Europa heeft voorlopig geen eigen toegang tot de ruimte meer

Welkom allemaal bij Space Cowboys aflevering 124 alweer. Het schiet op vandaag met mijzelf Michel van Baal met Mark Heemskerk. Hallo. En met een speciale gast, we hadden het al aangekondigd in een eerdere aflevering, Alessandro Atzei. Goeiemiddag. Je mag jezelf even introduceren, want voor de buitenstaande ben je een nieuwe cowboy, om het zo maar te zeggen. Ja. Mijn naam is Alessandro Atzei. Ik ben een, zoals dat zo mooi heet, een payload systems engineer van de JOOS missie. En zoals ook al de revue gepasseerd in Space Cowboys, hebben we op 14 april JOOS gelanceerd. En zijn we nu druk bezig met het testen van alle systemen. En dat is bijna klaar. En dan kunnen we hem op zijn weg sturen naar Jupiter voor de komende acht jaar. Nou, dan mag je ons zometeen alles over vertellen. Dat kan we zometeen gelijk met beginnen. Mark, wat heb jij meegenomen voor daarnaast? Er zijn een paar leuke lanceringen geweest afgelopen tijd. Waaronder, en dat is natuurlijk voor mij ook als analoge astronaut wel weer spannend, de lancering tussen de Coréne oortjes dan van de Chapea missie van NASA. Een jaarlange analoge missie die NASA gaat doen. Ja, en dan bedoel je met lancering in dit geval start en niet naar de rem te brengen. Precies. Ja, precies. Ja, ik dacht even dat je Euclid zou naar binnen zou gooien, maar dat had ook nog gekund. Gaan we het vast ook nog over hebben. Ik heb zelf, wilde het vooral even over SpaceX hebben, want die hadden, die hebben aangekondigd een aantal dingen bij Starship te gaan veranderen. Waarom dat ze hotstaging gaan gebruiken. Dat was ik eigenlijk wel een beetje verbaasd over. Ik kijk ook even naar Lassandra. We kennen elkaar, wij zijn oud collega's. Jij bent ook een ruimtevaartegeneut, dus ik ben benieuwd wat jij er van vindt. Maar dan komen we zo meteen vanzelf wel op. Hey, laten we even beginnen met Jusje. Zij zei dat de commissioning is gaande, dus jullie zijn aan het checken of alles het doet zoals het... Ja. En de vraag voor de hand liggende vraag is dat zo? Gaat alles naar wens? Ja, we hadden een spannend moment aan het begin. Waar Jus heeft heel veel antennes en mechanismen die moeten worden uitgeklapt. En nadat de zonnepanelen, wat een mooi Nederlands hussarisch stukje is, helemaal goed uitgeklapt werd, was het de beurt aan de RIME-antenne. En welke antenne? De antenne van RIME. RIME, oké, van het instrument RIME. Precies. Er zijn twee armen die moeten uitgeklapt worden. Ieder van 8 meter, dus 16 meter, dat is een flink beest. En dat is om een radar onder de zoek te doen door het ijs van de eerste 5 tot 10 kilometer zal ik maar zeggen. En die antenne die stuurt dan radarsignalen en ontvangt ze ook? Precies. Ja, allebei. Ja, precies. Maar ja, dan moet je ze meer uitklappen. Ja, lijkt me wel belangrijk. Ja, dus op zich een heel net en mooi design, maar het werkte niet meteen. Waar moet dan aan denken zijn dat vier uitstapclubjes en tentstokjes? Hoe kan ik dat mee vergelijken? Als het ware, je kan een beetje denken aan de tentstokken die je dus opvouwt. En dan in plaats van een open gedeelte, er zit een soort elleboog. En als je die loslaat, klapt ze zelf uit. Ja, dus er zit een soort veermechanisme in? Ja, de elleboog zelf wil open. Dus op het moment dat je de drukte ervan af haalt, gaat die vanzelf open. En dat gaat in drie segmenten. Alleen het tweede segment van een kant wil er niet open. En daar zitten dan een soort van pinnen die hem vasthouden en een van die pinnen die bleef vastzitten. Oké, dus die moest loslaten? En toen? En toen hebben we drie weken lang hard gestudeerd en gelukkig had een camera aan boord. En dan konden we zien als we iets deden wat er gebeurde en op die manier konden we nagaan waar het probleem zou moeten zitten. Het blijft, we zouden moeten zitten, want je weet het nooit 100% zeker, want je ziet alleen maar een bepaald gedeelte van wat je wil zien. Maar we hadden wel een vrij goed idee van dit moest het zijn, want het gedrag was precies zo als die pin vast zit dan zie je dit. Dan hebben we het heel mooi met 3D modellen nagebouwd en dan camera op dezelfde plek geplaatst als de echte camera. En als ik dan nu dit doe dan zou ik dit moeten zien en dat klopt allemaal. Een soort forensisch onderzoek wat je dan doet eigenlijk. Ja, een crime scene nabouwen. En we hadden ook nog een engineering model dat precies hetzelfde is als de echte. En daar hebben we toen ook nog testen op gedaan en toen zagen we dat als we één activator zouden gebruiken die nog niet gebruikt was dan zou die zo'n schok, dat is van de andere antenne, die zou dan een grote schok terug moeten brengen naar het punt waar die pin vast zat. En volgens onze analyse zou dat genoeg moeten zijn om hem los te krijgen. En dat was zo. En was dat nou niet gelukt als jullie dan nog zo'n plan B gehad of was het dan wel spannend? Nou ja dan hadden we waarschijnlijk één antenne uitgeklapt. Maar dan krijg je een heel ander soort wetenschap dan dat je doet met een totaal antenne. Ja, dan moet je je wetenschappelijk onderzoek gaan aanpassen en leef je ze in in de kwaliteit. Want dat we waarschijnlijk iets mee kunnen doen maar niet het echte doel. Ja, hoeveel opluchting is dat? Nou dat was vooral, ook als je denkt. Wij waren echt bezig met het zoeken naar oplossingen. Dus voor ons was het duidelijk wat er aan de gang was. Voor de wetenschappers die negen jaar lang, tien jaar lang hebben gewerkt om hun instrument te maken en niet verantwoordelijk waren voor de antenne zelf. Was het natuurlijk echt, nou die had het niet meer. En als wij tegen ze zeiden gaan we nu een test doen maar je moet niet verwachten dat die openklapt want dat denken we niet. Nou, die zaten ons echt aan te kijken. Ja, los het op. Dus dat was wel een spannende drie weken. Maar op het moment dat we zeiden nu moet het wel werken, toen werkte het ook. Dus dat was wel een mooi moment. Wat doen jullie nog meer dan in die, ik kom even voor de luisteraar een beeld te geven, wat doe je verder nog in zo'n commissioning fase? Nou eerst check je alle systemen van de satelliet uit. Dus je gaat de bewegende antenne die ga je checken. Je gaat zeker zijn dat alles wat moet werken ook werkt zoals het hoort. Dus het communicatiesysteem, je kijkt naar het voorsteuningssysteem, je kijkt ervoor naar dat de afsluitingen van de tanks dat die ook echt open gaan. Noem het op. En alle thermische systemen moeten doen dat die niet te koud wordt, niet te warm wordt. Allerlei soorten zaken. En als dat allemaal werkt zoals het moet, dan is het tijd om ook echt daadwerkelijk te gaan kijken naar alle instrumenten. We hebben tien sets van instrumenten aan boord. Sommigen die hebben drie, vier, vijf sensoren en die moeten allemaal stuk voor stuk worden gecheckt. Ja, dus dat betekent één voor één aanzetten en kijken of het terugkomt wat je verwacht. Precies. En daar gaan we deze week een punt achterzetten. En dan zijn we wat dat betreft klaar. En over twee weken hebben we een overhandiging aan de controlecentrum en dan zit er voor ons op. Maar dan begint de missie zelf eigenlijk echt. Ja, precies. En je mag, ik weet niet of je het mag zeggen, maar je gaat dan goed werken en de satelliet opleveren? Ja, hij werkt echt, eigenlijk klinkt een beetje vooringenomen misschien, maar hij werkt echt perfect. En verder zijn er geen rare dingen tegengekomen? Nee, het is echt de Leop, zoals we dat mooi zeggen, de early operation phase, die is echt vlekloos gegaan. Ja. Echt heel goed. En los van het probleem met antennen is het eigenlijk allemaal bijna saai. Ja, ik wou zeggen, dat is eigenlijk wel fijn om zo'n probleem te hebben. Heb je het probleem opgelost? Ja, precies. Ja, precies. Ja, als je het opgelost krijgt. Ja, precies. En daarna gaat hij in winter slapen of zo? Hoe werkt dat? Nou, ieder jaar moeten we een flyby doen, dus eerst eentje van de maan en aarde over een jaar precies. Ja. Dan hebben we genoeg energie om in de buurt van Venus nog een flyby te doen, een gravity assist. Dat is wel de verkeerde kant op, toch? Hè? Dat is de verkeerde kant op. Ja, maar je moet energie krijgen, dus je gaat gewoon lekker langs en dan krijg je een sweep mee en dan heb je weer meer energie om verder te gaan. Maar de Ariane 5 is heel krachtig, maar niet krachtig genoeg om zo'n grote satelliet als JUS, dus bijna 6 ton aan satelliet die naar Jupiter moet. En dan heb je geniegend energie van de Ariane zelf en die moet je dan van de planeet halen. En zelfs vanwege de lanceerdaten moeten we zelfs langs de maan eerst en dan langs aarde. Dat is gewoon nooit eerder gebeurd, toch? Nee. Dus je gaat eerst langs de maan en een paar dagen later langs de aarde en dan heb je genoeg energie opgebouwd voor de volgende stap. Ja, dat wordt ook wel steeds grafisch. Ja, er zitten hele slimme mensen die dat allemaal uit puzzelen. Ja, zeker. We hebben het eerder over Doos gehad en dat hij naar de maanden van Jupiter gaat, de ijzerige maanden van Jupiter. En daar komt hij aan in, wat was het weer? 31. Ja, dus dat duurt nog wel even. Ja, 18 jaar. Heb jij ook, want we hebben het ook nog niet zo heel goed over de wetenschap gehad, dus welke instrumenten aan boord zitten. Er staat een radar op, zitten daar nog andere instrumenten waarvan jij zegt, je bent ook niet echt een wetenschapper, maar je weet er meer van dan ik, dat is echt gaaf. Wat echt gaaf is, is eigenlijk de combinatie. Het is echt de grootste suite zoals we dat noemen, maar de grootste groep instrumenten die ooit naar het planeet gestuurd is. Dus het is echt een combinatie van ter plekke onderzoek doen, dus dat is echt deeltjes om te snappen van hoe is het, de geladen deeltjes tussen de elektromagnetisch velden rondom Jupiter en hoe dat beïnvloedt door de maanden zelf. En dan hebben we ook een systeem om te kijken naar het oppervlak. Daar heb je het dus alsnog over de radar, maar je hebt het ook over een radioscience, zoals we dat mooi noemen, waar je kijkt naar hoe het oppervlak, de zwaardekracht zich aanpast afhankelijk van waar je overheen gaat en je kijkt van hoe verandert het signaal dat ik uitstuur. En dat geeft dan een indicatie van de veranderingen van het zwaardekrachtsveld. We hebben spectrometers aan boord, we hebben camera's aan boord, we hebben laser hoogtemeters dus een hele suite aan instrumenten en magnetische instrumenten die heel nauwgezet het enorme magneetveld van Jupiter in kaart brengen. En al dat samen leren we gewoon heel veel nieuwe dingen over Jupiter. En dat is gewoon wat het zo spannend maakt, omdat het gewoon, het zijn geavanceerdere instrumenten, dus ze hebben een betere resolutie, maar daarbovenop krijgen we ook dat je alle dingen tegelijk gaat bekijken. En als we daar zijn, komt ook Europa Clipper, die komt er zelfs nog ietsje eerder dan wij. En dat samen, twee satellieten die samen op dezelfde tijd kijken naar fenomenen, dat wordt wel heel spectaculair. Wat mij wel lastig lijkt in dit verhaal is dat een deel van mij denkt, jammer goed en aardig, maar uiteindelijk willen we weten, zit er nou leefond wat hij is. Die verwachting, die vermoedelijk niet gaat aantonen, maar die natuurlijk wel een beetje overheen hangt. We hebben geen hengel die frissen uit de ondervlakte gaat halen, dat is helaas niet zo. Dus we gaan echt kijken naar de condities voor leven. Ja, dat wel. Dus het gaat ook wel, er komt dan een stukje hopelijk, een heel klein stukje van die puzzel komt ook wel. We gaan niet helemaal teleurgesteld worden. Nee, we gaan kijken, we weten dat er vloeibar water is. Het is zelfs iedere ijzemaan heeft een oceaan onder de ijzemandel en iedere oceaan bevat meer water dan de oceaan op aarde, dus het is geen kleine hoeveelheid water. En als we dan ook nog de bouwstoffen van op zijn minst leven zoals wij het kennen, want je hebt, ja, leven kan heel anders zijn dan wij gewend zijn, maar je moet ergens beginnen. Dus we gaan dan kijken naar de bouwstenen voor leven zoals wij het kennen of dat er is. We weten dat er vloeibar water is vanwege de energie van Jupiter die de zwaartekracht varieert en op die manier trekt het de maan uit elkaar en dan krimpen ze weer, gaan uit elkaar en op die manier krijgen we berijving. En dat zorgt voor hitte, dus dan heb je vloeibar water. En als alles bij elkaar komt, dan weten we ook beter of de condities zodanig zijn dat er in die oceaan leven zou kunnen zijn. Nou hebben we deeltjes meters aan boord, dus als je gelukt hebt en je zou een geizer uitbarsting hebben in de buurt en we vliegen er doorheen, dan zou je misschien die stoffen ook echt daadwerkelijk kunnen vaststellen. Maar dat is dan hopen dat je me op kan hebben? Dat is geluk, laten we eerlijk zijn, dat is geluk. Maar dat kan je ook hebben. Nou ja, precies, nee, dat houden we ons graag aan vast. Op zich is er natuurlijk ook wel een redelijke tijd dat de Zeus rondom de maan blijft vliegen, toch? Dus we gaan eerst twee banen rond Europa doen. Dan kunnen we niet te lang blijven, want daar is de straling heel hoog. Dus dan is dat nogal afstraffend voor alle systemen aan boord. En daarna gaan we uit het vlak waar alle maan in zitten, gaan we eventjes naar de Polen kijken, dus via allerlei swing-bys ook van de manen gaan we dus een bijna polaire baan gaan we kijken meer naar de aurora's en van Jupiter zelf. En dan gaan we terug en dan gaan we meer richting Ganimedes en dat wordt echt ons einddoel. En daar gaan we in een cirkelbaan daarom en daar eindigen we de missie. Nou, waarom niet? Het zal goede technische heden zijn, maar je zou denken, als die stralingsgordel zo intensief zijn in het begin, waarom doen we dat dan niet aan het end? Is daar kan dat niet? Nou, omdat we willen eindigen om Ganimedes. Dat is echt het doel van de system. Als je er eenmaal niet baan zit, kun je er niet meer uit. Nee, nee, nee. Als je eenmaal in de baan bent, hebben we geen stuurstof meer om daaruit te gaan. En is dat, want deze missie heeft altijd een levensduur en ik heb altijd geleerd dat dat vaak een financiele levensduur is, weet je, niet zozeer gekoppeld aan of de satelliet nog iets kan. Zit hier potentieel nog verlenging in of is het dan wel op een gegeven moment echt klaar? Het hangt helemaal van over hoeveel stuurstof we gaan gebruiken voor de manoeuvres. We zijn door arianen 5 perfect gelanceerd. Dus dat heeft ons, de tanks staan helemaal vol nog. Dus dat is al een hele mooie. Dus we hebben een standaard baan aan het einde van 500 kilometer. En we hebben nu genoeg stuurstof aan boord voor de originele wens van de wetenschappers van 200 kilometer. Dat is al een heel mooie begin. Ah, oké. Dus dat was een trade-off geweest, dat als je veel had, dan had je een minder gunstige baan om Ganimedes gekregen. Dus de wetenschappelijk return van een 200 kilometer baan is hoger dan een 500 kilometer baan. Ja, het kan. Resoluties. Ja, dat is logisch. Dat is volgens mij inderdaad. Ja. Die gaan er ook van door. Ja, precies zo. Ja, even de telefoon bij je. Ja, want wat ik ook zo cool vond van Ganimedes is dat het ook een eigen magnetisch veld lijkt te hebben, toch? Klopt, ja. Naast de aarde en Mercurius is het de enige hemellichaam in onze zonnestelsel dat het een magnetveld heeft. En dat is een van de redenen dat we daar ook inderdaad meer onderzoek naar willen doen. En dan met een vaste grond. Wist je? Ja. Dat Jupiter namelijk ook een magnetisch veld had of dat niet? Ja, oké. Oké. Ja. Ja. Ja, handel op Jupiter is gewoon wat lastig. Haha, ja. Het land is misschien wel goed, het veilig land is misschien. Ja, Jupiter is gas, dus daar geven we nou de top. Ja. Wat een crunch. Ja. Oké. Wil je nog iets? Ben jij op een gegeven moment hiermee klaar? We gaan zo even over naar de volgende hondweb. Is het voor jou een punt dat jij iets anders gaat doen of blijf je het op 2031 niet doen? 18 juli. 18 juli? Ja, dan ga ik even aan het controlecentrum en dan ga ik op zoek naar een nieuwe baan. En dan zit jouw taak erop, zeg maar? Ja, natuurlijk wel in de gaten houden en de volgen, maar... Ja. Oké. Dan op jacht naar het volgende project binnen ESA. Klopt. Want het daadwerkelijke wetenschapvergaren, wat dus op zich pas vanaf 2031 gaat zijn, dat wordt dan door ook het controlteam gedaan? Je hebt twee centra. Je hebt EZOK, dat is in Duitsland, die voeren alle manoeuvres uit en die bedienen alle instrumenten en alle onderdelen. En je hebt EZAC, dat is in Spanje, en die plannen alle wetenschappelijke misies. Dus die praten met de wetenschappers en die plannen dan op dit moment gaan we deze instrumenten aandoen, op dat moment die. En die moeten dan alle beperkingen in de gaten houden, want als we helemaal bij Jupiter zijn, hebben we nog maar één vijfentwintigste van de intensiteit van de zon. Ja. Dat is ook de reden dat de zonnepanelen van JUS zo enorm zijn. Bijna 90 vierkante meter aan zonnepanelen. Die uiteindelijk 800 watt, niet eens een vrachtmotronnetje kunnen laten. Dus je moet alles wel goed plannen. En aan het einde van de missie heb je meer degradatie van de zonnecellen vanwege die straling, dus dan heb je sowieso al minder. Dus dat moeten ze allemaal haar fijn uitzoeken van wat kan samen sommige instrumenten beïnvloeden aan de andere, dus dan kan je ze niet tegelijkertijd. Dus al dat plannen, dat doen ze dan in Spanje. En die twee centra die zorgen ervoor, met de wetenschappers uiteraard, die zorgen ervoor dat de missie wordt voorbracht. Is er nog overwoogd trouwens om dit nu clièr te doen, gegeven dat je een beetje op de grens zit van wat je... Nou, het punt is, wij in Europa hebben die technologie niet uit politieke redenen. Die stap is nooit genomen. Amerikanen zelf hebben de technologie, maar die hebben zelf voor Europa Clipper ook van, dan moet ik het goed zeggen, Airbus, Leiden, hebben ze ook dezelfde zonnepanelen als wij hebben gebruikt, besteld, omdat het blijft gewoon een moeilijk... Een technologie die gewoon de grondstoffen is gewoon moeilijk krijgen. Je weet dat je publieke opinie tegen je kan krijgen. Dus Jupiter is wel een beetje de grens. Je zou theoretisch, als je 300 vierkante meter hebt, zou je nog naar Saturnus kunnen, maar dan is het wel echt wel een beetje... Ja, dan loop je tegen allerlei andere beperkingen daardoor weer aan natuurlijk. Oké. Hey, als... Ik denk er nog iets over kwijt, maar anders zou ik zeggen, we hadden het al... We bejubelden Ariana 5 al. En dat niet alleen de deuce pinpoint op de goede plek, maar ook bij James Webb waren de wetenschappers ook al zo superblij, zeg maar, omdat de levensduur door de hele precieze injectie al zo verlengd was. Maar we nemen dit op, op woensdag 5 juli, en als het goed is, staat hij vanavond. Hij was eigenlijk afgelopen nacht meisje. Hij had afgelopen nacht moeten worden genaceerd, maar hij staat nu voor middernacht vannacht. Ja, ik dacht vanavond of 12 of zo, of rond die tijd vanavond gaat. 261, dat is wel zo mooi, dat heeft een nummer. Ja. De laatste. De allerlaatste Ariana 5. Ik persoonlijk heb daar sowieso een weemoed gevoel bij, waarom ik gisteren er wel blij was dat ik nieuw voor op te blijven. Omdat ik ooit met mijn stageproject bij de allereerste Ariana 5 betrokken was. Wat heb jij met... Heb jij iets met je raket, zeg maar? Ja, dat is schitterend. Ik bedoel, ik ben sowieso... Mijn opleiding was ik raketvoortsturing, dat was mijn hoofdwak. Dus, nee, jij ook. Dus we begrijpen elkaar. Maar ik moet zeggen, als je daar dan ook bent en je ziet die raket staan van relatief dichtbij. En je kijkt omhoog, relatief dichtbij, van een paar meter, dan besef je hoe enorm ze al is. Je staat gewoon naast een kerktoorn. Dat is best... Dat is 50 meter hoog. En als je dan bedenkt dat uit dat beest zo'n precisie komt en zo'n betrouwbaarheid. Ja, ja, dat is waar. En gewoon hoe die mensen dat hemel in de vingers hebben. Ja, dat is schitterend. Het is de aarde van het beestje. Je moet op een gegeven moment naar de volgende generatie. Maar het blijft altijd jammer als zo'n goedwerkend systeem zijn laatste vlucht heeft. Ja, het is in feite natuurlijk gewoon een centenkwestie. Het moet steeds goedkoper kunnen. Spezax heeft de lat met Falcon 9 natuurlijk wel heel erg hoog gelegd nu. Dus in die zin is het wel begrijpelijk. Maar ik heb ook wel weemoed. Ik heb hem één keer zelf vermoogd zien gaan overigens. Dat is altijd indrukwekkend. Maar bij deze vind ik het helemaal... En we hebben inderdaad een streak van, ik weet niet hoeveel veilose lanceringen het waren. Ik houd niet meer bij. Sinds de tweede was er één probleempje geweest. Ergens en die was niet eens vertaald. Dus dat is een fantastische track record. Mocht u luisteraar online zijn vanavond nog maar half 12. Het is vast online streaming te volgen. Ik ga er denk ik toch maar even voor wakker blijven. Overigens schijnen er volgens mij gewoon twee communicaties dat niet omhoog. Niet zo heel... Ja, ik geloof militair ook. Ja, op zichzelf niet zo heel opmerkelijk verder. Maar goed, het is de allerlaatste Arianen lancering. Daarmee ook wel voorlopig de allerlaatste Europese lancering. Dat is het bitterzoete ervan. Want Arianen 6 had ik even snel opgezocht. Die wordt verwacht begin 2024. Q2 staat er dan nu op Wikipedia. Ja, en Q2 dat loopt ongeveer tot november. Dat is in ruimte van termen. Dat lijkt mij ook. Maar dan is inderdaad wel een beetje de vraag van... Stel, dan gaan we daarvan inderdaad de eerste raketten omhoog zien gaan. Eind 2024. Betekent dat dan dat Europa zelf eigenlijk niet de ruimte in kan? Tot een moment die tijd ook? Dat is wat er betekent. Want je hebt ook nog de Vega. Maar die is ook op dit moment... Daar was trouwens een nieuwtje over. Die zijn bezig natuurlijk de laatste keer dat Vega C gelanceerd wordt. Hadden ze een probleem met een nozzle insert? Misschien weet jij beter. Jij hebt een dag gezien met een vakkapiet als baanmechanica. Weet jij iets beter waar dat over gaat? Volgens mij het smallest stukje van de motor. Daar was iets mee en die hebben ze vervangen. De rosie was te hoog. Wat er eigenlijk gebeurde was, is dat je hebt een beschermde laag op die neuskeg. Op die motoruitgang. En in het smallest gedeelte. Daar heb je de hoogste doorstroming en de hoogste temperatuur. Dat is dus zodanig heet geworden dat het materiaal verder heeft afgebladderd dan de bedoeling was. En dan gaat het hard. Dan raak je heel snel heel veel vermogen kwijt. Omdat je dan niet meer... Al het rest van de uitlaat ook niet meer doet. Hij haalt niet meer de prestaties die hij moet doen. En dan haalt hij het niet. Nee, precies. Maar dat hadden ze vervangen. Volgens mij was daar ook al die oplossing lag. Ze hadden zelfs al wel een soort van klaar. Al van tevoren waren er twee opties. Ze konden op zich door met die andere. Alleen nu hebben ze in 29 juni bekend gemaakt dat ze een proeflansering hebben gedaan. Opnieuw met diezelfde motor. Proef van de motor zelf? Ja, geen lancering. Gewoon een grondtest als het ware. Maar dat die ook niet gelukt was. En wat ik daar wel een beetje zorgelijk aan vond, is dat het niet dezelfde reden had. En dan heb je namelijk een nieuw probleem. Ik weet niet of jij... Ik weet er verder niet het fijne van. Nee. Maar goed, dat betekent in de praktijk altijd meer vertraging. Dus ja, dan duurt het langer voordat die... En daar wordt nu ook gesproken over het eerste kwart van 2024. Wat in een running gag voor mij altijd doorloopt tot november. Het is niet gezegd natuurlijk. Maar dat betekent wel dat je het risico loopt dat je misschien wel een jaar niet kunt lanceren. Ja, of we dan toch ook commerciël moeten gaan omhoog schieten. Dat is ook wat er gebeurt toch? Dan kunnen we misschien even meteen het bruggetje naar Euclid maken. Dat is misschien wel een goede inderdaad. Want die ging eigenlijk noodgedwongen volgens mij op Velken. Ja, er was wel een andere reden. Die was eigenlijk op de Soeus gepland. Oh ja. En de Soeus is voor politieke redenen niet meer beschikbaar. Ja, die was natuurlijk ook... Die zijn in de samenwerking vanuit Frans Schijana met zijn drieën het hele pakket aan raketten. En die konden ook niet meer. Dus ja, in die zin is het wel een beetje een sombere toestand. Ja, het is apart. En ook pech. Dat kan gebeuren, maar het is dan wel extra zuur als alles bij elkaar komt. Ja, precies. Nou ja, hopelijk reden om er extra gas op te zetten en ook meteen dan dat hele herbruikbaar. Heb jij daar zicht op? Ze zijn er bij. Dus niet voor zes, maar ze zijn wel nu bezig met herbruikbare motoren, herstartbare motoren en ook de technologie ontwikkelen om de herstartbaar... Het punt wat wel belangrijk is om te beseffen is als je, en het blijft schitterend als je die Velken boers er terug ziet komen, maar dat betekent dat je wel heel veel stuurstof extra aan boord moet hebben om dat te kunnen doen. Dus voor missies in een baan om de aarde, prima. Maar als je dus naar de missies ver weg a la juice, dan heb je daar niks aan, want die stuurstof heb je echt nodig om iedere meter per seconde uit de raket te halen. Nou, het mooie van Velken natuurlijk wel dat het een keuze is. Je kan besluiten om niet terug te komen. Ik heb geen heel veel procentje er dan bij krijgt. Ja, je zou wat meer betalen, maar dat is heel opzicher. Ja, het grappige is dat je op een gegeven moment ook kan zeggen, wat mij echt wel positief is, en dat geldt niet voor alles wat SpaceX doet, maar hier wel, dat die ook zo vaak bruikbaar is en dat ik tot nu toe niet echt heb gehoord dat dat problemen oplevert. Ik weet niet hoe vaak ze al zitten, maar volgens mij boven de tien of zo dat ze die dingen kunnen gebruiken. Dus je kunt op een gegeven moment ook, als dat heel betrouwbaar blijkt, op een gegeven moment zeggen, deze is nu ongeveer wel tegen het eind van zijn betrouwbaarheid aan, dan zet je die op een missie die niet terug moet komen. Een grote voordeel natuurlijk van wat ze doen, ze hebben zoveel lanceringen soms één per week, de statistieken bij je snel genoeg op. Ja, je toont heel snel aan dat je er op aan bent, en dat is inderdaad voor een ander type raket, maar dat duurt veel langer. Maar goed, Europa staat even droog, dat is eigenlijk de conclusie, dus moet je soms naar de collega's. En dat is inderdaad gebeurd met Euclid, daar hebben we twee weken geleden al even over gehad, aangekondigd dat het eraan kwam, en hij is gelanceerd. Ja, inderdaad gelanceerd. En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? En welke is dat ook weer? de aarde en de maan dan. En dan komt hij dus een beetje in de buurt van de James Webb Space Telescope te hangen, die heb je ook al eerder genoemd. En Gaia. En Gaia, daar hangt een hele katter, een hele botterij hangt erin. Ja, precies. Dus dat is het punt achter, in feite vanaf de zon gezien, achter de aarde. Weet je, dus dat je ver weg geen last hebt van de aarde en de zon. Dan gewoon je telescoop niet... Niet risico loopt dat je in de zon kijkt met je telescoop. Precies. En dat is vooral heel belangrijk voor een observatiesysteem, dat termisch gewoon heel constant moet zijn. Ja, dus je hebt altijd hetzelfde temperatuurtoestand in je satelliet. Ja, precies. Ja, zeker ook omdat Euclid zelf dus ook echt in juist near-infrared en infraroodspectrum eigenlijk gaat kijken. En de zon stoot dat ook nogal wat uit natuurlijk. Als je wilt, zorg dat het inderdaad zo constant mogelijk blijft. En dan gaat Euclid zelf specifiek ook kijken naar eigenlijk waar de donkere materie vandaan komt. Dus er is een stuk meer donkere materie, dus eigenlijk energie waarvan we niet precies weten wat het is. Dat heeft een hele hoop massa ergens in ons universum, maar we kunnen het niet echt specifiek pinpointen wat het is, waar het is. We weten alleen wel dat het er is. Ja, dat er iets moet zijn. Ja, anders klopt het niet. Precies. En dat gaat Euclid dus eigenlijk een beetje proberen op te lossen met twee grote instrumenten die er dan op zitten, de Dune en de Space. Ik vind die afkorting altijd heerlijk natuurlijk in de ruimtevaart. Space is wel een beetje onhandiger. Ja, je zou toch ergens denken dat het niet de eerste keer dat er iets van Space in Space zit. Ja precies. Wat doen die? Dune is de Dark Universe Explorer en Space is de Spectroscopic All-Sky Cosmic Explorer. Dus ja, veel explorers in het gezicht. Die moet wel een E aan het eind. Anders werkt het niet. Ja precies. Maar goed, die heeft dus een paar camera's en een paar spectroscopen die dus eigenlijk heel precies kunnen gaan kijken. En dan hebben de camera's, Space Telescope een 600 megapixel camera in zichtbaar licht en is ook near-infrared. En daarmee is het idee dat ze eigenlijk heel erg ver terug in de tijd gaan kijken. Zoals we waarschijnlijk wel weten, het universum breidt in alle richtingen op uit. En dus hoe verder je er kan kijken, ook weer hoe dichter je eigenlijk bij de oorsprong van de oerknal zou moeten kunnen kijken. En dan krijg je onder andere het probleem dat omdat dingen dus zo snel van ons afbewegen, dan begint de golflengte eigenlijk te veranderen. Weet je, vergelijkbaar met het Doppler effect. Als zo'n ambulance op je af komt rijden, dan worden de golfjes iets meer op elkaar gedrukt. En als ze van je af gaat, dan worden ze een beetje opgerekt. En op het moment dat die dus van je af gaat, dan wordt dus ook het licht opgerekt. Zijn lichtgolven natuurlijk een stukje kleiner en een stukje sneller dan geluidsgolven. Maar dat zorgt dus dat als iets van je af gaat, dan wordt het een beetje rood en als het op je af komt, dan wordt het een beetje blauwer. In ieder geval als je dus puur zichtbaar licht zou hebben, zoals je wit licht hebt en je laat een bolletje wit licht heel snel van je afbewegen, dan op een gegeven moment als het snel genoemd wordt, dan wordt het een beetje rood. En daarmee willen we dus eigenlijk nu zo dicht mogelijk in de buurt een beetje gaan kijken naar de oorsprong van het universum en dan specifiek naar de eerste sterrenstelsels die zijn gevormd. En dat is ergens tussen de 1 en de 3 miljard jaar na de oerknal. Dus zo'n 10 miljard jaar geleden is waar Euclid dan echt op gaat scherp stellen. En ja, ik ben eigenlijk wel erg benieuwd wat eruit gaat komen. Nou, dat zijn we allemaal. Ik begrijp overigens dat één van de dingen die ze ook specifiek doen bij dit instrument, dat ze gebruik maken van gravitatielensing. Dat is een hele zware object. Want het gaat natuurlijk om heel erg, die dark matter moet heel groot en heel zwaar zijn, heel plat gezegd. Die buigt licht af en dat je dan rondom zwarte gaten meegaat. Ja, dat is inderdaad het idee van je kan het niet waarnemen, maar de zwaartekracht zelf buigt het licht. En dat willen ze waarnemen. En dan kan je indirect aantonen dat er wel degelijk massa ergens moet zijn. Ja, en ik heb ooit wel eens begrepen dat je met die technieken blijft fascinerend vinden, dat je sterrenstelsels kan zien die achter dus een heel zwaard object staan. En eigenlijk door die lensing zeg maar, je kunt ze zien terwijl je ze normaal sprak als er niet iets tussen stond, zou je ze absoluut niet kunnen zien. Dus dat object zit achter, een soort boomerang effect. Ja, maar ook nog een soort vergroting in zit. In de zin van als dat ding er niet zou zitten en je zou er gewoon direct naar kunnen kijken, zou je ze niet zien want dan is het te ver weg. Je maakt eigenlijk gebruik van de lensvorming van het heelal zelf. Dat vind ik wel blijf vrij fascinerend dat we dat kunnen. Ja, een van die eerste plaatjes ook die van James Webb terugkwam, kon je dat ook heel goed zien. Dan zie je ook een soort van een rare beetje een ronde smush ergens net rechts van het midden in dat plaatje. En dan heb je ook beestvindt waar komt het vandaan? Waarom ziet dat sterrenstelsel überhaupt uit als een zee in plaats van een o zeg maar die we kennen. Ja precies. Dat is echt gewoon door het verbuigen van het licht en eigenlijk het hele universum dat er tussen ons en dat gigantische massa zit. Ja zoek de plaatjes op luisteraars. Nog een informatie trouwens van de collega's van Euclid over hoe dat gaat. Heel soepel. De liopfase is al in anderhalve dag afgerold. En ze zijn nu bezig met het testen maar vandaag sprak ik nog een collega en die zei dat allemaal erg soepel te zien. Ik neem aan dat het wel een stuk simpeler is dan bij Deuce omdat je maar twee instrumenten hebt. Is dat flauw? Nou ja er zijn een stuk minder onderdelen om te testen. Dus per definitie is het dan minder intensief. Er zijn bijna geen mechanismen die moeten uitklappen. Dat is fijn. Dus dat maakt het allemaal een stuk veiliger. Maar je moet maar net zien of alles de lancering overleeft en of alles werkt zoals het moet. Dus het blijft spannend. Ja precies. Maar het is ook wel als je die fase hebt gehad. Dat is meestal ook wel het moment van opluchting. Ik denk dat als daarna is de kansen eigenlijk altijd weer wat kapot gaan. Maar die kansen dan niet meer zo groot. Ik heb hiervoor aan Gaia gewerkt en daar kregen we juist bij de commissioning fase juist heel veel onverwachte resultaten die we moesten begrijpen. En toen in plaats van drie maanden hebben we er vijf maanden over gedaan. Waar lag dat dan? IJsvorming is een soort telescopen binnen een tent. En binnen die tent heb je allemaal isolatie materiaal en daar zat toch vocht in. En dat kwam langzaam los en dat ging op het koudste gedeelte. Laat het net een spiegel zijn waar alle informatie door op. Dus detectoren moeten worden gestuurd. Dus met tijd werd er meer ijs opgebouwd en werd het signaal zwakker. Voordat je dat door hebt. Waar dat dan ligt. Hebben we toen niet die boel een beetje opgewarmd weer om dat te laten verdampen? Ja nu je het zegt, er gaat een laadje open in m'n hoofd. Maar ja voordat je dat besluit neemt moet je wel zeker weten dat het een probleem is. Dan weet je dat je op dat moment moet je weken wachten voordat je stabiel genoeg bent. Dus echt leuk is het niet. Uiteindelijk wisten we wat het was. Maar voordat je dat door hebt. Als je daar een mensje hebt die gaat kijken dan zie je het snel. Als je alleen maar gegevens hebt, telemetrie hebt. Dan moet je maar weten waar je op moet letten. Ja die net niet helemaal kloppen met wat je verwacht. Dan weet je dan maar zeker dat je verklaring ook daar recht de goede verklaring is. En dan kan soms de... Dan loop je het risico dat de oplossing meer ellende veroorzaakt. En dat als je de goede oplossing voor het verkeerde probleem hebt. Dan loop je het risico dat je nog weer verder van huis bent. Ja een leuke vak is het toch. Maar goed, dit even te zijn. Ehm volgende. Ik weet niet of je iets meegenomen had. Verder nog een ander onderwerp? Nou we hebben ze eigenlijk al... Ja dan praat lekker mee. Dan... Een ander die eigenlijk twee dagen terug nog in de groep werd gedeeld door mede space cowboy Nick Poelstra. Die zag een leuk artikel, een kort artikeltje op nu.nl voorbij komen. Over een nieuw publicatie in Nature Astronomy. En dat ging er dan over dat kort na de oerknal eigenlijk de tijd een soort van vijf keer langzamer liep te lopen dan dat we dat nu hebben. En daarop komen dan natuurlijk ook weer een beetje de grapjes van... Het voelt ieder jaar zoals het steeds sneller gaat weet je wel. Maar eindelijk is dat minstens natuurkundig... Verklagenbaar, ah gelukkig. Eén van de dingetjes die ze daar al jarenlang eigenlijk in hadden. En dat hebben ze tijdelang ook de quasar paradox genoemd. Was dus dat de allereerste sterrenstelsel, of eigenlijk de zwarte gaten, de quasars uit heel vroeg universums. Toen het echt één miljard jaar oud was. Relatief natuurlijk... Dat zijn even voor de... Dat zijn een soort vuurtorentjes in de ruimte die op een puls manier... Of zijn dat pulsars? Dat zijn pulsars. Oh, je haalt het maar waar. Wat noemen quasars ook weer? Quasars zijn eigenlijk zwarte gaten waar een wolk van sterren die er eigenlijk een soort van... Voor altijd in wordt gezogen. Ja. Omheen zit waardoor je daar een heel raar, bijna een wit gat soort van hebt. Dus heel veel licht vandaan komt. Uiteindelijk ook natuurlijk licht naar binnen toe uit verdwijnt. Maar op dat laatste moment heb je dus al die sterren die daar heel dicht in de buurt zitten. Of soms is het gewoon gas. Het hoeft niet eens een ster te zijn. Die dus heel veel energie als het ware... Ja, oké. Quasisteller. Het gedrag is bijna als een ster. Ja, oké, ga door. Ja, dat wist ik weer niet. Oh, grappig. Ja. Verlieren allemaal. Ja. En dus een tijd lang hebben ze daar eigenlijk niet... Daar heb je dan weer de redshift ingezien die ze dus hadden moeten zien. En daarom werd het dus een paradox genoemd. Dat als inderdaad het universum sneller dan het licht zou moeten gaan uitbreiden. Wat we nu in ieder geval denken dat het doet. En dan het licht. Ja, de ruimte zelf, omdat die eigenlijk alle kanten op expandeert. Oké. Kan het dus zijn dat op het moment dat je naar rechts kijkt, dan gaat het ongeveer met de lichtselheid naar buiten. Oftewel uiteindelijk dijt het sneller dan de lichtsnelheid uit. Maar dat is de ruimte zelf. Dus binnen de ruimte kan je inderdaad niet sneller gaan dan de lichtsnelheid. Alles is relatief. De ruimte zelf weer wel. Dat is zo. Uurstellend, ja. En daarmee hadden ze dus eigenlijk zoiets van... We moeten hier een veel grotere beweging in zien. Op het moment dat eigenlijk vanaf het begin af aan de hele ruimte al zo snel zou moeten uitbreiden. En dat is eigenlijk jarenlang niet gevonden. En uiteindelijk is dus nu gepubliceerd in Nature Astronomy dat ze aan de hand van bijna 25 jaar lang aan allerlei grondobservaties van bepaalde quasars, dat is echt op ongeveer 10 tot 13 miljard lichtjaars ver weg staan, hebben ze toch inderdaad dit soort processen in slow motion kunnen waarnemen. Wat er dus ook voor zorgt dat het hele proces moet worden opgerekt op een of andere magische manier tussen hier en de quasar. Of op het moment dat het dus daadwerkelijk zo gebeurde, als je afspeelde, miljoen jaar geleden en heel veel verderop, dat het toen daadwerkelijk langzamer bewolk. En dat heeft dan weer met de relativiteit te maken dat op dat moment hadden we alle massa van het universum nog veel dichter bij elkaar zat. En zoals we misschien wel weten, als je dicht bij een punt met hele grote massa komt, dan heb je een hele grote massagerectie. Als je dan bij een hele grote massa komt, dan heb je een tijdstilatatie. Dus dan gaat de tijd voor jou, wat heet dat, objectief waargenomen, gaat dan langzamer ten opzichte van een objectieve waarnemer die buiten het zwaardekrachtveld staat. Hetzelfde heb je op het moment dat je heel snel in de buurt van de lichtsnelheid gaat komen. Dus als je met 99,99 procent van de lichtsnelheid gaat, dan gaat de tijd heel veel langzamer voor jou. Dus dan heb jij het idee dat het maar een uurtje voorbij is geweest. In de praktijk van het vakker, ook bij navigatiesatellieten, dan moet je dat gewoon compenseren. Je moet dat corrigeren. Als je dat niet doet, heb je niks aan je navigatiesignal. Dus het is zelfs wel praktischer. Niet alleen in science fiction is het relevant, maar gewoon in je telefoon ook. Ja, precies. Maar dat is snelheid, dat is geen zwaardekracht. En dat komt omdat de satellieten gaan een stuk sneller dan jij op aarde. En uiteindelijk is dat natuurlijk maar een heel klein procent. Het gaat om nanosekonden, ongeveer, die er tussen het signaal van de satelliet en jouw telefoon zitten. En daarop lokaliseer je inderdaad jouw afstand tot verschillende satellieten. En dan kun je jezelf dus je plaats bepalen. Of jouw telefoon. Meest mensen kunnen dat zelf niet natuurlijk. Ja, precies. Gewikkele, gewikkele reken. Even terug naar die kweeza's. Toen ik het zag, toen dacht ik gewoon interessant, maar ik heb eerlijk gezegd niet gelezen. Ja, wel dank je. Het is echt gebaseerd op waarneming. Het is eigenlijk alleen gebaseerd op een theoreetse model. Ja, en hiermee is het eigenlijk weer een nieuw deel van het theoreetse model gebaseerd helemaal op Einstein. Die is inderdaad over een hele relativiteit van het universum had. Is daarmee weer aangetoond dat het toch wel klopt. Ja, een man had wel vaak gelijk, behalve bij kwantumverstrengeling. Maar dat is een ander onderwerp. Oké, dat is een cool nieuwtje. En dat komt eigenlijk best wel toevallig ook weer goed samen met de lancering van Euclid. Die kan dus ook tot een, wat ze dan een revt-shift waarde of een rotverschuiving van een factor 2 noemen. Dus eigenlijk dat alles twee keer zo snel terug gaat. Dus dan zit je inderdaad ook weer rond de 10 à 11 miljard jaar geleden. Dat is echt een stuk dichter bij de oorzoek. Ja, mogelijk zou je dan nog meer een waarneming krijgen die hier ook bij kunnen helpen. En dat misschien zelfs van de eerste sterrenstelsel anders dan alleen van de quasars. Spannend. We gaan het volgen. Ik weet geen bruggetje, maar wat ook leuk is, laat ik het nou zo even doen, is dat Injunearity is back. Ik weet niet of jullie hem gemist hadden, maar ik vond het wel leuk om te zien. Hij was 63 dagen stil. Niet dat ze hem kwijt waren, dat ik begreep. Ze laten hem eigenlijk gewoon een stukje vooruitvliegen. Zet ze hem ergens op het pad waar die, hoe heet het maar zo, van de Perseverance straks langs gaat komen. En dan kan het een tijdje zijn dat ze geen contact hebben. Dat is ook altijd wel een soort van spannend. Het was nu 63 dagen dat er geen contact was. Hij zit blijkbaar in een beetje heuvelachtig terrein. Dus er stond achter een heuveltje, stel ik me nou voor. Maar ik vond het toch leuk. Op 28 juni E.T. Vonesholm heeft Injunearity weer met de Mars Perseverance over gecommuniceerd. En hij is er nog en doet het gewoon nog. En dat blijft natuurlijk wel echt verwonderlijk. Voor een helikopter dat je een paar dagen had moeten werken, is dat niet verkeerd? Ja, je kan dat niet anders dan bewonderen. Bewondering hebben voor hoe dat dingetje ijzeren heinig gewoon doorgaat. Dus dit was volgens mij, wat was het, de 55ste vlucht, waarna ze hem een tijdje kwijt waren. Niet dat ze heel bezorgd waren trouwens hoor. De 52ste vlucht en er komt gewoon een 53ste vlucht. Maar volgens mij zijn ze een van het wachten tot Perseverance weer een stukje verder is. En dan vliegt hij eigenlijk als een soort trouwenhond vooruit. Dat is een beetje het idee. En dan moet je even wachten tot baas. Dat blijft toch een leuk concept vinden. Als we dat toch hebben over Mars en Lang. Mars Express heeft net zijn 25ste verjaardag gefeerd. We hebben de livestream nog even gehaald. Maar inderdaad over het Lang volhouden. Wat was daar ook weer de officiële lifetime van? 4 jaar. Ja, kan je nou zeggen. En dan zie je maar vaak eens de geldquestie. Dat vind ik dan wel het verschil bij zo'n satelliet. Als die het eenmaal doet, dan blijft die het wel doen. Maar dit is natuurlijk wel een ding met... Dat het heel snel in elkaar gedraaid is van snel, snel. En dat het nu nog al werkt, is wel indrukwekkend. Ja, precies. Dat het nog niet al te duren en het moet snel. Ja, dan is het eenmaal knoppen. Ja, respect, zeggen we nou. Oké. Jij had nog iets gelanceerd. Iets te lanceren, wat ging er? Er was nog één ander dingetje. Nu je het over Express missies hebt. En een beetje snelle missies. Daar is onder andere de Indiase ruimtvaartorganisatie ISRO. Ook doorgaans best wel goed in. Ze hebben onder andere bij een paar mensen ook het nieuws weten halen met hun Manglian-orbiter. Dat is de orbiter die naar Mars is gegaan en daar roons heeft gelogen. Die heeft dat ongeveer voor de helft van het geld gedaan als de Martian. Als in de film met Matt Damon. Die was twee keer zo duur dan daadwerkelijk iets naar Mars sturen. Dat is wel weer een fun fact, vind ik. Zegt het mij jou over hoe duur zo'n film is. Zeg maar ook dat even te zeiden. Dat ook. We gaan ook terug naar de Maan met de Chandrayaan spacecraft. Dat wordt ook de eerste keer dat India op de Maan wil gaan landen en gaan rondroveren. Daarvan hebben ze de lanceerdatum nog niet helemaal bekend gemaakt. Maar ze hebben nu wel een lanceer window gezegd. Dat is eigenlijk volgende week al. 12 tot 19 juli hebben zij ongeveer een week zichzelf de tijd gegeven om inderdaad de Chandrayaan 3 te gaan lanceren. Waarin ze dus ook wat in situ-analyses willen gaan doen van het Maanoppervlak. Wat eigenlijk alleen maar hartstikke cool is. Helaas hebben we dus nog niet echt een datum waarop we kunnen zeggen tegen de luisteraars dan even kijken naar een livestream. Maar ik neem aan dat dat ook nog wel op het nieuws te zien zal zijn. Maar ik dacht toch even een leuk feitje tussendoor. Het is ook een leuk feitje waar nog een klein Nederlands invalshoekje in zit trouwens. Die Chandrayaan, hij is volgens mij vertraagd. Hij had al een tijd geleden gelanceerd moeten worden. Ik denk al een paar jaar geleden. Maar goed, ik weet niet meer of dit is de volgende. Het is een opvolger. Het is een opvolger. En dan was het met die tweede dat daar nog best wel lang gekeken is of de Zeebrorover van de TU Delft zo'n rovertje gemaakt wat in allerlei moeilijk terrein kan. En daar hebben ze ook een spaceversie van. Of ze die onderaan de loading, hoe zeg je, in de clip waar dan die rover uit moest vormen of ze die onderaan mee konden nemen. Dat is nog behoorlijk ver gekomen. Uiteindelijk is het niet gelukt om hem mee te krijgen. Maar dat scheelde niet zo heel veel, weet ik nog wel, uit de tijd dat ik daar toe mee te maken heb gehad. Uiteindelijk allemaal politiek natuurlijk. Maar dat was een heel serieuze plan om een spaceversion te maken van die Zeebroro. Die is er eigenlijk ook. En om die op de maand te krijgen, zijn ze volgens mij nog steeds mee bezig. De laatste keer dat ik ze sprak was het inderdaad nog steeds over anderhalve, twee jaar. Maar nee, dat is inderdaad heel, heel cool. De Zeebroro, dat is zelf ook al weer zo'n schattige afkorting. Zesbenige rover. Dat is een ding, ongeveer groot, een A4-tje, iets iets dikker. En die gaat dus inderdaad, is dan het idee om zelf ook rond te lopen op het maandelvlak. Eerst een test eigenlijk te laten zien dat hij überhaupt rond kan lopen. En dan zouden ze dus een paar honderd meter gaan lopen en dan zouden ze dan Missie Succes noemen. Maar het leuke is dat dit ding heel erg licht gewicht is. Weweegt ongeveer een kilo. En dan willen ze dus inderdaad een hele swarm van dit soort dingen op de maan gaan zetten. Die kunnen dus ook weer specifiek voor lava tubes daar gebruiken. Oh ja, dat vind ik toch als ik dat weet. Ook weer een leuk briefje. Nou doe maar, jongen. Wij hebben dus ook deze rovers gebruikt met onze missies, erander in IJsland. En binnenkort gaan we dan zelf ook weer zo'n analoog-as-route missie doen. Waar we dus mensen op gaan sluiten voor een weekje in een grot in Spanje. En dan nemen we dus ook weer van dat soort zebro-rovertjes mee. Om echt te testen van hoe gaan ze daadwerkelijk om in dat soort onherbergzaam terrein. En dan gaan we ook juist een beetje tests doen van hoe kunnen zij samenwerken met mensen. Dat is natuurlijk het idee dat de mensen ooit ook weer op de maan rond gaan spoken. En dan dus samen met de rovertjes gaan rondroveren misschien wel. En bouw je dan ook een band op met zo'n ding als waretje hondje? Dat is één van de dingetjes die we gaan kijken. Daarmee heb ik dus wel het bruggetje inderdaad naar het artikel wat ik helemaal aan het begin al heb genoemd. De chapea-missie van NASA. Dus NASA doet wat dat betreft een beetje hetzelfde als wat wij doen. Maar dan met net iets meer geld en net iets groter en net iets langer ook. Dus waar wij dan over twee weken een week lang in Spanje zitten, gaat NASA iets meer dan een jaar vier mensen opsluiten. Of eigenlijk hebben ze al gedaan. Op 25 juni hebben zij de deuren dichtgedaan van een 3D geprint Mars habitat. Dus dat hele ding is echt met een 3D printer gebouwd. De binnenkant dan net niet helemaal, maar de muren wel. En dan ook nog eens met een Mars simulant. Dus het is daadwerkelijk een beetje zand zoals we dat ook op Mars zouden moeten kunnen vinden. Dat moet ik er dan weer een beetje bij zeggen als geochemicus. Een globale simulant. Dus hebben we naar het hele opvlak van Mars en daar dan het gemiddelde van genomen. En daar uiteindelijk weer een simulant van gemaakt. Daar vind jij wat van, maar dat duurt te lang. Dat heeft iets met mineralogie te maken die consistent is over het hele opvlak. Voelend ja. Maar goed, wel weer heel erg cool dat ze inderdaad zo'n 3D geprinte habitat hebben. En deze mensen gaan dan voor als het goed is 378 dagen opgesloten zijn. Waarom het precies 378 is weet ik eigenlijk ook niet. Waarom het niet gewoon een jaar is, maar 12,5 jaar. Nee ook niet. Mars zijn volgens mij 87 dagen. Ze hadden zoveel budget als je dat zou best wel in laten reden kunnen. Dit is dus de eerste van de drie missies die ze willen gaan doen. Ze hebben ook nog een Chapea 2 en Chapea 3 gepland. Ik weet niet zeker of ze dan ook nog naar andere afkortingen gaan zoeken. Ik vind Chapea zelf niet per se een hele pakkende. Dat is een hele goede vraag. Dat staat voor Crew Health and Performance Exploration Analog. Oh ja, nee laat maar. Dat hadden ze beter kunnen zeggen. Ze hebben betere afkortingen. Dat kan beter. En dat waren er vier, neem ik niet eens he? Ja, er zijn vier astronauten inderdaad. Amerikanen ook allemaal? Ja precies. In ieder geval voor nu. En dus voor de volgende crews zijn ze nog aan het kijken. Ze zijn er ook nog aan het kijken. En voor begin 2025 gaat dus missie 2 en ergens eind 2026 willen ze dus missie 3 gaan doen. Daar zijn ze zover ik weet nog naar opzoek voor crewleden. Dus mocht je je groepen voelen om voor ruim een jaar opgesloten te zitten. Ja liever dat dan in Londen zever moet ik me denken. Too soon misschien. Nou het was eigenlijk meer dat ik naar Virgin Galactic wilde. Als jij deze hebt afgerond. Volgens mij is dat misschien nog wel een dingetje. Dat Virgin Galactic de eerste echt commerciële lancering heeft gedaan met vlucht. Of waren het nou betalende mensen? Drie daarvan waren betalende mensen inderdaad. Ja wat ik verder nog over Chapea te zeggen heb is dat ze eigenlijk in mijn ogen als dan dus ook analoge astronaut relatief standaard dingen nog doen. Dat had ik me voorgesteld dat ze daar iets meer extreme dingen ook zouden doen. Het scheelt ook dat ze dus echt op het Johnson Space Center in Houston Texas zitten. Dus ze zitten niet ergens in de woestijn zoals naar een paar van die andere analoge missies. Je kan ook echt naar buiten gaan en daar je je IVA of je ruimte wandelingen kan gaan oefenen. Ze zitten dus voornamelijk echt binnen opgesloten. Ze gaan dan vooral kijken naar resource management. Hoe gaan mensen om met klein hoeveelheden water. Hoe zorg je ervoor dat je wel je je plantjes kan laten groeien op het moment dat je onderweg bent naar Mars. Want ja waarschijnlijk zullen we toch ook lokaal voedsel moeten weten te produceren als je zo lang onderweg gaat zijn. En verder ja hoe ga je om met je je ritmes op het moment dat je ook geen daglicht hebt natuurlijk. Maar ja je moet bij dit soort dingen nemen kan ook wel bepaalde keuzes maken. Je kunt niet alles gelijk nemen kan. Nee precies maar op zich heeft NASA eerder ook al van dit soort lange termijn analoge studies gedaan. Onder andere op Hawaii wat dan de high seas basis heet. Daar hebben ze ook mensen tot een jaar lang opgesloten om echt te kijken naar wat is het effect ervan op mensen. Zowel de psychologische binnen het mens zelf zeg maar als sociologisch tussen de verschillende mensen. Wat meestal goed is gegaan. Ja de laatste missie dan weer niet. Dus ja zo blijf je leren. Precies succes voor Chapea. Ja heel even nog langs vladderend langs. Hoe heet het Virgin Galactic. Ik ben even benieuwd wat zou jij een kaartje kopen als je een slagerste toelief. Als je een slagerste toelief van dat. Als je een slagerste toelief van dat. Als je een slagerste toelief van dat. Maar hoe kijk jij daarna? Voor de prijzen die ze er nu om vragen zeg ik het hoog. Dan moet je gewoon zoveel geld hebben dat het niet uitmaakt. Als het je niet uitmaakt ja waarom niet. Maar ik vind het heel hoog. Waarom niet. En daarom was het misplaatsen gloppen over de onderzee. Hier zitten ook risico's aan. Zeker. Het zou een reden zijn om het niet te doen denk ik. Het is ook al eerder natuurlijk niet zonder risico's gebleken. Met die bierde raket die niet helemaal goed ging. Dat was in 2014. Waar nog een van de shuttles is opgebroken in mid-air. Waar inderdaad een iemand om het leven is gekomen. Iemand zwaar gewond. Wat ik wel vind. Die van mij op z'n faats wel eens eerder gehad hier. Ik vind het wel te graag gaan eigenlijk. Ik had eigenlijk best wel lang geleden in deze podcast al gezegd. Nu is dan eindelijk dat de age of van de commerciële toeristische ruimte. Begonnen om het zo te zeggen. Ik vind er wel van, maar dat is wat anders. Of dat nou een goed idee is in deze maatschappij. Daar kun je een vraagtik bij stellen. Maar los daarvan. Het is begonnen. Maar het schiet niet op. Het punt is natuurlijk dat je. Als je betalende commerciële vluchten doet. Dit zijn geen testpiloten. Dit zijn mensen die een leuke vakantie willen hebben. Of een leuke ervaring willen hebben. Die willen het overleven. En op het moment dat je dus de veiligheid moet kunnen garanderen. En je moet op een zekere hoeveel procent. Dan wordt het moeilijk. Het verbaasende is wel dat ik het idee heb. Ook als je naar de anderen van Amazon kijkt. Hoe heet die ook weer? Blue Origin. Dan heb ik het idee van die hebben het technisch gezien. Voor zover ik kan beoordelen. Best goed voor elkaar. Maar om te zeggen dat daar elke week zo'n ding omhoog gaat. Ook niet. Ik denk ook dat het een heel beperkte doelgroep is. Dat zou gewoon kunnen. Dat hele business is al eigenlijk daaronder helemaal niet klopt. Ook helemaal niet bedoeld is daarvoor. Nee, het is meer gewoon een schort pet project. En als je het geld ervoor hebt. En daar kan er iets uit komen verder. Ik denk dat voor heel veel van deze commerciële activiteiten. Dat ze ook dingen doen die misschien op het eerste oog niet kloppen. Maar er zit een gedachte achter. Die ze hier niet meteen zeggen. Maar wat mij betreft ook als je kijkt naar SpaceX. Door alles wat Musk aan het doen is. Is iets wat je kan gebruiken op Mars. Bij SpaceX dan? Bij Twitter zorg ik. Nee, nee. Bij SpaceX. Maar ook Tesla bijvoorbeeld. En de batterijen en de boring. Het zijn allemaal dingen die je kan gebruiken op Mars. Dus er zit een bepaalde gedachte achter. En als je dan het ervoor over hebt om er zo wat geld in te doen. Die heeft deze hele fase overgeslagen. Van de hopjes, kleine korte vluchtjes. Dat heeft hij dan in mijn ziel goed ingeschat. De vraag is of dat heel erg nuttel. Hoe viable dat of levend vatbaar dat eigenlijk nog is. Over iets langere termijn. Want over een paar jaar. Tien jaar, twintig jaar misschien wel. Maar dan denk ik dat het ook voor de multimillionairs en de billionairs. Misschien niet meer zo spannend is. Want je bent niet meer een van de eerste die zo'n spacehopje maakt. Dan is het bijzonder als je echt naar de maan gaat. In eerste instantie als jij de toerist bent. Die een rondje om de aarde mag maken. Dat vind ik voor mij ook nog wel echt bijzonder. Maar goed, dan heb je een ander prijskaartje. Maar als je toch een geld te veel hebt. Dat hopje, dat is, dat denk ik ook. Als ik daar meer op een feestje moet komen. En als dat dan vervolgens saai is, moet je naar de maan. En zo blijf je bezig. Ja precies. En dan moet ik het nog zien. Of zo'n vliegtuigje met een raketmotor. Wat eigenlijk een beetje de Virgin Clique. Of simplificeer ik het heel erg. Maar goed, ik ben tenminste geen engineer. Dus ik mag het nog een beetje. Vooruit zeggen we dan. Daarmee ga je de maan ook niet redden. Nee, met die technologie heb je niks. Die is niet schaalbaar. Dat doen we. Dat betreft Blue Origin en SpaceX natuurlijk een stuk beter. Over SpaceX is gesproken. Want we moeten een beetje vaart maken. Ze zijn druk bezig. Zoals we ook al eens eerder hebben aangesnipt. Met de volgende Starship lancering. De eerste, dat weten we. Dat was een gedeeltelijk succes. Zullen we maar even zeggen. Maar gaf ook wel heel veel gedoe. Om wat het aan overlast opleverde. En stofstromen. En opeens had je geen lanceerplatform meer. Dat is niet heel handig. Dus ze hebben aangekondigd. Dat is ongeveer duizend. Dat vind ik best wel veel trouwens. Veranderingen in de setup voor de volgende Starship lancering. Een daarvan. En hij heeft het ook al zo verhoud te maken. Dat ze van onderaf water omhoog gaan spuiten. Tegen de motoren aan. Om die grond te beschermen. Ik heb er een filmpje wel gezien. Ik vind dat best goed over nagedacht. Ik ben heel benieuwd hoe dat werkt. Heb jij je zicht op? Het water is er ook om de trilling op te vangen. Dus als je kijkt naar de gewone lanceervoertuigen. Bijvoorbeeld de Ariane heb je de deluge system. Dan pleur je gewoon een hele bak water. Dan absorbeer je ook de trillingen. Die dan niet helemaal in volle kracht bijvinden. En de hitte en het stof natuurlijk voor een deel ook. Maar het is vooral om het akoestische gedeelte op te vangen. Ik denk dat het wel helpt. Maar ze hebben natuurlijk een hele andere aanpak. In hun achterhoofd denken ze ook. Is dit een half bak plan om overal te laten landen? Als je op ieder landingspunt een enorme flametrans moet bouwen. Dat gaat ook niet. Maar dat hele idee met een soort plaat met 100 graden. Waarin je 100 hoge druk water omhoog spuit. Om die vlammen onder controle te houden. Dat is wel weer aardig. Maar waar ik mij over verbaasde. Wat jij je hoog gevoel daarvan zei. Dat ze over gaan naar hot staging. Dat is wel een beetje gek voor mensen die niet helemaal in thuis zijn. Dat is het idee dat je de tweede trap alvast start. Terwijl de eerste trap nog brandt. Terwijl ze nog aan elkaar zitten. Dan ontstek je de trap al. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij soju's. Als je een soju's gekept ziet. Dan moet die vlam weg. Op het moment dat ze nog aan elkaar zitten. Dan moet die vlam daaruit. Het is volgens mij een ouderwetse manier om dit probleem op te lossen. Je komt daarvoor daardoor dat je een tijd even gewichtloos bent. Waardoor al je brandstof aan de verkeerde kant van je tank zit. En dan... Stuurstof. Stuurstof aan de verkeerde kant zit. Op het moment komt er niks meer uit de pijp. We hebben al honderden andere oplossingen ervoor. En Musc claimt dat die hot staging 10% performance extra oplevert. Je hebt natuurlijk ook... Dat moment dat de motoren uit zijn. Dan verlies je natuurlijk ook op dat moment wat snelheid. Ik zou de berekening wel willen zien alleen. Ik vind 10% klinkt... Ik denk dat lijkt me echt veel te veel. Maar vooral de technische problemen die je krijgt op het moment dat je dat doet. Zeker op het moment dat je raketta bruikbaar is. Want je zet de onderste trapstijl volgens bloot aan de vlam. Van de bovenste trap. En er zit stuurstof in. Ja, dat moet nog landen. Ik vind het echt een rare keuze. Bovendien ook het argument dat je 10% extra performance hebt. Ik denk ook, ik geloof er niks van. En tweede is, op dit moment is performance ook helemaal geen probleem. Het ding is zo overgedimegineerd. Waarom doen ze dit? Misschien dat ze de berekening hebben gedaan. Dat ze zien, vooral na de eerste ranceering, dat het allemaal iets minder is dan ze dachten. En om naar Mars te gaan met bepaalde payloaden. Misschien lukt het net niet. En dat ze zeggen, als we dit doen, is het iets wat je kan doen zonder aanpassingen. Moet je er niet meer massa tegenaan gooien om te beschermen. Ja, dat moet je wel. Volgens mij moet je een dome bouwen om die vlam daar bij de eerste trap weg te gaan. Is dat dan niet 10% van je... Ja, dat is het interessante discussie. Maar het zou kunnen kloppen met wat je net al zei. Dat in deze deentrant alles gericht is op de lange termijn. Dat er ergens een lange termijn argument is wat ik niet kan zien. Wat dit logisch maakt. Maar ik moet zeggen, ik vind het raar. Je introduceert een hoop andere risico's. Dat is een feit. Dat betekent in ieder geval wel dat de volgende lanceering... En volgens mij hebben we nog geen idee wanneer dat is. Deze moet ook weer even opnieuw approval krijgen van de FAA. Dat is misschien iets minder makkelijk, geloof ik. Dat hoop ik ergens ook wel bij. Ik ben zeker wel voor de vooruitgang van de koelraketten en zo. Maar het ging toch wel echt even iets te snel volgens mij. Als je ziet wat er allemaal stuk ging. Het was niet alleen het landse platform, het waren ook de gebouwen daarnaast. Een stad een paar kilometer verderop. Daar woonden ook nog mensen. Volgens mij was de akoestische load ook nog wel logisch. Als je geen water gebruikte om dat weg te halen. Dan was die ook veel lawaaiiger dan in de vergunning. Dat heb je ook niet zo 1-3 opgelost. Ik weet het niet met mijn hand. Ik heb ook nog een paar weken van tijd tussen de tirades op Twitter door aankondigden. Dat het al een hele tijd zegt dat het x tot x maanden is. Of weken. Maar die periode die hij aankondigt, dat duurt die verandert niet. Oftewel, dan denk ik, nou hebben ze nog geen idee. Dus dat zal nog wel even duur. Interessant wat ze daar de volgende latinatie. Ik word ook weer best boeiend om te zien wat ze hebben bedacht. En wat die 998 andere wijzigingen dan nog zijn. Ik vind het wel een grappige oplossing. We hebben gezien wat het met lanceerplatform deed. Dat ging niet zo goed. Maar in plaats van te zeggen we doen een flame drench. Wat een enorme investering is en heel veel tijd kost. Het is eigenlijk gewoon een stadel plaat. Die de boel absorbeert. De akoestische helpten niet. Maar in ieder geval qua beschadiging. Dat is natuurlijk waar terecht de bewondering ook zit. Het inoveert wel. Het fijne is ook, het knappe wat ze doen is dat ze durven innoveren. En vervolgens dan te laten misgaan. Dat is natuurlijk wel wat je nodig hebt. Zeker als je echt radicaal dingen ander gaat doen. Dan moet je ook bereid zijn om een paar ontploffingen te nemen. In die zin was die eerste lancering ook eigenlijk in die filosofie een heel goed resultaat. Dit is een hele andere manier. Dat is een heel goed resultaat. Het is alleen de vraag van musk denk ik. Radicaal anders. Naarmate de apparaten die maar complexer worden. Gaat dat hele proces natuurlijk wel steeds trager. Het wordt steeds moeilijker om dat tempo erin te houden. Dat zie je nu natuurlijk ook wel een beetje. Dus waar je dat bij Falcon 9 in een veel hoger tempo ging. Gaat dat nu bij Starship. Dat is een beleving van veel van de groepjes die hieromheen zitten. Dan gaat het natuurlijk een stuk langzamer. Moeten we meteen even leven. Hebben jullie nog iets? Want we zitten al flink uit de tijd. Dus we moeten gaan afronden. Heel kort. Dan heb ik twee mini-projectjes. Dat hebben we niet goed vinden. Lunar flashlight. Het kleine cube zat je dat rondom de baan zou gaan vliegen. Om de zuidpool dan in kaart te brengen. Die was twee maanden geleden als verloren bestempeld. Ze hebben nu een nieuwe baan berekenend. Hij gaat richting de zon vallen. Ze zijn nu aan het kijken of ze de spectrometer. Die dus naar IJssel zoeken op de zuidpool. Ook nog kunnen gebruiken om wat nuttige metingen aan de zon te doen. Ik vind het wel weer cool om te zien dat zelfs zo'n kleine cube zat. Zoals de flashlight. Niet in één keer als verloren wordt opgegeven. Als tweede dingetje een klein afscheid van mij. Voor mij is het waarschijnlijk in het nicole voorlopige geval de laatste Space Cowboys podcast die ik mee zal draaien. Ik ga binnenkort naar Tromsheuvelhuizen in het noorden van Noorwegen. Misschien kan ik nog een keer inbellen als ik op zoek ga bij Andeja in Noorwegen. Of de S-range vlakbij Kiruna. Daar heb ik ook al een paar afleveringen over gehad. Lijkt me leuk, maar anders is dit waarschijnlijk voor het komend jaar ongeveer de laatste voor mij. Dan rest ons weinig om jou daar heel erg voor te bedanken. Veel plezier te werken en te wensen. Als je een keer terug bent in Nederland, schuif dan zeker weer aan. Als dat technisch kan. Misschien spreken we online vanuit het hoge noorden om te horen hoe het daar zit. Lijkt me hartstikke leuk. Ik zeg dank en dubbele dank. Dank tegen Alessandro voor het zijn van Gast Cowboy vandaag. Dank voor alle luisteraars voor het luisteren. Tot de volgende keer.