Betelgeuze misschien binnenkort supernova (of toch niet)?

En weer een nieuwe Space Cowboys aflevering nummer 123. Dit keer met ondertekene Thijs Roes. Daar begin ik allemaal mee. En naast mij staan. Michel van Baal. Goeiedag allemaal. Hoi Michel en? Marieke Baan. Hallo. Hoi Marieke, Marieke, Michel en Thijs. Voor jullie de Space Cowboys van deze middag. Een paar mooie onderwerpen. Even een kleine highlight, een kleine teaser naar de rest van de uitzending. Michel? Ja, terug. Goed nieuws heb ik eigenlijk meegenomen. Want we leven nog steeds niet in het post-Ariane 5 tijdperk. Maar dan komen we zo wel even terug. Een oude nieuwe raket. En Marieke? Ja, waarmee meteen het brugje is gemaakt. Naar het voormalige Soyuz tijdperk en het aanstaande SpaceX tijdperk. Want Euclid wordt binnenkort gelanceerd. Dat is een missie naar? Lekker huispoint. Nee. Maar hoor je straks veel meer over. Oh, oké. Spannend. Ik... Meteen zulke moeilijke vragen stellen. Ze is meteen al moeilijker. En ik ga weer terug naar de roots waarom ik ooit met Space Cowboys ben begonnen. Dit was toch een soort fascinatie voor gekke dingen ver in het universum. En nou, ik heb er een paar. Ik heb dingen binnen ons zonstelsel, dingen buiten ons zonstelsel. En allemaal van die nog geen echte conclusie. Maar we gaan naar Saturnus. We gaan... Nou, je gaat het wel zien. Echt wetenschappen. Echt wetenschappen. Ja, echt wetenschap. Maar ik ben wat dat betreft ook alleen maar een eenvoudige ziel. Dus ik hoop dat met z'n drieën het hier mooi allemaal over... We zijn allemaal geen raketwetenschappers, nog astronomen. Ho, ho, ho. Wat heb je gestudeerd, Michel? Raketwetenschap. Nou, raketwetenschappers. We zijn dus wel raketwetenschappers. Heel goed. Wil je dan meteen beginnen met je Ariane? Ja, zal ik aan. Ik mag gelijk de Ariane 5 raket bijhalen. Want zoals ik zei, we hadden intussen in het post-Ariane 5 tijdstip moeten leven. De laatste lancering van Ariane 5 had vorige week moeten plaatsvinden. We nemen dit op 21 juni. Maar dat is niet gebeurd. En eigenlijk is... Nou, ik kom zo even op waarom niet. Want dat vond ik wel opmerkelijk. Maar het is slecht nieuws om het even te zeggen. Elke vertraging is slecht nieuws. Je merkt wel dat ESA Europa toch wel opzag tegen de periode waarin we niet zelf naar de ruimte konden. Weet je? Als er Europa zijn. Als er Europa zijn. Want dit maakte ons raketloos. Zodra er niet eens een raket met pensioen is. Eentje omdat Ariane 6 pas op zijn vroegst begin volgend jaar komt. Ariane C natuurlijk. Ariane Vega C, sorry, Vega C, op dit moment naar een mislukking grounded is, zoals dat ze maar heet. En we sojus niet kunnen lanceren om politieke redenen. Vanuit Kroo is Europa op dat moment zonder raket. En dat is natuurlijk slecht nieuws. Ariane 6 had moeten komen. Even voor de mensen die het niet goed gevoerd hebben. Dus Ariane, de Europese raket van de ESA. 5 doet het al heel lang. 6 zou komen, maar 6 komt maar niet. Nou ja, 6 heeft al een tijdje vertraging. Het is geen nieuws hoor dat er een periode zou zijn tussen 5 en 6 waarin je geen grote opdracht raket hebt in Europa. Dat is al best wel lang bekend. Dat dat zo zou zijn. Er is nog hele discussie achter Ariane 6 omdat die niet herbruikbaar is. De vraag natuurlijk is, kan dat op dit moment eigenlijk nog wel? Weet je dat je nieuwste raket een wegwerp raket is? In die zin is het afgelopen jaren natuurlijk heel snel gegaan. Dus dat is nog een andere discussie. Maar even terug naar Ariane 5. Dat was de allerlaatste lancering. We hebben twee satellieten naar een geostagionaire baan. En die hebben ze uitgesteld om toch best een onmerkelijke reden. Want er was twijfel over het functioneren van de pyrogenics. Heet dat zeg maar de explosieven die aan boord zitten voor de separatie van alle onderdelen. Pyrogenics. Ja, dus eigenlijk op het moment dat de boosters, bijvoorbeeld, dat zijn enorme boosters aan de zijkant, als die op zijn dan moeten ze eraf. En dat gaat dus eigenlijk met hele kleine explosieven in de vorm van een draad worden die worden losgeblazen, om het zo maar even te zeggen. Dat moet je ook nog op de goede manier doen. Dus ze moeten de bovenkant los en daarna de onderkant. Zodat ze wegschieten van de raket en niet naar de raket toe. Zeg maar met het laatste beetje brand. Of wat er nog in zit. Dus ook nog redelijk nauwkeurig. Maar blijkbaar had Ariane een waarschuwing gekregen uit een heel ander project. Het is een beetje onduidelijk waar dan precies. Maar het is een ander project. Dat er problemen waren met die specifieke techniek. En toen zijn ze veiligheidshalver die draden, die explosieve korden die er dan in zitten, in Ariane gaan controleren. En toen bleken ze diezelfde fouten daar ook te vinden. Want ze hebben in ieder geval twijfel of ze wel zouden werken. Nou zijn die dingen redundant. Dus alles mag falen en dan is het nog een ander zeg maar. Maar hebben ze wel gezegd, wacht even, weet je, we gaan niet, de positie van Ariane is wel, je gaat met intacte redundancy omhoog. Je gaat niet van tevoren accepteren dat het niet werkt. En al helemaal, dat speelt natuurlijk in de achtergrond ook wel mee. Dat Ariane heeft sinds, ik weet niet, in 2003 ofzo, een foutloze track record op een soort van golf incidentje na is die raket al heel erg lang achter elkaar foutloos. Je wilt ook niet het risico lopen dat die allerlaatste, weet je wel, want het is een fantastisch ding met een fantastisch track record, dat die dan misgaat om zoiets. Dus hebben ze veiligheidshalver toch gezegd, we stellen hem uit. Oké, waarom stoppen ze dan eigenlijk mee als hij een goede track record heeft en van Ariane 6 eigenlijk niet bekend is? Wanneer die? Nou bijna altijd heeft het met kosten te maken. Dus de volgende generatie raketten die je ontwikkelt is per kilogram moet die weer goedkoper zijn. Want dat was in het verleden. Ariane 5 heeft natuurlijk ooit 70 procent van de commerciële markt in handen gehad. Dan moet je denken voor SpaceX-swam, voor de goede orde. Maar ging bijna elke geostationaire zat die commercieel gelanceerd werd, ging met Ariane 5. Alleen je moet natuurlijk wel mee blijven concurreren in die wereld. Dus je moet een raket ontwikkelen die indiallieta, nou ja, betrouwbaar dan kan bijna niet, zeg ik dan, de 5 maar net zo betrouwbaar is, maar per kilogram gekoper. En daarom moet je op een gegeven moment aan een nieuwe raket beginnen en dat is Ariane 6. Alleen de harde realiteit is dat Ariane 6 is ingehaald door SpaceX eigenlijk omdat die van die kostencomponenten een enorme chunk af hebben gehaald met die herbruikbaarheid. En Soyouz was natuurlijk een probleem vanwege de Russen geworden, ook omdat het een verouden raket aan het worden was langzamer zeker. En hoe zit dat met Youklid? Want die zou met Soyouz gaan, maar dat is zelfs bleken het niet doorgegaan. Ja. Had die met een Ariane 5 gekund of was daar Ariane 6 voor nodig geweest? Nee, ik denk eerlijk gezegd dat Youklid met alle respect dermate klein is dat dat heel een grote overkill is. Om daar zo'n grote, ja alles kan bewijzen, ik weet niet eens of het echt niet echt kan, maar het is het verkeerde type raket. De raket is veel te groot, weet je wel, dus die kan tonnen omhoog brengen, terwijl Youklid is waarschijnlijk een paar honderd kilo, ik weet niet hoeveel ik heb. Ja, 2000. Ja, dus ja, dan is de vraag van wat past het beste bij dat specifieke gewicht en de plek waar je heen moet. En dan krijg je natuurlijk ook dat de testen die zijn gedaan om op die Soyouz te kunnen vliegen, dat die helemaal niet kloppen met zo'n Ariane misschien? Ja, dat kan ook normaal heel technisch worden, maar dat kan ook nog wel dat je zo'n raket hebt. Je ontwikkelt zo'n satelliet ook op wat tegen welke trillingen die tegen moet kunnen. Elke raket heeft zijn eigen trillingspectrum, dus een specifieke soort trillingen. We hebben over Soyouz altijd gegrapt dat je die moest ontwikkelen op de trillingen van de spoorlijn die naar de lanceertorrentoor ging, want die trillingen waren het ergst. Maar goed, ik weet niet of dat echt zo is trouwens. Maar die specifieke raket heeft een profiel en dat moet wel kloppen. Dus het kan zijn dat er of akoestisch of mechanische trillingen in zitten die niet. Nou, dan hopen we maar dat de Falcon 9 van SpaceX even hard trillt als een Soyouz raket. Dat moet, anders zouden ze het nooit gaan aannemen. Die twee dingen, die twee onderwerpen sluiten we op elkaar aan. Dus eventjes om jouw onderwerp af te sluiten. Dus Ariane 5 gaat nu iets langer mee? Nou ja, de volgende lanceer is uitgesteld tot na de orde, dus we weten niet wanneer. Ze moeten dus eerst het onderzoek doen. En wanneer dat wordt, dat weten we niet. En eerlijk gezegd, wanneer de eerste Ariane 6 komt, dat weten we ook niet. Dus we houden u op de hoogte, luister graag. Ja, dan even het bruggetje naar Marique door onderwerp. Wat we wel weten. Ja, wat we wel weten. We hadden het al over die trillingen. Dat is na het relevant voor Euclid. Even heel snel, Euclid is een observatorium dat naar Lagrange Point moet om. Donkere energie. Ja, Euclid is een ruimtetelescoop gebouwd door Europa. ESA dus met 1321, weet ik veel, landen. Grote consortium, 2000, 3000 mensen. Weet ik veel hoeveel bedrijven en instituten. En het is een missie die op zoek gaat naar de ware aard. Daar hebben we meer van donkere materie en donkere energie. Of het echt bestaat en zo ja, wat het dan ook daadwerkelijk is. Het moet bijna wel bestaan. Maar ook daar, die zou dus, we hebben het er wel eens over gehad bij Space Cowboys, die zou vorig jaar op een Soyouz gaan vertrekken. Maar toen kwam de inval van Rusland in Oekraïne. Dus dat kon niet doorgaan. Toen is het eindelijk gekozen om op een Falcon 9 van SpaceX te gaan vliegen vanaf Florida. En wanneer gaat dat gebeuren? Vanochtend is eindelijk officieel bekend geworden dat er toch 1 juli is. Die data was natuurlijk al lang gelekt. Maar SpaceX moest echt nog bevestiging daarvan geven. En ik heb zelfs de tijden. Oh, kijk. Die staan niet online, maar die heb ik toevallig wel. Oh, een koep voor de luisteraar. Elf minuten over, ja nu nog. Over twee weken is deze uitzending al niet meer actueel. Maar nu is de scoop daag. Luisteraandachtig. Ja, er gaat om 11 over 5 op 1 juli. Dus dat is eigenlijk zaterdag over. In de AM of in de BM? In de PM, onze tijd. Onze tijd. TST. Ja. 1753 separation, 1757 verwacht acquisition. Dus, sorry nog een keer de tijden. Even over vijven. Alles wordt live uitgezonden op ESA. Op 1 juli. TV op 1 juli. Nou, dat is het ook al bijna. Ja. Nou is die aviuclub volgens mij een telescoop. Weet jij toevallig wat voor soort telescoop dat is? Als in? Nou, waar die naar kijkt. Kijkt die naar sterren? Ja, nee, het is een telescoop die naar sterren kijkt. Eigenlijk is het een scanner van de hemel. Dus hij gaat een derde van de sterrenhemel daar een survey van maken. Een beetje zoals Gaier dat deed? Een beetje zoals Gaier dat deed, maar dan met een andere missie. Met echt om te kijken wat is nou echt donkere materie. Om daar zoveel mogelijk statistiek van op te bouwen en donker energie. Dus de oorzaak veranderen we dat natuurlijk niet. Als je zo'n stijl maakt, als je een hele hele afdeling van stijl maakt, kun je je om daar zoveel mogelijk statistiek van op te bouwen en donkere energie. Dus de veroorzaker van de versnelde uitdeeling van het heral. En dan gaat het dus naar een Lagrange point? Ja. Niet tegenwoordig. L2, 1,5 miljoen kilometer van de aarde, dat doet hij ongeveer een maandje over, denk ik. Zou dat kunnen, Michel? Dat zou best kunnen. Ongeveer een maand. En James Webb hangt op? Zelfde. L2. Gaia hangt daar ook trouwens. Ja, Lang was daar ook toch? Ja, volgens mij wel. Achter de maan? Dus dat is het punt achter de maan inderdaad gezien vanaf, sorry, achter de aarde. Niet gezien vanaf de zon, achter de aarde. Dus het is een Lagrange punt van de zon, van het zonaarder systeem. Je hebt ook Lagrange punten van, daar hebben we het over gehad met Space Station, of met hoe heet het, Gateway. Dat zijn Lagrange punten tussen de maan en de aarde. Maar dit gaat over het Lagrange punt tussen de zon en de aarde. En dat is nog veel verder af. Die telescoop kan daar kleine rondjes draaien en hij draait dan met de aarde mee om de zon heen. En het voordeel is ver weg van de aardse vervelende straling. En je kan ook goed afschermen van de zon, want die instrumenten die aan boord zijn, dat zijn er twee, die moeten natuurlijk gekoeld worden. Dus dat is ook belangrijk. Dus een optisch instrument en een nabij-infrarood instrument. Dus er wordt nog druk daar rondom L2. Dus dat is een wat breder, dat is een wat wat weider punt. Ja, het is technisch gesproken één punt, maar je kunt er baantjes omheen draaien. Met een beetje moeite kun je op die specifieke plek blijven hangen. Beetje moeite. Ja, het is niet helemaal stabiel, maar je moet af en toe iets bijsturen. Maar het fijn is wel dat je inderdaad het voordeel is ook, zeker bij dit soort type telescopen, wat je koel moet houden. Eigenlijk is het gewoon een vat helium waar een telescoop in zit, om het zo maar even te zeggen. Ik denk tenminste dat het helium is meestal waardoor die gekoeld wordt. En heel belangrijk bij die dingen is dat de zon mag niet in dat vat schijnen, weet je, want dan is poef. Dan is alles weg. Dus om dat koel te houden moet je die zon achter je houden. En het voordeel van dat specifieke lacrange punt is dat de zon eigenlijk altijd op hetzelfde plek staat. Ingewikkeld dingen te doen om de zon uit je telescoop te houden. Wat je bijvoorbeeld bij de Hubble, die is dan wel eens niet gekoeld, maar bij wijze van spreken veel ingewikkelder is. Nou, dat over Euclid. En dan wil je nog weten hoe groot die is? Ja, natuurlijk. Ik wil nog weten hoe groot die is. Een soort van stadsbusje. Een stadsbusje, iets kleiner. Een stadsbusje, iets lang. Een stadsbusje. Ja, een groot busje, iets van 4,5 bij 3,5 meter. Een soort verhuisbusje, zeg maar. Ik ga vooral weten wat het kost, weet je dat ook? Ja, dat weet ik ook. Kijken of ik dat opgegeven heb. Komt het in de buurt van een miljard of nog niet? Dat kan altijd wel een beetje. Ik kan het zo snel niet vinden, maar dat zoeken we misschien zo nog even op. Ik zag overigens op Twitter een discussie langs komen van iemand die vroeg, is dit nou de duurste Europese satelliet? Nou, dat is hij in ieder geval zeker niet, want toen het recht werd kwam meteen Envis wat langs. Dat ooit een enorme afkraak wat milieuonderzoek aan de aarde deed. Maar goed, zo'n telescoop die een echte survey doet en heel veel beelden gaat maken van het hele verre hele al en van donkere materie sterrenstelsels, de voorgrondsterrenstelsels die het licht, zeg maar, het afbuigen van achtergrondstelsels, dat is de manier om donkere materie te zoeken. Die missie gaat 6 jaar duren, dus dat is best een hele tijd om die statistiek op te bouwen voordat je echt, dat zal wel net zoals bij GAIA elke keer in etappes komen om er zoveel tijd dat er weer een nieuwe datarelease komt. Maar hij gaat natuurlijk ook gewoon mooie plaatjes maken, net zoals Webb en Hubbell dat deden. Hij gaat ook mooie plaatjes maken? Hij gaat ook mooie plaatjes maken en hij gaat waarschijnlijk na een maand of twee, tweeënhalf gaat hij echt aan de slag. Dus de verwachting is dat er in begin november al zeg maar de eerste, wat ze bij James Webb vorige jaar ook hebben gedaan, een soort early release observations dat die gepubliceerd zullen worden. Ik dacht ook allemaal alleen maar wat koma gescheiden tekstbestanden omlaag. En de spiegel is maar 1,2 meter. Het is kleiner dan die van Hubbell. Minder scherp, minder diep, maar of minder detail, maar veel groter beeld. Ik heb iets dat een beetje aansluit op GAIA. Het gaat over een diamanten witte dwerg, of eigenlijk een witte dwerg die langzaam een diamant wordt. Ik vind het een van de meest fascinerende eigenlijk objecten die er bestaan in het universum. Wat was er nou aan de hand? Er was een sterrenstelsel gevonden, nee ik moet het zo zeggen, een zonnestelsel met vier sterren maar liefst. HD 190412. Wie kent hem niet? Wie kent hem niet? Daar heb je een gele ster, een oranje ster en een witte dwerg en een rode dwerg. Dus die draaien we allemaal... Dat klinkt bijna als begin van een mop. Gele en oranje ster komen samen in een zonnestelsel. En komen daar een rode en een witte dwerg tegen en die witte dwerg die zei ik word langzaam een zwarte dwerg. Want wat is een zwarte dwerg? Ooit van een zwarte dwerg gehoord? Nee. Een zwarte dwerg is dus een witte dwerg die langzaam tot diamant wordt. En wat heeft dit nou met GAIA te maken? Eigenlijk aan de hand van GAIA data hebben ze opnieuw naar dit stelsel kunnen kijken en ze hebben beter kunnen vaststellen hoe het nou precies zit met de lichtintensiteit die daarvan afkomt. Blijkbaar dat hadden ze wel eens gemeten maar dat was een beetje onduidelijk. Nu hebben ze de GAIA data daar even over erbij gepakt. Omdat we dankzij GAIA, die heeft de hele melkweg of een gedeelte van de melkweg geobserveerd om te kijken waar staan al de sterren. Een soort 3D map van gemaakt. Paar miljarden sterren. Paar miljarden. En die data hebben ze kunnen gebruiken om nu dus beter deze te kunnen meten. En nu blijkt dus dat deze witte dwerg, zoals meerdere witte dwergen, langzaam tot diamant verwoord. Dan heb je dus een diamante zon kunnen we maar zeggen. De zon wordt ook een witte dwerg. Die wordt ook een witte dwerg. Maar weer niet elke witte dwerg wordt een zwarte dwerg. Heb ik allemaal geleerd in afgelopen dagen. Dat ligt uiteindelijk aan de massa van wat er uiteindelijk over is. En wat ik ook niet wist, wat voor mij nieuw was... ...is space mining te geloven. Ja precies. Het is een heel langzaam proces. Dus er gaan zo miljarden jaren overheen. Dus je gaat het niet zien. Ze noemen het ook een soort cristallisatie van binnenuit. En ze kunnen het dus ook niet heel erg goed zien. Ze kunnen alleen maar vaststellen aan de hand van de data die ze hebben dat inmiddels binnen in die ster, die witte dwerg, dit proces langzaam begonnen is. Ik neem aan dat in die ster dan geen fysie reacties meer plaatsvinden. Nee, nee, nee. Dat is dus klaar. Met een witte dwerg is dat dus als het nog een beetje naast is, een beetje een soort kooltje wat overblijft ook van onze zon. Dus als die eenmaal als een waterstof opgebrand en als een helium is weg, dan blijft uiteindelijk nog in het midden zo'n overblijfsel van eigenlijk allemaal elektronen die op elkaar zijn geperst. En men heeft het altijd een beetje over de reststoffen die dan over zijn gebleven. Er zal nog wat troep bij komen kijken. Maar het schijnt aan onze zon die wordt niet zo'n diamant. In ieder geval, dat is niet de verwachting. We moeten er natuurlijk meer van af weten. En daar helpt deze dan ook wel weer bij. En weet jij hoe ver deze H1, ABCD... Hoe ver die van mezelf staat? Van mezelf staat. Als ik me niet vergis, staat er... Hoe lang voor? Want dan kunnen we hem niet zelfs vragen beantwoorden. 100 licht, ja. 104, ja. Het is relatief. Nee, het is best wel dichtbij. Ja, het is best wel dichtbij. Het zou al wel kunnen dat er van die zwarte dwergen ook al wel zijn. Maar die zijn dus hartstikke moeilijk te detecteren. Die doen niks. Die doen niks meer. Die is gewoon een enorme diamant die alleen maar door de lucht zweeft. Gaia heeft hem wel gezien, dus hij is niet helemaal pikzwart. Ik weet het dus niet. Volgens mij, als ik het goed begrepen heb, pin me hier niet op vast. Hebben ze de Gaia-data meer gebruikt om als het ware die lichtintensiteit van sterrenbeten te begrijpen. En aan de hand van dat betere inzicht hebben ze hier nog eens een keer naar gekeken. Gaia heeft, volgens mij, astronomen meer geleerd over hoe het nou precies zit met het goed uit kunnen rekenen van de lichtintensiteit. Dat is volgens mij wat er gebeurd is. Dus dit was slechts één van de drie verhaaltjes over ons grote universum. Voor ik je bericht maak naar... Ik las er overigens nog wel ergens dat diamantstof in de ruimte helemaal niet sociaalzaam is. Dat in stofvariant blijkbaar best wel veel voorkomt uit allerlei metingen van... Veel groot woord natuurlijk. Interessant. Maar dat het aangetoond is in stofwolken. Het is kostevol onder hoger druk natuurlijk in principe. Hoger druk, dat vind je wel. Ja. Maar ja, die kilonova's die leveren goud en platina op. Ja, blijkbaar is dat ook diamantstof. Dat gebeurt waarschijnlijk ook veel vaker dan we nu weten. Kilonova's. Ja. Nou, we gaan het dadelijk over superkinova's hebben. Maar eerst het volgende onderwerp van jullie. Terug naar de raketten denk ik. Of naar de machines. Nou, ik wilde naar de astronaut als je het... O ja, astronaut. Naar de mensen. Ja, er was in... Ik las eens bij de Zuiderburen wat gedoe ontstaan over de selectie van een Waalse astronaut. Of het is moeilijk te begrijpen, kan het minst niet goed doorgronden wat hier nou eigenlijk precies aan de hand is. Maar de ESA-baas vond het ook nodig om er iets in te zeggen. In ieder geval te ontkennen bij de VAT dat het lobby van de koning daar een rol in gespeeld heeft. Niet aan een roze olifant. Wat is hier aan de hand? Er is niet gelobbyd door de koning. Nou, waar het vooral om gaat is dat het gaat niet... Ja, de koning is hier volgens mij... De Belgische koning is hier... Daar gaat het niet specifiek om hoor. Het ging erom dat een aantal politieke partijen ontdekten dat de Belgische overheid geld heeft weggehaald uit bepaalde onderzoekfondsen. Onder andere naar kleine nucleaire reactoren. Innovatie, zeg maar, geld. Dat doorgesluist naar ESA. En de verdenking is dat dat te maken had met het feit dat de België een Belgisch astronaut wilde hebben. Daar zit als ingewikkelde component achter dat het een waal is, deze astronaut. En de kritiek komt heel erg uit de Vlaamse onafhankelijkheid. Of de NVA, zeg maar, de Vlaamse nationalistische bewegingen. Dat maakt het ook een beetje moeilijk om te duiden. Maar goed... Is er trots gekrenkt? Ja, dit heeft ook maar het belang in te maken, denk ik. Tussen huiling en zulling, om het even zo te formuleren. Maar goed, dat krijg ik er allemaal niet zo precies uit. Maar er is er redelijk wat gedoe intussen. Er staat een bericht van de VAT in de show notes. Maar dat zelfs ESA gezegd een noodzaak voelde om erop te reageren. Interessante vragen zijn natuurlijk is het waar. Dat weet ik voor de guur ook niet. Ik denk eerlijk gezegd dat het niet letterlijk zo is. In de zin dat, volgens mij, ik weet, kun je astronauten vrij moeilijk belobben. Je hebt toch wel echt stever criteria nodig om die mensen te selecteren. Alleen de andere kant is natuurlijk wel dat landen die veel geld betalen aan ESA, statistisch misschien veel meer astronauten hebben dan landen die dat niet doen. Dat is dus het feit dat je een grote donateur of grote participanten is. Het betere woord van de Europese Ruimzaadorganisatie betelt in de praktijk wel mee. In die zin is dat wel politiek. En of dat België nu toch opmerkelijk een derde astronaut heeft gekregen, dat heeft absoluut wel met geld te maken. Of dat nou met deze specifieke lobby te maken heeft, is natuurlijk een andere vraag. Maar mag dat dan dus niet? Of is het een soort ongeschreven regel dat het geen rol mag spelen, maar het speelt wel een rol? Ja, dat weet ik niet. Ik snap de rel niet zo goed. Ze hebben toch een astronaut gekregen? Ja, maar ik denk dat de rel hier eerlijk gezegd is. Maar nogmaals, ik weet het fijn niet van, maar de rel hier is dat het een Waalse astronaut is en dat er uit Vlaamse potten geld is verdiend. Ik vermoed dat daar ook zo'n soort gedoeetjes in. Maar het is voor de Raphaël Lijois natuurlijk niet zo'n hele fijne start. Nee, precies. Maar ik lees dat hij inmiddels gewoon bezig is met de opleiding. Ja, uiteraard. Maar hij is ook wel astronaut. Ja, nee, natuurlijk. Felicitaties aan de Zuiderburen. Ja, precies. Nee, zij hebben wel een derde heen wijn. En wij niet. We hebben er meer heen wijn in ieder geval. Vanuit het perspectief dat dat met geld te maken heeft, is dat eigenlijk ook heel erg begrijpelijk in alle eerlijkheid. En België is wat dat betreft echt een veel groter ruimtevaartland dan Nederland. Toch wel, hè? Ja, echt. Ik weet niet hoe vaak het komt. Ik weet niet uit mijn hoofd, maar het zit niet in een paar procent, zeg maar. Interessant eigenlijk überhaupt. Het komt ook wel omdat België van oorsprong veel meer een industrieland is. Terwijl Nederland meer een handelsland is. Ja. En omdat je die Geo-Return hebt, dat je industriele opdrachten terugkrijgt, is het voor België ook voor zijn eigen industrie een aantrekkelijke gebied dan voor Nederland. Want bij ons is het traditioneel, we hebben heel veel kennis, heel veel astronomie. Maar de industrie is bij Nederlander traditioneel nog eens heel groot geweest. Dus vanuit dat perspectief is het ook wel verklaarbaar. Ah ja, ja. Oké. Dus dat. Dank je wel. Hopelijk gaat dit brandjes snel uit. Ik heb even een internet zo. Nou, heel benieuwd. Hoeveelste aflevering was dit? 123. Oké, dus tijdens de opnames van 123, het Best Cowboys podcast, is de astronomische zomer 2023 begonnen. Nee. Is dat waar? As we speak is het 21ste. Dat is nu net. We zijn nu net, hoe noem je het ook alweer? Azimus? Nee? De... Ja, ja. Midsomernacht, weet ik veel. Nee. Gewoon de zomer is begonnen. Ja, midsomernacht. Maar waar we als planeet nu staan, dat bedoel ik niet meer. Oh zo ja. De zon staat nu lootrecht op de... Krebskirking. Krebskirking. Op de noordelijke half rond en op de zuidelijke half rond op de... Steenboks. Steenbok, ja. Sorry, nu ga je mij moeilijke vragen stellen. Ik zat nog te denken bij mijn hoofd, hoe noem je het ook alweer als de zon bovenstaand. Maar wat goed dat nu net gebeurd is, want je hebt even tijd opgezocht. Ja. En dat was om? Drie minuten voor vijf. Drie minuten voor vijf. Nou dat is goed gaan. De eerste kwartier van de zomer zit erop jongens. Precies. Nou Marieke, je mag meteen door met je volgende onderwerp. Ja, dat is weer de eentje uit de reeks WAU web, zeg maar. We hebben pas een nieuwe astronomisch spacebureau. Een en een uit het andere nieuwtje. Met name met dat deels in Nederland gemaakt instrument MIRI. Dat is wel bijzonder. Paar weken geleden hadden we nog het zonnestelsel Trappist. Met die zeven planeten, waarvan iedereen zo hoopt dat het een soort broertje of zusje van ons zonnestelsel is. Daar is heel veel waarnemtijd voor op web. Ah ja. Paar weken geleden werd nog bekend dat de planeet 1B, dat is de eerste rotsachtige planeet vanaf de ster. Toen kwamen ze erachter dat die toch helemaal geen atmosfeer heeft. En gisteren kwam in nature dat 1C, dat is de volgende, de Venusachtige. Ja. Daarvan dachten we dat er een dikke atmosfeer omheen zou zitten. Die blijkt amper een atmosfeer te hebben, een hele dunne. Oh man. Dus daar gaat de hoop. Stukje voor stukje. Ik hoor de laatste overigens dat de hoop, met name de zoekende atmosferen die ik bij James Webb altijd zo fascinerend vond. Dat James Webb daar helaas ook nog best wel beperkt in is. Ja, we zitten aan zijn grens nu met dit soort onderzoek. Ja, dat het alleen maar lukt met hele kleine sterren, zeg maar, de dwergen en relatief grote planeten die daar relatief vlak voor langs gaan. Ja, als die ster wat dimmer is, dat is fijn, want dan kun je ook iets kleinere planeten zien. Want rondom hele grote sterren kun je alleen maar de verre gazreuzen zien en niet kleine planeten. En Trappist was gewoon mooi voorbeeld van een dwergster met heel veel rotsachtige planeten eromheen. Ja. Maar dat heb ik ook begrepen, ja. Maar goed, we krijgen de Extremely Large Telescope over een paar jaar en die combinatie wordt goud. Ja, er is altijd een telescoop hierna. Maar het volgende Miri-bericht komt er alweer aan. Mag ik kijken naar jouw schematje? Over een paar weken en daar kan ik nog niet heel veel over zeggen, vind ik. Maar het is ook wel weer heel cool. Maar we kunnen er niks over horen? Ja, nee, dat mag niet van nature. Jammer. Dat zijn ze wel streng in dit. Maar het gaat om, ik kan wel iets vertellen, het gaat om een ster waar ook twee gazreuzen zijn gevonden. En daar hebben ze iets gevonden in de binnenring waar mogelijk planeten, rotsachtige planeten zouden kunnen vormen. Ah ja. En daar gaat het over. Oh, daar gaat het over. En ik kijk nu eventjes naar het overzicht van Trappist 1. Zit je mijn aantekening? Ja, het artikel van Astronomie.nl. Daar zie ik ze allemaal staan, alle verschillende van Trappist 1. Jij zegt C is dus blijk het geen Venus te zijn. Welke noem je nou als eerste? B heeft toch geen atmosfeer? B heeft ook geen atmosfeer, daar hebben we nog D, E, F, G en H over. Ja. Daar nog, zitten daar nog goede kandidaten tussen, zeg maar? Nou, volgens mij is vooral die C interessant. Nee, nu niet meer. Ja, volgens mij zijn ze allemaal in die zin niet interessant. Ja, vanuit het perspectief gaan we daar beschaving op aantreffen, want die ster is vrij dermaan onvriendelijk dat je daar helemaal niet zo dichtbij wil zijn. Ah ja. Maar ik vind het wel mooi om te zien dat zelfs hele knappe koppen, dat zijn die astronomen, toch hopen en denken dat het gewoon toch een soort zisje van de aarde is, dat vond een stelsel. En nou ja, dat lijkt gewoon niet zo te zijn. En dat vind ik wel mooi van dit soort onderzoek, ook weer in kleine stapjes. We hebben dit soort planeten ook vaak het probleem dat ze tidal locked zijn ten opzichte van een ster, dus dat je altijd dezelfde kant naar de zon en dezelfde kant naar, weet je, nou ja. Ja, rand één kant weg en aan de andere kant is het natuurlijk dervers koud. Ja, ja, dan kan je natuurlijk in de twilightzone gezone, dan kan je nog wel even de hoop hebben. Waar een hysterische storm is meestal ook volgens mij, dus een kant van de planeet tidally locked is en altijd extreem heet en de andere koud, dan krijg je daar dus ook een of andere totaal absurde omgeving juist in de twilightzone. Dynamisch, zullen we maar zeggen, een dynamische omgeving, die overloop. Maar nog een paar jaar en al vinden we die sussies van de aarde ook wel. Dat twijfel ik niet aan maar. De techniek moet nog een paar stapjes maken. Het is wel, het zijn allemaal leuke onderzoekjes, maar het is inderdaad nu elke keer zo'n streep zetten door, van nee, dit is het niet, dit is het niet, dit is het ook niet. Ja, maar ja, Thijs, kijk even waar we vandaan komen, tien jaar geleden. Ja, dat is al waar. Je moest het wel aan denken inderdaad, als je dit, wat we nu elke keer horen, als je dat vergelijkt met honderd jaar geleden, Twintig. Ja, twintig, 25 jaar geleden wisten we niet eens dat het heel al versneld uitdijdt. Eerst de Exoplanet, 25 jaar geleden. Ook alweer zonde nieuws. Dat is wel waar, het gaat eigenlijk vrij rap, maar we zijn gewoon ongeduldig. Dat is een mooi bruggetje naar het volgende onderwerp. Betelgeuzen, B2B in het Engels. Betelgeuzen is voor de mensen die hem niet kennen, als je de Orion wel eens hebt zien staan boven in links, dan zie je een hele grote oranje ster. Heel duidelijk, iets van de twaalfde, veertiende meest lichte object aan de hemel. Hij knippert een beetje. Hij knippert ook een beetje, omdat hij dus zo lekker onstuimig is, want het is ook tegelijkertijd een van de grootste sterren die we kennen, zeker zo dichtbij. Hij is zelfs zo groot ongeveer als iets voorbij Mars. Als hij in ons zonderstelsel zou zijn, zou hij zo groot zijn als ongeveer waar Mars staat en nog iets verder. Dus dat is vrij groot. Astronomen weten al dat hij waarschijnlijk supernova gaat op een gegeven moment. Dus enorm gaat het oploffen, dan wordt hij enorm fel, kan je hem ook overdag zien. Hij wordt niet zo fel als de maan, maar toch wel zeer fel. Dus iedereen zit daar de hele tijd leuk op te wachten. Van kunnen wij een supernova zien in ons leven en ook met al die instrumenten erop kunnen richten. Dus het is al een tijdje een soort van gokken. Duurt het een paar miljoen jaar, duurt het een paar honderdduizend jaar, duizenden jaren of, zoals nu één onderzoek moet ik erbij zeggen, niet peer reviewed, zegt, misschien duurt het wel decennia. Zo is het nieuws. Een stijl onderzoekers ergens geven weer false hoop. Maar welke onderzoekers van welke universiteit? Dat gaan we dus even allemaal bijpakken. Dat is eigenlijk best het goede. Ik ben zo betere geuze ingedoken dat het onderzoek denkt, we zullen wel weer zien. Universiteit van Harderwijk. Ja precies. Link ook in de show notes, dus lees het ook allemaal gewoon even rustig door. Het is, van, om specifiek te zijn, de onderzoeksgroep. Nou ik vind het wel interessant, want er zijn dus eigenlijk, zag ik George Mignet ertussen staan, maar het gaat over van het Tokyo. Zeg het goed? Ja. En Genève, Zwitserland? Ja. Oh ik zeg niet Tokyo, maar Tohoku. Tohoku University en Universiteit van Genève. Die samen, die zijn eigenlijk gaan kijken naar de pulsering van betere geuze. Het is wel lastig, want rondom betere geuze, iedereen zit er naar te kijken van, wanneer gaat dat ding. En iedereen probeert een soort van grip te krijgen op alle data die er uitgekomen is. Hij pulseert in verschillende dagen, in een soort van tientallen dagen, maar ook honderden dagen zit er een soort pulsatie in. Daar zijn ze vooral naar gaan kijken en daar zagen ze een soort regelmaat in waarvan ze op verder kon gaan rekenen. Maar wat misschien ook wel bekend is, want daar hebben we het ook al eens over gehad, is dat die in recente tijd, was betere geuze sowieso heel erg gedimd, opeens. Dat was in 2019, dat wordt wel de great dimming genoemd. Hij is nu weer helemaal op sterkte toch? Daar ging ik heen, daar ging ik heen. Je kon eigenlijk lange tijd zien, kon je zelfs met blote ogen zien dat hij zich als een gek gedroeg, dat hij minder fel was, maar nu is hij zelfs in de afgelopen weken maanden 50 procent feller dan normaal weer. Dat kan natuurlijk ook een aantal van die golfbewegingen die door elkaar heen lopen. Als je aan de strand ook golfjes hebt en zonder dat je eens een grote. Ja, er was zelfs ook een theorie dat misschien de huidige felheid van betere geuze te maken had met die great dimming, dat er als het ware een gaswolk werd geëjecteerd, er voorkwam te zitten wat dan de great dimming zou kunnen zijn, maar dat er nu inmiddels in betere geuze ook een tegengestelde reactie is op die great dimming uit 2019. Dus op het ejecteren van die gaswolk, dat daar misschien iets gebeurd is, dat ze allemaal kunnen. Uiteindelijk waar ze eigenlijk antwoord op proberen te vinden is hoeveel koolstof wordt er op dit moment aangemaakt. Voordat je een supernova kan krijgen moet je wel door een aantal stappen heen. Eerst moet, met één die ster die moet groot genoeg zijn, dat is betere geuze wel. Hij moet helemaal opgebrand zijn, hij moet alles omgezet zijn. Eerst de waterstof, dan zijn helium en op een gegeven moment... Ja, dat snakkende adem. Ja, dat snakkende adem. Op een gegeven moment moet hij koolstof gaan omzetten, dan ben je eigenlijk al vrij ver. Want daarna moet je nog zuurstof, neon en magnesium ook doen, die gaan meer in een soort brei. Dan komt er nog slitium en dan wordt er ijzer aangemaakt midden in de kern. Als er ijzer wordt aangemaakt, dan doet hij boem op een gegeven moment, want een ijzeren klomp die laat zich niet zo makkelijk meer ineendrukken. Daar zijn we dus nog niet, we zijn ongeveer halve wegen, lijkt het, zo zegt dit onderzoek. We zijn bij koolstof aanbeland en zij zeggen dus, dat zegt dit in onderzoek, link in de show notes, is vrij ver het koolstof. Dat zeggen ze van, goh, eigenlijk onze berekeningen lijken erop dat hij eigenlijk al best wel ver is met koolstof. En als dat zo is, dan zou hij dus binnen enkele decennia al supernova kunnen gaan. Het zou op zich wel bijzonder zijn, want ik begreep ergens dat de levensduur van zo'n, deze omvang sterre iets van acht miljoen jaar is of zo. Ja, daarom ja, hij is echt heel jong ook, bittigeuze, 12 miljoen of zo. Ja, vergeleken met de vier miljard van de miljoen ons. De grootste leven heftig en kort. Ja, precies. Ja, precies. Of je wordt snel vervangen. Natuurlijk wel bijzonder als dat zo vlakbij. Ja. Gaan we er dood van eigenlijk, als dat ding supernova? Nee, omdat hij eigenlijk ook zo ver weg is, dus hij is, even kijken waar hij allemaal staat hoor, 642 lichtjaar van ons vandaan, 10 miljoen jaar oud. Je moet je ook voorstellen, elke dag komt de zon op. En daar komt ook een hoop straling vanaf. Dat is veel meer. En ook de maan bijvoorbeeld, als je al ziet dat hij dus minder licht zal zijn dan de maan is, dan weet je al, hoeveel het straling die bij ons komt, is uiteindelijk, onze atmosfeer die werd daar ook wel op het begin met raad mee. En wie had dit gepubliceerd? Want het is niet peer reviewed of heb je het gevonden op een preprint-server? Ik heb gewoon echt, het artikel staat gewoon in de show notes, Ik ben het gewoon, via de socials kwam ik er tegen, van hey, dit is aan de hand. Een paar mensen die het gewoon even goed erin doken, alleen het is een beetje, en wat dat betreft ken ik al die bladen eigenlijk ook helemaal niet goed, dus zou ik je ook niet kunnen vertellen wanneer het wel en niet goed is. Nee, maar soms is het best wel moeilijk als consument of als geïnteresseerde consument zelfs, om echt op waarde te kunnen schatten, of dit redelijkerwijs door de peer review zou komen. Nee, en daarom moet je bij deze oppassen. Dus het is altijd een beetje zoeken naar hoe betrouwbaar deze is, in het geval van, Betrugheuse zou ik zeggen, wacht, ga er allemaal niet op wachten, ga er geen vakanties voor af zeggen. Gewoon omhoog kijken? Ja, gewoon zo nu en dan omhoog kijken en hou dit in de gaten. Ik vind het gaaf om te weten, zoveel kan je ook in onze steden niet meer zien, wat betreft sterren, maar Betrugheuse is eentje die je eigenlijk over het algemeen, zelfs als je Orion bijna niet kan zien, dan kan je die vaak nog wel zien. Het is leuk om een beetje voeling te krijgen met wat er eigenlijk aan de hemel te zien is. Het is niet ondenkbaar dat een van ons of onze kleinkinderen, of onze achterkleinkinderen het wel een keer te zien krijgen, dan krijg je toch een beetje zo'n bijbels verhaal van een ster die aan de hemel staat, en dan begint het weer verdwijnt. Ik zal morgen even checken bij de astronoom die ook op dat artikel stond over die ding. Of het een beetje betrouwbaar is? Ja, wat hij ervan vindt. En dat laat ik je weten. Ik kan bij deze er al gewoon de waarschuwing bijzetten van niet peer reviewed, jongens pas op het is maar één onderzoek. Nee, maar misschien is het wel hartstikke goed onderzoek. Ik volg een paar van de youtubers en die hadden allemaal een beetje hetzelfde. Als er een onderzoek uitkomt die zegt dat het nog 100.000 jaar duurt, die zou waarschijnlijk ook gelijk kunnen hebben. Maar deze is toch ook wel leuk. Peter Geuze wat dat betreft, dus ook in de afgelopen twee, drie, vier jaar, gedraagt zich op zo'n gekke manier dat er dus wat dat betreft, hij zorgt wel voor actie. Dus tot zover Peter Geuze. Wie wil? Ik heb nog wel een, ik heb nog wel wat leuks. We hebben de derde flyby gehad van Wepie Colombo bij rondom Mercurius. Oké. Toch altijd een beetje, niet echt een spannend moment, maar het is wel even een momentje om bij stil te staan. Ook van ESA? Ook van ESA, Wepie Colombo, ja deels is hij ook Japans. Wepie Colombo is een soort dubbele satelliet die moet straks in twee stukjes, zeg maar, als die in 2025 aankomt bij Mercurius. Dat wil zeggen, daar is hij dus nu al wel drie keer geweest, maar hij moet in een baan om Mercurius gebracht worden. En dat is heel erg ingewikkeld. Het is heel makkelijker om naar Sarturnus te gaan dan naar Mercurius. Omdat je richting de zon valt? Ja, je moet je snelheid aanpassen aan die baan van Mercurius. En dat kost of heel veel energie of heel veel tijd. In dit geval bijna altijd kiezen ze dan voor veel tijd. Dus deze heeft, hij doet iets van, wat was het, even goed kijken, sowieso al zes flybys van Mercurius. Volgens mij heeft hij ook nog iets van twee keer Aarde en twee keer Venus al gedaan. Ik weet niet of het één of twee was. En dan moet je ook nog 15.000 uur met de Ionatruster de snelheid eruit halen. Of in ieder geval, vooral de kunst is het niet zozeer dat je de snelheid verandert, maar je verandert telkens net de hoek waarin die beweegt. En wat ze eigenlijk doen is, ze brengen hem naar Mercurius, en vanaf Mercurius wordt het in lips, die telkens weer bij de baan van Mercurius uitkomt. En er ook een flybij maken ze die in lips, een klein beetje kleiner. Dat is een goed idee. Dat die als het ware steeds kleiner in lips tot die in lips een rondje geworden is. En dan kun je je laten invangen. Ja, dan opeens kan je hem vangen. Ja, dus dat is echt wel weer broeier tevroeg voordelen. En we zijn wat betreft de flybys van Mercurius niet op de helft, want dit was de derde van de zes. En wat ik wel opmerkelijk vond is dat hij, hij gaat best wel, ik vond het best dichtbij, 236 kilometer boven het opvlak. Nou, dat vind ik best dapper. Dat voelt altijd best dapper als je, je hoeft maar een klein foutje te maken, weet je, en je bent hem kwijt. Maar ja, hij gaat dan op 236 kilometer hoogte boven die planeet langs. En dan levert hij weer mooie plaatjes op en die zetten we uiteraard weer. Hij moet nog gebeuren toch? Nee, hij is er al gebeurd. De plaatjes zijn er ook al. Een paar dagen geleden. Ik zie ze ja, verdomme. Oh wat gaaf. Dus, so far so good. Wat doet Bepie Colombo daar eigenlijk? Uiteindelijk onderzoek door Naam Mercurius. Volgens mij zit er, ik weet niet helemaal uit mijn hoofd, ik heb niet heel precies nagekeken hoor, maar er zitten volgens mij twee satellieten in. De een volgens mij richt zich echt meer op het, nou ja zeg maar, met camera's naar Naam Mercurius kijken en de andere is, dacht ik, het magneetveld. Onderzoek aan het magneetveld. Volgens mij hebben ze die magneetveldsensoren ook nu aangehad bij deze flyby, omdat ze komen niet meer zo dichtbij straks. Dus op het moment dat je in een orbit zit, die orbit is veel hoger. Dus nu, je komt nu relatief dicht bij het oppervlak. Dus hebben ze wel metingen gedaan en dat magneetveld tijdens de flyby al. Kun jij een beetje meer? Nee, ik weet het niet. En het is gewoon een ASMR-missie? Ja, nou ja, deels. En deels JAXA, die magnetosfeer, orbiter module, die is Japans. Ah ja, leuk. Nou, heel gaaf. Ja, dus nog even geduld. Maar er komen er nu meer, zeg maar nog. Het gaat volgens mij ook wat sneller achter elkaar nu met die flybys. En dan zou die ergens in de loop van 2025 in een baan om de cuiris tegen moeten komen. En dan is de echte werk beginnen. We houden hem in de gaten. Ik zit even te denken, misschien moeten we naar Ensaladas toe. Dan blijven we in ons eigen zonnestelsel. Ik zou graag even mijn eigen... Dan heb ik weer een associatie met Mexicaanse eten. Oh, dat bedoel je niet, denk ik. Nee, helemaal niet. Wat is aan Mexicaanse eten en Ensaladas? Enchiladas. Oh jezus. Dat is wel mijn gond. Oh mijn god. Daar zijn, ja, nou, Ensaladas. En Ensaladas hoe Enchiladas. Voor mij mag je Enchiladas. En IJsmaantje rondom Saturnus. Leuk, erg leuk. Ook vaak overal hier. Mooi om te zien. Dit met die blauwe aders en die gekke aangeizers. Geweldig. En heel bijzonder... En een hippie toch? Een klein... Heel klein. Hij past tussen Amsterdam en Berlijn. Ik denk dat hij nog niet eens, als je hem weer zou leggen, door de helft zou snijden. Hij is nog zelfs iets kleiner dan dat. En waarschijnlijk wordt hij dus door, even voor de mensen die hem niet kennen, als een soort tennisbal opgewarmd door Saturnus, waar hij omheen vliegt. En hij is van ijs, dat betekent dat hij vloeibar zou kunnen zijn, is hij waarschijnlijk vrij wel zeker. Vanbinnen met een oceaan eronder, met een ijslaag eromheen. En dat zou dus kunnen betekenen dat als daar water is, en er is water, dat er leven zou kunnen zijn. Daar is men al een tijdje aan het zoeken. Cassini was Saturnus aan het onderzoeken, maar het lukte om Cassini door een pluim heen te laten vliegen die uit Enceladus kwam. Enceladus heeft een soort geizers aan het opbevlakte. Daar spuiten de hele tijd allemaal zooi uit. Die zooi, daar is Cassini doorheen gevlogen en vond toen geen fosfor, geen fosfaten. Want er was wel allerlei andere dingen, dus organisch materiaal volgens mij zelfs, en eigenlijk daarmee ook een streepje voor op Europa, die rondom Jupiter gaat en ongeveer hetzelfde is. Want we hadden echt de daadwerkelijke data van Cassini. Was dat spectrumanalyse? Heb je een idee hoe hij dat vond? Ik heb met Jonathan Lenin gesproken, die de hoofd van het onderzoek was, maar hoe hij het nou precies deed, hij had het over sniffing. Ik weet niet, hij rook eraan. Blijkbaar was die methode niet helemaal goed, want die directe manier was waarschijnlijk niet zo goed om fosfaten te ontdekken. Wat gebeurt er nou met al het spul dat uit die geizer komt? Dat blijft in een baan rondom Saturnus. Dus een van de ringen die je ziet rondom Saturnus zijn de overblijfselen die uit de installators komen. En door deze ring te checken, daar hebben ze die fosfaten in gevonden. In die data, en dat is volgens mij nog steeds wel Cassini data, maar die ligt al lang diep in Saturnus. Die missie is lang voorbij. Maar door opnieuw door al die data heen te gaan, kwamen ze erachter, hey, verdomd, toch bewijs gevonden voor fosfor, dan fosfaten, in die ring. En dat is te gek, want fosfor is een vast onderdeel van het leven op aarde. Het zit in DNA, bijvoorbeeld een ATP, dus de algemene vorm van suiker in alle levende organismen, heeft fosfor erin. Dus het is een soort van bouwsteentje dat we eigenlijk misten, daar is het nu toch gevonden. Dat zegt natuurlijk weer niks over, is er dan ook daadwerkelijk leven. Maar het is toch wel weer een erg leuk... Ministapje. Ministapje, datapuntje. Ik meende overigens dat de astronomen er ook opgeponden over waren, niet zonder zeer vanwege die levensvraag, die is natuurlijk altijd spannend, maar ook vanwege de oorsprong van energieladaratie, dat kan ik toch niet goed zeggen. Omdat dat suggereerde dat dan de planeet oorspronkelijk ontstaan moet zijn op heel grote afstand van de zon, vraag me niet waarom. Ik weet niet of ik nu de conclusie mag trekken dat dat suggereert dat die met geïngevangen... Dat de instanten ingevangen zouden zijn? Ja, het was volgens mij ook heel interessant vanuit de ontstaansgeschiedenis van het maandje zelf. Samen klom erin van de ijsballen die er sowieso al omheen gaan? Ja, en dat is een van die potentiële plekken waar je leven zou kunnen gaan zoeken, omdat het niet zozeer de warmte van saturnus die dat ding vloeibaar maakt, maar het feit dat die continu gekneed wordt door het enorme graffitatieveld, waardoor er eigenlijk wel een soort knedeffect zit en dat genereert dat dat ding warm blijft, vloeibaar is en inderdaad een oceaan lijkt te hebben. Wat daar dan inzit... Zit er ook één voor de Juustras waar Juust langsvond? Nee, dat is Jupiter. Sorry, deze moeten we nog even wachten. En misschien wel, dat schrijven de onderzoekers, trouwens van de Universiteit van Berlijn, dat er misschien wel honderd keer zoveel fosfaten aanwezig zouden kunnen zijn in de oceaan van Enceladus dan in de aardse oceaan. Dat is ook nog wel interessant. Ja, en dat is een hele fanatieke algendam die daar zit. Dat is een heel fanatieke algendam. Een slauwe alg van Enceladus. Nou, ook dat houden we weer in de gaten. Er zijn ook wel nog steeds plannen voor missies die kant op, maar Europa staat volgens mij op dit moment weer eventjes iets hoger op de lijst. Europa Clipper komt volgens mij eerst aan. Ja, en daarna Juust. Ja, daarom. Dus hou dat in de gaten. Ik ben door mijn nieuwsjes heen. We lopen ook langzaam richting nog wat laatste onderwerpen, denk ik. Nou, wat heeft iedereen nog te staan over het universum, het hele al, de astronomie en wat er bij hoort. Wat aardserrequestings. Ja, aardserrequestings. Daar gaan we nog over centjes. Namelijk dat nu, we hebben het er al eens eerder over gehad, maar daarna uitziet dat, of niet naar uitziet, het is zo dat Virgin Orbit nu definitief failliet is. Oh ja, we hebben het erover gehad natuurlijk. We hebben het erover gehad dat ook dat vliegtuig wat zij gebruikte om raketten van onder de vleugel te lanceren, dat vliegtuig was al verkocht en nu heeft de allerlaatste scraps, zeg maar, dus de allerlaatste overblijfselen, die niemand nog wilde hebben, die zijn nu opgekocht door Firefly Aerospace. Dat is ook een van die starters, ik weet niet of je starter kan noemen, maar een van die nieuwe bedrijven die bezig is om raketten te ontwikkelen, ietsje zwaarder dan het ondersegment nog niet zo super succesvol geloof ik trouwens, maar die hebben nu dat eigenlijk opgekocht eigenlijk vanuit de gedachte van er zitten vast wel, ik meen voor 3,8 miljoen, er zitten vast nog wel wat onderdelen en spullen tussen die we kunnen er gebruiken en de rest verkopen we wel door. We kopen het koper op. Ja, ja, dus dat is, en daarmee zijn de bezittingen van Virgin Orbit eigenlijk redelijk verspreid geraakt eigenlijk onder alle concurrentie, want er zijn ook een aantal concurrerende bedrijven die de fabrieken en de faciliteiten daadwerkelijk hebben overgenomen. Dus nou ja, maar het is wel het definitieve einde van Virgin Orbit, we hadden nog een aantal mensen in dienst gehouden, maar volgens mij hebben ze nu dus uiteraard dan ook. Dus Firefly is het nieuwe Virgin Orbit, wat weten we over Firefly? Ja, nou het enige wat ik betekend kwam over Firefly, wat nog wel een soort van pikant was, ik weet niet of ik het zo snel kan terugvinden, is dat Firefly is, even kijken of we het zo snel kunnen vinden, is ooit opgericht door Tom Markus Siege en die is grappig, of nou niet grappig, ironisch genoeg, terwijl hij dat deed in de eerste keer dat het bedrijf van start ging in 2014, hebben ze een metalox motor ontwikkeld, dus een motor met methaan en zuurstof, wat SpaceX ook gedaan. Met Starship. Met Starship. Ja, en die, en vervolgens werd die gesuut door zijn voormalige werkgever en dat was Virgin Galactic, dus dat is in dit verband natuurlijk wel weer een soort van pikant, omdat die daar patenten van zou hebben geschonden, of in ieder geval, nou ja, kennis uit zijn vorige bedrijf had mee, zou hebben meegenomen. Naar na dat is op een gegeven moment is dat omgevallen, toen is dat in 2017 doorgestart, dat was ook weer een doel mee, omdat er op een gegeven moment een groot aandruihouder was uit Oekraïne, die nogal omstreden was, die waren de Amerikanen bezwaar tegenhouden, maar dus ja, het is een bedrijf waar altijd een heleboel mee is geweest en uiteindelijk hebben ze volgens mij nu twee keer een raket gelanceerd die Alpha heet, de tweede weet ik niet meer, de eerste was sowieso niet meer, was volgens mij niet gelukt, ik weet niet of die tweede gelukt is. Bedrijf uit Texas, hè? Ja. Ja, dus die hebben de boel ook opgekocht, interessant zeg, maar jong en hoge ambities, als je dan nog ziet wat ze willen, dat is gewoon eigenlijk zo'n beetje alles kunnen doen naar Mars en naar Venus, en herbruikbaar naar de maan, LAO, GEO. Ja, want dat maakt aan een kant ook wel een bijzondere tijd, dus de ontstaan aan alle kanten van dit soort bedrijven, weet je wel, je hebt Firefly, je hebt Rocket Lab, je hebt met Electron, is dat zo? Ja, ik weet niet, ik kan het niet eens opnoemen en uit elkaar houden, de ontstaan aan alle kanten van dit soort bedrijven en daar valt het dus logisch wijs ook aan alle kanten van dit soort bedrijven om, waarvan Virgin Orbit er nu heen is. Ja, ik snap bij als ik dan hun visie zie, want ik zit even op mijn website te kijken, ik snap niet helemaal waarom ze hun use case niet veel meer toespitsen, want je hebt eigenlijk binnen, overal waar je heen moet in de ruimte, allemaal niches, en toch als je maar wat de afgelopen jaren gepoogd wordt, is toch proberen je niche te vinden ofzo, maar hun niche is alles van het aardappelvlak tot de rand van de ruimte, dus dat is een beetje zoeken. Wat je dan vaak ook wel krijgt, weet je, zo'n partij ontwikkelt dan een raket en dat is best een ingewikkelde klus, maar dat ze wel heel goed de staat zijn om hun eigen motor te ontwikkelen en die dan vervolgens weer kunnen gaan leveren aan andere partijen, weet je Dus het zijn ook, je hoeft ook niet de full monty te hoeven doen, weet je, je kunt ook best heel succesvol worden door één specifiek deel heel goed te kunnen en dat gaat zich in de loop van de komende jaren natuurlijk met al die kleine bedrijven uitkristalliseren, je krijgt een hele nieuwe industrie daardoor en dat is op zichzelf natuurlijk best fantastisch. En wie er dan eigenlijk nog staat, nou ja, Virgin Orbit dus niet, maar Virgin Galactic begreep ik dat de aandelenkoers enorm gesprongen was omdat Virgin Galactic het aangevonden dat ze binnenkort de eerste commerciële vlucht willen doen. Maar het is Galactic, toch iets anders dan Orbit? Ja nee, Orbit was die vliegtuig met zo'n, die met een raket eronder waarmee je onbemand kleine satellietjes kon lanceren en Virgin Galactic is die, weet je dat ding ook weer? Ja, een soort vliegtuig. Dat ruimte vliegtuigje waarmee je... One, hoe heet die ook weer? One, ja, two dus. Spaceship Two. Ja, ja, ja. En daar dat loopt. Voor toeristen. Ja, voor toeristen. In New Mexico. Dat was een vrij beroede tijd voor... Ja, speciaal kort ja. Bestaat hij nog? Hij bestaat nog wel. Ja, nee, die bestaat nog wel. Ik ben er één keer geweest, maar dat was vrij proosteloos. Ik ben ook wel speciaal geweest, ja. Dat is even laat. Maar vorig jaar nog was ik in de buurt. Het is wel ontwikkeld in vergelijking met 15 jaar daarvoor. Dat Truth or Consequences, dat dorpje waar het ligt, dat was echt helemaal niks. En nu is het nog steeds niks, maar... Ik had wel lekker een koffie. Ik had dat zes jaar geleden. Ik weet niet hoe jullie er naar kijken, maar ik zag ook wel parallellen met de toeristen. Ja, kijk, maar ik zag ook wel parallellen met die problemen die momenteel met die duikboot zijn. Die naar beneden, zeg maar naar de Titanic. Eigenlijk is het dezelfde soort verhaal. Het is een avontuur voor rijke mensen, om het zo maar te zeggen. Waarbij het niet altijd heel erg duidelijk is tot het misgaat. Wat de risico's nou eigenlijk precies zijn. Dat heb ik ook wel vaker hier gezegd. Daar zit ik ook nog wel met SamenGeknepenBilletjes na te kijken voor dit soort... Dat zal wel gaan gebeuren op een gegeven moment, ja. We moeten die daar ook wel afwachten, want mensen die dit horen hebben waarschijnlijk al te horen hoe dat allemaal afloopt. Ja, maar de regulering is anders. Ik denk dat er voor ruimtevaart toch wel wat strakker, wat stringer wordt gekeken naar de regels bij ze gaan spreken. Maar ik zag wel een parallel. Ik hoop uiteraard dat het goed afloopt. Dat denk ik ook. Maar dat te zeggen. Ja, dan zijn we dan een beetje door onze nieuwtjes heen. Ik heb wel. Ik ga eens even kijken, want we hebben zo'n beetje alles gehad. Ik kijk even of ik nog iets kan vinden dat belangrijk is. Ik heb even een huishoudelijke mededeling. Op Twitter kan je ons volgen op Space Cowboys Pod. En daar heb ik even een oproep geplaatst. Want ik ben op zoek naar audio boeken voor sci-fi op vakantie. En het resultaat daarvan kan je de hele tijd op Twitter zien. Maar komt ook nog in een van de volgende uitzendingen terug. Want ik zag bijvoorbeeld dat er één uitzending aankomt waar nog niemand op het schema staat. Dat is midden in de zomer. Het zou zomaar kunnen zijn dat er even een noodoplossing bedacht moet worden met leuke podcastjes en audio boeken. Ik neem aan dat we toch met artificial intelligence deze uitzending ook... Als we dat niet gedaan hadden eigenlijk. Precies, dat kunnen we gaan doen. Dan ook is officieel het tweede jaar van James Webb observaties begonnen. Dat is ook wel interessant. Jij noemde heel snel even James Webb, Marieke. Zag jij nou ook waar ze onderzoek naar gaan doen? Hoe bedoel je dat? James Webb, de komende tijd. Want je zei van sommige dingen wordt meer tijd... Nee, die programma's staan natuurlijk gewoon klaar. Dat zijn wel samenwerkingsverbanden van internationaal tussen verschillende wetenschappers. Maar die werken echt op thema samen. Die vragen waar neemt tijd aan? En wordt die dan recent pas bepaald? Ik weet niet hoe die cycli gaan met Webb. Maar meestal is dat één keer per jaar of zo. Dat je nieuwe weinen in tijd kan aanvragen. Wat tijd krijg je dan eigenlijk? Dat verschilt enorm wat je wil. Is dat tien minuten? Ja, dat kan tien minuten zijn. Maar het kan ook drie uur zijn. Maar wel in de orde van dat soort tijd? Ja. Valt toch op bij James Webb dat je weinig plaatjes ziet. Ze komen wel eens, maar die moeten heel specifiek gemaakt worden. Het gaat toch echt heel erg om de data voor de onderzoekers. Het gaat veel tijd overheen. De spullen komen, die zijn natuurlijk best interessant. Maar Hubbell heeft natuurlijk gewoon een schatkamer voor ons verzameld. En er komen nog steeds mooie Hubbell-plaatjes. We hebben het vandaag over Gaia gehad. Resultaten over Cassini gehad. Van nieuwe resultaten. Dat je echt denkt, je hebt er ook gewoon decennia plezier van. Niet zo ongeduldig tijdje. Ja, precies. Ik heb nog even een heel kleine SpaceX update. Dat is ook altijd fijn om even te weten. Daar wordt dus druk gewerkt aan een nieuwe Stage 0. Dit keer eentje die niet aan griuslementen gaat. Op het moment dat de reket omhoog gaat. Stage 0 is de bodem van het lancererplatform. Ja, het lancererplatform zelf. En dat ging nu direct op het asfalt. En nu is er wel een soort van diversion system. Volgens mij zoals je ziet met een waterkoeling. En oma Elon zegt dat het 6 tot 8 weken... Maar dat hoorde ik hem dus ook 1,5 weken geleden zeggen. Wat dan nog steeds wel klopt. Maar ik denk maar aan september. 6 tot 8 weken voordat er een nieuwe... Een nieuwe lancering zou kunnen zijn. Dus daarmee zegt hij even voor je begrip. Half augustus Elon time. Laten we eind augustus mid september eens kijken. En toen had Elon de test gemaakt vanwege al die stofjes... Dat hij geen gehoor had gekregen bij de overheid? In wezen niet. Eigenlijk kan je zeggen dat er op een bepaalde manier geluisterd is. Want het grote probleem was dat het grijst tot een straal... Van vele kilometers te vinden was overal. Dat probleem zijn ze nu aan het oplossen. Dus het is een beetje gelanceerd worden gaat het toch wel. Er loopt natuurlijk een onderzoek van de FEE over. Ik denk dat ze nog steeds niet super amused zijn. De omwonenden voor de half augustus? Ja, de omwonenden. Het zijn toch ook die milieuclubs die proberen... Van alles aan te grijpen om er iets tegen te kunnen doen. Je ziet dat de FEE... Dat gaat wel gewoon. Het is niet alsof de FEE en de milieuomgeving... Daar je hebt gezegd dat het niet mag. Je moet gewoon een impact report maken. Dat impact report klopte niet met wat er uiteindelijk gebeurd is. Dat is niet zeggen dat het nu in één keer allemaal tegen... Er is een aanklacht van de milieuclubs en de FEE doet een onderzoek. Maar er is niks officieels. Het zou me niet verbaasen dat er nog wel wat ingewikkeldheden... Onder het gras verborgen liggen. Er waren wel een aantal dingen die ook naar voren kwamen... Die niet bleken te kloppen met de aanvraag van de vergunning. Dat zijn wel... Dingetjes die nog best even kunnen etteren. Het gaat in de praktijk niet echt over die ene testlansering. Het is ook van... Als ik daar zou wonen als ik daar een vogeltje zou zijn... Als je dat één keer doet, als je het elke week gaat doen... Dan krijg je een heel ander soort impact. Ja, precies. Hoe vaak gaan ze het vanaf daar doen? En dan gaat Starship naar een andere plek laten, toch? Ja, Bokachica is de testbasis... Waar ze ontwikkelen en voor de eerste keer proberen te lanceren. En uiteindelijk moet hij gewoon naar Florida. Niet 39A, maar er komt een nieuwe naast. Niet 40? Ja, je had het er straks over 40 voor de uitzending. Want jij zei 40, in Florida is de militaire lanceerplatform. Ja, hoe heet dat ding? Even zoeken hoor. Daar moet hij ook een allerlei regels voor doen, neem ik aan. Ja, daar moet hij zeker een allerlei... Maar daar zijn ze ook druk bezig om iets te bouwen. En dan zie je dus ook dat dat lanceerplatform moet wel het nieuwe platform worden. Ja, het is in ieder geval dat 40 complexen op dat militaire gedeelte... Daar gaat Juclid vandaan. En ik hoorde vandaag van iemand... Kan dat nog? En die zei dat hij in de VIP-groep zit, maar er is dus nog een VVIP-groep. Uiteraard ja. Die mag dan op 5 kilometer en wij moeten 10 kilometer. Maar het is wel in de buurt van 39A, maar een stukje naar Zuiden. Nee, maar ze noemen hem OLS nummer 2. Dus hij krijgt dan niet een 39B of zoiets. Dat komen we later misschien op terug. Ze zijn dus op dit moment, en die chopsticks en alles... De toren staat er ook al in Florida. Want als Het meest dichtbij was altijd Soyouz in Baikenoer. Dat was 1200 meter. En dat kan je uit eigen ervaring vertellen dat het oncomfortabel dichtbij is als het ding ook daadwerkelijk omhoog gaat. En krijg je dan spul op je gezicht? Nou dat niet, maar je hebt wel het idee van, als dit mis gaat dan vind ik wel dat ik te dichtbij ben. Het is wel spectaculair. Het was wel spectaculair. Oh het heet trouwens Space Launch Complex. Space Launch Complex. Nou daarmee zijn we er doorheen. Dankjewel Marieke Baan. Inge van Maal. Graag gedaan. Mijn naam was Thijs Roes en je kan ons volgen op zoals gezegd Space Cowboys Spot op Twitter en ook op LinkedIn de laatste tijd. En op Mastodon. En op Mastodon. Zeker. Ja, dan doet hij het nog. En ook op Mastodon. Doei allemaal. Tot ziens. Doei.