Oceanen op Mars en geld voor een tweede maanlander

Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 121. En we nemen vandaag met Marc Himskerk. Yes, hi. En met Bruno van Wayenburg. Hallo. En met Michel Vermael, dat ben ik. We hadden een flinke lijst, noem eens even één ding van de onderwerpen die jullie aan de orde willen stellen. Ik ben natuurlijk een geoloog, dus er is heel leuk bewijs van Mars gekomen dat er misschien wel oceaanende hebben geleefd op Mars. Ja, we gaan het zo horen. En Bruno? Ik heb een beetje achterstallig nieuws. De antenne van Jus, de Europese Jupiter-zonde, zat vast. Ja? Hou, hou. Het ging helemaal niet slukken, maar hij is uiteindelijk losgekomen. Ja, maar ik wilde zeggen, hou de spanning er nog even in, maar dat is dus niet meer gelukt. Nou ja, goed. Ik wilde even vooruitkijken naar morgen voor de lancering van Electron. En er was ergens nog meer politiek nieuws vanaf de maanden. Komen straks ook even op. Maar laten we dan maar even beginnen met de update de Jus, de Jupiter-zonde onderweg intussen. Ja. Ja. Die had een maandje geleden ongeveer gelanceerd en de lancering ging helemaal prima. Gaat onderweg naar de icy moons tussen Europa, Kalisto en Ganymedes bekijken. En vooral Europa is interessant, want daar zit een grote oceaan onder. En dat moest van boven bekeken worden onder andere met een soort antenne. Ja. En die had moeten uitklappen, maar die bleef dan een soort uitschuifantenne, die bleef dan een soort haakje, een richteltje. Een beetje een kampeersituatie, stel ik me dan voor, dat het net niet even niet wil. Maar ja, je kunt er even niet met de hand aan zitten. Nee. Want de ding was inmiddels al duizend kilometer ver weg. Dus ja, dan lijkt het helemaal mis te gaan. Maar er was nog wel wat in de trucodosis. Dat ding onder andere wat schokken kunnen geven door de motoren op te starten en ook gedraaid zodat die in de zon kwamen en het allemaal wat opwarmde. En dat ging steeds een klein beetje. Nou weer niet helemaal. En op 10 mei, dus eigenlijk net na onze vorige uitzending kwam het dan eindelijk helemaal los en klapte hij uit. Dus we kunnen gewoon weer verder. Hoera, daar is daarmee die hele deployment ook eigenlijk klaar. Weet je dat van de deuce? Is die dan ready, up and go? Ja, volgens mij hoeft verder niks meer te gebeuren tot we aankomen. Nee. Blijft toch altijd wel opmerkelijk vinden dat je het ergens wel begrijpelijk... Je kunt dit natuurlijk ook niet echt testen in aardige omstandigheden. Je zit met die zwaartekracht. Maar het blijft toch altijd wel opmerkelijk dat dit soort dingen soms best lastig zijn. Die klinkt er zo lullig ook. Ja, ja. Je laat tegelijkertijd, ja als er ruimte van 10 uur snap ik het wel. Weet je wel, dat je dit gewoon, je kunt het niet echt testen. Overigens krijgen wij op, misschien wel aardig om even alvast aan te kondigen, op 5 juli hebben we Alessandro Atzei te gast, de, wat is het, de pilotenmanager uit mijn hoofd van de deuce. Dus dan kunnen we het hem zelf vragen. Die weet er alles van. Maar die is op 5, de uitzending van 5 juli bij ons. Mark, als je naar Jupiter gaat, dan kom je langs Mars. Ik maak een bruggetje. Ja, inderdaad, volgens mij ook hoe de deuce naar Jupiter wilde gaan. Volgens mij via Venus, Aarde en Mars onder andere, met Gravity Assist. Maar goed, op Mars hebben wij ook een rover rondrijden op dit moment. Of eigenlijk een stuk of wat zelfs. Maar in dit geval gaat het om het Chinese rover, de Zhurong rover. Die zit een beetje meer op het noorden van Mars. En voor wie een beetje bekend is met de topografie van Mars, de zuidelijke halvrond eigenlijk van Mars is doorgaans wat hoger. Daar hebben we meer bergen. Daar hebben we ook die hele grote canyon in zitten. En de noordkant van Mars, die is eigenlijk iets lager. En daarvan is al jarenlang is daar gedacht dat we daar oceaan hebben gehad. Of in ieder geval grote plassen met water. Maar nu is dus eigenlijk voor het eerst, ongeveer twee weken geleden dan gepubliceerd, dus in ziet u bewijs gevonden dat er hoogstwaarschijnlijk toch echt oceaan waren. En niet alleen stroompjes van water. Dus eerder hebben we natuurlijk al bewijs gehad dat er ooit vloeibij water is geweest. Wat we dan onder andere stroomribbels noemen. En dat zijn dus eigenlijk ja, een soort van duintjes die je ziet onder water. Die je misschien ook wel eens hebt gezien op het moment dat je in een rivier kijkt. En dat je van die soort ribbeltjes hebt. Op het strand heb je ook. Ja, bij de Moerende Branding. Precies, maar op het strand gaan ze eigenlijk beide kanten op. Dus op het moment dat je een stroomribbel hebt, dan gaan ze eigenlijk maar één kant op. En dan geven ze dus een stroomrichting aan. En je hebt ook iets wat we dan golfribbels noemen. Ja, geeloog zijn heel erg raar met hun namen af en toe. Maar deze golfribbels die geven dus aan dat er eigenlijk beide kanten op een richting is geweest. En dat gebruiken wij op aarde vaak ook om het verschil. En wat verschil kun je wel zien als je weet of het het een of het ander is. Ja, precies. En op zich zijn er meerdere manieren om dit soort stroom- of golfribbels te maken. Maar bijvoorbeeld ook door wind of door ijsbewegingen kan je dus ook van dat soort richtjes krijgen. Maar het leuke is dat, nou, meestal bijvoorbeeld de windrichting die is in één richting overheersend. En op het moment dat je een bewegende ijsplaat hebt, dan is dat meestal ook een groot ding dat gewoon in één richting beweegt. In plaats van iets dat constant heen en weer gaat. Dat is dus het belangrijke verschil tussen de golfribbels en de stroomribbels. En dit dingetje, de Zurongrover, die is dus in 2021 geland. En die heeft een heel traject afgelegd richting het noorden. Op meerdere stenen ook behoorlijk wat foto's genomen. Ook flink detail. En in één van die stenen, dus een sedimentaire steente, hebben wij dus dit soort golfribbels kunnen zien. En dat is dus eigenlijk het eerste echte harde bewijs dat we hebben dat er dus inderdaad oceane zijn geweest op Mars. Wat ik gewoon hartstikke cool vind. Ja, dat snap ik. Nee, dat deel ik wel met je tegelijkertijd. En ik kijk even naar Bruno, want volgens mij zit hij er ook een beetje zo in. Wij horen al dertig jaar dat er water is ontdekt op Mars. Weet je wel. Dus dit is een leveltje meer. Maar toch in jouw beleving, voor jou als geologen, is hij opwinden in begrijping. Ja, wat ik een heel belangrijk verschil vind, is dat we dus niet alleen een soort van uitvloeibasen hebben. Zoals waar ook de Perseverance aan het rondrijden is, de zero-krater. Dat is een delta die dus in een grotere krater eigenlijk is gevloeid. En vervolgens daar weer een kratertje in is geslagen. Dus we weten inderdaad dat er eerder grote massabewegingen zijn geweest van zand, van materiaal, van stenen. Die dus waarschijnlijk door waterachtige rivieren zijn vervoerd. Maar dat is toch echt nog wel wat anders dan een daadwerkelijk groot basin waar water voor een langere tijd in heeft gezeten. En waar dus ook golfverslag is geweest. Dus bijvoorbeeld ook kustlijnen. En wat we ook natuurlijk weten van de aarde is dat de kustlijnen eigenlijk het meeste leven bevatten. Ja, dat is natuurlijk meteen de vervolgvraag. Moeten we daar dan gaan zoeken? Dat is na sporen van voorbij leven, dan misschien wel. Ja, dat zou weer een nieuwe stap kunnen zijn. Ik weet niet precies of er hier direct al weer een nieuwe missie vanuit de Chinezen of vanuit de rest van de wereld omheen is geschreven. Maar ja, ik vind het... Chiron is gestrand, he? Ja, inmiddels gestrand. Maar toch nog steeds goed voor een hoop wetenschappelijke data van de foto's die hij wel heeft kunnen maken. In de 100 en zoveel dagen die hij daar rond heeft zitten te rijden. Ja, bijdragen aan het Aalsma uitdijende water op Mars repertoire. Ja, precies. Maar toch, de geolog wordt er heel blij van. Zeker. Nou, dank je wel. Als we nu toch bij het onderdeel gestrand zijn. Ik heb er ook eentje, maar volgens mij Bruno had jij ook nog een gestrand nieuwtje, maar dan op de Maan? Als ik het goed had? Oh ja, inderdaad. Qua administratieve afwekeling. We weten allemaal dat de Hakuto-R, de Japanse zonde, die ging op de Maan landen en dat leek allemaal heel goed te gaan. Alleen in de laatste seconden bleek het een animatie te zijn. En ja, de ding is toch verloren, gevallen. Waarschijnlijk niet met grote snelheid. En nu heeft welke zonde een orbiter, ik geloof... Ik weet niet welke het was. Ja, ik weet welke, wat is dat? Moeten we even googlen. Maar de piep heeft er een foto van gemaakt. Laten we het even zo invullen. Ja, de Lunar Reconnaissance Orbiter. Daar komen ze ook. Ja, die is er al heel lang. En die heeft een foto daar precies geschoten en dan zie je een paar brokkenstukjes. Dus ja, hij is inderdaad gevallen. Hij is niet ingeslagen, er is geen krater. En ja, we weten... Hij is er nog, maar hij is kapot. Ja, maar het onderschrijft wel de theorie dat het bijna was. Ik heb ergens gelezen dat ze vermoeden dat de brandstof iets te vroeg op was. Dus dat wordt hier dan... Ook weer zo lullig. Ja, dat kan je toch eindeloos simuleren, maar blijkbaar toch ook weer niet. Ja, nou ja, goed. Oké, maar er is bewijs van... Nou, dit is altijd, zeker bij landingen op de maanden, is bewijs natuurlijk altijd belangrijk. Ja. En nog een update over Virgin Orbit. Dat hebben jullie misschien meegekregen. Dat was het bedrijf wat een vliegtuig heeft met daaronder een raket, zodat je omhoog kan vliegen op elke plek in de wereld en vandaar die raket de ruimte kan schuren. Nou, die is failliet. Dat was al bekend. Maar nu blijkt dat dat vliegtuig waarschijnlijk gaat worden opgekocht door Strato Launch. En dat is ergens wel weer een interessante ontwikkeling, want dat was een vergelijkbaar bedrijf met een vergelijkbaar concept. Om hetzelfde te doen die eigenlijk ook failliet waren, althans omgevallen waren. Ook eigenlijk een beetje om dezelfde reden als ik het goed begrijp. Het is gewoon niet zo'n haalbaar, financieel haalbaar concept. Maar Strato Launch was heel lang en was heel duur, begreep ik altijd. Ja, dat was het enorme vliegtuig wat ze hebben gemaakt met geld van Bill Allen, of nee hoe heet die man, van Microsoft, die op een gegeven moment is overleden. Toen man overleed was er eigenlijk het geld op om het zo maar even te formuleren. En dat is het. Vervolgens hebben ze dat concept om daar dan raketten onder te hangen, hebben ze losgelaten. En nu zijn ze volgens mij doorgestart op het testen van die personen vliegtuigen. En dus enerzijds space planes, maar ik heb het idee dat het business model ook wel een beetje op wapens hangt. Ja, dat is natuurlijk een gaande nu. Ja, nee, jazeker. Dat is natuurlijk ook actueel. Maar het is vrij stil aan dat... Ja, volgens mij niet het goede woord, maar het is vrij stil aan dat in dat domein. Laat ik het dan zo formuleren. Behalve dan dat ze een bod hebben uitgebracht op het vliegtuig van Furtin & Orban van 17 miljoen dollar. Wat ik begreep, en waar vind je dat voor een... Is dat veel voor een vliegtuig? Nou vind ik ook niet. Ik hoop dat het niet dagelijks. Ja, ik heb ook al een tijdje geen vliegtuig. Ik dacht eigenlijk dat het duurder zou zijn. Ja, zeker omdat hij volgens mij ook allemaal aanpassingen had om dus inderdaad raketten te kunnen deployen en afliegenden. Ja, maar dat is dan toch een beetje wat de gekte voor geeft, denk ik. Ik weet niet of zij dan vervolgens daarmee weer er door staat. Je kan ook denken, je voorkomt ermee dat je een concurrent krijgt. Maar ik begreep wel dat het idee was, er ligt nu een bod. Maar als er iemand is die er meer voor wil geven, dan is die ruimte er nog niet. De execuut, de verkoop. Ja, maar goed, of dat tot iets leidt, maar het is in ieder geval fijn voor de mensen die nog geld te goed hebben voor z'n opwens, zou ik maar zeggen. Zo, dus dat voor een kleine update. Ik ga even niezen en dan geef ik even een woord aan Mark. Volgende onderwerp. Ik heb intussen even snel in Google search gedaan inderdaad. Hoe duur zou het zijn om een brandnieuw 747 te kopen bij Boeing. Dan noemen ze inderdaad prijzen in de richting van 400 miljoen. Ik wou zeggen. Dus inderdaad wel wat meer dan 17 miljoen. 17 miljoen is een koopje. Ja, precies. Of gebruik je hem voor een privéjet. Ja, hij is helemaal gesloopt van binnen. Ja, en voorzitter, volgens mij is het ook niet het meest energiezuinige type. Nee, dat is niet zo'n portabel. Nee, dus of ik de luisteraars moet aanzetten om een tegenbod te doen, dat is een andere vraag. Maar goed, dus dat. Volgende. Ja, nou, ik dacht eigenlijk dan van de maan toch weer even terug van Mars terug naar de maan. Daar zijn twee leuke andere nieuwtjes ook nog van. Het is niet alleen Hakuto R, die daar een zachte landing iets minder zacht heeft meegemaakt, maar dus ook van het kleine capstone probe van de NASA. Ja, vaak overal hier. Precies, en die heeft zojuist de eerste paar foto's gemaakt van de maan. En die is ook eigenlijk vrijwel volledig in zijn orbit waarin die moet komen. Dat is een zogenaamde NRHO-orbit, een Near Rectilinear ELO-orbit. En dat is eigenlijk dezelfde soort baan die het toekomstige Lunar Gateway ruimtesluchions rondom de maan eigenlijk zou moeten gaan bemensen als onderdeel van het ARTMIS-programma. En dit is dus wel eigenlijk een hele rare baan rondom de maan. Het is eigenlijk geen baan om de maan. Nee, het is een baan om een crunchpunt wat er achter ligt. Maar het effect is dat je stabiel over de zuidpool van de maan gaat. Ja, vooral heel technisch, maar het is een heel bijzonder construct wat ze hebben gevonden. Dat kan ik niet volgen. Dat kan ik me goed voorstellen. Je kunt als je die telescopen hebt, zoals de Gaia en de WC-2-R. Die moeten rondom een large crunchpunt? Ja, die zitten in feite in een baan rondom een large crunchpunt. Dan heb je een soort stabiele baan rondom een stabiel punt. En dan kun je eeuwig blijven zitten bij z'n spreken. Je moet wel bijsturen dan toch? Ja, dat hangt van de large crunchpunt af, maar dan wordt het heel technisch. Ja, je moet wel een beetje bijsturen, maar in principe kun je daar stabiel zitten. Maar je kunt allerlei vormen van banen rondom zo'n large crunchpunt maken. Meestal is het gewoon een ringetje omheen. Maar je kunt ook schuinen en op grotere afstand. En dit is een baan die op grotere afstand van een large crunchpunt een soort halo maakt. En die ligt dan om de maan heen. En heeft dat wel eens consequentie dat wij capstone altijd zien? Nou, het heeft wel eens consequentie dat die baan stabiel is. Want banen rondom de maan stabiel maken, dichtbij, die dicht bij de maan komen. De zwarte kracht van de baan is eigenlijk te klein om stabiel om de maan te kunnen draaien. Dus dat gaat niet goed. Of je moet op grote afstand. Dan krijg je wat ze met Artemis, de eerste Artemis lancering hebben gedaan op hele grote afstand. Maar is niet handig als je wil afdalen. Deze baan hopen ze, maar daar is capstone ook voor bedoeld om dit te testen. Echt om die baan uit te testen? Ja, echt puur om die baan uit te testen. Capstone betekent stapstenen of zo? Nou, het is op zijn ruimtevaartse overweer zo'n prachtige afkorting. Ja, dat is een... Ja, nee, dat precies. Een enorme afkorting. Het staat voor de SysLunar Autonomous Positioning System Technology Operations and Navigation Experiment. Best, Sys. Maar goed, nu komen we in mijn enthousiasme domein, maar ik onderbrak je. Want dit is mijn enthousiasme domein waar we dan in te redkomen. Nee, dat is juist helemaal leuk. En voor de luisteraars die dan niet precies weten wat een zogenaamde Lagrange point is, dat is dus eigenlijk het punt waar de zwaartekracht van twee of meerdere objecten tussen wordt uitgecanceld. Dus stel je zit op een punt tussen de aarde en de maan, dan val je daar eigenlijk net zo snel richting de maan als richting de aarde, waardoor je daar inderdaad relatief stabiel kan blijven. Mochten we die ook alvast even over hebben geslagen. Ja, precies. Maar daarmee gerelateerd eigenlijk is er dus ook een nieuwtje van twee dagen geleden bij een grote conferentie of symposium, het GEOINT Symposium, waarin het nieuws is gekomen dat we inderdaad, of NASA samen met de National Geospatial Intelligence Agency, dus de NGA van de Verenigde Staten, aan de slag gaan om een, wat we dan een soort van WGS systeem te noemen, dus een geodesis database, waarin we de verschillende objecten op de maan goed kunnen linken. Dat is eigenlijk het referentiesysteem waar alle GNSS, dus ook GPS en Galileo, eigenlijk allemaal op draait. Dus eigenlijk gewoon een hele grote database van wat waar precies op de maan ligt en welke coördinaten daaraan worden gelinkt. En dat bestaat dus eigenlijk uit hele precieze, gewoon fotografie beelden, maar ook uit een digital elevation modeling, dus verschillende hoogtes eigenlijk ten opzichte van het centrum van de maan. Dus je legt eigenlijk de vorm van de maan daar heel nauwkeurig in vast. Precies. Want voor de aarde bestaat er ook zoiets toch? Ja, klopt. En op de aarde gebruiken we meestal dus het zogenaamde WGS 84, dus dat is in 1984 gebaseerd. Ja, dus als old memories, ja. Als geologen gebruik je dat inderdaad enigszins vaak op het moment dat je bijvoorbeeld kaarten op een 3D globe moet gaan leggen, digitaal. Maar goed, dit bestaat eigenlijk nog niet voor de maan. Ja, we hebben kaarten van de maan en ja, we hebben daar coördinaten overheen geplakt, maar we hebben niet precies referentiepunten eigenlijk binnen die coördinaten. En ja, natuurlijk, de maan beweegt iets minder. Kijk, op aarde hebben we ook nog van die aardplaten die af en toe bewegen. We doen af en toe inderdaad onze GPS locatie, bijvoorbeeld hebben we dat een paar jaar geleden voor heel Australië gedaan, omdat Australië zo ver was opgeschoven ten opzichte van 1984. Dat het echt niet meer kon. Ja, maar dat kom uiteindelijk wel. Waard dat ze meedoen aan het Euro Song Festival. Precies, dat is eigenlijk een hele meter opgeschoven. Nee, maar dit is dus eigenlijk wel heel erg cool nieuws. En daarin zijn ze nu dus ook langzaam aan gaan spreken met onder andere ESA, ISRO en JAXA, om dus te kijken of we samen kunnen werken als wereld, om dan eigenlijk ook een soort van wereldreferentiesysteem voor de maan kunnen gaan bedenken. Handig als je allemaal hetzelfde systeem gebruikt, zeg maar. Dezelfde maan, maar zo heeft het nooit. Ja, precies. En dat je ook daarmee dus over dezelfde kraters en dezelfde gravitatieanomalieën weet ik voor wat kan spreken op de maan. Ja, dus dat is wel cool. En zeker voor rare orbits zoals de NRH-O van New Capstone en dan de Lunar Gateway in de nabije toekomst hopelijk. Ja, zeker als je ook allemaal samen wil gaan werken in dit soort met landa's en al dat soort dingen. Doen China en Rusland nog mee of gaan die hun eigen... Heb ik niks over gelezen. Volgens mij was Rusland in ieder geval niet welkom op het GO Int 2023 symposium, maar dat schijnt wel op meerdere wetenschappelijke conferenties te zijn sinds bijna anderhalf jaar al. Dus ja, ik heb geen idee eigenlijk. Ja, ergens vanuit die historie natuurlijk ook weer terug is. Want ze waren wel een powerhuis op dit soort wetenschappelijk normijnen. Ja, klopt. Maar goed, dat is niet anders. Zullen we nog even bij een maand blijven? Want we hebben nog een nieuwtje van de maan namelijk dat Blue Origin uiteindelijk toch het tweede contract van een maanlander heeft gekregen. Even nog terug filmen hoe dat ook weer zat. Naar de maanden hebben ze Artemis voor en de capsules die er omheen kan rijden, maar ze hadden nog geen lander. Die zou SpaceX uiteindelijk gaan bouwen op basis van Starship. Ik moet nog zien hoe dat gaat gaan trouwens, maar goed dat even te zeggen. Maar dat geldt ook voor al dit soort dingen. Alleen, nou ja, toen was het even plat gezegd, het geldt op, maar toen werd er wel gezegd dat het wel link is om één partij te hebben die dat doet. Want als het niet lukt, dan loop je meteen vast en het is gebruikt meestal om twee competitieve partijen tegelijkertijd te laten werken. Dus nu, daar was een heel boel gedoe op een gegeven moment. Dat heeft bezig ook een proces gevoerd tegen NASA om de boel stil te liggen en NASA te dwingen. Dat hebben ze nu verloren. Toen kom SpaceX toch verder met die ontwikkeling van die maanlander. Maar nu heeft NASA alsnog besloten om een tweede partij een contract te geven. En RARA, ja inderdaad, dat is dus toch Blue Origin van Jeff Bezos geworden. Samen met een aantal andere, soms ook behoorlijk gerenomeerde ruimtvaartpartijen. Dus die mag een tweede land ontwikkelen, waarbij conceptueel eigenlijk wat voelen van hem. Dat ziet er wel een beetje, hoe zeg je dat, geloofwaardiger uit. Want ze hebben wel echt het idee dat ze een soort platform hebben waar je verschillende dingen op kan zetten. Dus je kunt gebruiken om cargo-module erbovenop of een bemanne module erbovenop. Dus het is wat modulairder. Ik kreeg er al een wat geloofwaardiger gevoel van dan Starship. Waarvan ik nog maar moet afvragen hoe dat gaat werken als een maanlander. En hoe ziet die eruit? Ja, wat klassieker. Ik neem gewoon een doos met pootjes met daar allemaal tanks in. Dus ja, gewoon eigenlijk veel dichter bij het concept van Napollon, om het zo maar even te zeggen, vergelijken met Starship. Maar daardoor ook meer, ja toch flexibeler, omdat je vooral verschillende dingen kan gebruiken. Wat ik wel las in dat contract, dus een van de redenen waarom ze het ook doen, en waarom daardoor ze het ook verkoopt in ieder geval, is dat ze ook motortechnologie voor de maan op basis van zuurstof en waterstof willen gaan gebruiken. Dat is op dit moment vrij ongebruikelijk. Meestal gebruik je hydrazine voor dit soort dingen. En dat heeft te maken met het wegkoken van die extreem gekoelde brandstoffen. Die moet je ook koud houden. De zon staat erop, dus je moet altijd wat weg laten lopen om die temperatuur op... Dus ze gaan ook nieuwe koeltechniek ontwikkelen om te zorgen dat je in de toekomst met waterstof en zuurstof dit soort reizen naar de maan kan doen. Dat is logisch. Mocht je ooit daar water... Daar gaan we in. Daar op de maan weten we altijd wat er is. Maar als je water gaat gebruiken om daar brandstoffen uit te maken, dan is het wel gewoon nog een technologie. Het enige wat ik wel raadsel achtervond, want ik kom uit die politieke hoek, dus ik lees dit soort berichten altijd heel nauwkeurig in te zien wat er nou staat. Er staan een paar zinnen in dat je denkt, wat hebben ze nou precies gelegd? Ik zal even voorlezen wat er staat. Het gaat dan over wat er in het contract staat van NASA uit de communicatie. En dan vraag ik me af, zit die crewed mission dan in dat contract? Maar die kan het niet in dat bestaande neerlezen. Je zegt alleen dat het ervoor zit. Ja, dat is wat er voor zit in het contract. Maar of die crewed mission dan ook in het contract? Maar ze gaan toch al in de atmosfeer dat ze willen landen? Ja, maar dat is dan volgens mij SpaceX. Ja, ja, oké. Maar daar hebben ze dus in principe geen backup voor. Nee, volgens mij zijn dat verschillende vluchten. Dus daarvoor zit al SpaceX. Nou, Sammer keek mijn schoen op, maar dan moet ik mee uitkijken. Maar als ze die timing halen en dit is dan 2029, nou, dat vind ik ook al tapper. Maar ik moet wel zeggen, als ik de plaatjes zag, dan denk ik, ja, deze aanpak is wel, ja, volgens mij relatief eenvoudiger om te realiseren. Weet je, op basis van bestaande technologie. Dus ik ben benieuwd. Maar tegelijkertijd hebben ze volgens mij nog minder tests gedaan. Kijk, Starship gebeuren van Musk, die past dan wel de hele lanceerplatform op. Maar die heeft hij wel. In ieder geval een semi-successvolle test, afhankelijk van wie je het vraagt, achter de hand. En dat heb ik van Blue dan weer nog niet gezien. Nee, dat klopt. Die moeten die moeten waarschijnlijk nog van verder komen. Maar wel meer gebaseerd, denk ik, op bestaande technologie. Dus ze hangen anders ook al jaren met die gewoon lanceer, toch? Ja, ja, nee, dat is het andere, want hij is volgens mij op de New Glenn, die altijd de raketnamen van hun altijd een beetje ingewikkeld. Maar volgens mij moet hij op die raket die ook nog niet bestaat. Dus dat is nog één grote bak onzekerheden die daar nog in zitten. Maar goed, je kan beter twee lijnen hebben en onzekerheden dan één. Want ja, we hebben inderdaad een test van Sparge & Stasje bij Booster gezien. Maar dat is natuurlijk ook nog alleen maar motor en een tank. Weet je? Dat de rest is er natuurlijk ook nog nergens. Ja, precies de infrastructuur is nog. Nou goed, dit is op zichzelf heel verstandig. En het kost, wat was het, 3,7 miljard, geloof ik, waarvan het verhaal ook wel gaat. Daar reed je natuurlijk nooit mee. Dus dat Blue Origin hetzelfde bedrag, rijdt eigenmiddelen nog een keer tegen je aangegooid en dan ga je het waarschijnlijk nog niet redden. Maar goed, er is hoop op. Met twee lijnen is het in ieder geval een stuk waarschijnlijker. Als ze komen dan met één. Dus dat is mooi. Bruno? Ja, nou aanhaakend op Starship. Ik zag die lancering was inderdaad, afhankelijk van wie je het vraagt, een groot succes of een enorme puinhoop of misschien allebei. Ja, wat ik wel zag is dat SpaceX deelde een filmpje waarin ze zo'n raketmotor, zo'n Raptor, laten vuren op een soort metalen plaat die dan met water bespot wordt, een enorme hoos van water. En dat 15 seconden lang, dus nog een stuk langer dan die betonnen vloer die daar onder de lancering heeft gelegen. Dus ja, ze hebben toen meteen na die lancering al gehad over Ja, we hadden een stalen plaat, maar die was nog niet klaar. En we hebben het uiteindelijk overgeslagen. Misschien was dat de vergissing. Want het beton vloog 100 meters in het rond. Nou, je kunt zeggen, ik weet niet wat precies de waarde is van één test op één plaat, maar er wordt in ieder geval iets aan huiswerk gedaan voor een mogelijke volgende lancering. Ik vond het eigenlijk, ik heb het filmpje ook gezien, ik vond het eigenlijk best wel reten innovatief wat ze daar wilden. Ik ben heel benieuwd van het gaan werken. Want op zichzelf water bij lanceringen is natuurlijk gewoon standaard. Heel gek dat SpaceX het niet deed, maar meestal doe je dat niet zozeer om de vloer te beschermen. Maar overigens dan heb je trouwens vaak een flame trench, maar dat is een andere reden. Die grote afvoer, die vlam doorheen moet, die hadden ze ook niet en dat is er meestal natuurlijk wel. Dus je hebt meestal een flame trench en dan gebruik je water eigenlijk om de akoestische trillingen te dampen. Maar wat ze hier deden is dat ze volgens mij een ontwerp hebben gemaakt dat ze per motor drie waterstralen, on-extreem hooggedruk zijn, drie waterstralen in de richting van die motorspuiten, dus tegen de vlam in, om het zo maar te zeggen, om een soort buffer tussen de omgeving en die vlam te creëren. En dat dan 33 keer. Weet je, dus een enorme veld met allemaal gaten, waar dan straks water uit moet komen, dat in feite omhoogspuiten. Ik vind het wel een slim bedacht, ik ben heel benieuwd of dat gaat werken. Maar ik was wel onder de indruk. Ik denk, ja, zo dat is in theorie, dat zou dat moeten kunnen. De vraag is alleen of je het lang genoeg volk kan houden. Oké, dat heb jij. Want wat ik zag is, die stralen gingen ongeveer parallel aan de vurenstral. Ja, maar ik zag een ontwerp van de vloer. Ja, oké, die heb ik ook gezien. Ja, en daar zaten iets van een stuk over 100 gaten in. Een veroorloggekeerde douchekop. Ja, waarbij je eigenlijk in drie richtingen een soort waterstral stuurt om eigenlijk een soort stoomwolk te genereren om die vlam heen, waardoor die hitte van die vlam niet bij de vloer kan komen. Ja, en ja, nou ja, eerlijk gezegd, begon je al bedacht. Weet je of het gaat werken? Ik ben heel benieuwd. Maar ik vind, ja, het is een heel andere benadering dan gewoon een enorme pak water op die vloer dumpen om op die manier de boel te koelen, of te koelen, dat is niet de bedoeling natuurlijk, maar om op die manier een soort buffer te maken. Ja, maar ze spuiten nu eigenlijk heel gericht 33 keer rond de motor. Ja, ja. Dat is interessant. En als ze dat 15 seconden met één kunnen volhouden, ja, dan ben ik heel benieuwd of dat gaat werken. En het voordeel is ook, je kunt het vrij snel doen en je hoeft nog steeds die vlametrench, want toen heel dramatisch is dat moet doen qua tijd en verunningen en al. Ja, dat is echt veel projecten. Ja, dan als je dat allemaal kunt voorkomen, ja, dan hebben ze het probleem goed opgelost. Ik ben heel benieuwd of dat gaat werken. Ja, en een andere test ook in een YouTube film van Marcus House, zag ik dat ze, er zijn dus mensen die de hele tijd dat terrein filmen en die gaan dan ook een soort... Deze roeps van deze wereld. Ja, maar niet een paar wekenjes. En dan ook een soort exegese doen van ja, ik denk dat dit die tank is, want de enige uitleg komt alleen in een hortenstoot van Elon zelf. Ja, als het er maar uitkomt. En dan houden ze dus een oude tank volge pot met water en net zo lang de druk opvoeren tot die knal, dat tenminste dat dachten ze. En toen ze de opname verder bekeken, zei ze, er is een explosie. En toen was het idee van ze proberen dat flight termination system, wat bij die testvlucht dus wel afging, maar de raket niet opblies. Dat zei ze nu ook aan het testen. Want het is best vervelend als je je tank oplaast en de raket blijft gewoon nog 40 seconden heel. Nu had hij genoeg hoogte om alsnog te exploderen, maar eigenlijk wil je graag dat het meteen werkt. Dan heb je hem ook te stevig gemaakt, denk ik. Maar goed, dat stevig ook in die tanks. Je krijgt ook stevigheid door de druk die er nog in zit. Dus ja, meer huiswerk wordt er gedaan in Boca Chica. Het is wel onmerkelijk hoe hard er nu wordt gewerkt. We hebben een periode gehad van een paar jaar dat we het idee hadden dat er niet zo veel gebeurt, maar dat ligt er schijnlijk niet bij de pakka neer aan te zetten. Nou gaaf. We zullen het nou keurig volgen, zou ik maar zeggen. Mark? Ja, over lanceringen gesproken. Ja, altijd makkelijk bruggen die hier. Gisteren heeft de Spaceport Company bekend gemaakt dat ze een dagje eerder, 22 mei hebben ze vier raketten gelanceerd van hun eigen drijvende platform, eigenlijk ergens in de Golf van Mexico. Dat waren hun eerste vier direct offshore launches, die zij dus succesvol hebben uitgebracht. Dat waren dan kleine raketten, eigenlijk, van Evolution Space. Maar wat ik dan wel weer apart vond, dat het er niet alleen vier waren in één keer, maar dat het ook eigenlijk al zo hard gaat, dat er dus inderdaad al weer vier raketten kunnen worden gelanceerd. Dan krijgen we allemaal volgens mij zonder raketten, dus niet naar een baan. Nee, niet naar een baan. De hoogste lanceringen ooit, van Evolution Space, die is dan tot iets van 124,5 kilometer gekomen. Ze komen wel over de Carman-lijn heen. Ja, dat is ook knap. Wat ik dus wel heel cool vind eigenlijk, want ik had zelf nog niet eerder gehoord van deze The Spaceport Company. Dus ik heb daarna ook een beetje opgezocht van wat doen ze nou. Het is echt een behoorlijk jong bedrijf, die dus eigenlijk precies doen wat de naam al zegt. Zij bouwen dus kleine spaceports en zijn dus ook heel erg aan het pushen, ook om juist meer spaceports eigenlijk op zee te gaan bouwen. Met als voordeel natuurlijk dat je daar eigenlijk met een boot vanuit ieder land naar toe kan varen. En daar als lanceerplatform kan gebruiken. En mocht het misgaan, à la SpaceX, dat je iets minder last hebt dat je een stadje een paar kilometer verderop met een hele stofstorm bezadelt. Maar dat je eigenlijk gewoon midden op de oceaan zit. Dus dat je veel minder omgevingsproblemen hebt. Dus dat vond ik eigenlijk wel een heel cool nieuwtje. Ik heb er dus eigenlijk ook niet heel erg veel over te zeggen. Maar is het doel wel om uiteindelijk wel een orbitalen raket te ontdregen? Ja, dat is wel het idee. En dan zeggen ze wel van een vergelijkbaar platform. Dus het platform dat ze op dit moment hebben, dat is nog niet groot genoeg dan dit soort paar duizend kilo raketten. Maar in de toekomst willen zij dat inderdaad ook gaan opschalen. En misschien dus wel ook een competitor gaan worden voor de Kennedy Space bijvoorbeeld. Om dus gewoon vaker meer raketten zonder al te veel problemen en zonder moeilijkheden voor de omgeving te kunnen lanceren. Er is ooit een bedrijf geweest Sea Launch. Die deden het ook. Maar die zijn volgens mij al lang benodigd. Dat had ook wel te maken volgens mij met het feit dat die met zenit, Russische zenit raketten werkte. En dat dat op een gegeven moment natuurlijk ook niet meer ging. En daar was ook allemaal gedoe mee. Dus voor mij had dat ook wel te maken met het feit dat die internationale samenwerking gewoon niet lekker liep. Ik meen me mee te herinneren dat ook SpaceX op een gegeven moment van plan was om twee van die... Ja, die heeft ook twee van die oil rigs gekocht. Dus boorplatforms eigenlijk. Dus dat is ook wat Sea Launch inderdaad deed met die zenit raketten. Die hadden dus eigenlijk een olieplatform, een oilrig. Een drijvend dat wel. Hebben zij dus helemaal aangepast. Maar ja, je hebt nog steeds een andere infrastructuur. En dat is dus wel weer een beetje het voordeel van de Spacesport company. Die bouwen dus ook dat hele platform juist om specifiek raketten te lanceren. Dat is eigenlijk ook wat SpaceX uiteindelijk afgelopen jaar in 2022 als conclusie heeft getrokken. Nadat zowel Doodleuk Eerst als twee van die oorplatforms hebben opgekocht. Toen hebben ze uiteindelijk gezegd van het is eigenlijk gewoon er niet voor bedoeld. Het was not the right platform zeiden ze. Echt netelijk. Ja, maar kan man ook wel voorstellen dat het zelfde discussie als met Virgin Orbit wat van je het ging. Het businessmodel klopt niet. En dat is hier volgens mij ook wel het probleem. Want het is qua lanceren fantastisch. Maar alle logistiek eromheen is heel dramatisch. Weet je dat? En of je dat dan... Hoe doel je je, Marcel? Nou, het is lastig om er te komen. Met de boot. Nou ja, met de boot. Maar het is een vrij duur proces. Terwijl als je een ergens op een vaste land een lancerbaas hebt. Is het vermoeit ik het logistieke proces veel eenvoudiger. Ja, het is wel makkelijker bouwen natuurlijk. Want dan wordt de raket natuurlijk ook vlakbij het lanceerplatform gebouwd of afgemaakt in ieder geval. Voordat die dan omhoog gaat. En dat kan inderdaad wel lastiger zijn als je al op zee zit. Maar ja. Maar aan de andere kant kan het wel weer makkelijker zijn om die zones vrij te krijgen op een stuk... Ja, dat is waar. Nee, dat klopt. Alleen, ja, maar je zag het bij Virgin Orbit ook. Weet je, niks mis met het idee om onder een vliegtuig. Ze hadden het ook al een paar keer gedaan. Ze hadden het ook al gedaan. Maar het grootste probleem bij Virgin Orbit was dat het businessmodel niet te doen was. Ze kregen dat niet vaak genoeg voor laag genoeg gekosten om te kunnen concurreren met de electrons. Daar komen we zo nog even van deze wereld. Die dat gewoon vanaf de grond op de klassieke manier kunnen doen. En ja, dat is uiteindelijk toch goedkoper. Ik vraag me een beetje af of je hier ook niet gewoon een onnodige kostbos naar het inbouwen bent... ... die je niet kan terugverdienen. Je hebt geen flame trains te graven. Nee, dat is het grote voordeel. Maar ja, je kunt zo'n Starship met zo'n boezel er ook niet op zetten. Dat kantelt gewoon om. Het is in principe wel een kleinere raket. Ja, het is wel eigenlijk... Ja, maar het zijn in elk geval nog orbitale vluchten. Maar ja, wat vergelijkbaar eigenlijk, denk ik dan, is dus de S-range lanceerbasis... ... die wij nu als Europa op ons vast land hebben gebouwd. Bij Kiruna, in het noorden van Zweden. Ja, dan kan je natuurlijk wel... ... je zit wel op het land, maar ik weet niet of jullie ooit naar het noorden van Zweden zijn gaan rijden. Maar dat is een end. Ja, ja. Voordat je daar komt, daar kun je niet eens met een boot bijvoorbeeld... ... een raket vanuit ergens anders ter wereld heen brengen. Dan moet je dat laatste stuk nog steeds vanaf de fjorden van Noorwegen... ... helemaal naar Zweden rijden bijvoorbeeld. Ja, en je hebt natuurlijk ook het probleem van de geografische locatie. Weet je, dat je op zo'n hoge breedtegraad niet kunt lanceren naar... ... reestationaire banen. Of nou ja, je kunt alleen maar... Ja, een ISS-achtige orbit is niet te bereiken vanaf daar. Maar goed, olére banen zijn dan wel weer makkelijker. Ja, dat was wel het idee van die vliegtuigen en van die mobiele platformen. Je kunt ze neerleggen op de plek die je nodig hebt. Maar ja, volgens mij is dat het grote twijfelpunt... ... en waarschijnlijk ook de reden waarom SpaceX... ... ik zei, die hebben de afgelopen jaren toch wel verstandige keuzes gemaakt. Althans, kun je over dit schrijven. Maar dat... Ook verstandige keuzes. Maar als die zeggen, weet je... Volgens mij was dat ook een bedrijfseconomische argumenten. Weet je wat, dit is een niet-goede maanpak. Ja, dan heb je... Dan zou ik ook een reden zien om te twijfelen. Ja. Het is ook een beetje de duizendbloeie tijd in die kleine launchers. Ja, gekke gijten, zeg maar. Ja, precies. Oké, goed. Genoeg hierover? Ja. Maar ik ben nu inderdaad wel benieuwd naar de raketten waar jij het net over had. Nou, ja, ik wilde het even hebben over Electron van Rocket Lab. Die gaat morgen namelijk lanceren. En het leuke daarvan... A, vind je, er zijn een aantal dingen leuk aan. Ook de satellieten die erin zitten zijn best leuk. Maar wat ik allemaal charmant vind, is dat ze hier ook afgestapt zijn van die stomme afkortingen. Weet je, dus er zitten NASA satellieten in en die het de Tropics en ja, dat is gewoon een stomme afkorting. Alleen die missies van Electron... Electron is een middelgrootte, intussen behoorlijk succesvolle raket van Nieuw-Zeeland. Ze hebben zo'n keer of meerdertig zes lanceringen. Gaat heel goed. Maar die heet, wat heet deze weer? Coming to a storm near you, heet de lancering. Weet je wel. Die platforms van SpaceX, die hebben toch ook van die bieze... Ja, precies. Ja, en Electron doet dat ook best wel leuk. Missing Fingers was op een gegeven moment een lancering. Ik heb geen idee waarom die zo heet. In dit geval... Een beetje mafio is dat. Ja, precies. Nou, in dit geval snap ik de naam wel. Want de satellieten die die lanceren zijn twee cubes, dat is een relatief klein satelliet. Maar die zijn bedoeld voor onderzoek naar de ontwikkeling van tropische stormen van NASA. En die hebben... Het idee is, ze wilden eigenlijk zes kleine satellieten in... Nou ja, eigenlijk in vrij... Hoe zeg je dat? Redelijke equatoriale banen zetten, dus in 30 graden inclinatie, zoiets dergelijks. En het grote probleem, want ze namen je hadden meestal bij cubes, ze hadden... Die stuur je gewoon mee met een ride share van een andere lancering. Maar die wil niemand naar 30 graden. Er zijn geen lanceringen waar je mee kan. Dus ze moesten die zes dingen lanceren. En het idee is dan, omdat je er zes hebt, dat je heel goed kunt volgen hoe tropische stormen zich ontwikkelen. Dus je hebt eigenlijk... Je komt om een paar uur langs. Om een paar uur kun je kijken naar temperatuurontwikkeling, naar ontwikkeling van vochtigheid. Het zijn microgolfsatellieten, zeg maar. Dus die kijken naar temperatuur, naar neerslag. Dus je kunt heel goed volgen wat er precies met zo'n storm gebeurt. Dus dat je kunt waarschuwen dat het van... Let op, hij gaat van categorie vier naar categorie vijf. En dat schijnt je dus met cubesats. Dat zijn van die melkpakken van dit drie eenheden, zeg maar. Dus een flink melkpak. Het schijnt dat dus prima te kunnen doen. Ze hadden bedoeld er zes te lanceren. Maar de eerste zat op Astra. Toen de concurrent eigenlijk ook een soort middelgrote kleine lanceerder. Astra die na die lancering is mislukt. Intussen is dat bedrijf ook redelijk in zwaar weer. Want daar mislukt het te veel. Dus ze zijn nu overgegaan naar Electron. De lancerer, de bedrijf dat uit Nieuw-Zeeland lanceren. En die gaat... We hebben in 8 mei de eerste twee succesvol in de ruimte gebracht. En ze gaan dus morgen, we nemen dit op 24 mei. Morgen is de bedoeling dat de volgende twee naar de ruimte gaan. En dan zijn er uiteindelijk dus vier. Niet allemaal van die eerste twee, maar die zijn verloren gegaan. Maar vier van deze satellieten die waarmee NASA dan naar tropische stormen gaat kijken. Dus dat is sowieso... Zo dit soort onderwerpen is een belangrijk onderzoek. Ik zat ook nog even naar die raket zelf te kijken. Want Electron is best behoorlijk succesvol aan de weg aan timmeren. Dat viel me op. En dat komt ook wel omdat ze het heel goedkoop aan het maken zijn. Weet je, ze zijn heel goed in het gebruik van 3D printing. Ze kunnen de hele motor 3D printen. En volgens mij alle onderdelen in 12 uur produceren. Dus ze kunnen heel snel zo'n raket in elkaar zetten. Ze zijn nog kijken naar de bereikbaarheid. En een van de opmerkelijke, meer technische dingen is dat zij voor het eerst... ...in een orbital raket een elektrische brandstofpomp gebruiken. Normaal spoken in zo'n raket heb je enorme turbines... ...die een deel van de brandstof opstoken om onder enorme druk... ...de rest van de brandstof in de hoofdbrandstofkamer te kunnen doen. Maar zij doen dat elektrisch in de batterijen. En dat... Dat kan gewoon. Dat kan. Het grote voordeel is dat het brandstof spart uit... ...want je kunt alles gebruiken voor je voortsturing. Het nadeel is natuurlijk dat je meer gewicht moet opbrengen. Ja, want het is minder energiedicht natuurlijk. Ja, en je moet batterijen meenemen die je anders niet nodig hebt. Ja, precies. Maar dat blijkt in hun geval eigenlijk heel goed te werken. En ze zijn zelfs aan het kijken, want zo was hij niet ontworpen... ...maar ze zijn zelf aan het kijken of het ding herbruikbaar is. En volgens mij hebben ze gewoon nu het idee... ...we laten het ding plonsen in de oceaan aan een parachute. We vissen hem op, we spoelen hem droog... ...en we gaan kijken of hij nog doet. En ze hebben al een keer een opgeviste motor... ...weer opnieuw weten te gebruiken. Dus het kan nog zijn dat ze ook die herbruikbaarheid onder controle gaan krijgen. Dus... Nee, de hele motor is gedreeddeeprint. Ja, de hele motor, alle onderdelen van de motor worden gedreeddeeprint. Ja. Oké. Dus... En volgens mij maken ze ook de rest van de raket met een soort robotfabriek... ...kunnen ze alle onderdelen binnen 12 uur maken. Oké, want de laatste was natuurlijk die Terran... Terran raket van Relativity. Ja, want daar was ook de hele hul en... ...er was eigenlijk gedreeddeeprint. Dus ongeveer 90% van de massa was volledig gedreeddeeprint. En die hadden wel een soort claim van... ...ja, oké, daar ging het. De termen van massa zeiden wel, we zijn de meest gedreeddeeprint in raket. Die stappen nu ook over... ...op minder gedreeddeeprinting voor de romp, zeg maar. Omdat het ook best een simpele vorm natuurlijk. Ja, en het is met zeker die tanks... ...weet je, dat zijn vaak worden die gemaakt met het wikkelen van carbonfiber. Dat je dat, ik kan het zeggen, extreem sterk maar heel licht maken. Dus ik kan me niet zo goed voorstellen dat je met 3D-printen... ...daar dat concurrerend krijgt, weet je. Dat... ...want dat kun je... ...ja, dan moet je dan met metaal gaan doen, maar ik... Ja. Maar goed, daar heb ik het weinig verstand van, eerlijk gezegd. Maar goed, Watch That Space morgen dus... ...de lancering van Electron met de twee volgende tropics-satellieten. En dat is dus een lelijke afkorting die ik niet kan reproduceren. Maar ze duurt ook voorgelijf op. Tropics, dat is... Ja, als je zo'n hekel aan afkortingen hebt, wat doe je dan in dit gebied? Ja, lang verhaal. Je weet het, waar staat dat voor? Time? Time resolved observations of precipitation structure and storm intensity... ...with a constellation of smallsats. En dat op de raket. Coming to a storm near you. Nou, ik... Ja, ik zat inderdaad nog... ...in het fijne ontwikkeling... ...in de lijst van die elektron-launches heen te gaan. Dus toevallig ook weer even terughakend. Capstone is ook met elektron gelanceerd. Dat wist ik ook nog niet, maar... En hoe heette die raket? Weet je dat ook zo snel? Dat staat wel hier ergens. Ik zit hier op een Wikipedia-pagina. Maar overigens hebben ze 36 keer gelanceerd, waarvan 33 keer succesvol. En dus maar drie launch failures, wat eigenlijk vrij weinig is inderdaad. Toevallig inderdaad de dertiende missie. Die is dus inderdaad mislukt. En die heette PIX or it didn't happen. Eerste test, it's a test. Letelijk is ook mislukt. De tweede heette stiltesting, maar die is wel weer goed gegaan. Ik kijk of ik Capstone zo snel kan vinden. Ze hebben eentje en dat zal wel voor een Chileense invalshoek hebben. Die heette It's a little chilly op hier. Albeid chilly als chili. Maar goed, ja. En de lancering van Capstone, die heette gewoon Capstone. Ah, saai. Op een gegeven moment gaat het heel meelig worden. Maar dat mag ook gewoon. Dat moet ook gewoon. Nou goed, dus dat komt morgen en we houden het in de gaten. Wat snacks, jongens? Wie heeft er nog iets? Het internationale ruimtestation. Dat is van Goert. Dat is inderdaad een beetje op zijn einde aan het lopen. Tegen 2030 is het toch echt wel bekeken. En ja, ook de wijnbouw-sfeer gaat inmiddels wat af, denk ik. Alles zit er wel eens een beetje op. En inmiddels zijn er allemaal plannen voor de opvolgers. Nee. Getel. Naast heeft er in 2021 een soort prijsvraag uitgeschreven. En ook geld uitgedeeld voor ontwerpen. En onder andere Blue Origin, Northrop Grumman. Nog een bedrijf hebben toen ontwerpen ingediend. En daarnaast zijn er allerlei plannen. Je hebt meer of minder geloofwaardig om nieuwe ruimtestations te bouwen. En er is net weer eentje bijgekomen. Vaast heet-ie. Dat klinkt duur. Ja, dat klinkt duur. Maar het plan is heel simpel. Het is een soort cilinder. Denk bijna Skylab. Die moet passen in een Falcon 9. 10 meter bij 3,4 diameter. Echt een soort blik. Hou je niet veel binnenruimte over? Nee. Het idee is om dat dan minimaal te doen. Ze willen volgend jaar lanceren. Rijk optimistisch. Maar goed, daarna moet het dan uitgebouwd worden met iets wat in de Starship gelanceerd kan worden. Een 40 meter groot. Maar het unieke is dat het gewoon één module is. Er wordt niks aan elkaar gelast. Het heeft ook geen Lego idee dat je dat aan andere moduleren kan plakken. Op den duur misschien wel. Maar dit moet het eerst zijn. En de livesupport komt dan ook van de Dragon capsule die je er aan gaat meren. Een soort IKEA... Dat klinkt als een schuurtje aan Dragon. Dat is... Maar je kunt wel zeggen dat je het eerste ruimse sesson na het ISS en Tiangong hebt. Denk je dat er nog een ruimtesstation komt in deze zin vanuit de grote mogelijkheden... ...dan wel internationale samenwerking? De lunar gateway is het idee, toch? Een internationale samenwerking voor een ruimtesstation. Het idee van NASA is ook heel erg... ...we hebben het ontwikkeld. Nu mogen de commerciële het doen. Ze lanceren veel mooie folders. Of dat wat eruit komt... Dat gaan we daarna in de hand op houden. Dat is het bestemd model van Varsis. Dat NASA daar mensen naar toe gaat brengen. Maar hopelijk, en dat is niet zo moeilijk, goedkoper dan ISS. Ik kan me nog wel iets voorstellen bij het stekkie idee. Ik heb een plan om aan het space station een nieuw stekkie te bouwen. Als space station aan zijn eind komt, het af te koppelen. Dat zal nog even terugkomen. Pak hem even over. Dat is inderdaad het idee van Axiom Space. Die zijn ook de enige die de goedkeuring hebben gekregen om te bouwen aan boord van het ISS. De eerste twee modules komen er over een jaar aan. Die gaan het ISS uitbreiden. Dat is dus niet onderdeel van de internationale samenwerking van ISS. Daarna komen er nog twee modules bij. Tot 2027. Waaronder een heel lang gerek ding. Vanaf 2029 tot 2030 zal het ISS de-orbitten. En opbranden in de atmosfeer. In stukjes gaat Axiom zichzelf loskoppelen. Dan zijn ze een groter bestaand ruim station. Dat zal al uit het vier modules minimaal bestaan. Axiom is op zich redelijk goed op weg. Ze hebben de eerste volledig commerciële astronautencrew naar het ISS gestuurd. Vorig jaar, april 2022. Met Axiom One. En twee dagen terug hebben ze Axiom Two gelanceerd. Die zijn gisteren, op 22, 23 mei, afhankelijk van waar je ter wereld zit, gedokt aan boord van het ruimtstation. Daar zijn nu de eerste twee Arabieren commerciëel aan boord van het ISS. Peggy Whitson is de commander van de missie. Dan heb je ook nog een rijk iemand die betaalt voor de missie. Pilot John Schofner. Die zijn nu al een tijdje aan boord van het ISS. Een Zoude-Arabische vrouw. Ja, klopt. Dat is... even kijken. Rayyana Mbarnabi heet zij volgens mij. En dan heb je nog Ali Alqarni. Die is inderdaad ook meevliegen als de twee Arabieren die op dit moment in de ruimte zitten. En die zijn nu dus bezig met allemaal voorbereidingen voor de Steam Outreach Events. Met allerlei middelbare scholen en basisscholen wereldwijd. Ik krijg er een enorme andere campus vibe van hoor. Er zitten parallelen in. Als je kijkt naar 2004. De vraag is natuurlijk hoe commerciëel is dit? Want het wordt door de zoodische overheid betaald. Maar goed, dat is ook weer niet gek. Dat gebeurde in het verleden met de Space Station natuurlijk ook. Zeker voor die korte vlucht in de tijd dat het nog kon met Soyuz. Daar werd Noorlanden ook aan bijgedragen. Het is hetzelfde soort model met hetzelfde soort verhaal. Ik zie allerlei onderzoek waarvan je denkt, kan ik genezen? Ik weet niet of deze missie dat gaat opleveren. Daar heb ik altijd wel een beetje twijfel bij. En inderdaad heel veel outreach. Dat is wel heel waardevol. Ik ben daar een groot fan van. En dan is hij nog steeds retengoed. Maar het is wel een soort echo. Dit is een variant van wat in de jaren 2000 ook heel intensief gebeurde. Ja, precies. Maar goed, wat wel leuk is, is dat Axiom nu ook hun eigen daadwerkelijke actie aan boord van het ISS volledig zelf hebben mogen uitvoeren. Aan boord van hun eigen MCC. Daarbij zijn zij dan ook volgens mij de twaalfde officiële ground partner voor het internationaal ruim station. Dat is MCC? Control Center. Dus die mogen nu ook hun eigen operations aan boord van het ISS uitvoeren. En dat is toch wel weer een goede stap voor Axiom. Die dus maximaal aan het testen zijn van hoeveel kunnen wij vanaf de grond al zelf regelen. En dat is toch wel weer een mooie stap voorwaarts naar hun eigen ruim station. En daarnaast ook over mooie nummers gesproken. Als het goed is zijn de drie nieuwe astronauten die dus aan boord van Axiom vloogen. Peggy Whitson heeft al een paar keer eerder gevlogen. Volgens mij is dit haar vierde of vijfde vlucht al. En daarmee hebben we dus de 598ste, 99ste en de 600ste astronauten die een rondje rondom de aarde hebben gevlogen. Dus dat aantal blijft natuurlijk ook alsmaar stijgen. Ja, het is nog steeds een vrij kort rijtje bussen als je ze allemaal bij elkaar zet. Ik geloof hier wel in. In deze aanpak geloof ik wel. Ik denk ook wel dat uiteindelijk als je kijkt naar ruimte toerisme, wat je normaal redelijk ook kan vinden in tijden van klimaatverandering, dat dit model zou kunnen werken. Ik bedoel dat andere model waar we te lang over hebben gehad met die sub-orbitalen vluchten. Ik hoor daar niet veel weinig mee over. Ik geloof daar ook niet zo in op lange termijn. Deze kan ik me wel voorstellen. Maar er zit natuurlijk ook wel een component in. Een groot deel daarvan, zoals bij Sodi Arabi gebruikt, is ook wel een vorm van landemarketing. Een element zit daarin. Je zet jezelf als land even op de kaart. Is dat verboden? Nee. Is het altijd gemakkelijk? Misschien ook niet. Maar goed aan de andere kant. Het is wel weer een relatief goedkope manier om jezelf als land aan boord van het ISS te krijgen. Precieze prijskaartjes hangen ze er niet aan bij Axiom. Het zal minder duur zijn dan een daadwerkelijke partner van de ISS worden. En ook hele grondstations er omheen moeten regelen. En ook de trainingen zijn een stuk korter van de astronauten. De missies overigens ook. De vorige missie was dan ongeveer twee weken. Deze is acht dagen. De vorige was ook ongeveer zeven en een halve dag. Die mocht uiteindelijk een week langer blijven bij Axiom 1. Omdat het weer op de landingsplek niet goed genoeg is. Dus dan was het fijniger om in de ruimte te blijven. Met een beetje mazzel hebben deze vier dat misschien ook wel. Ik weet hoe dat zit met die Soyuz in. Dat is een onvoorbereide vraag. Maar is die bemanning eigenlijk kwalier naar beneden? Want was er een bemanning die langer moest blijven? Ja, maar die was eerst in september. Maar dat is naar voren gehaald. Oké, dan hebben we niet zo praten. Laat dat dan even laten rusten. Hebben we nog iets anders? Je noemde net de Superorbitalenvluchten. Maar volgens mij stond morgen of vanaf 25 mei weer de eerste vlucht. Na twee jaar van Virgin Galactic op het program. Volgens mij nog niet met echte klanten. Dit is dan de laatste testvlucht. En in juni zou de eerste reguliere vlucht plaats moeten vinden. Dus je hoort er weinig meer van. Maar nu is het wel even. Het is nog niet helemaal voorbij. Je hebt er een hard hoofd in. Ik was in deze specifieke Soyuz over. Ik heb het niet zo. Mijn harde hoofd zit in het feit dat je maar één ongeluk nodig hebt. En dat het hele businessmodel is dood. En ongelukken gebeuren nu eenmaal. Zeker als je hoog volume gaat halen. Statistisch moet het een keer mis gaan. En ik vind zeker als je kijkt naar de ontwerpen van de Blue Origin. Is het een heel simpel, robuust ontwerp. Ik vind die van Virgin Galactic technisch wel complexer. Dus gevoelsmatig groter. Dus ik zou liever in die van Blue Origin gaan zitten. Maar als het één keer mis gaat is het stuk. Dat is volgens mij het grote manko. Het is alles mis gegaan. Ja, maar ook Blue Origin als er slachtoffers bij vallen. Er zijn ook al slachtoffers gevallen. Maar dat waren natuurlijk testpilots. Ja, bij Virgin Galactic kan je daar gaan. Of tenminste één piloot is omgegaan. Dat klopt. Dat was al een flinke aantal jaren geleden. Dat punt dat je er dan een jaar uit ligt. Dat is natuurlijk duidelijk. Je moet het vertrouwen. Maar terug zien te winnen. Want over het algemeen willen rijke mensen best een avontuur. Maar hoeveel risico ben je bereid te nemen? Als ze gaan bergbeklimmen dan... Dat is ook weer waar. Dat laat ik ook niet voor anderen. Ik zou het niet doen. Maar goed, maak je eigen keuzes. Check. Maar die komt ergens deze week. Hij stond voor 25. Maar dat hoeft niet per se niet aan. Dat heeft een winnauw inderdaad. Oké, hebben we nog wat? Ja, nog een ander kort nieuwtje. Eigenlijk ook weer van afgelopen weekend. Het was een lekker druk weekend voor de ruimtevaart. We hebben namelijk een nieuwe supernova ontdekt. De dichtst bij zijn er wel die we in ongeveer 12 jaar hebben gezien. De laatste keer dat we er een zo dichtbij zagen was in 2011 alweer. Deze staat dan heel erg dichtbij. Hij is dus actief aan het ontploffen. Een type 2 supernova zoals het dan heet. Maar actief. 21 miljoen jaar geleden actief. Ik wou zeggen, hoe actief? 21 miljoen lichtjaar ver weg. In een ander sterrenstelsel. De windmolensterrenstelsel. Of de Pinwell Galaxy wordt hij ook wel genoemd. Het is nog niet helemaal duidelijk hoeveel hij nog gaat worden. Uiteindelijk zouden we hem zelfs kunnen zien met het blote oog. Dat zijn dan natuurlijk de meest positieve waarnemingen. Want dat is dan natuurlijk wel weer een beetje in de astronomie. Je kan hem gewoon niet zien met het blote oog. Je hebt echt wel een redelijke telescoop nodig. Maar hij is toch wel behoorlijk wat keren feller geworden. Hij is ontdekt met een magnitude van 14.9. Voor wie dat wat zegt, dan heb je wel een vrij serieuze telescoop nodig. Hij is dus eigenlijk in een paar dagen. Gister heb ik dan de laatste update gezien. Hij heeft nu dus een magnitude van 10 en een beetje. Wat dus nog steeds, again, te, weet je wat? Niet fel genoeg eigenlijk is om met het blote oog te zien. Maar met een gewone 15, 18 centimeter telescoop. Een spiegelreflector telescoop. Dat is al best een grote. Ik heb mensen zeker luisteraars die die inhouden. Dat denk ik wel. En dat is dus wel te zien inderdaad. Waar? Hij staat vlakbij de grote BR. De Pinwheel Galaxy is op zich misschien wel een bekende voor amateurastronomen. M101 wordt hij ook wel genoemd. En dan is hij in een van de armen daar te zien. Heel veel leuke plaatjes. Van 17 mei en dan zie je alleen de Pinwheel Galaxy. En dan 20 mei en dan zie je een heel klein puntje daar. En dan 22 mei en dan zie je daadwerkelijk wel een felle dot. Daar zijn ergens verschenen. Ik ben zelf natuurlijk geen astro-room. Het is eigenlijk wel cool om te ontdekken dat dit fel genoeg is. Ook al staat hij een heel sterrenstel zo ver erop. Dat we nog steeds een losse ster kunnen zien op zo'n afstand. Dat vind ik toch wel cool. Dat het niet een sterrenstel is. Maar dat het nog steeds een enkele ster is die we dan kunnen waarnemen. Vlakbij Mizar. Dat is een van de sterren in het steelpannetje van de grote BR. Ik heb één echt idee hoe lang wij dit kunnen blijven zien. Het duurt dat weken, maanden, jaren? De vorige die vergelijkbaar zo fel was, dat was in 2011. Die heeft het een paar maanden volgehouden dat we hem konden zien. Met een beetje mazzel zullen we dit ook nog wel een paar maanden kunnen zien. En zal hij in de komende paar weken nog steeds feller worden. Waarmee de meest positieve inschatten zijn dat we hem misschien met het blote oog kunnen zien. Dat vind ik dan al helemaal een beetje bizar om te denken. Dat hij dus feller is dan de rest van het sterrenstelsel waar die ene ster in staat. Ja. Dat is waar. Dat kan ik misschien bij mijn 109 mm telecoopje ook nog. Een poging wagen. Ja, precies. Nou, top. Ik heb nog één dingetje volgens mij op zoek van Inge Loes. Mochten de luisteraars van dit onderwerp houden dan hebben we nog een andere podcast. Dat is waar misschien even het vermeldde waard is. Dat is de podcast van het Orden Center. Over Leven in het heelal. Die heeft intussen drie afleveringen. Mochten jullie meer willen weten over hoe het zit met het ontstaan en de zoektocht naar Leven in het heelal. Hoe heet die podcast? Oh ja, hij heet Over Leven in het heelal. Ja, is het. En als je dat even googelt in je favoriete podcast app dan ga je dat zeker vinden. Andere naambranders? Volgens mij niet. Dan zijn we er doorheen. Dan ga ik jullie hier danken. Dank Bruno. En bedankt. En dank luisteraars. En tot de volgende keer. Nummer 122. Tot dan.