NASA budget geeft hoop voor ExoMars en veilige deorbit ISS

Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 116. Mijn naam is Michel van Baal en ik doe het vandaag met Luc. En ik doe het met Erik Laan. Tijd je niet hier geweest, maar je bent weer terug heel fijn. Ik ben blij om weer terug te zijn. Ik vond het moeilijk kiezen deze keer, want er was veel in de hand. Dus ik ben heel benieuwd wat jullie hebben meegenomen. Kun je één alvast onderwerp teasen bij ons, Erik? Eén teaser? Nou, onze minister van Buitenlandse Zaken, Wopke Hoekstra, die is in Wenen geweest om te zeggen wat wij gaan doen met oorlogvoeren in de ruimte. Oh, oké. Ik hoop dat het meevalt. Gezelligheid. Luc? Ja, nou, ook ellende. Een Japanse raket die niet deed. Ja, daar gaan we ook op terugkomen. En ik wilde het hebben over een ballon. Dat is soms ook ruimtevaart. Dan gaan we het zo meteen ook hebben. En nog veel meer. Dus daar laten we dan maar gelijk bij Wopke beginnen. Vertel. Ja, want het is niet zo heftig. We hebben juist gezegd dat we geen oorlog gaan voeren in de ruimte. Er was een conferentie in Wenen die ging over ontwapening. En Nederland heeft daar een toespraak gehouden. Dat doen wel meer landen. En ook dit keer hebben ze gezegd, we nemen de intentie aan om geen zogeheten anti-satellite testing te gaan doen in de ruimte. En dat is een initiatief wat al een tijdje loopt, wat ook de Amerikanen hebben ondertekend. En die supporten nu van, je moet dat niet willen, dat je vanaf de aarde satarieten gaat neerschieten. Ook al kan je het wel, maar het is gewoon stupide natuurlijk om dat te doen. Omdat je natuurlijk heel veel ruimteafval daardoor krijgt en ook eigenlijk jezelf in de voet schiet. Ja. Het is opmerkelijk dat Nederland dat dan ook onderschrijft. Voorheen was Nederland in ruimtevaartland altijd heel erg volgaaf. Dat zijn ze nog steeds een beetje natuurlijk. Maar zeker om dit soort podia te betreden en dat soort dingen te roepen. En ook echt de ruimtevaart in die zin wel serieus te nemen. Dat ze zeggen, ja dat is heel belangrijk. Het domein ook voor de veiligheid. Ik denk dat dat wel een belangrijk teken is dat Nederland dat doet. En dan bedoel je dat het goede nieuws eigenlijk is dat dit een vorm van betrokkenheid is. Precies ja. Die je lang niet gevoeld hebt. Die je lang niet gevoeld hebt. Je ziet ook bij Defensie sowieso dat daar steeds meer interesse is in gebruik van de ruimte. Dat ze zich er echt bewust van zijn dat autoservatie, telecom, navigatie, dat je daar echt het ruimtedomijn echt nodig hebt. Is dit ook niet heel erg symbolisch? Kunnen we dit eigenlijk? We konden het niet. In plaats van, nou ja, wij spreken af met z'n allen dat we het niet doen. Is het niet eigenlijk veel meer gericht richting China en Rusland? Jongens, hou er in godsnaam mee op met die spelletjes. Ja, ik denk dat is wel de reden dat dit soort dingen worden geroepen. Omdat natuurlijk de laatste keer was het Rusland vlak voor dat, een half jaar voor dat Oekraïne werd binnengevallen. Hebben ze dat laten zien dat ze dat konden? En we wisten wel dat ze dat konden. Maar ze hebben dat nog een keer laten zien. En ja, ook het International Space Station toen in een onveilige positie gebracht. Waarom doe je dat nou? Ja, verbazing was toen van ze brengen gewoon hun eigen cosmonauten nu in gevaar. Wat is er als je in handen achter? Er zit ergens ook wel een soort parallel met de non-proliferatie van kernwapens. In de zin dat je met elkaar afspreekt, wij gaan het niet doen om te stoppen. Dat steeds meer landen even willen gaan bewijzen dat zij het ook kunnen. Want dat is natuurlijk wel het gevaar. Er zijn nu over drie, vier landen die dit gedaan hebben, slecht idee. En je wilt uiteindelijk die trend van ja, jongens, ik kan dit ook. Als een soort van dreigement, die wil je op een gegeven moment ook stopzetten. En dan is het ondanks het feit dat wij als Nederland de topdumpen nog helemaal niet kunnen en ook niet willen. Wel belangrijk dat je even uitspreekt van dit gaan wij niet doen. En moeten jullie eigenlijk ook niet doen. Nou, mooi nieuws. Ja, ik denk post. Post. Ook al is het al een groot deel symbolisch, maar toch ook niet onbelangrijk. Het is een belangrijk statement inderdaad. Luc, waar ga jij ons mee verrassen? Ja, 6 maart deed Japan een poging om hun nieuwste raket te lanceren. De H3, opvolger van, grote verrassing, de H2. 10 jaar gewerkt aan een ding. Dat is sowieso opmerkelijk, want hij verschilt niet verschrikkelijk veel van zijn voorganger, maar is wel beduidend goedkoper. En Japaners hebben zoiets van, nou, wij denken dat we de concurrentie met de Falcon 9 aan kunnen, ondanks het feit dat de H3 niet herbruikbaar is. Denk jij dat ook dan? Nou, nee, als je het gemak ziet en de frequentie waarin de Falcons op en vooral weer neergaan, gecontroleerd. En de maten wezen niet oploffen. Ja, dat is ongelooflijk. De rest van de wereld tekent allemaal Falcon 9's en Starships op de tekentafels van, nou, laten we onze eigen versie maar gaan bouwen, want het is gewoon een heel goed idee. Ik heb de H3 wel eens vergeleken met Ariane 6. Van goedkoper, maar eigenlijk verschrikkelijk traditionele raket en daardoor zal hij het op termijn gaan afleggen. Maar we hadden natuurlijk niet verwacht dat het bij de eerste lanceering al mis zou gaan. Lift-off zag er netjes uit. Alles wat de camera's konden volgen was volgens het boekje. En vervolgens werd de eerste trap afgeworpen. De tweede trap zou moeten ontsteken en dat deed hij niet. En omdat hij dan het gevaar heeft dat hij over een gebied gaat vliegen waar mogelijk mensen aanwezig zijn, werd de beroemde rode knop ingedrukt en de tweede trap plus de daar opzittende satelliet vernietigd. En dat laatste is inderdaad een redelijk pijnlijke, want nogal ongewoon, alhoewel ze het met SLS natuurlijk ook hebben gedaan, zat er gewoon een satelliet op die operationeel de aarde had moeten gaan bekijken. De A3. Ariane 501 trouwens ook zo. Ja, dat is al waar. Daar staat cluster op, die snippertjes naar beneden kwamen inderdaad. Want de woordgap niet maken. Nee. A3 is een optische satelliet. Die had op zo'n 770 kilometer hoogte in een polaire baam de aarde moeten gaan observeren. En het ding kostte maar liefst 280 miljoen dollar. Nou, dat is wel een probleempje. Of het ding verzekerd was, weet ik niet. Het is wel ambitieus om inderdaad uit een operationele reeks-satelliet een exemplaar op een eerste vlucht te doen. En het lastige is dat A3 moest echt het nieuwe werkvaart van Yaksa worden, het Japanse ruimtevaart agenschap, zonder voor dit jaar nog eens zes lanceringen geprogrammeerd. Ja, er zal een onderzoekscommissie komen, aanbevelingen, waarschijnlijk wat technische veranderingen. Dus ja, je bent zo een jaar verder. En dat zet de Japaners natuurlijk wel flink op achterstand. Dat is een vervelende. En ze hebben natuurlijk ook hetzelfde belang als wat Europa in dit verband ook heeft, is dat je als land strategisch je eigen toegang tot de ruimte wil, om het zelf maar even te zeggen. En ja, dan heb je inderdaad hetzelfde beetje probleem dat je erop achteraan loopt of je competitief bent, lijkt mij, je financieel concurrerend bent. Ja. Lijkt me echt, eerlijk gezegd, bijzaak. Japan wil natuurlijk zelfstandig naar de ruimte kunnen. Ja. En liefst een beetje betrouwbaar. Dat konden ze met A2 natuurlijk wel. En ja, dit is natuurlijk wel een beetje pijnlijk. Ja, vandaar omdat, zoals ik zei, het ontwerp is allemaal niet zo radicaal anders als een zo'n voorganger. De motor die er in de tweede trap zit, is gewoon een aanpassing van degene die ook op de A2 vlog. Dus het is een beetje mysterieus. Enig idee. Zijn er al speculaties waarom? Nee. Het enige wat we gezien hebben was tijdens de webcast dat er een paar Japanse commentatoren heel beduust van het kijken. En verder is er eigenlijk nog niks meegedeeld over dit. Maar op zich is het wel een probleem wat je natuurlijk vaker ziet met eerste vluchten, dat de tweede trap ontsteken, dat daar dan issues zijn. En dan komt het natuurlijk dat je die tweede trap, die laat je los en dan gaat die ballistisch bewegen. En die wil je dan weer een keer ontsteken en dan alle stuurstoffen die klotsen een beetje rond. Sloshing krijg je dan. Ja, sloshing. En de traditionele oplossing wat het is dat je van die zogeheten ullage motoren hebt om hem even een duwtje te geven, zodat in ieder geval alle stuurstoffen in één kant zitten en dat je dan de pompen aanzet om dan de echte ontsteking op gang te krijgen. En de ellende is dat je dat ook niet echt kunt testen. Kijk, zo'n eerste trap kun je induidwerkelijk, zeg maar, op bedrijfselosstandigheden testen. Dan kom ik gewoon op de grond. Weet je, maar zo'n tweede trap moet je dan ontsteken in een onderlagere luchtdruk en in andere gravitatieomstandigheid, zeg maar, want hij zweeft dan deels. Dus dat krijg je ook nooit echt zo heel erg goed getest. En bij Soyouz hebben ze dat toen opgelost. Daar hebben ze ook problemen mee gehad in het begin doordat ze de hot staging doet. Dan zie je zelf framework als je goed kijkt naar die raket, ze halve wegen hangen. Ze steken dus die raket al aan voordat hij nog de stage separation doet. En dan weet je zeker dat hij in ieder geval... Ja, hele simpele grove oplossing. Nou ja, goed, daar waren ze goed om. Ja, ergens als Sofiet Ruimtevaart was daar beroemd om inderdaad. Ik kan overigens wel een... Als het tenzij jij nog iets aan te vullen hebt, maar wel even... Nou ja, één dingetje, vooral visueel interessant. Uiteindelijk willen ze deze raket, net zoals de Delta Heavy, en eigenlijk ook de Falcon Heavy, drie exemplaren aan elkaar binden om een hele sterke raket te maken. Want Yaksa wil een nieuwe versie van hun vrachtvaartuig, wat op het ogenblik voor ISS werd gebruikt, ook gaan gebruiken om de gateway te bevoorraden. En dan heb je natuurlijk een hele hoop push nodig om daar helemaal naartoe te komen. Dus het moet wel goed komen met die A3. Ja, A3 Heavy dan wordt. Ja, ja, precies. Om even in het jarenblik te blijven. Nee, ik had een beruggertje, want we hadden een tijdje terug in de podcast een vergelijkbaar verhaal over de Europese raket Vega, Vega C, die lancering mislukte, nou ja, je kan dit zingen nooit vergelijken, maar die lancering mislukte ook in dit geval met nog een probleem met de tweede trap. En daar is intussen van duidelijk, althans ze denken dat ze weten hoe het komt. En dat heeft te maken met de nozzle insert van de tweede trap. En de nozzle insert, ik geef toe, ik moet het ook opzoeken hoor, maar is het een stuk waarmee je eigenlijk aan het eind van die koker brandstof, zeg maar de verbrandingskamer verkleint, dus een klein gaatje maakt waar alle lucht onder hogedruk doorheen moet. Dat moet dan daar, als ik me goed herinner van mijn studie, de geluidssnelheid bereiken en daarna expandeert dat dan in de straalpijp, om het zo maar even te zeggen. En dat specifieke onderdeel is blijkbaar bezweken of heeft het niet gehouden of is geïrudeerd. Het hoeft niet zo heel lang te gebeuren, als het maar een heel klein beetje, zeg maar, beschadigd raakt, dan krijg je dus al het probleem dat je in dat smalste opening niet meer de geluidssnelheid haalt. En als je dat hebt, dan heb je die expansie naar mag 3, mag 4, mag 5 in die pijp, die is dan meteen weg, dan pruttelt die uit. En dat klopt ook wel met wat je toen zag, van die motor verloor heel veel vermogen. Dus het klopt wel met het symptoom inderdaad dat dat specifieke stukje bezweken is. Er zit wel een bijzonderheidje aan, namelijk dat stukje kwam uit Oekraïne. En daar hadden ze blijkbaar een leverancier gevonden die dat voldoende snel kon leveren. Dus ja, dat is natuurlijk in het huidige tijdsgever heel ongelukkig, voelt dat. Tegelijkertijd is het ook voor de toekomst van je maakt het probleem wat kleiner. Want ze waren eigenlijk bij vervolg lanceringen al vanuit gegaan dat ze niet meer per se konden rekenen op die Oekraïnse leverancier. Dus ze hebben blijkbaar ook al een Europese leverancier die die stukken nu ook kan maken. Dus hadden ze niet daarvoor al een andere leverancier die niet uit Oekraïne kwam, maar die te duur ving leveren. En dat ze toen dacht, nou we moeten iets goedkopers vinden. Dus dan is hier uitgekomen. Ik weet niet of het nou te duur was of dat er een probleem was met de tijdspat. Dat ze niet op tijd kon leveren, dat weet ik dan niet. Maar dan zou wel Pennywise Pound Foolish uiteindelijk uitpakken. Dat klopt net als het verkeerde. Ja, dus het goede nieuws is dat ze weten wat het was. Althans ze denken dat ze weten wat het was. En dat het ook relatief eenvoudig is te fixen. Want ja, dit is gewoon een onderdeel dat je kunt vervangen door een iets gebustig onderdeel. Om het zo even te zeggen. Ja, het zure er aan is natuurlijk wel dat in het huidige geopolitieke tijdsgevecht is gewoon zuur voor Oekraïne. Je kunt het ze niet... Je wil ze er niet ergens de schuld van geven. Nee, ze reageerden ook op internet vrij gebeten om het zo even te zeggen. Wat ik dan ook weer ergens wel weer begrijp. Dus hopelijk kunnen ze met VHC weer snel verder naar deze informatie. Dus dat. Erik. Ja, ik kreeg een onderwerp in mijn mailbox van Inmarsat. En Inmarsat is een vrij groot telecommunicatiebedrijf. Dat heel veel geostationaire satellieten heeft hangen. En die maakten reclame voor hun zogeheten Internet of Things dienst. En ik zie dat een beetje als een eerste aanval op de wereld van de Low Earth Orbit IoT bedrijven. Die de afgelopen jaren veelvuldig allerlei kleine satellieten in een lage aardbaan hebben geschoten. En die IoT diensten gaan leveren. De idee is dan dat je met vrij simpele sensoren en vrij simpele communicatie technologie dat je overal je data kunt verzamelen. Ook al heb je ergens niet lokaal wifi of netwerk. Maar dat je dat gewoon in de midden van de regenwoud je sensoren kunt rondstrooien. En dan via die lage aardbaan satellieten die data kunt verzamelen. Want dit moet dan wel via een lage aardbaan? Want Inmarsat associeert... Inmarsat heeft nu dus aanval geopend om dat ook met geostationaire satellieten te doen. Ja, dat bedoel ik. Dat associeer ik met... En dat zijn, als je daarnaar kijkt, de nieuwste geostationaire satellieten van Inmarsat. De I6 bijvoorbeeld. Dat is een enorm beest van een ding. Van 50 meter diameter als je de zorgpanelen van punt tot punt meet. Met een enorme grote L-band antenne. Dus dat is onvergelijkbaar met die kleine melkpakbussen die in de lage aardbaan hangen. Maar daarmee kunnen ze dus ook dat soort sensoren uitlezen. Alleen het voordeel is natuurlijk dat ze dat 24 uur per dag kunnen doen. Want zo'n lage aardbaan staat altijd... Ja, die komt dan een keer per dag misschien over. En dan kun je even binnen een paar minuten je data versturen. En dan is hij weer weg. En dan moet je dus heel veel satellieten gaan lanceren om die tijdscoverage te krijgen. Ik verbaz me wel, moet ik zeggen. Want dit associeer ik, internet of Teams, toch over het algemeen met apparaten met heel weinig vermogen. Weet je, er zit een knoopje-zelbatterijtje in of whatever. Dingen met vrij weinig vermogen. En ja, die satelliet hangt op 36 duizend meter weg. Maar er zit een enorme paraplu ook op. Met een diameter van bijna 20 meter. Die is helemaal uitgevouwd. En dat zie je ook in de spionage-satellieten wel. De E-Lint-satellieten. En daar kunnen ze hele gevoelige signalen mee ontvangen. Dus ook die low-power signalen van die IoT-devices. En daar gaan ze nu mee de markt op. Met het zogeheten E-Lera-netwerk. En ik denk eigenlijk dat dat eet de lunch van die bedrijfjes op straks. Ik hou ook mijn hart vast, bijvoorbeeld voor Starlink. Ja, toch die geosacionaire satellieten. Ik zie toch wel een beetje een terugkeer daarvan. Zeker als je die nieuwe satellieten bekijkt, die nu daar worden neergezet. Hoe groot ze zijn en wat ze allemaal kunnen. Het enige nadeel wat je hebt is natuurlijk de latency. Je hebt die 36.000 kilometer. Dus als je gaat videobellen dan heb je die vertraging. Daar kom je niet omheen. Dat is het enige voorbeeld wat Starlink dan ook zou kunnen. Maar los daarvan, als je gewoon YouTube-video's wilt kijken. Dan maakt het niet uit of je 100 milliseconden later begint. Dat is grappig, je zit er een soort twee snijden zwaard in. Je hebt inderdaad, door Starlink worden ook krachtige raketten opeens op de markt toegankelijk. In het verleden was het natuurlijk tot nu toe altijd zo'n 10 ton naar geosacionaire baan. Dat was het wel zo'n beetje. Maar ook omdat er gewoon geen markt was. Er was geen markt voor, voor iets boven de 10 ton. Maar nu, door die raciose snelle ontwikkelingen. Als je straks Starship hebt, wij spreken die, volgens mij, ik weet niet wat die naar geosacionaire baan komt brengen. Maar volgens mij veel meer dan dat. Dan kun je dus ook nog veel groter... Nog veel groter dan niet. ... platform ophangen. En daarmee in feite het marktaandeel van Starlink zelf weer geprobeerd. Dat is een klein heel ander soort. Kijk, uiteindelijk is het toch een keer kostevraag. Weet je wat het kostt? Ja. En dat is... Nou ja, in dit geval kan ik me ook wel voorstellen. Kijk, we hadden het over ruimtepuin, wat natuurlijk een probleem is. Maar die wolk van al die constellaties die op het algemer blik omhoog worden gejast. Astronomen zijn er niet blij mee. Zelfs in Hubble-opnamen begint het nu voor te komen dat er toch heel veel strepen in zitten. Dat is jammer. Dus ja, dan kiezen voor een paar grote platforms lekker een endweg. Als het een beetje meezit met Starship en zo. Binnen een aantal jaren ook dood gewoon kunnen gaan onderhouden. Met mensen op satellieten die we er naar toe sturen. En weer wat puten op te gooien, misschien een nieuwe antenne op te schroeven. Misschien is dat wel een veel slimmer model. Dat wordt een ander visie. Overigens is Hubble Space Telescope wel weer een uitzondering, omdat die als een van de weinige space telescopes heel laag zit. Terwijl James Webb zit voorbij de baan. Die hebben daar... De meeste moderne ruimtescopen hebben natuurlijk geen last dan. Voor de grondastronomie is het natuurlijk wel heel legitant. Ja, inderdaad. Ik moet wel zeggen dat ik het wel uit een heel onverwachte hoek vind komen. Inmarsat. Dat is... Ja, als je een boot ziet, ergens een luxe jacht, en je ziet zo'n koepeltje erop. Ja. Ja. 90% van die dingen worden geleverd door Inmarsat. Het hele telecommunicatiedienst voor de maritieme wereld. Ja, dat is allemaal Inmarsat. Ja. Maar goed, ik zie ook wel... Je ziet die trend ook met die samenwerking van SpaceX met T-Mobile bijvoorbeeld. Dat je dus ook kan gaan telefoneren, sms-diensten via Starlink. Ja, ik denk zelf dat dat ook kan met dat soort geostationaire satellieten. Ja. En... Ja, dat gaat ook hard. Want ik weet nog wel dat een jaar of vier geleden ik in Australië was met de studenten van het zonnewagenteam. En dat we een auto bij ons hadden met zo'n schotel waarmee je rijdend gewoon internet had via geostationaire satelliet. Dat was toen de enige schotel op het Australische continent die dat kon. Het kwam van vliegtuigschepen. Maar die technologie ging zo hard. Weet je, dat was vier jaar geleden. Ongeveer vier jaar verder. Enig probleem van die schotel was wel dat hij zoveel stroom gebruikte dat die auto dat niet kon bijbenen. Dus hij moest echt af en toe uit ons strok. En de auto leeg en de accu ook. Weet je, dat was nog wel een ontwerpdingetje. Maar goed, de time flies, weet je. Ja, en uiteindelijk gaat het om bandbreedte natuurlijk. Ja. Kijk, die hele kleine tekstberichtjes of gewoon data, kleine hoeveelheden data, dat kan allemaal prima via die geostationaire satellieten. Het is alleen de vraag, wat doe je op een gegeven moment als je die hogere bandbreedtes wil hebben. Ja. Nou, is daar ook geostationaire ook? Kan dat ook met... Ja, dat kan wel uitkomen. Dat kon toen al. Dat was daar al zo, dat ik op een gegeven moment in de middle of nowhere, toen schoot ik opeens op mijn Spotify op de auto, omdat ik ongemerkt binnen het bereik van de wc-bril was gereden, dat ding toen. En dat je opeens de Spotify van je dochter op de radio hoort, inmiddels in de Australische Outback. Daar kon ik video en audio over doen. Dat was volledig rijdend. Dat was al begonnen. Ja, ja. Hart gegaan. Oké. Dus we gaan het in de gaten houden. En wat de toekomst ons op dit vlak gaat brengen. Was hem dat? Dat was hem dat. Luc. Oké, nou. Verhalen over astronautjes. Ze komen uit wat onverwachtere hoeken tegenwoordig. Wat ik heel erg opvallend vind, is dat United Arab Emirates behoorlijk aan de weg aan het timmeren is. Die hebben, wat is het, iets van vier, vijf jaar geleden hun eerste astronaut laten vliegen op IHS. Die vloog destijds met de Russen mee. Nou, kennelijk door het hele Oekraïne verhaal, zij hebben daar verder van afgezien om daar vervolg aan te geven. Maar astronaut nummer twee is kort geleden met crew zes omhoog gegaan met een dragon. En daar gaan we binnenkort dit jaar nog twee omhoog aan boord van de volgende Axiom vlucht. Dus ze hebben een klein astronautenteam, maar die geven ze in heel erg hoog tempo op de ogenblik de ruimteervaring die ze willen hebben. En een vrouwelijke astronaut? Of was dat Saoedi-Arabië? Nee, volgens mij is een van de Axiom astronauten inderdaad een dame. Dus die timmeren lekker aan de weg. Een andere opvallende is Catherine Bannel-Peck. Zij is een director of space technology bij de Australian Space Agency. Die gaat astronaut worden bij ESA. Tenminste, ze gaat getraind worden door ESA. En volgens mij is dat echt voor het eerst, want zij gaat straks vliegen als Australische astronaut en niet als ESA-astronaat. Nou ja, we hebben ook al dat... Maar heeft ze geen soort dubbele nationaliteit? Ja, ze is ook nog Brits en ze heeft zich wel een keertje opgegeven als kandidaat voor het Europese astronautenteam. Dus diverse linkjes, maar... Maar ze zat niet bij die laatste keer dat er nieuwe astronauten... Nee, daar zat ze dan weer niet bij. Dus zij gaat echt vanuit haar functie en als extra astronauten getraind worden. Dus nou, een nieuwe route lijkt het. Ja, dat zou kunnen, maar dat moet ik nu even nakijken. Ik weet niet uit mijn hoofd. Maar je weet dat ESA heeft een soort associatieleden, dus die niet echt lid zijn van ESA, maar wel via een soort associatie verdragen deel kunnen nemen aan programma's. Canada doet dat onder andere. En dan mag je niet stemmen, maar je mag wel meebetalen, schijnlijk mee leveren. En het zou kunnen dat Australië dat ook heeft. In dat kader. Ja, precies. Nou ja, het is wel zo dat... Ik kwam me nog tegen dat sinds 1979 er een overeenkomst tussen ESA en Australië is voor het gebruik van grondstations. Die zijn goed gepositioneerd natuurlijk. Dus dik contact tussen ESA en Australië was er al wel. Dit is een opvallende nieuwe wat mij betreft. En verder is China bezig. Het is niet heel erg duidelijk in welke fase zich dat bevindt. Maar China wil voor hun ruimtesstation Tiangong ook internationale astronauten werven. En er stond nog een puntig geschreven stukje in de Chinese pers. Waarin werd aangehaald van ESA verbreekt een contract. Want ze zouden toch met ons vliegen. En er zijn al ESA-nauten die Chinese spreken. En dat gaat nu allemaal niet door. Maar wacht maar, ze komen wel met hangende pootjes terug. Werden in dat artikel gezegd. Vond ik een opvallende. Het zou op zich helemaal niet zo gek zijn als China, net als Rusland. Of de Sovjet-Unie dat vroeger deed. Van die geassocieerde staten. Waar ze warme diplomatieke banden mee hebben. Dat je daar eenzelfde soort patron gaat zien de komende jaren. Precies, ja. Ik neem aan dat het vooral veel astronauten uit Aziatische landen zullen zijn. Of uit Afrika. Ja, zou ook nog eens een keertje kunnen. En er is dan ook nog het verhaal van een volgens mij uit Canada afkomstige Oostenrijkse dame. Die overal waar ze komt verklaart dat zij de eerste buitenlandse taikonaut zou gaan worden. Dus geen idee in hoeverre misschien China dit nog op een commerciële manier gaat aanpakken. Maar ze zetten flink in op het gebruik van het station. In ieder geval is het wel zo dat ESA en zelfs Nederland al overeenkomsten heeft om bepaalde experimenten te vliegen aan boord van enkele van de wetenschappelijke modules die deel uitmaken van Tiangong. Dus wie weet gaan ze ook Nederlanders nog eens uitnodigen. Dan weet ik wel wie zijn naam invult in ieder geval. Wil jij mee? Ja, precies. Ik zou Chinese tegenwoordigen. Een stuk minder dan Russisch. Dat is dan toch wel jammer. Dat kan daar vast ook geen kwaad. Overigens wel grappig dat Australië in dit verband volgens mij ook veel meer ruimte voor het historie heeft dan de meeste mensen denken. Met Womor. Ja precies. De lanceerbasis Womor, waar zij volgens mij de plek waren, de Britten, de eerste sondeerakketten enzo. Je hebt ook een Arnhem Space Center. Dat is ook in Australië. Op een bepaalde manier liggen de wortels van arianen inderdaad in Australië. Dat is een leuke rol. Ik wil dat even met jullie over geld hebben. Niet onbelangrijk. Niet echt over geld, maar over het NASA budget. Dat is ingediend bij... Ik ben altijd een beetje kwijt hoe dat proces in Amerika precies loopt. NASA heeft volgens mij een budgetaanvraag ingediend bij het congres. Dat is toch maar de vraag of dat er ook duidelijk allemaal komt. Maar het is altijd wel een belangrijk moment even te kijken wat NASA van plan is in de komende jaren. En daar zaten twee dingen op die mij in ieder geval opvielen. Eén daarvan is dat ze voor het komende jaar, ik meen niet zo, 180 miljoen dollar gereserveerd hebben om een sleepboot te bouwen om ISS naar beneden te krijgen op een veilige manier. Een kleine miljard dollar hebben ze daarvoor nodig, denken ze. Het is natuurlijk opmerkelijk dat ze dat überhaupt doen, want het was volgens mij ooit het plan om daar progress voor te gebruiken. Dus drie progress schepen daarvoor gebruiken. Maar blijkbaar hebben ze er weinig vertrouwen in dat dat goed gaat. Precies raam te varen onbestaat tegen die tijd. In zekere zin zou je zeggen, je hebt toch ook dragons en dergelijke, maar blijkbaar heb je dan toch... Die zijn nog krachtiger nog daarvoor. Zo lang moet je die motor aanhouden, zeg maar, om te deorbiten, dat je daar blijkbaar toch speciale technologie voor nodig hebt. Ik snap trouwens, ik kan me voorstellen dat het dweggen dat die kracht er genoeg voor is, maar ik vind het wel opmerkelijk dat progress dat dan wel is. Maar het kan zijn dat dat komt omdat die al gekoppeld zit aan de brandstoftank van ISS zelf. Dus je kunt, progress kan brandstof van ISS verbranden en misschien kan dweggen dat niet. Nee, nee, volgens mij niet. Nee, nee, nee, dat werkt alles om. Progress kan alleen maar brandstof in een stuk stroom pompen en niet uithalen. Punt is wel, destijds is meer, even kijken, dat was ook meer dan 100 ton door één progress naar beneden gehaald. Maar die hadden ze dan wel zo aangepast dat inderdaad blijkbaar de hele romp van het schip stond uit brandstoftank. En daar kunnen ze veel en veel meer van kwijt dan in die trunk van Dragon. Die heeft echt heel erg weinig brandstof aan boord. Echt alleen maar voldoende om een keertje te kunnen koppelen en de reentry burn te doen en dan ben je wel klaar. Nou, daar gaan ze dus een oplossing voor verzinnen en daar hebben ze geld voor gereserveerd. En de andere die ik wel hoopgevend vond, is dat er ook daadwerkelijk geld in lijkt te staan voor ExoMars. 30 miljoen dollar. Ja, 30 miljoen dollar voor volgend jaar zeg maar, begrijp ik. Omdat ESA nu van plan is, even voor de mensen die er niet helemaal in zitten, ExoMars is het plan voor een Europese rover naar Mars. Dat was een project samen met Rusland. Daar is het door de problemen in Oekraïne, die had volgens mij vorig jaar eigenlijk gelanceerd moeten worden als ik het goed heb. Daar is het door het probleem in Oekraïne en volgens mij ook wat andere vertragingen is daar. Uiteindelijk is dat proces redelijk vastgekomen te zitten omdat Rusland daar vrij cruciale onderdelen voor zou moeten aanleveren. Ik meen dat plasformen mee dat je geland moest worden. En de lancering. En de lancering. En de lancering. Dus nu heeft ESA gaat dat voor een deel zelf doen. Gaat dat plasform zelf maken maar ze hebben wel Amerikaanse technologie nodig. Een aantal volgens mij vooral omdat die natuurlijk vrij veel ervaring hebben met zo'n plasform om iets neer te zetten. Dus ze hebben daar wel technologie van Amerikanen nodig. Blijkbaar hebben de Amerikanen daar vrij schimmig over of ze dat bereid waren om dat te doen. Maar geven ze nu aan dat ze dat inderdaad van plan zijn te gaan doen. Dat is voor ExoMars volgens mij wel opgevend nieuws. Ik weet dat de Russen aan boord kwamen in ExoMars. Waren de Amerikanen aan boord. Met eigenlijk voor het precies dezelfde onderwerp. En die zijn er toen op een gegeven moment uitgegaan. Dat was ook niet helemaal leuk toen. Zit die enige kinesine in? In de zin van zoek het dan maar uit? Nee want ik een beetje in déjà vu vond. Oké, gaan jullie dan nu wel echt meedoen? Want dat was toen. Van het een op het andere moment zijn ze er uitgedropt. En toen deed Rusland mee. Nou iedereen blij met Rusland. Maar ik ben wel blijer voor ExoMars überhaupt dat we niet met die levensgevaarlijke proton naar Mars gaan. Nou dat was het. Het stond bij de allerlaatste protonlansering. Ja, en die... Vreselijk ding. Dus ik ben daar blij om dat we ons bespaard zijn gebleven. Die proton niet kennen. Proton is een raket waarbij de eerste trap op hydrazine draait. En dat is gewoon een soort giftig spul. Wat meestal door anderen alleen maar voor dingen die echt in de ruimte zijn wordt gebruikt. En ja, onderdelen van proton komen weer naar beneden en die zijn gewoon giftig. En dat landt dan in de natuur. En er schijnen er zelfs ook wel grote gezondheidsproblemen mee te zijn. Dat de lokale bevolking dat metaal vervolgens gaat hergebruiken om pannen en potten van te maken. Maar ja, vergiftigd met hydrazine is dat behoorlijk kankerverwerkend. Of de daken van de huizen versterken. We hebben hier de asbestdaken, daar hebben ze protondaken. Nou ja, dat is geen van twee aan te gaan. Nee, wij zijn niet zo fan van proton. Nee, ook omdat die ook weleens naar beneden kwam op momenten dat dat helemaal niet gepland was. Dat komt in de best, toch? Dat raakt echt familisch voor. Dat is een mooie failure van proton, vind ik echt. Dat je in één shot die raket zo omhoog ziet gaan en zo. Je ziet er heen en weer zwabberen en dan zo'n 180 maakt en dan recht naar beneden. En dan een hele grote vuurbal. En dat kwam dus inderdaad. Een bepaalde sensor zat er ondersteboven in. Precies. Ja, heel knullig. Ik ben blij dat we van dat ding af zijn. Ja, bijna wel. Er is er van de week nog weer eentje. Nou ja, puur alleen om voor Russische spullen nu natuurlijk. Maar het eind is in zicht gelukkig. Maar trouwens dat NASA budget van het Witte Huis, wat het vraagt of wat congres nu doet, daar plussen er ook nog wel eens bij dat het nog meer wordt. Het is nu 27,1 miljard dollar en dat is al een flinke groei, maar deels inflatiecorrectie natuurlijk. 7 procent meer dan ik ergens. Ja, maar het is echt wel weer een duidelijk signaal dat het serieus wordt genomen. En ook Mars sample return zit flink in het budget. Dus dat is ook belangrijk. Ook voor ExoMars en ook voor de huidige missie op Mars met Perseverance, die nu bezig is om die samples te verzamelen en om die weer ergens neer te leggen, zodat die helikopters van Mars sample return dat dan weer kunnen gaan ophalen uiteindelijk. En ook wat me ook opviel, twee dagen na dit budget komen ook het Space Force budget van de VS, dus het militaire ruimtevaart. En dat heeft nu 30 miljard dollar gekregen, dus nog 3 miljard dollar meer dan NASA heeft. En dan heeft de Department of Defense daarnaast ook nog een enorm budget. Ja, de Amerikaanse Defensie is by far de grootste ruimtevaartorganisatie. Ja, ja, ja, precies. Nee, dat is ook zo. Overigens wel de vraag van is het genoeg? Weet je, het zijn ook altijd enorme bedragen, maar goed, de kosten van Artemis, zeg maar, of je daarmee dat programma de komende jaren voldoende gevund hebt, is volgens mij ook nog een beetje een vraag tegen. Ja. Maar goed, dat... Ja, maar er waren ook nieuwe data bekend geworden voor Artemis, en dat is ook weer... Ja, nou ja, het lulligste is dus inderdaad dat, even kijken, Artemis II, de eerste bemenstenvlucht die dus een rondje om de maan moet gaan maken, staat nu voor 2025 in de boeken. En daarop volgende, de eerste landing, pas in 2028. Dus dan heb je drie jaar dat je niets doet. Ja, dat is natuurlijk nooit goed. En ergens ertussenin moet dan Starship ook een demonstration doen. Precies. Ja. Dat is de bottleneck. En ik zie Starship gewoon niet in 28 op de maan landen. Ik denk niet dat dat lukkig gaat. We hebben daar trouwens geen recente updates over, in de zin van... Nee, nou ja, het... Niet veel goed. Missen we een ijs, maar iemand... Ja, precies, nodig. Maar nee, er gebeurt van alles in Boca Chica, maar vooral aan het lanceerplatform. Ze zijn daar een soort bepansering op de lanceertafel aan het maken. Dat was inderdaad traditioneel. Daar zag je allemaal mensen lopen en in deurtjes gaan. En dat liep in de leidingen zo. Nou, daar zijn allemaal platen omheen gemonteerd. En er worden enorme buizen aangevoerd die, ja, zeg maar, een groot sproeisysteem moeten gaan vormen inderdaad. Water in die vuurput om de energie maar zoveel mogelijk af te voeren. Dat ligt allemaal nog niet op z'n plek. Dus hier komt het grenzenloze optimisme van Elon Musk wat dit betreft. Wie is op de hoek? Die zegt, nou ja, in maart kunnen we wel gaan lanceren. Ja, als het platform nog niet eens af is op dit ogenblik, dan heeft hij nog wel voor z'n beurt gepraat. Dus deze zomer. Laten we daar maar van... Deze zomer. Ja, even nog weer terug. Gewoon dit netjes af te hechten bij. Bij Exomars is nu de verwachte lanceerdafel ook oktober 2028. Dat is ook wat fijn aan lanceren. Data naar Mars, die zijn heel fluide, want dat kan er ook niet heel vaak. Dus of ze dat halen is natuurlijk een groot vraagteken. Maar anders voor 2030, dan zit er ook weer iets van twee jaar tussen. Dus dat gaan we al wachten. Maar op zichzelf vond ik dat er veel belovende dingen in het budget van de AASA staan. Nou, inderdaad, de vraag nog even wat het congres daarmee gaat doen. En dat moeten we nog even afwachten. Oké, geen aanvulling hierop. Dan zeg ik, what's next? Erik? Ja, ik wil dat even hebben over One Space Hub. En dat is een nieuw project, wat een aantal instituties in Nederland samen hebben genomen om het ondernemersklimaat in Nederland wat beter te organiseren voor startups en scale-ups en ook in contact te brengen met onderwijsinstellingen. En ik zelf werk ook deeltijd in Holland, in Delft, bij de faculteit van Aeronautical and Precision Engineering, waar ik space engineering lectures doe. En wij zien dat onze studenten heel graag in contact komen met startups en scale-ups in de ruimtevaart. Alleen dat ze daar moeilijk toegang toe vinden, zeg maar. Dus we hebben nu een projectvoorstel gewonnen van de Nederlandse overheid. Dat heet One Space Hub. En dan gaan we samen met een aantal onderwijsinstellingen en een aantal incubatiecenters, bijvoorbeeld ESA BIC in Noordwijk, ESA Business Incubation Center. Dus als je een idee hebt om een ruimtevaartbedrijf te starten, dan zijn dat plekken waar je kunt aanmeren, zeg maar, en die gaan kunnen helpen met vinden van investeerders en contact in de ruimtevaart. En ja, met dit project hopen we dat we studenten en die startups meer met elkaar kunnen laten samenwerken, zodat die startups ook beter van start gaan, zeg maar. En ook voor scale-ups dat ze wat meer toegang hebben tot arbeidskrachten, zeg maar. Waar zit dan het brangende probleem in dit geval? Want het is een relatief klein wereldje, zeg maar. Waar zit de echte, de tehalen winst? Nou, de tehalen winst is dat je bij studenten merkt die weten niet goed in contact te komen. Ze weten niet goed welke startups er überhaupt bestaan, zeg maar. En de startups die weten niet goed welke opleidingen we hebben. We hebben allerlei vacatures, maar bij wie sluiten we nu aan, zeg maar? Ja. Waar vinden we nou die mensen die wij nodig hebben? Ja, die professionalisering komt vaak pas, als je bij communicatie ook bij communicatie, dat is ook pas vaak een fase later, dat ze daar dan over na gaan denken. Ja. In het begin is dat moeilijk. Ja. Ja, dus in dit project hopen we daar die connectie te kunnen maken. Er zit er een oproepje in voor mensen die luisteren en in deze business zitten om daar bij aan te sluiten? Ja, nou, het is nog een beetje een opstartfase en het moet uiteindelijk een portal worden, een website, waar je van beide kanten, zeg maar, bediend kunt worden voor de startups en de scale-ups, die kunnen gaan uitvinden van waar zitten nou die toekomstige werknemers, als ook voor studenten die dan kunnen vinden van oké, welke startups en scale-ups hebben we het nu over, waar we dan afstuderen, stages kunnen doen of andere opdrachten. Ja. Ja, en vanaf wanneer denk je dat we naar onespacer.nl kunnen? Nou, ik denk toch wel voor... Nu moet ik even aan Elon Musk denken. Ik denk volgende week. Waarom? Ik denk binnen een maand of twee, drie dat er wel iets staat. Op 18 april hebben we een eerste try-out met een soort carrièrebeurs, waar we een stand gaan hebben. Dat moet een beetje, in ieder geval voor mijn deel in het project, start zijn om hier wat meer aan de weg te vertimmeren. Ja, spannend. Mooi initiatief. Men kan zich bij de geïnteresseerde luisteraar bij je melden. Oh, zeker, altijd. Bij Erik Laatens. Yes. Oké. Goed zo. Luc. Yes, terug naar de lekkende ruimteschep rond INS-S. Laten we daar eens een update doen. Heel kort samengevat, in december vorig jaar, in januari van dit jaar, ontzonderde lekkend in respectief een bemenst soeus ruimteschip en een onbemannde progress vrachtvaarder. Ja. Gekke toeval, alle twee ongeveer op hetzelfde plekje raakten, een koelsysteem lek, de hele koelsluis tof ging in de ruimte verloren en was er een flink probleem voor die schepen. Dat klinkt niet meer als toeval dan, hè? Nee, nou ja, in eerste instantie werd er gezegd, micrometeorieten. Dat was bij de soeus het geval. Toen de progress op precies hetzelfde plekje lek raakte, werd er al heftig achter de oren gekrapt. Men is er allemaal nog niet uit. In Isvestia, een van de grote kranten in Rusland, werden anonieme Roscosmosbronnen aangehaald die zeggen, het zit toch in de fabrikaage. En dan gaat het gewoon over aamtallen. Als je op een gegeven moment 100 keer hetzelfde ding bouwt, dan zit er wel eens eentje tussen die niet goed is. In dit geval zouden er dan twee zijn, vlak achter elkaar. Quality control was altijd een beetje de agilusie. We hadden het net over die sensor, dat proton die verkeerd om zat. Ja, inderdaad, nu lijkt het hier aan de hand te zijn. Allo wel, en daar heb ik verder niks meer over terug kunnen vinden. Er ging ook nog een verhaal rond. Russen zeggen al, het is een debris strike, dus het is rommel van buitenaf. Maar er werd ergens gezegd, misschien heeft het te maken met het afstoten van de neuskegel tijdens de lancering. Je kan je voorstellen dat daar dus inderdaad ook deeltjes los raken. Bij elke lancering zal dat ongeveer hetzelfde voorlopen. En zal troep dan ook op hetzelfde plekje het ruimteschip raken. Dat zou dus ook kunnen zijn. Probleem bleef natuurlijk dat de Russen zaten met een seizoen waarmee je eigenlijk astronauten niet meer veilig kon vervoeren. Want het zou bloedheet worden in de cabine. Zowieso al. Tijdens de terugkeer wordt ook de buitenkant nog eens een keertje flink opgewarmd. Dus dat zou een heel onaangenaam conditie zijn. Vandaar dat de Russen besloten om het volgende schip, de Soyuz MS-23, zonder mensen te lanceren. Zodat dat gewoon een vervangend schip zou zijn. Dat betekent natuurlijk wel dat je een schip verspeelt en daar dus geen mensen mee kan vervoeren. In eerste instantie werd er gezegd dat de huidige bemanning maar een half jaar langer moet blijven. Dat wordt nu ook weer een beetje genuanceerd. Het lijkt er nu op dat de volgende Soyuz, de MS-24, dan weer drie maanden eerder gaat vliegen. Zodat de pijn een beetje wordt voordeeld. De huidige bemanning blijft drie maanden langer. En de volgende bemanning gaat drie maanden eerder naar toe. En zal dan zo'n driekort jaar in de ruimte blijven. Is die al geval lancerd, die vervanger? Ja, die Soyuz is eventjes kijken. Op 24 februari gelanceerd en op de 26e zonder problemen aangekoppeld. Soyuz kan dat inderdaad zonder mensen aan boord helemaal in automatische modus doen. Dat kan, leuk bruggetje, naar de Crew 6-bemanning. Die is... Maar ik heb één vraag aan je. Is die andere ook al terug, die met dat lek? Die zit nog aan het schip vast, aan het ISS vast. Hebben we daar wat aan als we willen achterhalen waar het probleem nou zat? Is dit stuk wat verbrand? Het probleem zit inderdaad in de motoseksie waar de zonnepanelen ook aan zitten. En dat is nou precies hetgene wat verbrand tijdens de terugkeer. Die terugkeer staat op 28 maart gepland. We gaan er wel allerlei spullen in doen die niet heel erg kritisch zijn. Die ze graag terug zouden willen hebben. Maar wat niet zo belangrijk is, is dat dat verloren zou gaan. En wat tegen een beetje warmte kan. Het wordt nu eigenlijk een beetje als een experiment beschouwd. Als die capsule veel heeter terugkeert van binnen dan de bedoeling is, wat voor invloed heeft dat dan op de vracht? Dat soort zaken zijn ook interessant omdat er op de achtergrond nog steeds gewerkt wordt aan een versie van de Progress met een Soyuz- terugkeerkapsule. Zodat je niet alleen vracht naar boven kan brengen, maar ook weer eens terug kan brengen zonder dat dat onder de armen van astronauten meegenomen moet worden. Als ik Roskos nog zo was en ik zou denken ik wil meer leren over mijn capsule, dan zou ik eens even kijken naar de marches die ze allemaal nemen met die entry angle, met de atmosfeer om te kijken van welke hoek. Zullen we eens een beetje iets kritischer hoeken gaan proberen en kijken of je toch die entry overleeft. Want dan leer je pas echt over je systeem natuurlijk. Ja precies. Nou zijn die routes die Soyuz-capsules nemen richting Kassagstaan om daar te landen, komen wel over redelijk dicht bevolkt gebied. Je wilt het niet ergens. Nee, dan is het handiger om dat boven de oceaan te proberen denk ik. Maar het zou een idee zijn inderdaad. Ik meende ergens op te pikken dat de relatie tussen Kassagstaan en Rusland ook niet heel erg jonge. Nee, precies. Ja, vaag verhaal, maar het lijkt er om te gaan om het Baiterek project. Dat speelt al heel erg lang volgens mij al 10, 15 jaar. Was destijds een overeenkomst tussen Rusland en Kassagstaan om een via Kassagstaan geleverde raket, wat dan eigenlijk de Zenitraket was die in Oekraïne werd gebouwd, vanaf een Russisch lanceerplatform te lanceren. Dat is heel moeilijk verlopen allemaal. Uiteindelijk kwamen ze er toe van we gaan gewoon onze eigen Russische Angara raket daarvoor gebruiken. Maar het wordt wel een samenwerkingsverband met Kassagstaan. Kassagstaan die in principe ook eigenaar is van Baikonur. En Rusland huurt Baikonur van Kassagstaan. Baikonur is wel een Russische lanceerbasis, maar het ligt in Kassagstaan. Inderdaad, je moet allemaal verschillende visa's hebben om daar binnen te kunnen komen. Ik weet hoe het is. Als je verkeerde stempeltje hebt, kom je niet meer terug. Daar was altijd ons grote probleem. Je moet een dubbel ingrijpsvisum hebben voor Rusland. Dan kun je het tien keer vertellen en dan is er altijd één iemand die het niet gedaan heeft. En dan heb je een probleem. Als je ergens niet vast wil zitten, is het Kassagstaan. Dat is duidelijk. Waar het nu op lijkt, is Kassagstaan zegt van... Rusland heeft zich niet aan de betaalverplichtingen gehouden. Wij leggen nu beslag op de bezittingen van Tzenky. En Tzenky is dan weer de Russische organisatie die zorgt voor het operationele rijden en zeilen van de Russische lanceerbasis. Sinds dat bericht is er gewoon een proton gelanceerd en is er van alles in voorbereiding. Het is totaal onduidelijk wat daar nou gaande is. In hoe ver speelt de oorlog in Ongroene om? Dat is inderdaad een goede vraag. Ik weet eigenlijk niet precies wat de positie van Kassagstaan in dat hele verhaal is. Wat wel duidelijk is, is dat ze op het ogenblik niet zulke dikke vriendjes zijn. Dus spannend om het verloop van deze zagen nog weer te zien. Dan nog even terug naar ISS. Daar is inmiddels een wisseling van de wacht geweest. De ene Crew Dragon is teruggekeerd en de andere is gelanceerd. Dat is op 3 maart gebeurd. Twee dagen later is het schip gekoppeld. Maar in dit geval niet helemaal zonder problemen. Er bleek een sensorfout te zitten in een van de 12 haken die het schip vast moet trekken aan het raamstation na de koppeling. Dat zorgde voor een uur vertraging. En ook zorgen dat die lucht dicht... Precies inderdaad. En inderdaad niet los kan schieten op een moment dat je dat niet wil hebben. Dus dat is gewoon openstaat. Eigenlijk een eerste probleempje met een Crew Dragon die we hebben meegemaakt voor dit moment. Hadden ze ook nog een extra stoeltje bedien gezet? Ja, dat was potentieel om inderdaad in een geval dat er een noodevacuatie van het station moest gebeuren... Zou een astronaut die met een Russische soeus is gekomen, met een Crew Dragon terug kunnen keren. Dat is dan nog best een heel gedoe. Dat betekent het echt een extra stoeltje monteren. En dan ook nog een Russisch kuipstoeltje in een Amerikaanse ruimteschip zien te krijgen. Je kunt niet zo'n stuidesche stoeltje zoals in het vliegtuig. Nee, inderdaad. Het is niet zo'n jumpseat. Het is best ingewikkeld inderdaad. Afgezien van het feit dat de astronaut die met een soeus omhoog is gegaan... Heeft ook een Russisch ruimtepak. En dat past weer niet op de systemen van Crew Dragon. Het zijn allemaal verhalen die in de jaren zeventig werden opgelost. We gaan alles standardiseren, koppelsystemen en dit soort dingen. Daar is er nooit van gekomen. In dit soort gevallen is dat best onhandig. Maar het goede nieuws is in ieder geval... Er zijn voldoende ruimteschepen gekoppeld aan de ruimtesstation... om iedereen veilig naar huis te brengen, mocht dat nodig zijn. Dat is een hele geruststelling, zal ik maar zeggen. Is dat de update ISS? Yes. Ik heb nog een ballon onderwerp. Mensen die mij wat uitgewerkt voelen, doen dat in het verleden op Twitter. We weten dat als je me boos wil hebben... dan moet je zeggen dat je met een ballon naar de ruimte kan. Want dat kan dus niet. We hebben in het verleden een hele fase gehad van Dennis in Valerio... die naar de ruimte ging. Ik heb me daar in het verleden altijd met veel plezier boos over gemaakt. Er is één uitzondering die ik altijd wil maken... en dat zijn de arctische onderzoeksballonnen. Dit is er één die hier aankomt in december. Dat is wel een interessante verhaal... omdat er een flink stuk Hollandschglorie in zit. Het nieuwsberichtje is dat GUSTO, zo heet deze telescoop... het is echt een telescoop. Gewoon een Krio-stad gekoelde telescoop. Flink de enorm ding, een meter of vier hoog. Die is klaar voor integratie. Die gaat nu naar de ballongondel... waar die in de... we hebben het echt over een extreem grote ballon... waar het aan die ballon wordt gehangen. Dan is het bedoeld dat die in december boven Antartica naar boven moet gaan. Dat is een ballonprogramma van NASA. Dat doen ze één keer zo veel tijd. Door covid heeft het een aantal... Het heeft vrij veel vertraging opgelopen. Dat had eigenlijk al een paar jaar geleden moeten gebeuren. Wat je dan eigenlijk doet is dat je wacht tot de vortex... die luchtstroming, die sickelstroming boven Antartica op gang is gekomen... en dan laad je je ballon op naar 35 kilometer... met dus echt een gondel onder een duizenden kilo's. Dat is echt een enorm ding. En dan brengen ze die telescoop naar 35 kilometer... en dan kun je eigenlijk gewoon tot zolang die vortex draait... de planning is 50 dagen, maar het kan er ook 100 worden als je geluk hebt... kun je eigenlijk gewoon rondjes draaien boven Antartica. Dat gebruiken ze best wel vaak om... dat is wel eerder gebeurd in ieder geval... om wetenschappelijke experimenten te testen... die je later in de ruimte kunt gaan gebruiken... om te kijken of de technologie werkt. Het is vaak baanbrekende technologie... die ze dan gebruiken en die je later... een decennia later bij spreek in een ruimtescope terug ziet. Want klopt mijn gevoel als ik zeg... op 35 kilometer heb je 90, 95 procent van de atmosfeer achter je gelaten? Ja, het grootste probleem, het grootste punt, het grootste voordeel... zeker bij dit specifieke ding, want dan kom ik zo op... is dat de Antartica sowieso heel erg droog is... waardoor je heel weinig waterdamp hebt. En waterdamp is vaak hetgene wat meest tegenhoudt in de atmosfeer... dus je hebt relatief gezien een hele schone lucht... en natuurlijk een relatief eile lucht waar je doorheen kijkt. Het is niet helemaal vergelijkbaar met echt in de ruimte... maar je bent behoorlijk dicht in het buurt. En het voordeel is, je kunt het ding na verloop van tijd... doordat hij rondjes gaat, hij komt er zelf wel weer een keer... in de buurt bij, als we spreken, kun je hem naar beneden halen. En je hebt geen dure raket nodig om het omhoog te brengen? Nee, het is nog steeds een moeilijk project... maar het is een relatief goedkope manier om technologie te testen... en dat vind ik altijd wel weer een soort van spannend. Deze, die heet Gusto... en alleen hier alom vind ik het fantastisch... dat is zo'n afkorting waar een afkorting in zit. Ah, de giant. Ja, wacht even, de Galactic ULDB... Spectroscopic Terahertz Observatory. En ULDB staat dan voor de ballon, ultra-long duration ballon. Het is goed dat ze daar één woord voor hebben. Afkortingen hebben afkortingen in zitten, ruimtevaart is wat er echt... Er zitten ook Italianen in het project? Niet dat ik weet, hoezo? Gusto, dat is het. Oh, hoezo? Ja, dat is niet zo goed. Nee, er zit vooral Hollandschlorie in... en daarom vind ik hem ook zo leuk. Hier zitten de sensoren, de detectoren die hierin zitten... die zijn van Nederlandse makelijden, worden gemaakt door Aceron... en door het Caffely Instituut in Delft. Het is behoorlijk nanotechnologie waar we het over hebben. En wat ze hier doen is... en nu kom ik ver uit mijn comfortzone voor wat ik nog snap... dus luister eigenlijk, als ik ons spoor vergeef... Je hoeft het er al aan. Ja, leg het er even uit. Maar dit is terahertz detectie, dus het doel is om te kijken naar... moleculen tussen de sterren, in het interstellaire gebied... en dan gaat het specifiek over atoma-zuurstof, neutraal atoma-zuurstof... het gaat over stikstof en over koolstof. En ze kijken dan naar hoe die stoffen zich gedragen... in stofwolken waar heel veel ultraviolet licht op staat. Dus daar kijken ze naar en op dit moment kunnen we dat niet... want dat moet je in het terahertz-domeen doen... en dat is om een of andere reden die ik niet kan uitleggen... supermoeilijk om te doen. Dus je kunt ook niet in deze detecto... niet rechtstreeks die terahertz-straling zien. Dus wat ze eigenlijk doen is... er zit een laser aan boord en die maakt zijn eigen terahertz-straling... en dat is een grote uitdaging, omdat je dat heel goed en heel stabiel... heel nauwkeurig te kunnen doen. En dat mix je dan, zodat je uiteindelijk iets overhoudt... wat microgolf is, en dat kun je wel meten. Dus dat is de truc eigenlijk, dat je aan boord moet... je natuurlijk als het ware mixen om vervolgens een spectrum te kunnen lasen... van die wolken, om te kijken hoeveel van die moleculen... er op dat moment in die wolken zitten en hoe die zich gedragen nam. Dat is even een stapje verder dan een telescoopje aan een plan. Daar zijn wij in Nederland dus heel goed in overigens... volgens mij ook al heel lang, want we hadden het trainauto... hier in Knikkeven al even over. Dit is Teunklaapwijk in Delft, die is volgens mij al heel lang met pensioen... maar dit is een domein waar met name in het Caffeli-Instituut in Delft... onderdeel van natuurkunde, echt al op heel hoog niveau onderzoek... naar wordt gedaan. Dit rinkelde bij mij ook meteen een belletje van vroeger. Ik denk, hier heb ik ooit eerder over gehoord. En dat ziet er nu dus naar uit dat deze winter Gusto omhoog gaat. Dat is toch een mijlpaal. Het is nooit de eindstation, want dit is dan een voorbereiding... voor de volgende echte ruimtetelescoop. Als ik het goed begrepen heb, is dat SPICA. Dat is eigenlijk een soort van Next Generation Herschel. Daar is de technologie ontwikkeling voor. In december aan Ambalon, voor deze keer mag het. Boven Antarctica. Dat mag er onder even zijn. Zeker tegen die tijd, hoop ik. Ik zal daar zeker op terugkomen. Het is de enige idee hoeveel pixels deze camera is. Dat is wel interessant. Hoeveel pixels denk je dat deze high-tech camera heeft? Nou, niet heel veel, denk ik. Acht. Nou, kortom, het gaat over schijven. Het is niet binnenkort in iedereen's mobiele telefoorten... deze technologie. Het gaat ook niet om de ruimtelijke resolutie. Ik weet ooit ook dat ze ook dezezelfde terehertstraling... de toepassing daarvoor bij detectiepoortjes hebben... om te zien of iemand wapens of drugs op zijn lichaam heeft... om dat te kunnen detecteren. Je kunt daar inderdaad mee door muren kijken. Dat het redelijk opaar, hoe zeggen we, transparant is. Dus je kunt door de muur kijken. Het probleem is dat je nu naar terehertstraling kijkt uit het heelal... en die is zo zwak dat je om daar een absorptielijn... of een bepaalde hele specifieke frequentie... het gaat over 4,7, 1,9 en 1,4 terehertz... dat zijn dan precies de lijnen waarop die specifieke moleculen... als ze heel veel klappen krijgen van de ultraviolet straling... waarop ze reageren, zeg maar. Dat is natuurlijk zo zwak om dat eruit te halen. Dat is natuurlijk wel een ander soort technologie. Maar inderdaad, dat is ook een toepassing van terehertz. Dat was het. Interesting. Heeft iemand nog een onderwerp over? Ik heb nog een laatste puntje eigenlijk. Het is nog niet echt nieuws, want Relativity Space... dat is een van die lanceerders die nu bezig zijn... om een eerste raket te lanceren. Alleen, het is nog niet gelukt. Ik heb twee keer voor de live-stream zitten wachten, maar dat ging niet. Maar het is een bijzondere raket, want voor 85 procent... is hij uit 3D geprint componenten. Dat is bijzonder. En ik denk ook dat hij op metaan vliegt. Ik denk eigenlijk dat dit de eerste raket wordt die op metaan gelanceerd gaat worden. Of is er een andere? Het gaat er op af komen wanneer die gelanceerd wordt. Want volgens mij is er een Chinese raket die binnenkort hetzelfde gaat proberen. Benieuwd wie het... Die de primuuraan haalt. Ja, dat is even afwachten. Hij gaat in ieder geval stage bieten, want dat is ook metaan. Als ik het goed nou hoor. Ja, dat is ook metaan inderdaad. Is die herbruikbaar? Nee, is niet herbruikbaar. Deze niet. Maar deze wordt volgens mij inderdaad helemaal benoemd. Het concepten testen, doet een metaan raket, kunnen we betrouwbare 3D printen. De volgende, de Terran R, en R staat inderdaad voor reusable. Dat is eigenlijk gewoon een kleine versie van Starship. Die moet dat wel gaan worden. Was het bij H3 trouwens ook niet zo dat ze daar met 3D printen bezig waren geweest? Dat weet ik niet. Nou ja, goed. Maar ik denk eigenlijk dat die Terran 1 sowieso een succes wordt, omdat ze namelijk geen satelliet aan boord hebben bij de Estelandsfeer. Ja, dat is een beetje een rondesmaak. Wat ze aan boord hebben is een soort mislukte 3D print object, wat ze in het begin hebben gemaakt, wat niet helemaal goed ging. Dat is een soort symbool van nou, toen konden we het nog niet. En dat zetten we nou op die raket om te lanceren. Dat is toch wel wat beter dan je eigen autolans. Ja, dat is een beetje een stuk kaas inderdaad. Of een dure aardapps. Ze waren wel heel dichtbij. Volgens mij waren ze tot 0,7 seconden gekomen. Nou, 0,5. Het was zo van, nou, het gaat omhoog, maar blijf staan. Ik weet niet precies, maar die allerlaatste poging, wat nou de trigger was, dat die niet ging. Maar de raketmotoren waren ontstoken. En voor mij was het alleen de release van de platform, wat niet gebeurde. Om de een of andere, ja voor mij een reading ook van de tweede trap. Dat de metaantemperatuurgradiënt nog niet helemaal wat ze wilden. En daarom hebben ze hem niet gelanceerd. Dus heel voorzichtig. Dat stelt mij altijd wel positief. Zeker dat ze met zo'n splintelnieuwe raket al tot zover in de countdown komen. Zonder opzicht. En ook nog een keer, dat ze dat na die ontsteking hebben ze nog een poging gedaan. Gewoon recyclen. Recyclen en een uur later nog een keer doen. Maar toen ging het, om een andere reden gingen ze niet verder. Maar dat was ook vrij uniek, dat je dan niet denkt, oh we hebben hem een keer aangehad. Nou moeten we hem allemaal... En wellicht over twee weken kunnen we er wat meer over vertellen. Ik heb nog één vraag voor jullie. Hoe staat het met de ruimte pakken? En heeft iemand vandaag de nieuwe partij op de pak van het Actions? In deze podcast volgens mij. Ja, de livestream heeft tijdens de opnameuren gelopen inderdaad. Wat ik ervan heb meegekregen is het een reveal die eigenlijk geen reveal is. Even voor de geur dat we het hebben over de maanpakken van het Artemis programma. Die voor Actions worden gemaakt. Met veel bombarieën. En de wereld ingezien. Volgens mij werd dit al bijna twee weken geleden aangekondigd. Hoe gaan we het pakken onthullen? En wie schetste mijn verbazing dat ik een plaatje te zien kreeg. Wat in eerste instantie in een of andere Duikers pak lijkt. Want het is gelimit zwart. Dus ik had eens iets van, hoe kan dit in Godzame Ruin te pakken zijn. En pas toen ging ik de teksten lezen. Er staat iets vrij vertaald van, ontwerp van het pak is geheim. Dus we doen er een hoesje omheen. En dat hoesje ziet er futuristisch uit. En is ontworpen door iemand die ook bij de Netflix serie... Of nee, niet Netflix. Volgens mij voor Apple TV. Voor All Mankind. Bij de design van de wardrobe. Dat gaat ook over landing op de maan. Precies. Dus die heeft dat ontworpen. En het is ook nog een van de prototypes. Dit is het pak waar Artemis astronauten mee op de maan gaan landen. Maar dit is het pak niet. En ook al is het pak wel, dan mag je het ook niet zien. Al als je een Apple TV abonnement hebt. Het is een hele bijzondere. Het enige wat we erover kunnen zeggen. Ja, het verschilt van het Apollo pak. Want ze hebben eigenlijk een Russisch concept gebruikt. Het is niet meer een pak wat je aantrekt uit verschillende onderdelen. Zoals wat de voorganger van dit pak is. Want ze gebruiken nog steeds op het ruimtestation voor ruimtewandelingen. Dat bestaat uit een boven- en onderdeel. Hier gaat eigenlijk de rugzak waarin zuurstof en koeltoestanden zitten. Dat vormt eigenlijk een deur die open gaat. Dus je stapt van achter het pak in. Dat is veel simpeler. Als het goed is kan je dat ook in je eentje doen. Dus het is een wat ander concept. Maar hoe het er dus echt uitziet, dat weten we nog steeds niet. We hebben een onthulling gehad. We weten eigenlijk nog niks. Dat is toch de consequentie van de commerciële ruimtevaart. Ja, zo werkt het. Ook daar zullen wij dus de volgende keer op moeten terugkomen. Dus is dan de rest mij niet meer om jullie te bedanken. Nou, straks bedankt. En tot de volgende keer.