Energietransport vanuit ruimte naar Aarde werkt

Welkom bij Space Cowboys nummer 122. Mijn naam is Herbert Plankes en ik zit hier in de studio met Nick Poelstra. Dag Nick. Hi, ik ben Herbert. En met Charlotte de Pouwels. Hi Herbert. Hallo. En jullie werken allebei bij CGI. Yes. En Nick jij op jouw CW staat software engineer. Klopt. En bij jou Charlotte staat Galileo security en dan nog iets geloof ik. Ja security engineer. Vertel even security als het gaat om Galileo. Waar bestaat dat uit? Galileo dan is bedoeld, neem ik aan, het Europees navigatiesysteem. Ja dat klopt. Ja. En het gaat voornamelijk en gerelateerd tot hoe wij zorgen dat de navigatiesignalen beveiligd blijven en dat de overheid die kan gebruiken voor verschillende toepassingen. Bijvoorbeeld dat je treinen niet gespoefd worden of gehakt worden of bijvoorbeeld defensie militaire voertuigen die veilig blijven. Ja daar ben jij mede verantwoordelijk voor. Onder andere samen met Nick. Mooi. Oké goed. We gaan het over de laatste twee weken aan ruimtevaart nieuws hebben. Laten we even een rondje doen en alle drie vertellen wat je leukste onderwerp is vanavond. Zeg het Nick. Bij mij is het, hoe heet het, gaan we wat futuristisch doen. Ja. Spannend en mooi en nuttig. Wat is er nu gebeurd? We gaan over verschillende onderwerpen hebben maar ik heb voornamelijk op de planning staan om het over de human spaceflight te hebben. Dus eigenlijk wat is er op het gebied van astronauten, zowel de commerciële als de beroeps astronauten, in het hele dagelijks nieuws nu weer bekend. Ja en je hebt jezelf ook kandidaat gesteld. Onder andere. Ja dat vind ik heel spannend. Daar heb ik straks ook wel een of twee vragen over. En ik heb in elk geval te melden dat er een nieuwe supernova aan het firmament is verschenen. Dat is gek. Daar heb ik straks niet veel maar wel wat details over. Charlotte, begin jij maar. Helemaal prima. Het eerste onderwerp dat ik eigenlijk heb is dat er vanuit China weer een succesvolle landing is geweest van drie astronauten. Die naar Chang'e gong space station zijn geweest en die zijn teruggekomen. Maar wat bijzonder is aan deze landing is dat het eigenlijk een overdracht voor de eerste keer is geweest. Dus ze hebben voor de eerste keer op hun space station een overdracht gehad met een andere crew. De ene ploeg heeft de andere afgelost. Precies en dat is nogal best wel bijzonder want het betekent ook dat je operationeel systeem continu aanwezig en actief moet zijn. En het heeft natuurlijk wel wat problemen als een ruimtevaartstation in één keer in plaats van drie mensen, zes mensen moet gaan ondersteunen. Dus dat moet allemaal heel soepel lopen en natuurlijk dat de zuurstof en alles goed is. Dus dat was een succes. En dat was voor het eerst bij de Chinezen. Ja precies. Goed. En dat is een succes zeg je. Waren er nog verder bijzondere aspecten of bijzondere dingen die er zijn gebeurd bij deze run? Nee, wat voornamelijk interessant is is dat China steeds meer ook op de space exploration gaat zitten. Dus eigenlijk meer op de astronauten en dergelijke. Niet meer alleen maar op satellieten en de maan. Dus hun eigen ruimtevaartprogramma wordt ook steeds actiever. Dus we zijn hele interessante onderzoeken die zij uitvoeren daar in dat kader. Dat we ook eigenlijk weten, wat doen ze in dat ruimtestation van de Amerikaanse en Russische en Europese astronauten? Weet we dat wel een beetje. Maar is er iets bekend over wat de Chinezen in hun ruimtestation precies voor onderzoek doen? Wel een beetje, maar over het algemeen wordt alles dat gepubliceerd wordt is in het Chinees. Helaas spreek ik geen Chinees. Nee, jij niet. Maar er zijn natuurlijk wel mensen die dat wel doen in de westerste wereld. Ja, klopt. Dus er zijn verschillende onderzoeken onder andere met verschillende vacuumkamers die ze daar testen. Hoe reageert dat vacuum dan in de ruimte en hoe test je dat in een ruimtevaartstation? Ook naar vertical farming kijken ze. Dat betekent dat je plantjes op elkaar groeien. Dat zijn ook hele interessante aspecten die we ook hier op aarde weer terug kunnen toepassen. Ja, maar in de ruimte is geen boven. Dus is er dan wel een vertical? Ja, die is er wel. Want planten hebben hele goede receptoren in de wortels van een plant. En ze kunnen ook heel goed detecteren waar zwaartekracht nog te vinden is. En dan heb je in de ruimte wel minder zwaartekracht, microgravity dat we dat ook willen noemen. Maar er is nog wel iets aanwezig. En die planten, die wortels kunnen dat dus detecteren. En daarnaast groeien ze ook naar het licht toe. Dus je kan ook corrigeren waar ze heen moeten gaan ongeveer. Maar gebruik je dan de micro-zwaartekracht en eventueel het licht om die plant te sturen? Of gebruik je de plant als detector voor het kleine beetje zwaartekracht dat je nog denkt dat er is? Je zou het voor beide in principe kunnen gebruiken. Vooral als je voornamelijk verder weg de ruimte in zou gaan. Kun je dus planten onder andere gebruiken als navigatie van waar bevindt zich meer zwaartekracht. En dan kan je daar ook je sensoren op specialiseren. Oké, is dat wat deze editie van de Chinese ruimtevaart betreft? Of heb je nog meer? Nee, dat is in principe van China. Ik dacht we kunnen ook even wat meer toepassen dan alleen maar over de International Space Station en dergelijke. Oké, Nick, jouw eerste onderwerp. Nou dan gaan we beginnen meteen maar met mijn grote teaser. Bij de Caltech University in Amerika hebben ze de Space Soda Power Demonstrator gelanceerd. Dat was ergens in januari. Met gelanceerd bedoel je echt fysiek omhoog gestuurd? Ja, een satelliet. Dus worden de producten gelanceerd bij Apple bijvoorbeeld? Nee, echt een satelliet gelanceerd met SpaceX in afgelopen januari. En dat hebben ze nu allemaal, er zijn nu verschillende instrumenten over afgelopen bepaalde maanden gedeployed. En een ervan was Maple. Maple is kort voor de Microwave Array for Power Transfer Low Orbit Experiment. Die acronym wel toch? Ik wou zeggen, die acronymen in ruimtevaart, het zijn er heel veel. Maar ook daardoor worden ze steeds leuker en er zijn allemaal een lei, ja, het gaat maar door. Dat is geweldig. Maar het is Maple nu gelukt om, wat Maple doet is de satelliet die vangt uiteraard met zijn zonnepanelen energie op. En natuurlijk, we hebben een dag en een nacht, we kunnen alleen maar in bepaalde omstandigheden de volledige zekerheid krijgen van je zonlicht. Nou, willen we echt de volledige potentie benutten van de zonnekracht? Zou je dat eigenlijk 24-7 willen doen? Nee, je hebt nou helemaal niet 24-7 zonlicht, maar wel in de ruimte. Dus eigenlijk, de fantasieën die zijn al eeuwenlang van, kunnen we niet een grote spiegel in de ruimte hangen en het allemaal gewoon... En je kunt ook je zonnepanelen 24-7 loodrecht op de zon hebben staan, als je een beetje je best doet. Ja, ik kan zeggen, dat is altijd... Dan is het ook een stuk lastiger. Kan wel, maar het is moeilijker. Dat kan wel inderdaad, maar de fantasieën die zijn al zo'n eeuwenlang van, gooi je gewoon een grote spiegel, grote lens in de ruimte... En dan diegen we de golven naar beneden. En dan beamen we het naar beneden toe. En het is nu voor het eerst dus ook echt daadwerkelijk gelukt. Het is nog niet echt dat we zeggen, we kunnen je telefoon er mee opladen. Maar het is zowel bewezen dat er van satelliet naar satelliet stroom getransmitte kan worden als van de satelliet terug naar de grond. Oké, dus allemaal gedaan en gelukt. Het is allemaal gelukt. Dus ze noemen het detectbare stroom. Dus het is eigenlijk echt in de marsjes. Maar het is... We zeggen, dat klinkt als amper meetbaar. We zeggen, het is inderdaad, maar het is gelukt. Het is nu... Hoe noem je het? Proof of principle? Het is een proef of concept inderdaad. Technisch of technisch? Ja, ik ga er niet heel technisch op in. Er zijn een hoop transmitters en een hoop chips bij nodig. Maar het is gelukt. Dus ja, kijken waar dit op gaat uitlopen. Om te kijken of we misschien toch in de future 100% zonnekracht hebben voor onze stroomverbruik. Ja, echt, er zijn astronomen hier niet heel erg blij mee. Ah, net als wij. Het vergt wel een groot debat wat hierbij komt kijken. Ze zijn dus nu aan het kijken welke regio's ze hiervoor gaan instellen. Want als je natuurlijk zo'n grote spiegel in de ruimte zet, dan blokkeer je in principe ook een stuk van de ruimte. Dus astronomen kunnen dan bijvoorbeeld niet naar de sterren kijken. Ja, als die altijd op dezelfde plek aan de hemel hangt in ieder geval. Ja, dus het hangt er natuurlijk een beetje af van de positie. Maar je wilt natuurlijk niet, ook als je in New York bent, dat er ineens zo'n grote spiegel een soort van schaduw werpt, bijvoorbeeld, op je stad. Dus er zijn onder andere de astronomen er niet heel erg blij mee. De gemeentes en overheden zijn er ook nog een beetje dubieus over. Maar het is een hele innoverende technologie die heel erg goed zou kunnen zijn voor onze huidige klimaatveranderingcrisis. Ja, en om even over die schaduw door te gaan. Ik zit nu even hard op te denken hoor, maar er vliegen ook vliegtuigen rond. Die werpen ook schaduwen, daar merk je amper iets van. Die vliegen een stuk lager, 10 kilometer versus wat is een lage aardbaan, 800 kilometer of zo. We beginnen bij 300, maar de gemiddelde hangt ernaast rond 800. Hoe belachelijk groot zou zijn zonnecentrale in de ruimte moeten zijn om een zichtbare schaduw te werpen? Hij moet in ieder geval die spiegel om dat voor elkaar te krijgen, om genoeg stroom te kunnen leveren, om bijvoorbeeld een stad te kunnen onderhouden. Het moet gewoon een x aantal kilometers groot zijn. En het ISS station, dat is een voetbalveld, die kun je ook al gewoon goed zien vanuit de ruimte. Dus op het moment dat je dat 10, 20, 30 keer zo groot maakt, zijn er wel gevolgen die daarbij komen. Dus er wordt inderdaad een serieuze discussie over gevoerd, om maar zo te zeggen of we dat wel moeten willen. Ja, dus een van de suggesties die hierover te vinden is, is dat je een vaste positie eigenlijk bij de Sahara plaatst. En dan is alleen de Sahara bijvoorbeeld... Daar kan een beetje schaduwen geen kwaad. En ze willen ook hele zonneparken maken in de Sahara, dus het zou goed in combinatie zijn. Dan krijg je wel weer een transportprobleem, want dan wil je het ook weer uit de Sahara weg zien te krijgen naar waar je het eigenlijk nodig hebt. Of kun je je voorstellen dat je daar moet werken, dat je dat moet onderhouden en telkens in 50 graden Celsius... Heb je in elk geval genoeg power om een beetje airco in te zetten. Precies. We hebben nu nauwelijks detectbaar, maar wel detecteerbaar gelukt. Maar dat is al gedaan met twee grote squares. Het is nu nog een traditionele satelliet met twee zonnepleen aan de beide kanten, maar van allebei 50 meter groot. 50? Dat is ook al aan de maat. Dat is ook al aan de maat, en daarmee krijgen we nauwelijks detecteerbare stroom. Nou ja, dat is alle technologieën, dus we gaan nog wel gaan ontwikkelen. Ja, want er is al best stroom uit zijn gekomen, maar wat beneden is gekomen, dat was een heel klein beetje onderstellijk. Dan is er waarschijnlijk het nodige onderweg te gaan. Je hebt best wel veel verlies daarin. Dan is het nu verder de taak aan de ingenieurs om dat te minimaliseren, dat verlies dan. En dat is natuurlijk wel vaker vertankt, dat de concept zoals jij het noemt, dat dat heel klein was in termen van opbrengst. Maar dat dat daarna orde's vergroot omhoog ging. Ja, dat kan ook heel snel heel groot gaan. We hebben als een mooi Nederlands voorbeeld daarvan, we zijn in Nederland vrij groot met lasercommunicatie. Dat is eigenlijk ook gewoon licht versturen natuurlijk. Ja, en in 2014 is daarvan de eerste module op het ISS terecht gekomen. Dat was echt een bakbeest van nou, we hebben twee mensen nodig om het te dragen. En volgens mij uit mijn hoofd zeg ik 250 kilo. En binnen, en dat kon toen 50 MB per seconde versturen. Nou, dat is beter dan radio, maar het is nog steeds niet Jette van Jett. Nu een paar jaar verder hebben we al blokjes van nou 10 bij 10 bij 10 centimeter. De CubeCat, sorry. De telefoon wordt even uitgezet, excuses. We hebben dus blokjes van 10 bij 10 centimeter, CubeCats die hier in Nederland gefabriceerd worden bij onder andere TNO. En die kunnen inmiddels al 1 tot soms wel 10 GB per seconde versturen. Dus die updates die gaan zo hard, dat verwacht ik eigenlijk met deze technologie ook. Oké, prachtig. Verder nog aanvullingen op dit onderwerp? Nee, eigenlijk niet. De satelliet zelf die heeft nog twee andere leuke demonstrators. Ook weer leuke acronymen. Dolce, deployable on orbit ultralight composite experiment. Daar staan die panelen van omdat ze licht mogelijk te hebben, maar wel naar boven te krijgen. En we hebben, waar is die, Alba, maar daar staat geen afkoding mee. Ze staat ergens voor. Maar dat deployable enzovoort, dat ging waarschijnlijk ook over de zonnepanelen van dat ding zelf. Die op een handige manier misschien opgevouwd. Die zijn helemaal opgevouwd tot maar 1 meter groot. En die kunnen ze uitvouwen tot die 50 meter. Wauw. Daar zijn hele origami studies worden daarbij betrokken. Dat zou ik wel eens in animatie willen zien. Of eigenlijk nog veel liever in het echt. Dat die dingen werkelijk worden uitgevouwd. In het Nederlands kun je daar wel aan kloppen. Ja, dat gaan we doen. Waarschijnlijk, ik maak me sterk dat er online wel een paar dingen staan. Ja, dat zeker. Dat is een opdracht misschien voor de luisteraars, anders doen we het misschien zelf. Oké, nou dan geef ik mezelf het woord. Ik had het over een supernova, iets dat ik meteen aan jullie verkopen. Die is pas geleden ontdekt door een Japanse amateurastronoom. 19 mei is hij ontstaan. Dat is echt kort geleden. En dat is in het sterrenstelsel, dan fiets ik even omlaag. Messier 101. Een hele bekende. Niet dat ik hem zou weten te vinden aan de hemel. M101 is ook wel de aanduiding. Die is bekend, ik heb geprobeerd om dat te vertalen, maar als pinwheel galaxy. En even kijken of ik Google Translate nog open heb. Ik geloof het niet, want ik heb het weer weggeklikt. Maar dat leverde geen voor mij bekend Nederlands woord op eigenlijk. Een pinwheel, ja. Ik ken hem eigenlijk ook als pinwheel. Oké. Ik moet zeggen, ik heb wel astronomie gehad, maar een pinwheel zeg maar. Het is ook een spiraal stelsel. Ik heb de foto's gezien. Misschien betekent het dat wel. Maar ik kende dat woord in het Engels eigenlijk niet. Oké, dus het pinwheel galaxy. En dan moet ik even terug. Hij is dus sinds 19 mei zichtbaar. En de verwachting is dat hij een jaar ongeveer zichtbaar blijft. Hij is net niet met het blote oog zichtbaar. Je hebt een goede volle sfeer. Je hebt een goede verrekijker nodig om hem echt met je ogen te kunnen zien. En anders een kleine kijker. Dat is ook voldoende. Op space.com waar ik het vandaan heb, daar worden mensen aangemoedigd om dan een bepaalde kijker te kopen. Daar maak ik meteen gebruik van om een verdienmodel op te plakken. De supernova zelf heet, let op, SN 2023IXF. SN staat ongetwijfeld voor supernova. Maar makkelijk, 23 is dit jaar en IXF is wat er dan overblijft. Dus onder die naam kun je hem googelen. En het is een van de grootste en helderste die in de afgelopen tien jaar te zien is geweest. Dus wat dat betreft echt wel de moeite waard. En dan is het natuurlijk op 19 mei aartstijd dat het licht hier aangekomen is. Maar over welke afstand heb je het? Dat is een hele goede. Vele lichtjaren natuurlijk. Maar dat heb ik even niet voor je paraat moet ik zeggen. Misschien dat we dat al doen, straks nog even bij elkaar kunnen googlen. Ik weet dat de bekendste vanuit mijn weten is de Pinwheel Galactie. En ik weet nu ook waar die voor staat, het windmolen Galactie. Dat is een Nederlandse term. Het windmolenstelsel wordt in het Nederlands genoemd. Die staat op 21 miljoen lichtjaren. Dus zo lang is dat licht dus inderdaad onderweg. 21 miljoen jaar, nota bene. Ja, en het is ook de tweede al in dat gebied dat gedetecteerd is. En vaak zie je dat wel hoor, als er een supernova in een gebied ontstaat. Dan de deeltjes die daarbij vrijkomen, die stimuleren daarbij ook wel de omgeving. En de andere sterren die zorgt voor een bepaalde interactie. Ik heb het via Google Translate nog even erbij gehad. Pinwheel is het Nederlandse woord schijn te zijn vuurrad. En daarom dacht ik dat kan niet zijn wat het in de wandeling betekent. In Nederland is het inderdaad het windmolenstelsel. Maar gelukkig is het nu echt supermooi weer, in een helderen nachthemel. Dus ideale kans om dat met je te zien. Ik kom uit Rotterdam. Online met de andere Kuipers heb je een kaartje hoeveel sterren je kan zien op jouw locatie. In Rotterdam is het ongeveer 180 sterren die ik aan de hemel kan zien. Ik woon in de Achterhoek, nota bene. En het is bij ons zelden meer. Daar is de hemel eigenlijk altijd melkachtig. En de melkweg zie je eigenlijk nooit meer. Dus dat is heel treurig. Maar goed, voor mensen die dan een voldoende sterke telescoop hebben, of een verrekijker die in een goed gebied woont, hij zal ongeveer een jaar in het zichtbare licht te zien blijven. En daarna ook nog in andere golflengte. Dat is tenminste de verwachting van de deskundige op dit moment. En waar moeten mensen hun telescoop op richten? Welke richting? Mestia 101. Ik weet niet in welke windrichting die op welk moment staat. Hij ligt in de constellatie van Earth en Major, dus ook wel de grote beer. De grote beer. Nou ja, wat dit die moeten vinden. Het stilpannetje. Oké, dat is wat mij betreft het verhaal van de supernova. Charlotte Marmere. Top. Het is gewoon fascinerend. Ik leer hier gewoon een constant nieuwe dingen. Ja, maar dat geldt voor iedereen die hier komt. Dat is de bedoeling toch ook? Ja, precies. Ik had nog een update eigenlijk ook vanuit Spanje. Spanje heeft zich juist bijgevoegd aan de NASA Artemis akkoord. Oké. Ja, dat betekent dat ze gaan nebetalen? Onder andere, ja. Maar Spanje heeft natuurlijk net zijn eigen space agency opgericht. Die komen echt pas net kijken. En ze worden nu al toegevoegd aan de NASA Artemis akkoord. Maar Spanje is toch wel onderdeel van de ESA? Ja, onderdeel van de ESA. Ja, maar ze hadden tot voorheden gewoon nog niet een eigen space agency. Wauw, oké. Ja, dus dat is wel een goed ding. Dus NASA-administrator Bill Nelson is dus bij de ceremonie geweest in Spanje een paar weken terug. Of nee, vorige week. En die heeft daar dus onder andere met de minister ontmoet om dat voor te zetten. En elk keer hebben wij bij CGI toevallig heel veel Spanjaarden die bij ons werken. Dus het was ook wel een interne... Ja, die hebben een feestje gegeven. We hebben nog geen interne feestje gegeven, maar ik weet niet of de Spanjaarden dat wel zien zitten. Dat kan me wel voorstellen. Spanjaarden geven toch wel graag een feestje, een fiesta. Ja, of een siesta. Maar in dat betrekking ook. We zien wel steeds meer activiteit in de Spaanse ruimtevaartsector komen. Dus onder andere de werking met de zonnepanelen, met Airbus wordt bijvoorbeeld ook met Airborne en verschillende andere bedrijven gedaan. En sommige daarvan zitten ook bijvoorbeeld in Spanje gevestigd. Dus we zien daar wel een opmars van uitkomen. En nou toevallig aan Mark, andere Spescaal bij Nick. Mark Heemskerk. Ja, Mark Heemskerk. Plot. Wij gaan, aankomende juli, naar Spanje toe. Voor een analoge astronautenruimtevaart test. Kom, laten we het daar meteen maar over hebben. Jullie gaan daarheen. En ook samen met een aantal anderen, met een heel team neem ik aan, ergens een of andere cabine in en daar dan een paar maanden niet uitkomen. Dat is wel eens nog beter, we gaan in een got zitten. Een got? Ja. Mark en Nick zitten voornamelijk vanuit de organisatie, dus we sturen andere mensen erin. En binnenkort wordt de selectie daarvan bekend gemaakt. Maar kan je zeggen dat het een interessante selectie is? Want de selectie is al bekend in termen van dat die is gemaakt, maar hij moet nog bekend gemaakt worden? Nou ja, vanavond, eigenlijk na deze meeting, meet the team, de selectie ontmoet elkaar voor de eerste keer. En daarna inderdaad zullen we het bekend maken via de officiële kanalen, wie er allemaal in zit en wie de selectie heeft gemaakt. Briljant, nou dat is jammer dat wij de primeur dan net mislopen. Ja helaas, ik zat nog te denken, kunnen we de meeting naar iets naar voren zetten dat we het hier officieel bekend kunnen maken? Maar voor de volgende keer. Dat is niet gelukt, oké, jammer dan. Maar wat valt daar verder over te vertellen? Er gaat dus een team de got in, Mark en jij horen bij, mag ik zeggen het management of iets dergelijks? Ja. Oké, wat gaat er precies onderzocht worden? Want oké, je gaat in zo'n, nou ja, got in dit geval zitten, en je gaat een tijdlang samen dingen doen, of je het juist heel erg vervelen. Maar wat is de vraagstelling? Nou ja, we kijken naar verschillende experimenten eigenlijk. Eén daarvan is van de TU Delft. Dus zoals je wel bekend de Lunar Zeebwerwovers van kent. Dus zij zullen andere anderen ook meedoen en dan inderdaad kijken hoe die rovers reageren als ze opgesloten zitten in die ruimte met die mensen. En hoe de mensen-robot interactie daar reageert. Aha, mensen-robot interactie. Ja, en het idee is eigenlijk dat die rovers op een gegeven moment naar de maan gestuurd zou worden. Dus dat de astronauten die dus naar de maan gaan, ook daadwerkelijk die rovers gaan besturen. En dat ze dus zelf ook een beetje kunnen ontdekken van waar zal de water liggen, waar zijn interessante plekken waar we de astronauten heen sturen. Ja, waarom moeten mensen die robot besturen? Want we hebben al zoveel ervaring met robots die zichzelf besturen. Het is een beetje van beide. In principe reageren ze, of doen ze de eerste analyse gewoon automatisch. Maar ze moeten die data natuurlijk wel naar iemand toesturen die dat analyseert. En dan vervolgens kijkt van oké daar willen we heen. En dan vervolgens communiceren met de andere robots om daar ook heen te gaan. Ja, oké en waarom zou dat iemand op de maan moeten zijn? Ik stel alle vragen maar eventjes hoor. Want de data kunnen natuurlijk ook naar iemand die op aarde gewoon achter een bureau zit. Ja, maar dan heb je natuurlijk tijdvertraging erin zitten. Ja, dat is een hele grote vraag. En een expert te plekken die kan veel beter inschatten of het daadwerkelijk een interessante plek is. Of dat het een foute dataset bijvoorbeeld is. En dan is het veel sneller om te reageren en om ook daadwerkelijk te gaan kijken is dat interessant. Want ja, anders duurt het weer een week, dan weer een week voordat de data terug, of in ieder geval de verwerking en zo is. Dus ja, er gaat gewoon heel veel mensen uren tijd over. En dan is het ook wel onder die omstandigheden dat de robot ergens is waar de mens eventueel ook naar toe kan gaan. Als de robot iets interessants signaleert dan gaan we gewoon even zelf kijken. Ja, en dan het onderzoek waar ik eigenlijk vooral mee bezig is, Ben, is om te kijken met augmented reality. Dus dat je zo'n Google Hololens ophebt. En dat dan de roverdata misschien direct daar naartoe gestuurd moet worden. Dus dat de astronaut live feed krijgt van waar die heen kan gaan. Om te helpen met navigatie. Oké, en wat is dan precies jouw taak daar in dat team? Wat doe jij als je daar zit? Ja, Mark en ik zijn eigenaar van het bedrijf. Dus we moeten eigenlijk zorgen dat het allemaal een beetje soepel verloopt. Jullie zijn de contractors. Ja, precies. We worden dan ingehuurd om dit allemaal op te zetten. Maar dan ook meteen een reclame noemt, naam van het bedrijf heffetjes. Oh jeetje, ja, IC Space. Maar we zitten eigenlijk voornamelijk wereldwijd zijn we bezig. Dus het wordt wel vanuit Nederland georganiseerd. Maar ook vanuit de rest van de wereld. We doen verschillende landen aan mee. Zoals Tjechia, Duitsland en ook Asia Big zitten erbij betrokken. En jullie hebben ook wel gewerkt als analog astronaut zelf. Dat je zelf in zo'n team de cabine of de god inging. En doen jullie dat dan niet meer? Of evengoed nog wel? Nou ja, liefst zou ik eigenlijk iedere dag in een lava tunnel of in een god slapen. Maar helaas gaat dat niet. Want daar zit de business niet. Dus ja, in principe vinden we dat allemaal prima. Maar ik vind het ook heel leuk om de onderzoek daarin te stimuleren en dat vooruit te zetten. En als je thuis kunt werken, kun je ook werken in je god natuurlijk. Precies, als je gewoon internetverbinding hebt. Maakt niet uit of je op het strand zit of in een god. En is dat overigens wel, ik zou zeggen, verstoert dat experiment niet. Stel dat je simuleert het verblijf op mars. Ja, dan is een internetverbinding waarbij je gewoon lekkere livestreams erop na kan houden, niet realistisch. Nee, precies. We hebben ook nog een ander factor die we erin hebben gezet. Dus je hebt natuurlijk de time delay of de tijdvertraring die erin zit. Maar we houden ook in rekening mee dat een dag 25 uur duurt. Op mars. Dus in plaats van dat een dagcyclus voor de analoge astronauten gewoon 24 uur duurt, wordt het 25 uur. En zij weten dus niet hoe laat het zal zijn. Dat heel hun dag-nacht ritme zal ook verstoord worden. En naar verschillende psychologische effecten kijken we dan ook. Oké, ja, want één sol is 24 uur en wat is het 40 minuten of zo? Ja, zoiets inderdaad. Dus wij hebben het afgerond naar 25 uur om het iets makkelijker te maken voor de berekeningen. Oh, ja ja ja, oké. Goh, grappig. Maar op die manier ben je dus inderdaad al bezig met verblijf op mars te simuleren in één aspect dan in elk geval. Precies, ja klopt. Dat is ook inderdaad de bedoeling, dat is waar jullie geïnteresseerd zijn. Ja, de maan en mars. Dus we kijken naar verschillende aspecten van iedere locatie. Maar we proberen inderdaad zoveel mogelijk in kaart te brengen dat dan de astronauten, de analoge astronauten, de space-industrie allemaal kan ondersteunen in dit soort onderzoeken. Dat we eigenlijk al data hier op aarde hebben zodat we het kunnen vergelijken of eigenlijk ons kunnen voorbereiden voor wat we straks hebben. En je vertelde dit gebeurt in Spanje. Ja. Waar in Spanje precies? Misschien heb je het gezegd, maar ik weet het niet meer. Ik kan niet te veel details geven voordat we allemaal een wets over het vloer hebben. Maar het is in principe in een regio van Noord-Spanje, want daar zitten heel veel grotten. Dus dat is ook wel ideaal. Ja, ja, ja. Dus in de Pyrenee zo'n beetje. Ja, daar in de buurt inderdaad. Geweldig. Oké. En hoe lang gaan ze dan zo grot in? Als ze eenmaal in gaan, hoe lang, plus minus, als ze even uitgaan dat alles goed gaat. Hoeveel dagen later komen ze weer uit? Dit is voornamelijk een korte test, omdat we voornamelijk eigenlijk een internationele kijk willen doen op die dag-nacht cycle en op wat andere technische onderzoeken. Dus wat minder psychologisch. Daarom is het maar een week. Maar als je echt op de psychologische aspecten gaat kijken, dan moet je echt naar drie maanden gaan zitten. Anders heeft het geen effect. Maar weten we daar langzamerhand niet al genoeg van? Want er zijn diverse van dat soort experimenten geweest die maanden hebben geduurd. Als je dan wil weten, krijg je een masseruzie, worden ze gek of kunnen ze er goed uit? Wie kan hier het beste tegen? Wat voor eigenschappen moet je opleggen? Weten we dat niet intussen? Ik zou zeggen ja en nee. We weten heel veel hoe de westerse culturen reageren. Echter hoe de Russen, de Chinezen, mensen uit Azië, Midden-Oosten reageren. Afrikanen, mensen uit Australië bijvoorbeeld. Daar is gewoon nog bijna geen data over. Dus al onze data die wij nu hebben, is op de westerse wereld gebaseerd. Is dat niet een kwestie van zoals het wel wordt gezegd, de verschillen binnen elk van die groepen zijn gewoon groter dan de verschillen tussen die groepen? Maakt het uit? Weet je niet genoeg als je het van de westerse mens weet? Nee helaas niet, want de culturen zijn gewoon heel anders. Dus mensen reageren heel anders. Als je iemand bijvoorbeeld uit Japan hebt, die zijn over het algemeen gewoon heel respectvol. En er zijn ook binnenvetters. Dus die houden het over het algemeen, houden ze het meer binnen. Ja, terwijl als je een Nederlander hebt, die zegt over het algemeen. Gewoon recht voor de raap, wat die ervan vindt. Ja, ja, ja, ja, dat is echt ongeschikt. Misschien, ik stel het maar als vraag, wat blijkt uit de experimenten? Wat kun je het beste hebben in een team? Iemand die gewoon zegt waar het op staat, of iemand die alles opkropt? Het ligt er voornamelijk aan op de manier dat je het zegt. In principe is open communicatie en goed met je team communiceren is cruciaal. Maar het is wel de bedoeling dat je dat op een nette manier zet. Dus inderdaad niet dat je alles opbouwt en dan in een keer snel geeft van, Nick, wat ben je nou aan het doen? Ook geen rocket science, hè, als ik het zo mag zeggen. Ik bedoel, deze uitkomst verrast mij niet. Duidelijk zijn, maar beleefd. Precies, maar ja, dat hanteren wij hier op de werkvloer. In de ruimtevaart proberen we dat ook te hanteren. Maar heb je wel eens met je familie of met vrienden twee weken opgesloten op een vakantie of iets? En dat je op een gegeven moment toch wel de nekharen overeind gaan staan? Ja, dat komt voor. Dat soort risico's wil je natuurlijk niet hebben. Ja, precies. Niet als er miljarden op het spel staan aan kosten voor een missie. Oké, dat gebeurt dus in Spanje. Want je begon over Spanje, toen raakten we hierover aan de praat. Nog meer over de Spaanse ruimtevaartorganisatie en de Spaanse deelname aan Artemis? Want daar begon je over. Nou ja, in principe verwachten we dus nu dat Spanje dus ook meer in de space-acquiration-sector, dus de human spaceflight, terecht komt. Dus we zullen verwachten dat er nieuwe projecten, nieuwe kansen daar ook uit zullen komen, waar Nederland of andere Europese landen ook weer aan bij kunnen dragen. Dus het biedt mogelijk nieuwe kansen voor onderzoek als voor bedrijven. Dus ik zou zeggen, hou het in de gaten. Ja, dat gaan we zeker doen. Mede met jouw hulp natuurlijk. En goed, Nick, had jij er al twee verteld? Nee, ik ben er zeker. Daar ben je tweede toe nu. Ik ben nu aan het tweede zoen. Precies, de scheingang. Om dan meteen maar in te haken op nieuwe kansen. Onze eigen defensie heeft aangegeven volledig in te gaan zetten op eigen satellietcapaciteit. Het was altijd van, nou, is het niet nodig, het is niet nodig. En totdat in 2014 hebben we eindelijk onze eigen Defense Space Security Center, ruimtevaart security center, en dan in het zicht van militaire veiligheid opgericht. Dat staat in Breda. Vervolgens hebben we in 2021 onze eerste eigen militaire satellietje gelanceerd, de Brik 2. Ik ben ook hier in de podcast meermaals behandeld. En ook half april, afgelopen april, hebben we samen met de Noren twee CubeSats gelanceerd. Die heten de Huigens en een andere Noorse naam. Die vliegen in tenumformatie om samen informatie uit te delen als een soort relay. Wat voor taken? Dat gaat over communicatietaken. Dat is een beetje vaag. Dat is ook de bedoeling. Je kan denken aan alles wat we nu in het open segment hebben. Dus navigatie, aardobservatie, maar ook communicatie. Kijken wie waar zit en hoe beweegt. Dat wil je eigenlijk onder je eigen controle houden. Dus met je eigen satellieten en met je eigen grondstations. Ja, nou heeft Nederland natuurlijk bondgenoten. Maar het Nederlandse militaire apparaat vindt het toch fijn om daar niet helemaal van afhankelijk te zijn. Ze gaan wel richten op internationale samenwerkingen met de NAVO en de EU. Maar in plaats van mee te doen willen we nu leidend zijn. Oké, ambitie. Dus ze willen per 2025 al van elk gebied, dus navigatie, communicatie en aardobservatie, willen ze in ieder geval tenminste één satelliet in de lucht hebben hangen. En vanaf 2029 al, en dat vind ik vrij rap in ruimtevaarttijden, willen ze al de leidende positie hebben binnen de NAVO landen om als partner aangewezen te worden door Amerika of op verschillende missies waarbij ruimtevaartdata nodig is. Ja, en wat mij dan interesseert als Nederland eigen satellietcapaciteit in de ruimte neerzet, worden daar dan nog nieuwe grensverleggende, interessante technieken gehandeerd? Ja, het artikel die in de show staat uiteraard, die heeft het over een innovatieve sensor. Nou wat het dan precies... Ook verzoekt vaag. Heerlijk vaag, maar hiermee kan Defensie onder andere terreinanalyses gaan doen. Ja, en redelijk realtime. Zodat je dus ook onder andere de begaanbaarheid van terreinen kan voordetecteren zonder dat je daar mensen naar toe hoeft te sturen. Wat natuurlijk weer gevaarlijk kan zijn als dat in de vuurlinie is. Maar je wil wel weten, voordat je een battalion aan soldaten ergens heen stuurt, kan überhaupt de Chinook daar wel landen. En als ze eruit stappen zakken ze dan niet medes diep weg in een moras. Nou dat is één van de dingen. Ook zou de sensor camouflage middelen moeten kunnen detecteren. Objecten, vaartuigen, voertuigen, vliegtuigen, die zouden ze hier allemaal automatisch kunnen klassificeren en ook identificeren. Je wilt een vergif op innemen dat er ook weer AI in het spel is. Dat denk ik wel inderdaad. Maar om dat aan boord te hebben van een kleine satelliet, want dit gaat wel allemaal over de CubeSats, de kleine satellietjes, wat natuurlijk ook weer mooi inspilt op onze voornamelijk in Delft gerelateerde bedrijven, zoals onder andere ISIS, maar nog veel meer bedrijfjes die daar tegenwoordig zitten. Chinook is koper, makkelijker te lanceren, dus de defensie gaat daar helemaal op inrichten. Maar om die computing power in een kleine satelliet te krijgen, dat is nog een ding. Er zijn op dit moment grote stappen mee, onder andere bij TNO, NLR, TU Delft, die zijn daar allemaal heel erg mee bezig. En is het nou ook dat de CubeSats vanuit ISIS-space komt? Onder andere, de Nederlandse defensie wil zich voornamelijk gaan richten ook om de Nederlandse markt daarmee te versterken, te verbeteren. Dus als ze waar kan, zullen ze de ISIS-spaces, de Hyperions, de andere bedrijven die er nog in zitten, voor benaderen. En in deze hier en daar opzettelijke vaagheid is er ook nog iets te zeggen over wanneer in het kader van deze plannen er voor het eerst iets weer gelanceerd gaat worden? Bij mij geen exacte lancerend data bekend, maar wel dat ze in 2025 te beschikken over de initiale operationele satellietcapaciteit, zoals ze dat zelf noemen. Dus dan moet de eerste hangen. Dan moeten we de eerste hangen inderdaad. En als ze in 2029 de verschillende capaciteiten willen hebben om internationaal en betrouwbaar en gewilder partner in het ruimtedomijn te worden. Zoals Zulfe. Een mooie voorneeming. Ja, zeker. Oké, dan geef ik mezelf weer het woord. En wel om te vertellen dat afgelopen 2 juni de ESA een hele mooie primeur had. Dat vonden ze zeker zelf, maar ik heb het nog even nagekeken en het bleek ook echt wel mooi te zijn. Namelijk de eerste livestream vanaf Mars. En het was een beetje smokkelen, want het was niet vanaf het oppervlak van Mars. Zo mooi was het ook weer niet. Maar misschien was het ook wel mooier, want het was vanaf een satelliet in de Baan om Mars, de Mars Express. Die daar al 20 jaar hangt. Hallo? Als je tegen een computer, net niet MS-DOS, maar iets meer zegt, van stuur even live data naar de aarde. Zeker. En het was ook precies de 20ste verjaardag. Ik heb het verder nog nagekeken. En 2 juni 2003 is dat ding gelanceerd. En hoe is het nog gegaan? Hoe is het nog gegaan? Er was een orbiter, dat is de Mars Express, en die moest een sonde op Mars afzetten. En dat is mislukt. Dat wil zeggen, hij is daar wel terecht gekomen, maar de biegel geloof ik heel. De biegel inderdaad. Die moest daar komen en die is waarschijnlijk keurig netjes geland. Maar door een probleem met, ik dacht het uitvouwen van de zonnepanelen. In elk geval zijn de zonnepanelen waarschijnlijk in conflict gekomen met de antennen. Daar heeft dat ding nooit meer iets van zich laten horen. En de Mars Express hangt daar maar. En heeft Van Lievelee allerlei interessante dingen gedaan. Daar kom ik zo nog op. Maar goed, die hing daar dus. En toen hebben ze bedacht dat de camera aan boord die bedoeld was om het loslaten van die biegel te filmen. En dat zal hij ook wel gedaan hebben. Die hebben ze nu maar eens op Mars zelf gericht. En een uur lang, op die 2de juni. Een uur lang werden er, moet ik even op mijn eigen schatting afgaan, eens per halve minuut of zoiets, werden er foto's doorgeceind. Het leek net een beetje voldoende een video. Het was geen 24 beeldjes per seconde, maar het leek te bewegen. Zat 18 minuten vertraging in? Ik heb staan 17 lichtminuten. Dat is de afstand op dit moment. Dat is even om precies te zijn. Dat is wel mooi in de live-streaming. 16 minuten en 44 seconden. Kijk, dank je wel. Dat is de precisie die we hier nodig hebben. Dan ben je meer precies dan de ESA website. Nou ja, kijk. Ik ga af van... Want die staan 18 minuten. Er staat 18 minuten in. Nou moet ik wel zeggen, de Mars Express vliegt in een polaire baan rondom Mars. Of het is een ellitrische baan. Dus de tijd zal wat verschillen. Dat is natuurlijk ook net waar Mars staat. Maar het scheelt geen minuut. Want een lichtminuut is echt een colere end. Dat is waar. Het zal vanavond natuurlijk te maken hebben met waar Mars staat ten opzichte van de aarde. Dat kan wel meer dan minuten schrijven. De afstand was in ieder geval 300 miljoen kilometer. Dus dan kan ook nog iemand thuis even uitrekenen of dat klopt met die 17 lichtminuten. Dat ga ik nou even niet doen. Nee, dat... Het is in ieder geval een mooi rond aantal seconden. 300.000 kilometer per seconde. Dus in een aantal seconden moet die 17 lichtminuten iets met een paar nullen zijn. Wat nog meer... Oh ja, die camera heet de Visual Monitoring Camera. Dat kan ik ook nog doen. Het was trouwens de Beagle 2, een lander waar het hierom ging. En wat heeft die orbiter verder nog gedaan? Dat is ook wel even leuk om te vertellen. Die heeft methaan kunnen detecteren in de atmosfeer van Mars. En die heeft een mogelijk zoutmeer onder de Zuidpool van Mars weten op te sporen. En heeft de samenstelling van het ijs op beide polen ook nog onder de loep genomen. Dus daar is dankzij deze camera meer over bekend geworden. Was het ook niet zo dat de oorspronkelijke missie slechts twee jaar gepland was, maar dat nu dus inderdaad twintig jaar al hangt? Dat zou zo maar kunnen. Dat heb ik dan net niet gezien in de verhalen die ik heb gelezen. Wel dat pas nog de missie is verlengd tot tenminste 2026. Dus er komen nog drie jaar bij. Ik lees ook dat er hele bijzondere vindingen zijn gevonden. Waaronder dus van die beelden. Maar onder andere dat er ook wolken zijn op Mars. En dat die wolken helpen om het te vormen van waterijs op Mars. En op welke manier dan? Die wolken zorgen voor hele hoge windstormingen. Dus hoge snelheden. Die vervolgens gaan dan meer naar de Zuipel of Noordpool. Daar staan ze neer. Daar staan ze neer en zorgen ze dat het ongeveer 30 graden kouder wordt in de atmosfeer door die sterke wind. Jeetje. Dat is significant. Ik neem aan dat we op een gegeven moment Mars gaan koloniseren. Dan is een beetje wind toch wel handig. Blijkbaar moeten we dus rondom de Polen zitten. We willen nog een kans op water hebben. Lichter aan. Er zijn verschillende vlakgebieden die uitgekozen worden. Als je kijkt naar waterijs wil je meer rond de Polen zitten. Maar ze zijn nu ook wel heel erg geïnteresseerd in de Ronde Evenaar. Of eigenlijk iets boven de Polen. Het is ook een beetje een schappelijke temperatuur natuurlijk. Precies. Die wil natuurlijk niet dat het heel erg koud wordt. Voor de mensjes als het hier is. Ja. En Perseverance heeft laatst ook water. Ik heb de kans dat er water ooit was geweest in een rivier daar. Gewonnen. In de samples die ze vorige week geanalyseerd hebben. Juist. Dus dat is mooi. Nu jij het Perseverance noemt. Daarom was ik even stil. Wil ik nog even vertellen dat ik de gedachte had. Waarom is er eigenlijk nog nooit... Is er niet ooit eens een livestream geweest? Ik kon me bijna niet voorstellen dat vanaf Perseverance nog nooit een livestream was georganiseerd. En toen ben ik er achter gekomen. Dat was in onze eigen appgroep. Dankzij Michel van Baal die daar duidelijke taal over sprak. Dat heeft te maken met de manier waarop de beelden worden verzameld en worden doorgestuurd. Gaat via een orbiter ook weer. En die orbiter heeft één antenne. Die kan maar één kant opgericht zijn. Dus die is of aan het ontvangen of aan het doorgeven naar aarde. En kan nooit allebei tegelijk. Dus vandaar dat er nooit een livestream is geweest van het oppervlak van mars. En het is echt waar dat deze livestream van ESA de eerste livestream vanaf mars is geweest. Wel zijn er verschillende video's zoals we bijvoorbeeld van die drone hebben gezien. Die helikopter die overgaan is. Maar inderdaad het is een gelimiteerd beeld dat je krijgt. En allemaal een beetje hakkerig en blokkerig. En vaak minimaal een week vertraging. Dus dat is nu maar 17 minuten live beeld. Dat is brand nieuw. Het was een uur en het was met commentaar en zo. Er waren allerlei mensen bijgehaald. Deskundigen die dan terwijl we de beelden zagen commentaar mochten geven. Dat staat allemaal nog steeds op YouTube. En daar linken wij naar vanaf de show notes. Op de Space Cowboys pagina op bnr.nl. Oké Charlotte, jouw volgende onderwerp. O ja, we gaan er ook wel hard doorheen. Dat kun je zeggen, maar we gaan ook hard door de tijd. Oké, oké, oké. We zijn licht al op twee derde van onze hele lengte van het programma. De tijd gaat hard als je het leuk hebt. Ik heb nog wel een grappig feitje. Het is eigenlijk wel een oud feitje. Maar ik kwam het van de week tegen op de Instagram pagina van een ESA-influencer Danny. Danny Tio. Heb je ook al ruimtevaartinfluencers? Ja, die heb je. O jee, dan moet ik me meteen op abonneren. Ja, nou precies. Je kan je zelf bij ESA aanmelden. Wat bedoel je als je zelf een influencer bent? Nee, als je het gewoon leuk vindt om verslaglegging te doen over de ruimtevaart. Dan kan je je bij ESA aanmelden. Iedereen kan dat doen. Ja, iedereen kan zich aanmelden. Je moet natuurlijk wel redelijk wat affiniteit hebben. En redelijk wat audience. Accepteren niet iedereen, bedoel je? Nou ja, dat ligt eraan. Je gaat gewoon door een selectie heen en dan word je uitgekozen. Want er zijn verschillende ruimtevaart-evenementen. Waaronder die van Jews. En daar werd inderdaad een oproep gedaan. Aan mensen. De zonde die naar Jupiter gaat. Ja precies. Jews, I.C., Explorer. Of iets. Maar inderdaad, er werden mensen gewoon gevraagd. Dat is een hele mooie vraag. Maar ik denk dat het gewoon het publiek of mensen die geïnteresseerd waren om daar toe te komen naar Duitsland. En dan een live verslaglegging te doen. Wat leuk. Ja, het zijn interessante beroepen. Dat is hartstikke interessant. Dus misschien Herbert, als je het nog leuk lijkt en je ziet een oproep voorbijkomen. Meteen solliciteren. Ik zal je zeker aanmelden. Ik zal je zeker aanmelden. Nee goed, maar dat is leuk. En verder? Nou ja, daar werd dus eigenlijk aangekondigd. En ik was een beetje perplex dat dit überhaupt gebeurd was. In 2006 hebben ze een ruimtepak van de cosmonauten van Rusland. Hebben ze losgelaten. Gewoon zonder een verbinding hebben ze gewoon de ruimte ingestuurd. Jij meldde dat in onze appgroep. En ik zag die foto en ik was echt perplex. Want ik wist dit helemaal niet. En hoe heeft dit buiten de pers kunnen blijven, vraag ik me af. Dat vraag ik me dus ook heel erg af. Want kun je voorstellen dat jij een asconaal bent en je gaat een ruimtewandeling doen. En in één keer zie je een lichaam voorbij gaan. Nou ja, ik zou me echt een soort van denken dat ik in een horrorfilm zit. En dat we juist worden aangevallen door aliens. Weet ik wat? Het is zo'n beeld uit, hoe heet die film ook weer? Gravity ofzo? Ja, Gravity inderdaad. Met Sandra Bullock en zo. Sandra Bullock en George Clooney. Ja, een leuke film. Maar het idee erachter was niet van, hey we stoppen er een mens erin en we laten die mens gewoon de ruimte ingaan. Dat zou te bizar zijn. Ja, ik denk ook niet dat er nog... Er zijn wel doden geweest in de ruimte, maar dat is er. Er zijn wel doden geweest in de ruimte? Ja. Maar ja, nee. Echt waar? Ja, er zijn doden geweest in de ruimte. Er zijn verschillende astronauten die zijn toen een console niet goed ging. Of dat ze terug gingen naar de aarde, dat er iets misging. Ja, er zijn nog een paar Russen die zijn dood aangekomen. Maar die zijn niet in de ruimte overleden toch? Volgens mij... Nou, ik zou het even dubbel moeten checken. Maar volgens mij zijn ze ook wel in de ruimte dat inderdaad niet goed ging. Met inderdaad zuurstofblijk op. Dat hebben ze het hoofd niet verteld. En we hebben natuurlijk Armin Leica. Ja. De Leica... Oh, dat hondje. Het hondje, ja. Oh, Leica. Leica, dat is uit 1975 ergens. Ja, 1957. Ik dacht even, heb je het nou van Leica, het fotomerk, maar het is een hasselblad die ook nog rondvliegt. Ja, lot. Ja, maar dat hondje inderdaad. Toevallig heeft mijn hond ook Leica. Nee, dat is volgens mij helemaal niet toevallig. Ik denk niet dat het toevallig is inderdaad. Maar ik stuur haar niet de ruimte in. Ik hou veel zoveel van haar, dus dat blijft lekker bij mij. Ja, dat levert heel verstandig. Maar goed, dat ruimtepak dus. Vertel het verhaal even vanaf het begin. Het waren Russen, hè? Ja. En die hadden een ruimtepak over. Nou ja, het ruimtepak was eigenlijk kapot. Het was te oud om nog veilig gebruikt te worden voor de mensen. Was het lek of wat was er mee aan de hand? Ja, er waren verschillende citages op een ruimtepak op een gegeven moment. Dat was niet meer verantwoord? Nee. Nog niet lek, maar... En zij dachten vanuit een wetenschapper, vanuit de aarde, dachten, nou, wat kunnen we daar nog mee doen? Behalve het gewoon terugsturen naar de aarde voor onderzoek of dergelijke. Zij dachten, we maken er een satelliet van. De eerste satelliet die gemaakt is van een ruimtepak. Dus... Dat is bizar voor woorden. Dus zij hebben allemaal sensoren en weet ik voor wat, hebben ze allemaal in dat ruimtepak gestopt. Een beetje opgevuld. En zij hebben hem inderdaad tijdens een ruimtewandeling hebben ze hem losgelaten. Dus er zit ook nog werkende sensor op? Nou ja, dat is dus een beetje een ding. De batterij heeft het niet echt overleefd. Dus hij is volgens mij na een paar maanden al, zal ik even moeten checken, is hij alweer in de atmosfeer terechtgekomen. Hij is intussen weg. Ja, hij is er helaas niet meer. Ik vond het er aan zo mooi. Ik had eigenlijk wel gewild dat mensen nu met hun telescoopjes omhoog hadden gericht om te kijken of ze nog konden zien. Ik vraag me dus af of als genomen, onder die tijdsperiode, dat toen hebben waargenomen. Wat zie ik nou? Ja, dat zou best wel een fascinerende iets kunnen zijn. Geen telescoop heeft dat oplossend vermogen om dan de menselijke gestal te herkennen. Ja, het zal waarschijnlijk te klein zijn om te detecteren. En het signaal was te zwak. De hoogte is 600 kilometer, wat is dat? Dat is 408. Dank je wel voor deze precisie. Maar inderdaad, op die afstand een ruimtepak herkennen gaat wel ver. Ja, als je de sensoren hebt die een bepaald signaal uitsturen, dan kun je natuurlijk wel dat signaal detecteren. Volgens mij was het wel de bedoeling dat ze dat signaal hadden publiekelijk gemaakt, zodat inderdaad ruimtevaart en enthousiaste mensen dat inderdaad kunnen detecteren en daarmee konden spelen. Maar het is misschien nog wel leuk om dit voor herhalingen vatbaar te maken. Ja, als er weer eens een ruimtepak naar de volle boer moet. De huidige ruimtepakken zijn ook alweer 20 jaar oud. Er worden op dit moment heel veel nieuwe ontworpen. Er worden heel veel nieuwe ontworpen, door andere Axiom en verschillende bedrijven. ELC Dover. Maar ESA is ook geïnteresseerd om hun eigen ruimtepak eventueel te gaan ontwerpen. Het is nog allemaal een beginfase, maar de eerste designwedstrijd heeft al plaatsgevonden. Oké, en is er ook een winnaar uitgekomen? Nog niet. Dan zijn ze nog mee bezig. Ik ben wel benieuwd wat eruit komt. Maar het is in principe meer een artistieke impressie. Een beetje technisch, maar voornamelijk artistiek nog eerst. Eerst gewoon het visuele... Hoe zou het eruit kunnen zien? Meer vanuit een Europees perspectief. Hoe zou een Europees ruimtepak eruit kunnen zien? Is dat de goede manier om de plek te beginnen? Want ik zou zeggen, je gaat toch, zeker in de ruimtevaart, eerst uit van functionaliteit. Wat willen we verbeteren aan de huidige ruimte? Hoe veel lichter moeten ze? Hoe veel gemakkelijker moeten ze zijn? En hoeveel beweging heeft de astronaut nodig? In plaats van dat je gaat kijken hoe moeten ze eruit zien? Daar wordt inderdaad al heel veel onderzoek in gedaan. Daar ben ik onder andere ook een beetje mee bezig. Dus hoe passen we verschillende technologieën in een ruimtepak? En hoe maken we het meer ergonomisch voor de asgenoten? Dat vooral de vrouwen niet bont en blauw eruit komen, omdat de pakken veel te groot zijn. Maar ja, het is meer een marketing idee ook om eerst even te kijken hoe kunnen wij Europa visualiseren? Want we weten al heel veel over de ruimtepakken en er wordt al heel veel onderzoek naar gedaan. En dan werd bij zo'n project, hoe moet het eruit zien? Dat wordt inderdaad zoals jij zegt ook gedacht aan wat doet het leuk bij het grote publiek? Precies, want als je de steun krijgt van het publiek, als we de steun krijgen van Europa om eigen pak te gaan ontwerpen, wat ik ook erg denk dat nodig is, dan streeft dat ook wel weer de technologie naar voren. Ja, leuk. Het doet mij het hele verhaal van dat ruimtepak om weer staanbaar te denken aan Elon Musk met zijn auto die ruimte in heeft gestuurd. Kan je die nog zien? Stormhain. Nou volgens mij is die in een baan om de zon inmiddels, dus die komt niet zo vaak meer langs. Nee, die is ergens op een baan om de zon ter hoogte van Mars. Ja, dat is voor mij zelfs iets vieser voorbij. Hij had nog door het beeld van Mars Express kunnen fritsen. Ja, dan gaan we misschien nog bij wijze van spreken. Er zijn toen een tijd allemaal wetenschappelijke papers op losgelaten dat er een kans is dat die in de eerste 1 miljoen jaar misschien één keer op de aarde toch weer terug gaan klappen, maar in principe is die gewoon ergens in een baan om de zon. Je hebt de website whereistheroaster.com De roadster, het is een test naar roadster. Whereistheroaster.com, daar kan je precies zien waar die precies aan moeten zijn. Leuke feitjes daarbij is dat aan boord werd op de radio Spaceman gedraaid. Ja, van David Bowie. En er wordt precies uitgerekend aangenomen dat de batterij van de radio het nog steeds doet. Hoe vaak dat nummer nu al voorbij gekomen is. Ik zat ook al te kijken, kan je nog die live stream op YouTube kijken, maar helaas, hij staat er... Je kan nog wel oude beelden terug kijken, maar de live stream is stopt. Ja, er is geen live verbinding meer natuurlijk als die zo verder... Alle batterijen aan boord zijn van de auto, dat was gewoon een auto accu die het levert. Die was na een dag, na drie dagen misschien, echt leeg. Die zijn overleden inderdaad. Oké. Leuk om te bedenken wat als. Het zou voornamelijk leuk zijn als we straks weer naar Mars gaan. We sturen echt mensen naar Mars en dan kom je meteen tegen. In plaats van een ruimtepak kom je dan een auto tegen. Met een ruimtepak erin, want die Starman zat er wel degelijk achter het stuur. Zeker. Nick, jij was toch aan het vertellen jouw laatste onderwerp. Ja, close to home voor mij en Charlotte. Dat is puur toeval. Wij hebben ook niet zo heel veel met dit onderwerp te maken. We zijn natuurlijk allebei werkzame voor Galileo en ook voor Echnos. Wat is Echnos? Echnos is de navigatie... Je noemt het de enhancer. Dat is een verbeterslag voor je navigatiesignaal. En daarbij ook te kijken of de integriteit van de navigatiesignaal van GPS nog werkzaam is. Dat is heel makkelijk uitgelegd. Als je je navigieert puur op basis van de GPS of Galileo satellieten... heb jij een nauwkeurdigheid van een x aantal meters, 2 tot 5 meter. Gebruik je daar een Echnos slag overheen, dan ga je nauwkeurdigheid naar 20 tot 40 centimeter. Zeker in de stad waarbij je om de paar meter weg... Je weet echt op welke rijstrook je zit. Ja, voor precision farming is dat enorm goed. En voor bijvoorbeeld vliegtuigen die over de meest optimale baan moeten landen... Die wil je niet naast de baan hebben. Daar wordt aanvormen gebruikt. Zowel Galileo als voor Echnos zijn afgelopen week met groot nieuws gekomen. Allereerst Echnos, een klein nieuwsje. Een nieuwsje dat de nieuwste payload aan boord van de satelliet... Die had ik hier staan. De UtahSat Hotbird 13G satelliet. Die in november 22 gelanceerd is van Cape Canaveral. Dat die live gekomen is. Dat is de eerste payload die voor Echnos V3 beschikbaar is. Echnos V3 zal de eerste Echnos systeem worden waarbij Galileo gebruikt kan worden. Echnos V2 was puur voor GPS. En waarbij ook een nauwkundigheid van ongeveer 10 centimeter bereid moet worden gaan halen. Wordt dat ook haalbaar voor consumenten met hun GPS in hun auto en dergelijke? Je systeem zal er wel op aangepast moeten worden. Maar het zal beschikbaar moeten komen. En ook in smartphones ligt het meest voor de hand. Die vervangen je het snelste. Die vervangen je het snelste. Dus daar is het eerst tegen gekomen. In de nieuwste telefoons zit al Echnos V3 ingebakken. Daar komt Echnos V3 als dat ooit live gaat. Zal dat ook geschikt gemaakt worden. Gaaf. Dat was Echnos. Het grootste nieuws is dat we afgelopen week hier in Noordwijk bij Estec het European Navigation Conference hadden. Het Europees Navigatie Conferentie. Daarbij is de Galileo Second Generation, de tweede generatie van Galileo, het Europees navigatiesysteem, afgetrapt. Daarbij hebben de grote partijen, Thales uit Italië en Frankrijk, Airbus Defense and Space uit Duitsland en Thales 6 GTS uit Frankrijk. Dat zijn de drie grote partijen. Toezien in het oog van ASA Director of Navigation Gavier Benedicto hebben we daar een handtekening gezet onder de grote Galileo contracten. Zodat de eerste tweede generatie Galileo satellieten gebouwd kunnen gaan worden. En dat ook de grondsegmenten en alle andere infrastructuur eromheen gereed kan worden. Om de tweede generatie Galileo live te krijgen in de eerste komende paar jaar. Is die eerste generatie al helemaal af? Nee, dat is eigenlijk het gekke. Wat ze daar eens over hebben dan? Er zijn nu 28 satellieten in de lucht van de eerste generatie Galileo. Dat is wel full operational capability. Er is volledige dekking. Maar als er nu één satelliet uit gaat, wat wel dreigt te gebeuren. Of in de levensduur zou dat voorzien zijn dat de eerste satellieten in de komende paar jaar aan vervanging toe zijn. Die moeten gewoon vervangen worden. Er staan er nog vier op de grond die in de komende jaar nog moeten worden. Het was eigenlijk het plan dat het al lang en breed gelanceerd zou zijn. Maar zoals de meester uit het programma's loopt dat vertraging op. En wie gebruikt dit? Voor z'n werk weet, mijn auto en mijn smartphone gebruiken het GPS signaal van de Amerikaanse militaire apparaat. Ja en nee. Tegenwoordig worden GPS en navigatie synoniem geworden. Dus jouw telefoon zegt inderdaad dat je GPS gebruikt. Dat is ook allemaal je GPS systemen. Maar in de achtergrond kijk je dan gebruik je al de Galileo satellieten. Sinds wanneer doe ik dat? 2006? 2005 en 2006 is in Noordwijk de eerste signalen terechtgekomen. Volgens mij zijn we nu een paar jaar. Het is een jaar of vier, volledig operationeel. Dat we ook echt de signalen kunnen ons hangen. Maar het is wel zo dat er inderdaad nog meerdere satellieten worden van de eerste generatie nog gelanceerd. Daar ben ik vooral mee actief op gericht. Dat het allemaal succesvol verloopt en dat we zo min mogelijk vertraging daarin hebben. En dat is ook onderdeel van de security dat je er een paar in reserve hebt. Ja precies. Meer boven hebt hangen dan je per zee nodig hebt zodat er wat uit kan vallen. Maar dat zat sowieso al in een plan. Galileo zit over de drie planes die we hebben. De X, Y, Z richting ongeveer. En daarvan zitten er acht per baan. Je hebt er zes nodig om je coverage te krijgen minimaal. En dan zijn er nog twee spares in principe. Die dus in die baan nog een positie kunnen overnemen. Mocht dat nodig zijn. Dus banen in drie richtingen en per baan die acht. Ja precies. Maar er worden er nog een paar gelanceerd. Maar we moeten natuurlijk blijven innoveren. Dus we kunnen niet in de eerste generatie blijven hangen. Dus we moeten upgrading naar die tweede generatie. Maar dat zal natuurlijk in het transitiestapsgewijs gaan. En eigenlijk het belangrijkste wat geupdate wordt zijn onder andere de signaal. Dat het geoptimaliseerd wordt. Maar ook de klokken. Dus ik denk dat Nick daar ook wel het een en ander over kan vertellen. Maar je wilt natuurlijk steeds precies en accuraat hebben. Dus dat je niet een tijdsverschil tussen je signaal hebt. En dat er een verdraging op zit. Dus het moet allemaal zo precies mogelijk. En er komen nu nieuwe klokken in. En die zullen het nog beter gaan doen. Nog langer gaan doen. En eigenlijk het hele systeem optimaliseren. Het hoofdzakelijke gevolg is dan meer nauwkeurigheid in de plaatsbepaling. Ja precies. Naar nauwkeurigheid. De klokken worden nog nauwkeuriger. Als je het hebt over een nanosekonde verschil. Dus 0,00000 en 9 nullen. Als je daar al een tijdsverschil in hebt. Dan schuif je al drie meter op. Dus daarvoor heb je die precieze klokken nodig. De klokken in de nieuwe satellieten worden nog nauwkeuriger. Waardoor je de nauwkeurigheid die ik net met Echnos vertelde. Ga je al bijna direct krijgen. Vanuit de Galileo satellieten. Dus dat is in ieder geval het idee. Daarnaast hebben we nog de verwerking van de Echnos. Dan zal de search en rescue capaciteit van de satellieten verbeterd worden. Dus dat is wanneer er een ongeluk... Normaal weten navigatiesatellieten niet waar jij bent. Navigatiesatellieten zeggen gewoon hier ben ik. Reken hier maar mee uit waar jij dan bent. Dat is nou software dan. Dat is jouw software op je telefoon. Dus niemand weet waar jij bent. Maar met de search en rescue is dat wel het geval. Dus als er een schip in nood is of zo. Of echt in een onherbeersend gebied. Dan zijn er methodes dat je aan de satelliet kan vertellen waar je bent. Zodat de satelliet weer aan de autoriteit kan vertellen. Dus twee richting verkeerden die er vroeger niet was. Ja, dat wordt nog... Het is er al wel. Maar dat wordt nog meer verder verbeterd. Maar ook de klokken worden dus nog... Dat de klokken verbeterd worden heeft ook impact op de financiën. Dus je bankstatistiek. Maar ook bijvoorbeeld in de blockchain. Waar jij natuurlijk vanuit de technologen meer dan genoeg over weet. Dat wordt allemaal nog precieser met de timing van de navigatiesatellieten. Dat heeft allemaal... Ik kan nog uren erover. Laten we dat niet doen. Maar het is een... Het is een grote milestone voor heel Europa. Dat dit er nu wel aan zit te komen. Hartstikke mooi. Sorry, ik wil nog even een connectie maken. Ik zei natuurlijk 2006 dat de eerste lancering was. Ze hebben in 2003 pas de opdracht getekend. En uiteindelijk de eerste lancering was in 2011. Van de eerste operationeelheid. In 2005 hebben we al Jovi A en Jovi B al gehad. Dat was eigenlijk de derde proof of concept. We hebben net op tijd de feiten nog correct. Onze tijd is zo'n beetje vol. Ik ga nog net wel even kort vertellen wat ik nog had. We hadden het al over Mars. En de Sol en dergelijke. Er is net een kleine week geleden bekend geworden dat in april... Die Marshelikopter Ingenuity bijna een week lang... Zoek is geweest. Hij was stil. Dat is voor jullie ook nieuw. Het is onheren gehoord. Even kijken. Chief engineer van Ingenuity, Travis Brown. Die heeft op 26 mei een update gepubliceerd. Over Ingenuity. En daaruit blijkt dat in de loop van april... Zijn ze het spoor van Ingenuity kwijt geraakt? Hij was ergens in die krater. Die heeft ook een naam. Travis Crater? Juist. Daar was hij geparkeerd. Er was eens in zoveel tijd wel contact. Maar het is daar winter. Dat is ook de reden dat hij in winter slaap was gegaan. Hij hield zijn mond. Maar toen ze hem weer wak wilde maken... Toen heeft hij zes dagen niks van zich laten horen. Dat was voor het eerst... Hier komt hij dan voor het eerst in 700 sols. Dat zoiets voorkwam. Een sol is inderdaad 24 uur en 40 minuten. Net iets minder dan één. 24 uur en 40 minuten. Op sol 755 begon de Ingenuity Blackout. Dat was 5 april. Op sol 761, dat was dan... Zes dagen later. Heeft hij zich weer iets van zich laten horen. Het grappige is dat hij bijna onmiddellijk daarna... Dat ze hem weer aan het vliegen hebben gekregen. Dat was zijn 50ste vlucht. Voor zover ik weet was hij ontworpen voor drie vluchten. Dat is een hele mooie vlucht. Een 50ste vlucht op sol 763. Op 13 april. Hij heeft een maximumhoogte bereikt van 59 voeten. Dat is 18 meter. Dat was meteen een record. Daarna heeft hij nog een vlucht gemaakt op 22 april. Sindsdien staat hij weer geparkeerd. En is het team blijkbaar met andere dingen bezig. Ik neem aan, ik neem aan. Hoeveel kilometer kan Ingenuity wegvliegen van perseverance? Weet je dat toevallig? Nee, uit mijn hoofd gezegd. Ik dacht 200 meter of zoiets. Niet heel erg veel. Ik zou dat bij elkaar moeten googlen. Dat kunnen mensen thuis ook wel. Maar dat is geen grote afstand. Ik heb het herinneren dat het een hele grote afstand is. Ik weet niet zeker. Maar volgens mij was Nasa ook weer beter om een nieuwe helikopter te gaan ontwikkelen. Die dan veel verder kan vliegen. En dus ook veel meer landoppervlak kan observeren en detecteren. Ingenuity was eigenlijk een testapparaat. Om te laten zien dat je zo'n ding omhoog kon krijgen. Dat hij kon vliegen. En echt simpel. Dat was niet op het programma. Dus we kunnen constateren dat we in de ruimtevaart iets overengineerd hebben. Ja. Dat is natuurlijk heel belangrijk. Dat is leuk voor vluchten die de mist in gaan. Zoals die Beagle 2 bijvoorbeeld. Dan heb je een hele hoop werk gedaan. En dan is het resultaat nul, nul, niks nader. Althans een leuke zin. En dan heb je een hele hoop werk gedaan. En dan is het resultaat nul, nul, niks nader. Althans een leuke Mars Express die dan een livestream organiseert. 20 jaar later. Ik vind het mooi dat het weer georganiseerd is. En dat we deze beelden op ons Netflix hebben. Dat is een prachtig verhaal. Voor mensen die het niet gezien hebben. Een Mars sickle. Dat was een heel fijn beeld. Als je dat vanaf aarde nooit kunt zien. Eigenlijk een beetje alsof je naar de eerste maanden het landing kijkt. Die kwaliteit had het wel een beetje. Ja. Foto's van deze aarde hebben we al wel gezien. Maar als livestream was het inderdaad uniek. We gaan het hierbij laten. Of jullie moeten nog een slotwoord hebben. Ik heb nog een nieuwtje. Nee, ik ben leeg. Ik heb ook voldoende. Ik bewaar de rest meer voor Mark. Dat zal over 2 weken zijn. Charlotte Pauwels, hartelijk dank. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dit was Space Cowboys nummer 122. Tot over 2 weken bij 123. ***