinding die het misschien deed. En die fiber is dus ongeveer 40, 50 euro. Een andere vriend van mij heeft die fiber genomen, want die was toevallig net in de dorp gelegd. Dus dan nemen we die af. Ik zie ook jouw Jupiter 3, waar het nieuwtje over gaat. Probeer dus te concurreren op het gebied van in-flight wifi van de vliegtuigen. Maritiem, dus dat je daar echt bewegend, om het zo te zeggen. En meer zakelijk, waar Starlink toch de consumer base, of in ieder geval prosumers, een beetje dat soort markt wil pakken. Ook altijd is het volgens mij open geweest, als wij ook maar 3, 4, 5 procent van de internetmarkt pakken, dan zijn we al meer dan minstgeven. En er zijn veel gebieden in het buitengebied, daar heb je in Nederland gewoon iets in last van. We zijn een soort stadstaat, dus met groen ertussen. En dus... En we draaien wel af die financials van Starlink, van hoeveel kost het hun nu en hoeveel brengt het nu op? Want ze hebben natuurlijk zelf die lancering in de hand, dat is een hele mooie dubbel win zeg maar. Maar dat kost hun natuurlijk ook 20 miljoen dollar per lancering denk ik. Ja, ik denk iets minder. Ik weet, we durven het ook met inflatie niet te zeggen, maar de grote vraag is altijd, wat kost nou een Falcon 9 lancering als SpaceX dat gewoon helemaal in hun eentje doet? Er staat zo'n gek aspect aan deze lancering, vond ik. Want de core stage van deze Falcon Heavy was een Splinter nieuwe, en die hebben ze in de oceaan laten duvelen. Waarom hebben ze daar nou niet gewoon een oude Falcon 9 voor genomen? Ja, maar volgens mij is dat wel een... die is niet zo als de andere Falcon 9. Die is identiek, die attachments. Er moeten zeg maar die attachments hebben aan de andere kant. Mensen die er geïnteresseerd in zijn, want we hebben nog een oog op de klok, die moeten maar eens kijken naar wat de Starlink valuation is. Want daar wordt dus in principe al vrij snel gesproken over gewoon een miljardenbusiness. Een vermeerdere miljarden per jaar aan omzet als wereldwijd internetbedrijf, waarbij dan dus een lancering van 10, 20 miljoen, met wat cubesets erbij zullen we maar zeggen. Dat is een relatief peanuts. Dat is een relatief peanuts. En het moet wel onderhouden worden, maar als er dus miljarden tegenover staan, dan... Maar de thermo's zijn ook niet gratis. Nee, thermo's zijn ook niet gratis. Maar het is wel... Dus zet het maar eens tegen elkaar af. Ik wil ze niet echt herhalen omdat ik niet kan instaan voor al die cijfers die rondvliegen. Maar hier zijn dus heel veel mensen, er zijn hun Excel-tjes hierop aan het eiken. En dan zie je gewoon vrij snel, inderdaad, SpaceX heeft nou eenmaal de ruimtevaart gerevolutioneerd door gewoon met factor 10 of meer de kost omlaag te halen. En het werkt al. Ja, dat planetje lijkt behoorlijk goed te lukken. Het lijkt behoorlijk goed te lukken. Ja, het is jammer voor de astronomen, maar... Wat hadden we verder nog op onze lijstje staan? Nou, inderdaad, ik denk dat we bijna gaan afronden. Nee hoor. We hebben nog ruimte voor twee, drie nieuwtjes. Nou, heel opvallend. Ik heb een berichtje over een vertraging. Dat hoor je bijna nooit in de ruimtevaart. Update over Ariane 6. En dat is best bijzonder, want de vorige update die van ESA kwam stamt uit oktober 2022. Ze zijn niet zo ontzettend scheutig met info. En dat is ook een beetje de aanleiding van waarom ik het hier evenje zo wil hebben. Ariane 6, een ontzettend vertraagde project. We hebben het wel vaker over gehad. De eerste vlucht had al in 2020 moeten plaatsvinden. Maar technische probleempjes. De laatste daarvan zijn op 18 juli naar voren gekomen. Toen was er een korte vuurtest van de hoofdmotor van de eerste trap gepland. Dat is er allemaal niet van gekomen, omdat de test eigenlijk zoveel vertraging opliep dat ze geen tijd meer hadden. Door een hoop gegogel met brandstof en toestanden is de vuurput ook nog een keertje beschadigd geraakt. Op 29 augustus gaan ze een nieuwe poging daar toe doen. Er waren ook nog problemen in software met de tweede trap van de raket. De update eindigde met de opmerking dat dit jaar er niet meer in zit voor een eerste vlucht. Er zijn een paar journalisten bovenop gesprongen. Vooral op het feit dat ACE heeft aangekondigd dat nieuwe tests in augustus en september plaatsvinden. Maar geen livestreams. Er mogen wel journalisten bij zijn, maar geen livestreams. Een paar journalisten zeggen van, dit gaat van belastinggeld. De Amerikaanse journalisten waren dan? Ja, die zijn de laatste jaren ongelooflijk verwend geraakt door ACE. Die nemen het risico om alles wat hem belangrijk is, live op internet uit te zenden. Maar ik moet toch wel zeggen, als je vorig jaar de laatste keer over de raket hebt gesproken... Er is schaamte rond Ariana 6. Dat merk ik ook toen ik in juni op de Parijse Luchtvaartjouw was. Ariana Spass was er niet. Dat was voor het eerst in het bestaan van Ariana Spass dat ze er niet waren. En? Maar de IT-raketbouwer was er ook niet. Wat zegt dat? Ze hebben geen nieuws? Ze willen niet dat al lastige vragen worden gesteld. Die indruk is een van de redenen waarom deze twee grote industrieën uit Europa... niet op de belangrijkste Lucht- en Rentevaartjouw van Europa aanwezig waren. Pas op dat je niet veel hoedemolde op gaat eten. Nee, dat niet. Wat er gebeurd is en of dat onhandig is of vette pech... Europa zit zonder lanceerkapaciteit op dit algemeen. Ariana 5 is de laatste weg, Ariana 6 nog lang niet klaar. VKC had een paar ongelukjes, nog steeds onderzoek. Alleen de originele VK die kleine satellietjes de ruimte in kan sturen... daar hebben we er nog een paar van staan. En dat is het. Een beetje waar de Verenigde Staten tien jaar geleden zat. Dus wil de Europese Elon Musk nu opstaan? Ja inderdaad, wie van de drie? In Europa kopen rijke miljardairs leuke kasteeltjes in Frankrijk. Maar die beginnen niet een tech-bedrijf. Dat is jammer. We wachten nog even op Ariana 6. Dan wilde ik nog even zeggen dat het bij BNR de week van de ruimtevaart is. Dat is lachen. Elke dag rond ongeveer kwart over 4, 16, 19, zie ik een interview met iemand... die in de ruimtevaart werkt. Dus hou dat in de gaten. Dat is leuk, even gemeld. Ik heb hier ook nog iets over een ruimtevaartmuseum lezing staan. Erik, komt die van jou? Twee september is er een lezing bij het Nationaal Ruimtevaartmuseum in Lelystad. Daar moet je echt een keer heen. Ik heb er wel eens van gehoord. Ik ben er nooit geweest. Ook een hele ruimtevaartafdeling. Het zit op Afriodroom. Leuk om er een keer heen te gaan? Zeker doen. En er is een lezing en dat gaat over een missie waar we het ook wel eens over gehad hebben. Over die botsing met DidiMos. Dat is die maan die draait om de asteroiden, Dimorphos. Dat is een heel grote missie. En daar is toen een Amerikaanse missie tegenaan geknald. De Dart-missie in 2022, meen ik. 6,6 km per seconde heeft dit ding geraakt. Toen gingen ze kijken of ze daarmee de omlooptijd van die maan konden beïnvloeden. En dat konden ze met een half uur of zo op een baantijd van 14 dagen. Die Asteroiden Impact-missie. Dat is veel groter dan het er van tevoren is. En nou gaat Europa, ESA, daar ook een missie heen sturen. En daar is het ook een aantal missies. En nou gaat Europa, ESA, daar ook een missie heen sturen. Die HERA-missie om onderzoek te doen in dat stelsel. En daar gaan ze ook mooie foto's maken van hoe impact dat precies is geweest. En daar gaat die lezing over. Dat wordt gedaan door Michel van Pelt van de European Space Agency. Die lezing is ook in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart, NVR. En daar moet ook iedereen een lid van worden natuurlijk. Als je een beetje geïnformeerd wil zijn over ruimtevaart, dan moet je dat blad in de bus krijgen. Nou heel goed. Hebben we die ook gehad? Heb jij dan nog een laatste huishoudelijke mededeling? Want meer tijd is er niet meer. Nee, nou ja, Starliner is ook nog weer vertraagd. Waar was die dan ook weer voor bedoeld eigenlijk? Zeg maar alternatief Crew Dragon om commerciëel NASA astronauten naar Space Station te brengen. Of het nieuwe Space Station van Axiom of zo iets. En van wie zou die zijn? Dat is een product van Boeing. Boeing? Oh, daar hebben we die naam ook nog een keer genoemd. Daar horen we wat dat betreft steeds minder over. Het zit een beetje tegen. Er gaat van alles mis. Boeing heeft ongeveer 1 miljard dollar aan extra kosten aan het ding. Die echt helemaal op een eigen condo komt. Maar ze gaan er nog steeds vanuit dat ze 6 Starliner missies naar ISS kunnen uitvoeren. Tot wanneer staat ISS op de planning? 2030. Daar gaat straks hoog uit. 1 Starliner per jaar. Dat wordt heel krap om daar nog iets leuks mee te doen. Nou, er gebeurt een hoop. Daarmee kunnen we afronden. Dus Luc, Erik, dankjewel. Mijn naam is Thijs Roes. En ik denk volg ons gewoon op Twitter en LinkedIn. En waar je ons maar vinden kan. Of gewoon bnr.nl. Zijn we ook. Dankjewel. Jo, hoi. Hoi.