Artemis I eindelijk gelanceerd en groot Europees ruimtevaartnieuws!

Welkom allemaal bij Space Cowboys Nummer. Ik heb nooit een flauw idee. Luc, wat zei je? 108 staat er in de grist. 108, welkom allemaal luisteraarsen. We nemen hem vandaag op met Nick. Hi. En met Luc van den Abeelen. Hi. En met Michel van Baal, daar ben ik zelf. Nick, wat heb je bij je voor vandaag? Het is zojuist afgelopen nog op de weg hier naartoe. Het Ministeriële Conventie in Parijs met alle Europese ministers van de ruimtevaart is afgesloten met een grote persconferentie met alle bedragen van de ruimtevaart. En als kerst op de kaart zijn er nieuwe astronauten bekend gemaakt. Spannend. Nu is overigens vijf over half vijf. Op 23 november. Op 23 november, voor het geval dat u op een ander moment terug luistert. Luc, wat heb jij in namen? Iets wat ik moet aanspreken. SLS is gelanceerd. Ja. En Orion is al voorbij de maan geweest. Ja. Er valt een hele hoop over te vertellen. Vooral over de eerste bemenssemissie die een hele hoop lanseringen nodig heeft om uiteindelijk twee astronauten op de maan te krijgen. Ja, zoiets hoorde ik ook. Ik heb daar ook het nodige voor voorbij. Dus daar gaan we zo gelijk mee beginnen. Voor de rest kwam ik nog een nieuwtje tegen zelf over de Space Shuttle Challenger, waar we misschien toch, nu zult u denken, wat was daar ook weer mee? Dat was één van die tragisch afgelopen Space Shuttle lanseringen. En die was recent toch, in het nieuws is een groot woord, maar er was een nieuwtje over. Maar laten we beginnen met de maan. Ik heb een schoen opgegeten. Ja, dat was een dure belofte die je hebt gedaan, maar dat had ik niet anders kunnen verwachten. Slimme uitweg gevonden, want je hebt gewoon een chocoladeschoen opgegeten. Ja, ik zag deze aankomen. Ik moet wel zeggen dat bij de veertiende had ik nog wel zo'n soort van vertrouwen van nou, dat gaan ze niet redden. Bij de zestiende dacht ik van nou, wordt het toch wel een beetje spannend. Ik had me ook wel voorgenomen, dit is wel de laatste keer dat ik er een schoen op zet. Dat was toch één keer te ver. Maar eigenlijk is het toch wel verbaasend. Dat vond ik ook. Zonder verder hapering. Tien seconden voor de start had ik zoiets van, gaat het nou echt vandaag gebeuren? Ik had het ook niet zien aankomen. Ik had echt gedacht, nou dat gaat januari worden. Precies wat jij in een van de vorige afleveringen zei, het is juist die laatste minuten waarin inderdaad zoveel nog moet gebeuren en alles goed moet gaan en alles ging goed. Ja. Zelfs de lansering lijkt zo goed als vlekkeloos te zijn verlopen. Ja, en ik las ook ergens dat ze beiden, ze kijken altijd naar hoe nauwkeurig die in de geplande baan geïnjecteerd is. Dat klinkt een beetje smerig, maar dat is de formulering. En dat ze er echt heel dicht op zaten. Ik geloof twee meter per seconde schelden. Ja, dat is echt helemaal niks. Je hebt het even over de goede orde. Wat is het, 13 kilometer per seconde of zo? Ja, escape snelheid is 11. Ja, 11. Zal iets erboven zitten. Ja, dat is in die orde. Laten we zeggen, boven de 10 kilometer per seconde in ieder geval. Dus dan is twee meter natuurlijk wel een gewoon... Dat is rete goed gegaan. Voor zo'n stukje ouwe meuk vind ik dat toch knap. Ja, precies. Het enige wat ik rond zag gaan was inderdaad een twitter account van Nederlander Notobede. Die zei, ja, mijn bronnen vertellen mij dat de lanceertoren in heel wat minder goede staat is. Nou, daar kwamen inderdaad wat foto's naar buiten. De liftdeuren die zijn zo goed als verdwenen. Liftdeuren doen het niet. Er schijnt allerlei elektronica weggeblazen te zijn. Dus wat we gegeven is misschien maar goed dat het nog twee jaar gaat duren voor de volgende opstapel staat. Want ja, krachtige raket. Daar willen we de conclusie kunnen betrekken. Dan is het ook altijd een beetje de vraag waar dat dan door komt. Want bij zo'n lanceering is het ook nogal zo dat er een combinatie is tussen stuwkracht en waterkracht. Want er wordt heel veel water op zo'n platform gespoten om de trillingen van de raket te dampen. Dat heeft al effect op de lading van de raket, om het zo maar even te zeggen. En waar het nou precies door kwam dat die lanceertoren beschadigd was, ik zag er ook foto's van. Ik denk nou, dat ziet er inderdaad best een stuk uit. Ja, best wel. Nou ja, het is juist die waterspray die ze gebruiken. Dat is ook een van de camera's wel flink in de weg. Vond ik, ontbranden van de motoren. Dat zag je niet. Dat is alleen een hele grote douchkraan die er niet is opgepast. Maar ja, goed. Verder is hij dus inmiddels, na iets meer dan vijf dagen, heeft hij zo'n rondje achter de maan getrokken. Het Orion ruimt de schip. Op tijd ontbrandt om in een hele ingewikkelde baan terecht te komen. Een distant retrograde orbit. Precies. Het is heel gek als pakket die sliert, gaat hij rondom de maan. Doen totaal iets anders dan wat met Apollo altijd het geval was. Ja, opzich hangt het er een beetje van af van je kijkt. Als je meekijkt naar hoe de maan onder de aarde draait, dan ziet het er heel raar uit. Maar als je alleen kijkt naar het perspectief, dan is het eigenlijk gewoon een redelijke, net halve cirkel als het ware die hij om de maan heen maakt, op een grote afstand, nadat het ook een distant orbit heet. Hij draait dan retrograde tegen de baanbeweging van de maan zelf in. Dus de maan beweegt de andere kant op eigenlijk als je het als een klok ziet. En die baan is in zekere zin bijzonder. Ik weet niet aan m'n hoofd, maar van wat ik eerder had gehad, dat die één keer door een missie eerder gebruikt is. Omdat er gewoon heel weinig stabiele manen zijn. Ik zag wel trouwens dat NASA claimde dat het de verst van de aarde verwijderde man-rated capsule was. Dat dat ook meteen werd betwijsd. Ze waren iets vergeten. Ja, vertel. Van welke Apollo landing weet ik niet meer. Apollo 10. Ik las je inderdaad Apollo 10. Ja, ja precies. Dat was dan de repetitievlucht voor de landing. Toen ze eenmaal klaar waren met het maanlandingsvaartuig is de stijgtrap daarvan in een balende zon gebracht. Dat is toch echt verder weg dan wat Orwellian tijdens deze vlucht aan het doen is. Ja, het was ook een beetje een kunstschip. De man-rated... Er zit niemand in natuurlijk. Dus het is nog steeds wel... Wat was het ook weer? Een van die Apollo vluchten waarbij de degenen die achter bleef, de meest geïgurleerde mens van... Dat je al de hele aardbevolking in zijn blikveld had toen die letterlijk... Dat is een hele lekkollins geweest. Dat moet ik ook wel zeggen, dat vind ik ook wel een beetje dat ik het gevoel heb het wordt op die manier... Ja, het is natuurlijk altijd wel een beetje, maar het wordt wel gehypt. Maar werden jullie er nou echt opgewonden van? Ik ben je een beetje naar het vragen maar je begrijpt wat ik bedoel. Maar deed het iets met jullie? Was dit een emotioneel moment? Nick, wat is voor jou? Ik had het misschien meer verwacht. Ik ben zelf in 30 nu in 1992 geboren dus de hele Apollo saga heb ik niet meegemaakt. Wij ook niet hoor. Ik kan me Apollo 17 herinneren. De dansende astronauten op tv. Daar ken je natuurlijk de beelden van mensen met miljoenen miljarden voor de tv op allerlei feesten en partijen en alles bij elkaar komen en dat was natuurlijk nu helemaal niet. En misschien dat we ook al een beetje in dood zijn geweest met alle SpaceX lanceringen over de afgelopen paar jaren. Dat er van weer een lancering maar eindelijk weer terug naar de maan sinds 1972. Dat is toch wel een groot belangrijke iets en hopelijk dat het er nu eindelijk wel doorpakt. Dat is natuurlijk een beetje het punt. Het gaat echt nog best wel heel erg lang duren voordat je daadwerkelijk bij een echt bemannde vlucht bent. De laatste tijd best wel veel weer bij de maan geweest. Dus in die zin is het ook wel... Nee, het is grappig dat als ik nu kijk naar mijn eigen soort van wouwgevoel, dan was ik eigenlijk wouwig bij Capstone. Die kleine koelkasten die ook trouwens twee dagen later en na die lancering bij de baan een maan aankwam. Daar hebben we het al kwijt over gehad. En die moet dan die bijzondere baantesten die ze uiteindelijk voor Gateway, voor het maanstation, willen gaan gebruiken. Dat die naar een heleboel gedoe. Die zijn een paar keer kwijt geweest en die heeft wat loppers tuimelen waar ze van alles mee aan de hand was. Dus dat lukte niet echt lekker, maar die hebben ze uiteindelijk in die, wat is het, near-vector lingler. Heel low orbit. En dat is een heel... Dat vind ik, gevoelsmatig heb ik veel meer wouw bij, eerlijk gezegd, dan bij wat... Nou, als ik heel eerlijk ben, antieke shuttle hardware waar ze de shuttle van afgehaald hebben. Want zo verkoelt het wel. Ik doe daar helemaal mensen onrecht mee. Sorry als ze luisteren, sorry. Ik had wel iets van... Eigenlijk de foto's die mij dus het meest deden van deze lancering is één shot dat ook prominent op de NASA-pagina stond. Dat was niet de raket in beeld, maar de mensen die ernaar stonden te kijken. Ik denk dat het een kleine VIP-tribune is geweest. Ik heb zelf het voorrecht gehad zes space shuttles te zien vliegen. En als je daar staat, doet het sowieso iets met je. Want geen foto, geen film doet recht aan wat je daar ziet. Vervolgens voel je het dus ook nog eens een keertje. Je voelt de lucht in je longen trillen. En dit is, dat vergeten we ook nog eventjes, misschien maar voor heel kort, maar het is de krachtigste raket die ooit gevlogen heeft. Dus het spektakel daar is enorm geweest. Ja, aan een kant heel erg mooi dat het een nachtlansering was. En dat het voor ons op een prettig tijdstip was. Voor ons zeker. Voor ons was het drie uur s'nacht geweest. Ja, precies. Ik vond het ook wel opvallend dat ze hier toch mee door zijn gegaan. Want naast NASA had ze iets van we doen liever een daglansering, want dan kunnen we in ieder geval op de beelden ook zien of alles goed functioneert. Nou helaas hoeven ze geen postmortem te doen en de beelden naar te kijken, want het ding functioneerde prima. Maar ja, het is minder wow, maar dat heeft voor mij ook gewoon mee te maken dat er nog geen mensen aan boord zitten. Dat dacht ik ook net toen je dat zei, want ik heb ook het voorrecht gehad dat een aantal lanseringen van verschillende types echt fysiek te mogen hebben bij omronde Arian 5, maar ook in de tijd dat ik stage liep in Franschiaan aan Arian 4. En zeker raketten met vaste boosters is heel indrukwekkend qua enorme... Het gaat letterlijk door je heen. Kijk zo'n kerosinemotor van Soyouz bijvoorbeeld, dat knettert echt. Dat is ook wel gaaf ergens, weet je. Maar dat is niet die enorme brom van die boosters. Die bulden erin. Ja dat is echt... Je denkt eerst in stand, dan denk je, wat sta ik ver weg? En dan denk je, oeh, waar sta ik eigenlijk dichtbij? Maar inderdaad op het moment dat je weet dat er iemand bovenop zit, dan wordt het wel... Ja, dat was natuurlijk ook niet zo. Nee, nee, precies. Dat gaat dan nog eventjes duurder. Nou misschien, wat dat betreft, eventjes leuk als jullie het goed vinden om te kijken wat gaat Artemis nou eigenlijk doen. Het belangrijkste van deze vlucht is eigenlijk testen van het hitteschild. Als je van de maand terug komt vliegen... Dat moet nog op het moment dat wij het opnemen. Inderdaad, op 11 december gaat dat gebeuren. Dan moeten de Orion Capsule weer terugkeren en volgens mij ergens in de buurt van Hawaii, in de stille oceaan, landen. Je komt veels met een hogere snelheid terug van de maand dan bijvoorbeeld van de International Space Station. Nou, daarvoor is deze vlucht bedoeld om te kijken van, gaat het ontwerp van dat hitteschild het eenmaal houden? Vervolgens blijft het twee jaar stil. De volgende SLS moet inderdaad nog afgebouwd worden. Die is nog niet eens helemaal klaar. Maar inderdaad... Maar nog even, voordat je daarheen gaat, één ding ertussen nog. Het is namelijk dat het hitteschild inderdaad altijd een heel spannende is. Maar wat ik ook altijd wel fascinerend vind aan dit soort dingen is, het is niet alleen dat hitteschild wat er om gaat, maar ook heel precies de hoek waarmee de atmosfeer binnenkomt. En dat komt heel erg precies, zeker bij die hoge snelheid komt dat heel erg precies. Als je dat namelijk, als dat afwijkt om het ware, dan krijg je het effect dat zo'n capsule als een soort steentje over die atmosfeer gaat stuiteren zeg maar ja en dan nou ja, er gaat waarschijnlijk wel een doodje erin zitten. Maar de G krachten zijn gigantisch volgens mij die daarbij vrijkomen. En als je te stijl gaat dan verbrand je. Dus het moet niet stijl genoeg onstuitig zijn. En dat window, ik weet niet uit mijn hoofd, maar het is volgens mij een graad of zo. Het is heel klein. Heel weinig. En dat moet precies goed, want anders loopt het verkeerd af. Dat maakt het op twee manieren ook spannend. Volgens mij is die die zogenaamde skip re-entry, zoals ze dat dan noemen, wel onderdeel van hoe Orion normaal gaat terugkeren. Ze hebben hem erop gedimensioneerd. Volgens mij kan ik me dat herinneren. De Russen hebben dat met hun zons in de eind jaren 60 ook gedaan. Dat lukte toen grotendeels. Maar ja, voor een bemanning wordt dat wel een hele spannende terugkeer. Als het onbemand is, is het een prima manier om snelheid kwijtraken. Want het verdraagt enorm en je kan daarna hopelijk dan met veel minder snelheid die atmosfeer in. Ik heb het niet scherp hoor, maar ik heb het ook niet naar gekeken, maar dat de G-krachten die daar normaal gesproken bij kwamen, de belasting wel echt gigantisch is. Als je dat bij mensen moet doen. Nou, precies. Maar ga door. We gingen naar Artemis 2. Ja, precies. Die heeft wel astronauten aan boord. Niet eerder dan mei 2024. Als we daar jouw witte op loslaten. We mogen blij zijn als het nog in dat jaar gaat gebeuren. Dat wordt, om het maar heel erg te bagatelliseren, een rondje om de maan kijken of alle systemen het doen en inderdaad die terugkeer weer te oefenen. In 2025 ergens zou dan Artemis 3 moeten gaan en dat zou dan de eerste landing op de maan worden. En die datum is heel zacht lijkt me. Absoluut. Want op dit ogenblik staat eigenlijk het Lunar Starship van SpaceX gepland om de landing te gaan uitvoeren. Dat ding bestaat niet. Die moet überhaupt nog gaan vliegen. Nou ja, er is wel een ander onderwerp voor een lander van bedrijf Dynetics. Een contract wat ook met heel veel gedoe tot stand is gekomen omdat politiek vond dat alle kaarten op SpaceX zetten misschien niet zo slim. Ga dan maar een tweede contract aan. Dat toestel is een stuk eenvoudiger. Zou ook gewoon met een SLS geconceerd kunnen worden. Maar ook dat, er is nog niet eens een prototype van gebouwd. Dus het wordt een enorme uitdaging om dat voor elkaar te krijgen. Nou, dat wordt sowieso een interessante voorspelling. Want het opmerkelijke van dit bijzondere van zo'n SLS project is vooral hoe lang dat allemaal niet duurt. Dat je ook denkt, de tweede als dat al 25 is, even ter vergelijking, SpaceX is een vermoeidende vergelijking, maar toch, die doen een raket per week. 25 is optimistisch, weet je, en die andere is 28 waarschijnlijk al optimistisch. Het tempo waarin SpaceX ontwikkelde is zoveel hoger. Dat zou mij niet verbazen als we straks met de situatie zitten dat ze daar zeggen van nou, schiet op met die SLS. Wat denk jij, Nik? Wie gaat er eerst? Wie is er eerst klaar voor die landing? SpaceX of SLS? Ja, ik denk wel SpaceX dat die het gaan winnen. Dat is precies wat je zegt, dat hun productiemogelijkheid zoveel hoger is dan SLS. Ik blijf het maar niet snappen waarom SLS er twee jaar over doet om één raket te bouwen, terwijl een naad SpaceX, die heeft er 25 klaar liggen, en nog een soortje in refactoring. Dat is politiek vooral. Ik blijf alleen zo'n onderbuikgevoel hebben van het hele systeem moet zich echt vanaf het fundament nog gaan bewijzen. Kan je een starship ongeschonderde aardatmosfeer binnenkrijgen? Vervolgens, het ding heeft zo'n gigantisch volume, dan moet je ook nog even je leefsystemen in gaan bouwen, communicatie. Volgens mij is daar nog helemaal niets van gebeurd. Dus er zijn nog zo ontzettend veel hurdles die daarvoor komen. Het punt is ook, ik ben een heel intrigerend plaatje tegengekomen over Artemis 3. Als ik goed tel, zijn dat zeven raketlanceringen die er nodig zijn om twee astronauten op de maan te zetten. En dan heb ik toch inderdaad wel zoiets van, jongens we hebben dat met Apollo toch een heel stuk evenaliger kunnen doen. Dat had een hele andere achtergrond en scope. Maar hier begint toch wel een beetje te twijfelen aan, is dit nou de manier waarop het gedaan zou moeten worden? En misschien is die andere lander dan wel veel en veel eenvoudiger. Nou ja, ik denk dat de vraag in al eerlijkheid nog steeds serieus is, weet je, gaat deze landing, niet eens zozeer wanneer, weet je, gaat het nog dit decennium gebeuren, dat is al een vraag, weet je wel. Maar gaat het zo gebeuren zoals ze het nu voorzien? Ik heb daar heel hard hoofd in. En ik heb zelfs twijfel, maar ja, nu ik mijn schoenen op heb moet ik voorzichtig zijn, maar ik heb zelfs twijfel of ze het uber had gaan doen als het op een gegeven moment die komt. Weet je, Artemis 1 is makkelijk, Artemis 2 is, of nee dat is niet makkelijk, maar Artemis 1 hebben we gehad, Artemis 2 is relatief makkelijk vergelijken met Artemis 1, als je Artemis 1 al kan. Maar die stap naar 3, nou ja, de 2028 lijkt me al optimistisch eerlijk gezegd. Nou ja, het punt wat er dan bij komt is dat misschien letterlijk de geschiedenis zich wel een beetje gaat herhalen, want China heeft natuurlijk ook gezegd van ja, in de 30's gaan wij ook Chinezen op de maan zetten. Misschien dat Amerika zich daardoor laat opjutten. Want ja, als je kijkt, het gaat niet alleen maar om de SLS en een lander, maar er gaat een enorme infrastructuur gebouwd worden. Er zijn al drie contracten voor verschillende onbemanne landers. Europa is met iets bezig. Wordt ook vandaag tijdens de conferentie nog genoemd. We hebben ook nog een project om navigatie en communicatie rondom de maan te faciliteren. Er zijn ook al inderdaad heel veel commerciële bedrijven, min of meer afhankelijk van die contracten. Dus de vraag wordt inderdaad, in hoeverre is NASA straks gedwongen om ermee door te gaan? Of gaan er totaal nieuwe samenwerkingsverbanden plaatsvinden? Nou ja, die dit project gaan inhalen. Dat denk ik eigenlijk. Ik denk op zichzelf wel dat het gaat gebeuren. Maar ik denk dat de ontwikkelingen in het veld momenteel zo snel gaan dat dit gewoon te langzaam gaat. Tegen de tijd dat we bij SLS 3 überhaupt aankomen is het te lang ingehaald door de realiteit. Ja, precies. Dat grapje is dan moeten ze door de Chinese douane om daar te mogen komen. Ja, het is planning. Planning gaat inderdaad in ieder geval door tot Artemis 9. Dan moeten ze ook met hun rovers aan de gang en dat soort zaken. En de basis op de Zuidpool eigenlijk al half in de steiger staan. Minimaal twee Amerikaanse presidenten wetten. Precies en daar wil het toch ook nog weleens stuk lopen. Artemis 9 zijn we in 2034. Planning van vandaag. Tegen die tijd kan er wel vier... Die nul door een 1 verwangen. Ja, laten we in ieder geval genieten ook zeker van de ontzettend mooie plaatjes die het oplevert. Want op onze zonnepanelen op Orion hebben ze een paar aangepaste GoPros die schitterende plaatjes opleveren. Het ruimte schip met de aarde op de achtergrond vlakbij de maan. En via de NASA site kan je het inderdaad ook gewoon continu volgen. De camera's staan niet al door aan, maar wel heel erg veel. Dat is wel mooi. Dat kost na verhouding niks meer. Dat is inderdaad wel mooi. Overigens inderdaad om even het bruggetje van de onzuur te maken. Ik las op Mastodon. Mastodon, daar zit ik op. Wauw! Mastodon? Ja zeker. Obradstrijdend? Ja, nee precies. Je weet me nooit. Nou ja, de niet-commerciele variant van Twitter, ik kan het aanbevelen hoor. Zeg maar Cowboys zit trouwens ook op Mastodon. Is dat voelzakelijk? Ja, ja. Dat is geweldig. Wij gaan mee met de tijd. Maar daar zit ook iemand van de radiotelescoop in Dwingelo op. En die laat af en toe zien wat ze met de amateur's, het zijn professionals maar goed, ze zijn vrijwilligers, met de oude radiotelescoop doen. En die volgen dus met de oude radiotelescoop nog steeds deze missie. Ook doen ze samen met NASA. NASA stelt ze op prijs. Dat is gewoon data verzameling van wat horen zij aan een signaal en wat zien ze. Ze konden dus, al toen die achter de maand keek verdwenen, dat is altijd een beetje spannend, bij het signaal kwijt komt hij dan nog wat terug. Niet heel spannend, maar toch altijd even billen knijpen. En zij zagen hem dus eerder, omdat wij op een andere plek op de aarde zijn. Dus zij zagen hem eerder terug dan we. Maar daar zitten er een aantal mensen die bij Astrol werken verderop, zeg maar de professionele radiotelescoop, maar die onderhouden en bedienen nog steeds het oudje wat bedwingeloos hij staat. Die gebruiken ze dus voor dit soort dingen. Trouwens is het sowieso leuk, maar je in de buurt gaat er langs voor allerlei educatieprojecten ook. Dat zijn mensen die professioneel werkbaar zijn, werkzaam zijn in deze business, maar die doen dan vrijwillig. Onderhouden ze dit stukje ruimte historie eigenlijk. Ook een van de twee locaties ter wereld waar het zonnestelsel op schaal staat. Dus vanaf de parkeerplaats loopt je naar Vmd. Kam Westerbork, dan loop je vanaf de zon tot aan, ik weet niet, volgens mij staat Pluto er nog steeds. En trouwens één van de weinige plekken in Nederland waar officiële bordjes staan dat je je telefoon uit moet doen. Dat is een radio-stilstil omgeving. Ik heb wel eens begrepen dat het eigenlijk al een hatseke achterhaald is, dat het niet meer echt nodig is. Dat kan me wel een beetje voorstellen, want die signalen zitten letterlijk overal in de etal momenteel. Dat ze bij de Stadens Bosbeheer wel fijn vinden voor de rustervaring om die bordjes gewoon te laten staan. Dus dat is eigenlijk stiekem als een soort tekst. Voor de ervaring daar maakt dit het allemaal alleen maar spannender en echter natuurlijk. Ik denk dat er in dat bos heel weinig mensen rondlopen die dat werkelijk hun telefoon uitzetten. Maar goed, dat even te zeggen. Je stort dan de opnames. Ja precies. Ik heb nog een maanddingetje. Hebben jullie nog een maand? Nee. Dat was nog een maandding over de cubesats. Ik las, want we zaten aan boord van SLS, daar is weinig aandacht voor geweest, maar een aantal cubesats. Ik las dat er, we zullen het ook even in de shownote zetten, maar dat ze nog niet allemaal ET phone home gedaan hebben. Dus er zijn er een aantal die zich niet gemeld hebben of niet op de goede manier gemeld hebben. En dat blijkt te komen las ik omdat ze de batterijen van die dingen niet konden herladen toen die terug in de in de base stonden. Dus ze hebben hem teruggerold, maar dat konden ze niet meer bij. Dus die dingen hebben daar in feite de hele tijd op battery power gestaan. Dus waarschijnlijk had een aantal daarvan gewoon te weinig batterij over. Dat is ook wel zonde. Ja, in Japanse landen die een soort nano landen zou doen waar volgens mij er geen goed nieuws van kwam. Landing zit er in ieder geval niet meer in, had ik begrepen. Nee, dus gooi het ook in de shownote, dan kom er ergens een handig overzichtje tegen waar je per cubesat kunt zien hoe de status was. Maar dat is natuurlijk ook zo. Er zaten er nog deze 10 en ze waren best innovatief met ruimtezeeltjes, van zonnezeeltjes tot tussen, geloof ik. Best wel interessante dingetjes tussen. En die zijn in het PR geweld een beetje ondergesneeuwd, maar toch wel aardig om even in de gaten te houden. Nou, de afdeling Maan. Dat was bijna een special. Ja, een boel over het bespreken. Maar laten wij naar de afdeling Europa gaan. Want jij hebt Nick de persconferentie van ESA gevolgd, was een ministeriële conferentie. Ja, dus inderdaad, ter verduidelijking, elke 3 jaar vindt de ministeriële convencie plaats, waar alle Europese ministers die met ruimtevaart te maken hebben, meestal is dat economische zaken, maar dat kan ook financiën zijn, of gewoon pure de head of state. Die komen bij elkaar ergens in een plaats in Europa om even de budgetten met elkaar door te bespreken. En dit jaar was het weer. Dit jaar was in Parijs, in het, we moeten even goed kijken in het Grand Palais de, natuurlijk alles weer weg. Dat is leuk. Dat is altijd leuk als dat live gebeurt. Grand Palais de Enfemaregne, mijn Frans is geweldig, zoals je hoort, in Parijs. En er is eigenlijk best goed nieuws naar buiten gekomen. Er was 18,5 miljard euro gevraagd en er is uiteindelijk 16,9 miljard toegezegd. En dat is eigenlijk, dat klinkt als een verlies, maar dat is eigenlijk standaard procedure. Ze vragen altijd te veel en dan kunnen ze altijd op een bepaald niveau kunnen ze krijgen. En dit is 17 procent meer dan de vorige in 2019. Dat is al een hele winst. Als je de inflatie eraf haalt, maar goed. Houd nog steeds 7 procent over. Ja, precies. En dit geldt voor de komende jaar. Dus niet voor volgend jaar alleen, maar het zijn allemaal projecten die dan over de... Ik zou zeggen, het zijn voor de agenda 2023, 2025 en een aantal projecten die nog verder naar lopen. We hebben net al eventjes, om even terug te komen op de maan, een van de missions die ze hebben aangekondigd was de IELT-3. Dat is een logistisch lender die in early 2030 een grote, ongeveer anderhalf tot 1,7 ton aan massa naar de maan zou moeten kunnen brengen om daar dus de maanbasis op te bouwen of andere... Vanuit die gatewaybaan. Dus vanuit de baan om de maan moet je naar beneden kunnen. Ja, het is een soort grote vrachtwagen die de boel daarheen kan brengen. Ook een heel mooi nieuws. We weten wel natuurlijk dat het ISS zou in 2024 eigenlijk een contract zou aflopen. Europa heeft nu gecommit tot en met 2030 om in ieder geval het Europese deel levens te houden en in gebruikbaar. Dus ook dat is weer goed nieuws. Ja, waarin er zaten nog onderwerpen in tussen die voor Nederland specifiek belangrijk waren, dat je zo snel... Ja, het is net gebeurd dus ik snap dat het dan moeilijk is. Het is net gebeurd dus ik heb een hoop snel opgeschreven. Er zijn een hoop missies, vooral telecommunicatie wordt een hele grote. De IRIS mission, een missie voor secure connectivity zoals ze dat noemen. Dus eigenlijk gewoon een andere mogelijkheden ons niet kunnen afluisteren in militaire en overheidscommunicatie. Nou, contracten zijn nog niet uitgedeeld, maar daar zijn we als Nederland er redelijk goed in. Dus daar is best een grote kans dat wij daar ook contracten in gaan krijgen. Ik las trouwens ergens dat de EU zich daar ook intensiever mee gaat bezighouden. Dat is altijd een beetje een ingewikkelde. Als de EU zich met ruimtevaart bezighouden, gewoon een simpel weg omdat de financieringstromen anders lopen. We hebben het wel vaker over gehad, maar bij ESA heb je het return, the due graphic return principe. Dus je stopt op alle geld en hoeveelheid komt terug. Na verhouding krijg je opdrachten terug in hoeveel je investeert. Dat is bij de EU niet zo. Dat betekent dat landen soms belang hebben om het dan wel over de ene lijn, dan wel over de andere lijn te willen organiseren. Is dat, zit dat, speelt dat hier ook denk je? Dat speelt wel deels. De hele Iris II mission is ongeveer gebruggeteerd op ruim 6 miljard euro. ESA heeft nu voor ongeveer 750 miljoen euro daarin bijgedragen. Dus dan sneest er een goede ruim 5 miljard over dat voor de EC openstaat. Dat zijn nog weer leuke stromen. En wat helemaal leuk was, er kwam een leuke vraag vanuit het journalistieke publiek. Meestal vrij deskundige mensen. Bij de EC, de Europese Unielanden, waar bijvoorbeeld onder andere nu Engeland niet meer in zit, maar Engeland zit nog wel in ESA. En toen was de vraag van zijn er ook non-EU landen die zich hebben ingeschreven om hiernaar mee te doen. En toen kwam de vraag terug, ja, andere non-EU landen hebben zich ingeschreven. Dus ik vraag me ook heel erg over hoe dat nou weer zit. Nou, er zijn er traditioneel een paar die non-EU landen, bijvoorbeeld Canada is ook een land dat best wel vaak aan ESA projecten deelnemt. Ja, dus dan heb je eigenlijk geen stemrecht, weet je, maar je mag wel participeren. Dus op basis van die geographic turnregels. En dat zou heel goed, ik weet niet of in Engeland mee bedoeld wordt, dat hebben ze niet behandeld. Nee, dat hebben ze niet behandeld. Maar dat zou natuurlijk kunnen en dat ligt natuurlijk, zal in Engeland vast heel gevoelig liggen. Maar het kan voor Engeland een soort vergelijkbare status krijgen, waardoor ze ook toch kunnen meedoen, maar dan liever via de ESA-lijn in plaats van via de EC-lijn. Ja, het wordt wel, het eigenaar blijft de EC. Dus dat is nog leuk om te kijken hoe ze dat dan maken. En zeker als het over, in feite toch ook over defensie gaat, want ik begrijp dat dat voor een belangrijk deel een component is. Wat sowieso voor ESA altijd een domein is geweest waar, nou ja, dat schoof altijd wel een beetje, maar dat lag heel gevoelig, weet je. Het was echt altijd een civiele, ik heb er tien jaar gewerkt, disclosure, een civiele organisatie. En dat is met de komst van navigatie, wat natuurlijk ook heel veel EU in zit, is daar natuurlijk al wel, nou ja, daar is al wel wat, dat was natuurlijk ook een project. Dat ontstond het fenomeen dual use, weet je. Dus dat werd niet meer zo heel strak, maar het blijft natuurlijk in de basis wel een civiele organisatie. En voor de EU is het wel makkelijker, weet je, om echt specifiek dingen op te pakken met die in hoofdzaak misschien een defensie component hebben. Ja, nou, een opvallend dingetje wat ik nog heel eventjes lang zag komen is dat Frankrijk dus niet langer de grootste financiële geldschieter is van ESA, maar Duitsland dat nu is geworden. Nou, dat waren traditioneel natuurlijk altijd de top drieën, dus traditioneel inderdaad Duitsland, Frankrijk en Italië. Dat zijn wel de, maar Frankrijk, en is dat vanwege de, Frankrijk zat traditioneel altijd heel erg in de arianen projecten, zeg maar, in de launchers? Is dat even daarmee te maken? Ik heb alleen deze gevolgstrekking gezien, waar het precies in de programma's verschilt, dat weet ik nog niet. Het is wel waarschijnlijk omdat de arianen zo vertraagd is en toch maar een DLR in Duitsland is echt wel heel erg bezig met allerlei scientific missions, maar ik heb hier de cijfers voor me. Frankrijk die doen nog steeds 3,2 miljard euro bijdragen en Duitsland 3,5 miljard. Dus het is ook niet dat ze heel weinig bijdragen, maar ze zijn niet meer de grootste. Ze zijn betragen waar wij als Nederland nog niet zo goed aan kunnen tippen. Nee, dan worden we redelijk wit om de neus als we dat moeten betalen. Frankrijk, want in Italië, zoals je net even zei, was de derde die doen 3 miljard en daarna zakt het heel hard terug. Spanje waarschijnlijk. 2 miljard wordt neergeschaald. Dan is de United Kingdom de vierde met 1,8, 1,9 miljard. Ja, maar die waren altijd wel relatief wat groter. Ja, ga door. België is de vijfde met 946 miljoen en dan komt Spanje met 932. En wij als Nederland toch kleiner dan België, hebben ongeveer de helft van België met 465 miljoen. Nou, dat is traditioneel al heel lang zo. Dat heeft ook wel deels te maken met het feit dat we echt een dienst economie hebben. En België heeft wel veel meer een productie en een maakindustrie, zeg maar. Dus het is een stuk aantrekkelijker ter zaak is om, even los van het feit dat het ook wel te maken heeft met politieke keuzes. Laat ik het maar zo even stellen, maar traditioneel zit hier ook wel een soort van, ja, wat zijn de pijlers van je economievraag onder? Door die Tuberific return. Maar interessant dat Engeland dus ook nog steeds zo groot meedoet. En ook nog een ander interesse vond ik Zwitserland. Die is natuurlijk geen EU, altijd een beetje wij Zwitserland, wij zijn een beetje lekker zelfstandig, maar die nog 634 miljoen aan bijdrage. Dat vind ik flink. Ja, die hebben ook een bepaalde soort industrie die best interessant is. Ja, ja, ja. Je bent goed in spullen. Ja, nou ja, precies. Met precies die apparatuur, dat is werk zijn, die reputatie hebben ze. En de hele saaie vraag, het general budget en het algemene budget dat verplicht is, is het, weet je, daar iets anders omhoog gaan? Want daar wordt namelijk de wetenschappelijke programma's uitgefinancierd. Ja, het scientific program is 3,2 miljard euro geworden. En volgens mij is dat, dat had ik wel ergens staan, is wel omhoog gaan. Ik heb alleen niet precies... We zetten het in de snowdrift. En dan hebben we natuurlijk altijd de intercelste PR-vraag, er was iets met astronauten? Ja, er waren dus een nieuwe klas astronauten aangekondigd. En daar zit een Nederlander in? Nee, helaas. We hebben een, ik ga even het namenleidje erbij pakken, wel een Belg. Oh, en een ander met een hele Nederlandse naam. Ik weet ook even of ik het goed heb gezegd. Arno Prost, maar dat is een reserve astronaut, om even dat te duilen. Er zijn 16 man gekozen, waarvan er één een para astronaut was. Dus een astronaut met een disability, een lichamelijk handicap. Dat kan zijn een beenmissend of een lengteverschil in je benen. Een andere handicap dat niet zou moeten uitmaken voor je werk, voor je functioneren. Die benen zitten alleen in de weg. Je zou ze beter niet hebben. En als astronaut heb je er weinig aan. En dat is de Engelse John McFar geworden. En van de overige 15 zijn er tien reserve en vijf career astronauts aangekondigd. De career astronauts die beginnen eigenlijk bijna direct aan hun training. Die gaan dus een jaar naar Keulen toe, waar het Estonautraining Centre zit. Dat zijn Sophie Adeno, een Franse helikopter testpilot voor Airbus. Real ride stuff, noem ik dat precies. We hebben Pablo Alvarez Fernandez, een aerospace engineer voor de Airbus structural engineer uit Spanje. Tegenwoordig werkstam in Qataf. We hebben Rosemary Coogan, zoals ze zelf zei, European but UK. Wat een excuus is. Je zit ook heel veel politiek in. Werkzaam voor CNES, de Franse spelstuk. Ook nog. We hebben nog Raphaël Leguwa, dus dat is onze Belg. Je zou niet zeggen wat zijn naam is. Iets wie aan zijn roets. Dat heeft niet geen klap. Hij is een bio-mechanical engineer. En dan hebben we tot slot Marko Sieber uit Zwitserland, die een medical emergency doctor is. Niemand uit Oost-Europa, dat verbaast me. In de geserve ploeg zitten er wel een paar bij. Er zijn geen nationaliteiten genoemd. Ik weet dus niet of Arno Prost, dat klinkt heel Nederlands, of die Nederlands is. Er zit ook een stukje politiek achter, denk ik. Alles wat ik nu ga zeggen is speculatie. Maar je moet natuurlijk mensen hebben die er geschikt voor zijn. Als je 66.000 kandidaten kunt kiezen, dan zijn er veel mensen geschikt voor. Maar daarna komt er op een gegeven moment altijd een politieke component in. Die heeft altijd uiteindelijk met geld te maken. Ik kijk er niet van op dat er een Engelsman tussen zit. Want je wil Engeland ook in financieel zin graag blijven binden. Er zit ook wel een slimmigheid in die reserve astronauten. Dat is eigenlijk een financieel ultimatum. Die carrière astronauten hebben je gewoon nodig. Die reserve astronauten krijgen een plekje als jouw thuisland in voldoende mate geld opmoest. Dat is wel de truc. Maar wat mij het meest eigenlijk verbaast is dat er bij die carrière astronauten niet een klein nieuw land tussen zit. Want volgens mij de landen die jij noemde hebben allemaal ooit astronauten gehad. Dat telt wel. Zwitserland ook. Kloot Nicollet. Lang geleden. Die je aardig vindt. Maar lang geleden. Maar ik zou wel verwachten dat er ergens toch nog een Est of zo. Die zit misschien inderdaad in die ploegvang. Maar ik vind het wel een hele opmerkelijke constructie. Dit heeft Esa nooit eerder gedaan. Dat was altijd gewoon vijf of zes career astronauts die allemaal een vlucht kregen. De huidige klas heeft allemaal twee vluchten gehad behalve Tim Pieck. Het is mij niet duidelijk of hij inderdaad nog een kans gaat krijgen. Maar inderdaad toen daar letterlijk het gordijn omhouwen ging dat hele platform stond vol. Ik had zoiets van wat gaat hier gebeuren. Maar wat moet Esa inderdaad met zoveel reserve astronauten? De landen verleiden om te investeren in bemannen ruimtevaart. Dat is uiteindelijk wel de lokroep. Dat gaan ze nooit zeggen natuurlijk. Maar ik denk dat is toch wel een beetje de onderliggend mechanisme. Op het moment dat je een astronaut hebt dan daarmee met die selectie creëer je toch wel wat commitment aan bemannen ruimtevaart. Dat wij er twee hebben en dat de laatste ook nog twee keer heeft gevlogen. Als ik kijk naar ons commitment eerlijkheid is dat best een dissonant in hoe dat normaal werkt. Laat ik zeggen ik gun het de man van harte. Maar politieke gezien is wel een beetje raar. Volgens mij doen we het human and robotic exploration. Daar valt de astronaut onder. Dat is dit jaar ook weer verhoogd naar 2,7 miljard. Dat is een flinke bag. Volgens mij doet Nederland daar nauwelijks aan mee. Dat is toch een aardige als we terugkomen naar de G-return een beetje waar je astronauten vandaan moeten komen. Je hebt nu natuurlijk wel dat als land als je inderdaad zo'n reserve man of vrouw hebt ja potentieel kan die naar de maan vliegen. Voor het prestige van je land doet dat natuurlijk ook best. Dan vind ik het ook opmerkelijk. Is dat toch geen Fransman volgens mij tussen? Misschien dat die nog opkrassoneel zijn. De Franse Sofie Ardenoua die was Frans. De logica die je van dicteert dat je Duitsers, Fransen en Italiën hebt. Ja precies. Dan zijn er dus geen Duitsers in de verkeerde. Misschien zijn ze nog operationeel een tijdje. Dat zou kunnen. Het wordt wel verwacht dat deze nieuwe klas vanavond naar het ISS gaat gaan. Als er Europese astronauten naar de maan zouden gaan dan zal dat eerder uit de huidige klas. Misschien dat daar nog de... Is dat directeur Aspacher machte nog inderdaad een opmerking richting Pesquet dat die heel graag naar de maan zou willen en misschien wel de eerste mens op Mars zou worden. Maar ik heb de indruk dat de Duitser Gerst en Pesquet hele ogen hebben gegooid qua gewoon operationeel hele goede astronauten. Dus die zie ik inderdaad nog wel voor een derde keer vliegen en misschien wel aan bord van Artemis. Dat is natuurlijk ook zo een beetje tegen de reputatie of de beeldvorming in. We verwacht eigenlijk dat de astronauten zijn jong, fit. Je hebt dat rijtstuffig gevoel van piloten van een jaar of 30. Maar de realiteit is natuurlijk dat heel vaak gaat het om 50'ers die alle rustervaringen meebrengen om dat te kunnen doen. Dat is ook een van de redenen waarom die astronautenselectie zo streng is. Wij niet Luc, maar Nicky die zou er misschien nog best doorheen komen. Maar het gaat er niet om of jij nu in staat bent een astronautenbed te zijn. Het gaat om of jij in staat bent om op je 50'ste nog een astronauten te kunnen zijn. Dus die topfitheid heeft veel meer te maken met hoe lang. Want we gaan verschrikkelijk veel geld in Nicky investeren. Als hij op z'n 45'ste hartproblemen gaat krijgen, ja, dat is een enorme kapitaalverlies. Dat is vaak de reden waarom die selectie zo streng is. Ze hebben dat vlak voor aan het begin van de persconferentie toen, dat is eigenlijk wel jammer voor ons. Zijn ze letterlijk, we willen niet meer de space cowboys. Nou, luisteraar als je hoort, het blijft hobby. Wie zei dat? Ik ga ze even bellen hoor. Philips, Groningans. Oh, Philips, we vast luisteraar ook nog. Vrij van een van Esa. Philips, we moeten praten. Ja, ik luister deze podcast, dat weet ik. Nou ja, ik weet niet. Al Esa lijkt er goed voor te staan. Leuk dat ze deze update hebben en dat ze nog veel plezier hebben om dat te horen. We gaan door. Luc, wat heb jij nu bij je? Je hebt toch wel iets Chinees? Ik heb iets Chinees, maar ik wil nog heel eventjes op Esa doorgaan. Eén van de programma's die inderdaad vrolijk doorgaat is Space Rider. Ja, het ding ziet er heel gek uit. Wat is het? Space Rider is een lifting body. Zijn voorganger, die de prozijze naam EXV had, is een aantal jaar geleden getest. Dat ging goed. Het gaat nu een testprogramma worden. Die is gelanceerd volgens mij en moest daarna gewoon onmoment weer terugkomen. Ja, terugkeren onder presuut. Dat is allemaal prima. Best wel heel lang geleden volgens mij. Ja, dat is vier, vijf jaar geleden alweer denk ik. Ver voor corona was het in ieder geval. De operationele versie daarvan gaat de Space Rider heten. Dat project is inderdaad in volle gang. Een aantal vluchten gepland. Na, ik geloof, iets van vijf vluchten zou het operationeel moeten worden verklaard. Het gekke is nu dat exact hetzelfde ontwerp en zelfs door dezelfde fabrikant nu wordt gelanceerd als Rev-1 van een bedrijf wat Space Cargo en Limited heet. Dat is wel commercialisering, zullen we zeggen. Nogal, maar wel in heel hoog tempo. Namelijk nog voor dat ESA met het programma bezig is, breng jij me op de markt. Dan zit ik met, hoe zit dat inderdaad met rechten en copyrights? Hoe zit het met de coördinatie? Want ik denk dat ESA als die vier, vijf vluchten met de Space Rider willen gaan doen, moet daar ook wel het een en ander interessant aan boord worden meegenomen. Gaat Space Cargo en Limited dan niet ontzettend in de weg zitten? Nou, dit is er eentje waar ik later op terug wil gaan komen. Ik ga ESA en hun eens een paar vragen stellen, hoe dit nou gecoördineerd zit. Het zou wel gekoppeld kunnen zijn. Weet je, als zo'n project, ik weet niet hoe dat met de funding zit, weet je wel, dat dit een alternatieve manier is om aan geld te komen. Op het moment dat die funding niet op een ander... Ik heb geen... Ik speuleer ik weet niet. Deze moest op Ariane 6, was dat ook weer? Nee, volgens mij wordt dit op Vega gelanceerd. Het punt is alleen wel dat dit bedrijf dus eigenlijk het ruimtescheepje wil gaan gebruiken om de resultaten van productie in een klein ruimtefabriekje naar aarde te brengen. Dus er zit een heel ander model achter. Ja, want het is een onbomande module die eigenlijk weer eens reel terugkomt en daarna herbruikbaar is. Ja, precies. Nou ja, goed, we hebben het wel vaker gehad over die dromen over industrialisatie van manufacturing in space. Het bedrijf gaat ervan uit dat dat een markt van 10 miljard dollar in 2040 zou kunnen vertegenwoordigen. Nou, moet er nog een hele hoop gebeuren. Maar nou ja, wordt vervolgd wat mij betreft. Als u nou een beetje sponsort luisteraars dan denk ik dat deze podcast misschien ook wel een markt voor tegenwoordig die 2040. Je weet maar nul. Enig en enige receptie is op z'n plek. Precies, inderdaad. Maar wel interessant. China dan toch. Kort en goed, het ruimstation is af. Dat hebben ze eventjes in snel treinvaart in elkaar geknald. Ja precies. Nou ja, de laatste module die ze hebben toegevoegd aan het station was er binnen drie uur. Zat hij vast aan het station. Ja inderdaad. Nou, ze hebben hem laten zitten een paar dagen later omgekoppeld naar de zijkant van het station waardoor Tiangong nu de vorm van een T heeft. In principe is daarmee het station af. Kort geleden, een paar dagen geleden, is er nog weer een Chinese ruimtewandeling geweest. We hebben verbindingen gelegd tussen het basisblok en die twee wetenschappelijke modules. Speciaal om het ruimtewandelaars makkelijker te maken om zich aan de buitenkant van het station te bewegen. En over een aantal dagen op 29 november moet er een nieuw Shenzhou ruimteschip met drie Taikonauten omhoog en dan gaan we de eerste aflossing in de ruimte meemaken. En vanaf dat moment moet de komende tien jaar Tiangong permanent bemannd zijn met afwisselende crews die, zoals we dat op ESS ook kennen, zo'n half jaar daar blijven. Wat dan de toekomst van het station nog gaat brengen, dat wordt nog even even afwachten. De Chinezen hebben al deze spullen in twee vout gebouwd. Dus in principe kunnen ze al die reserve spullen ook naar boven sturen en het station twee keer zo groot maken. Dus blijft ook zeker interessant om te volgen. Kunnen ze die spullen ook nog gebruiken voor nog een tweede rondom de maan? Ik denk dat spullen die je voor lage aardbeien baan bouwt, niet per definitie geschikt zijn om naar de maan te brengen. Ik kan me voorstellen dat je daar met met straling toch nog eventjes wat extra reinforcements moet doen. Ja en ook gewoon qua massabudget weet je. Je kunt zo'n capsule heel zwaar maken, optimaliseren voor je raket. En dan krijg je middel lage baan, maar je komt nooit meer naar de maan. Tenzij je een andere raket hebt. Maar dat buzeltje klopt eigenlijk nooit, is mijn ervaring. Chinezen hebben ook met nieuwe raketten grote plannen, maar daar hebben we het ook een volgende keer over. Oké, Nick heb jij nog iets? Om even door te gaan op die Chinezen. Die Chinezen zijn wel echt goed bezig, want ze hebben nu ook de grootste zonnetelescoop gebouwd. Daar kwam onze collega Thijs Roesten, die kwam daar van middag nog mee. Ook vers van de pers. Dus een gigantische rij of cirkel aan antennes, ergens in de Tibetaanse woestijn op een hoog vlakte. Die gaat daar kijken naar de zon om waarschijnlijk de triconauten in het Nieuwe Chinezen station te beschermen tegen zonnexplosies en te waarschuwen. We hebben natuurlijk een tijdje geleden gezien dat een paar Starlink satellieten, de G-schaven, dat kwam ook na een van de zonnexplosies. Die willen we eigenlijk zo goed mogelijk kunnen voorspellen, waarschuwen, zodat eventueel in die nog mogelijk dekking gezocht kan worden, andere banen opgezocht kan worden om het een beetje te ontwijken. En daar zijn ze nu in Tibet, in China mee gelukt. Dat ruimte weer natuurlijk ook in toenemende mate, naarmate we steeds meer satellieten en ook steeds verhankelijker worden, dan wordt dat ruimte weer natuurlijk überhaupt ook belangrijker. In zekere zin bij Starlink was het opeens een opzwelling van de atmosfeer waardoor hij wat dikker werd en daardoor opeens meer weerstand terwaarschijnlijk kwijt. Ook wel ergens een beetje een beetje nulig. Toen hebben we toch gezegd, maar goed ze hebben genoeg gehoor denk ik. Maar tegelijkertijd heeft ook dit weer een soort van dual use gevoel, krijg ik erbij. Je weet natuurlijk niet wat de Chinezen hiermee bedoelen, maar navigatieapparatuur bijvoorbeeld is ook heel erg voelig voor zonnenstormen en zo. Dus ja, je kan je ook wel weer een militaire component voorstellen, weet je, waarom ze de zon willen bestuderen. En ik denk dat ook Amerika bijvoorbeeld en zeker in Europa er ook om dat soort redenen dit soort onderzoek wel doet. De timing is wel goed, want we hebben nu een zonnecyclus van elf jaar, waarbij er steeds minder activiteit is van de zon. En we zitten nu weer net voorbij het midden en de komende vijf jaar met de piek in 2025 zit de zon weer op zijn maximum. En in 2025, 11 jaar ervan af, 2014, dan heb je toch een significant minder satellieten in de lucht. Dus in de afgelopen tien jaar is zoveel gebeurd. Ja, zeker. Ja, wat je zegt, dat het spaceborder wordt zoveel belangrijker. Ja, absoluut. We worden ook steeds afhankelijker van dat soort technologie. Ja, ja. Ik had het over mij mogen liften. Ja, ik heb zelf nog een relatief klein onderwerp, maar het viel me op, mijn oog viel erop en het was toch interessant, zeg maar, namelijk dat ze een stukje space shuttle Challenger hebben teruggevonden. Een stukje, een flink stuk hoor, van your order, space shuttle Challenger. Even voor de meeste mensen zich herinneren, maar dat was de shuttle die in 1986, waarbij de landing of de reentry eigenlijk mislukte. Sorry, de lancering mislukte. Oh, dank je wel. De lancering mislukte. Ja, je hebt gelijk. Het was Columbia. Columbia was reentry. Het is te lang geleden over mij. Maar daar hebben ze 187 stukken vanaf de zeebonen, hadden ze al opgevist. En het opmerkelijke was dat bij het zoeken naar restanten van Challenger, wat je natuurlijk wil weten, je wil analyseren wat er nou precies misgaan, zo weet je van kan leren, je moet wel. Maar hebben ze ook heel veel, hoe heet het, neerstortig vliegtuigen teruggevonden. Dus ik meen dat ze bij het zoeken iets van 13 vliegtuigen vragen tegenkwamen uit de Tweede Wereldoorlog, zeg maar, die daar ook lagen. Maar nu is het omgekeerder gebeurd, want dit was een documentaire van History Channel over de Pemmuna Trihoek. Ze waren op zoek naar een pad vliegtuigen wat daar verdwenen was en hebben daarbij dus een stuk van Challenger terugvonden. Dus hier gebeurde precies het omgekeerde. Nou, ik zal het dat in de show niet zetten, maar het is toch interessant, ik vind het een ongepast woord, maar het is belangrijk dat de historie af en toe op een heel onverwachte manier toch weer bij je terugkomt. Ja, precies. Het is een documentaire die heet de Bermuda Triangle into Cursed Water en eigenlijk in de slipstream daarvan hebben ze een van de grootste stukken Challenger. Ja precies. Het was heel makkelijk te identificeren omdat inderdaad het patroon van die hitte schildtegeltjes direct opviel. Ja, dat hebben vliegtuigen dan meestal niet. Nou ja, ik denk dat je toch in eerste instantie denkt van hey, wat is dit voor dat je het realiseert. Dus bijzondere vondst, we zullen er niet heel veel aan hebben, maar het is toch een stukje herinnering. Ja, nou ja, ik begrijp dat er nog geen beslissing is genomen of om het op te gaan duiken of iets dergelijks. Dan is het ook wel weer lastig wat ze ermee moeten, want er zijn een paar hele kleine stukjes in het visitorcentrum op Kennedy Space Centre, de rest is in silo's waar vroeger kernreketten stonden geparkeerd, opgeborgen. Dus wat ze dan met dit stuk samen moeten, dat is sowieso een beetje vermoeilijk. Precies, nee, je kan ook besluiten om het te laten waar het was. Waar het geval is destijds. Nou dan iets over een ander shuttletje. Twee luide knallen een week of wat geleden in Florida. De X-37 is teruggekeerd. Nou ja, X-37, wat was dat ook weer? Een klein shuttletje van het Amerikaanse leger die daar allerlei mysterieuze dingen aan het doen is, een programma van wat ze daarmee willen, is niet openbaar. Wat in ieder geval wel indrukwekkend is, is dat het ding 908 dagen in de ruimte is geweest. En slechts een van de drie toestellen met vleugeltjes die op wieltjes weer terugkeert op aarde. Shuttle en Boeran zijn er niet meer. Net als de Chinezen hebben we dat toch ook een? Ja, dat wel, maar daar weten we nog veel minder van. Alhoewel, dat was wel grappig, we hebben het een keertje eerder genoemd, zijn foto's opgedoken van de neuskegel van de raket waarmee het ding is gelanceerd. En daar zitten een paar uitstulpingen aan die neuskegel en daar zou de X-37 precies inpassen. Waarschijnlijk hebben we hier weer zo'n gevalletje van Chinezen bouwen het na en doen het vervolgens beter. Ik wou zeggen dat laatste moeten tegenwoordig wel bij. Ja, ja, precies, inderdaad. Maar dat ding is nog steeds in de ruimte. Allebei militaire projecten. Ja, zeker, dat in ieder geval. En dat Chinezen shuttletje is ook nog steeds rondjes aan het draaien, dus we moeten afwachten of die ook weer veilig is. Die zit hier wel op een dag of 600, geloof ik toch? Nee, korter volgens mij. Volgens mij is die ergens deze zomer als vorige zomer gelanceerd, dus dat is verser. Maar ja, ze zijn met allerlei shuttletjes bij, want ze hebben ook nog weer wat dingen suborbitaal getest. Gaan we op zoek en komen we terug. Ja, precies. Ik vind het toch opmerkelijk hoor, dit ding zo lang wegblijven, weet je, want ik zou verwachten, maar nogmaals, ik heb geen flauw idee hoor, maar ik zou verwachten dat je ze ook gebruikt om technologie te testen, weet je. Als je, denk ik, camera's voor spin-arge satellieten, weet je, voordat je een hele lijst van een rij van die dingen bouwt met nieuwe tech erin, dat is natuurlijk heel fijn zo'n test platform te hebben, maar daar heb je geen 900 dagen voor nodig. Bij mij is dat ook een vraagteken, is het shuttletje nou het project, of zijn ze hele bijzondere dingen in de ruimte aan het testen, die ze ook weer terug willen hebben? Voor hetzelfde geld hebben ze een of andere hypogroevullige sensor ontwikkeld en hebben ze zoiets van, ja, houd dat ding het wel drie jaar uit. Dat kan ook. Ja, dan is het eerst, maar het geheim is het zeker. Het blijft een groot vraag, denk ik. Oké, hebben we nog andere dingen? Ik heb nog één laatste dingetje en dat is toch een beetje Nederlands trots en ook een beetje om onze mede space cowboy Marieke een beetje blij te maken. Het gaat natuurlijk veel over de technologie, maar met die technologie moet ook wat gedaan worden. En nou, dit is weer een leuke James Webb update. Een team van Nederlandse universiteiten, volgens mij Amsterdam en Leiden, zeggen wij met mijn hoofd, die zijn nu voor het eerst ingeslaagd, voor het eerst voor de eerste keer ter wereld, om de atmosfeer van een exoplanet, specifiek gezien Wasp 39b, de hete Saturn is ook wel ook wel genoemd. Je wilt er niet wezen volgens mij, maar goed. Nee, daar wil je niet weten wezen. Maar dat is inderdaad om die helemaal tot specifiek in de chemische samenstelling te onthullen. De atmosfeer. De atmosfeer daarvan. En dan niet, we hebben wel vaker studies gezien dat ze van nou ja, er zit oxygen in en er zit nitrogen, stikstof en zuurstof in. Maar nu hebben ze tot echt wel, ze hebben zelfs zwaveldioxiden gevonden. En nou, wat is daar dan speciaal aan denk je. Maar zwaveldioxiden is een van de elementen die alleen maar ontstaat als er lichte energie, dus eigenlijk een soort fotosynthese plaatsvindt. En dus dat is wel nog wel weer interessant van waar komt dat dan weer vandaan? En nou, dat is wel echt een grote discovery. Er komen vijf artikelen aan binnenkort. Ik meen er begeven te hebben dat ze ook bijna als een soort wolken kunnen zien, weet je, dat ze gewoon op bijna op detail, nou ja detail niveau is misschien een groot woord, maar kunnen zelfs naar de verdeling van van stoffen in die atmosfeer kunnen kijken. Ja, precies. Op wolkniveau kunnen ze zien van nou daar zit dat, daar zit dat. En dat voor een planeet die op 700 lichtjaren van ons afstaat, vind ik heel bijzonder. Ja, want wat ze als ik goed begrijp bij deze doen is dat op het moment dat die de planeet voor de ster langs komt, dan gaat een deel van het sterlicht door de atmosfeer heen, weet je, en dat haalt het maar eens uit elkaar, dat is de kunst. En dan dat licht, zeg maar, wordt dan vervolgens voor een deel gefilterd tot de stoffen in die atmosfeer en dat kun je analyseren. En dan, maar dit, ik moet ook wel zeggen dat ik bij mijn hele verwachting bij WEP, waarom ik met een wauw gevoel naar WEP was vooral dit, he, ik bedoel dat. En dit is volgens mij nog maar het allereerste stapje omdat ik denk dat ze deze ook hebben gekozen omdat hij ligt lekker, weet je al in de zin de orbital plane, weet je, hij ligt lekker, hij is volgens mij vrij bekend, weet je, als je het weet van een boevan. Dus een ideaal soort testobject voor die, mag hij dat vervolgens doen op potentieel, nou ja, het is natuurlijk altijd de vraag, zijn we alleen in het hele allerwerk zijn, maar ook op rotsplaneten is de verwachting wel van ja, kunnen we dit ook bij rotsplaneten doen? Als ik goed begreep, ja, niemand durft dat te beloven, maar ja, waarschijnlijk wel, weet je, en ja, en dan wordt het toch wel echt heel erg spannend, weet je. En daar kijk ik wel echt naar uit, heel fijn die leuke plaatjes, maar bij WEP gaat het daar eigenlijk helemaal niet om, het gaat er niet om. Nee, nee, het is bijvangst. Ja, goed, het is ook wel belangrijk, en vast wel lastgenomen die het hier niet mee zijn, maar dit voor mij, passie, zeg maar, zit bij die streepjes in die spectra. Ik zei, jij wilt geen mooie foto zien, je wilt gewoon streepjes in een spectrum. Dat wil ik weten, ja, precies. Nou, dat belooft veel voor de toekomst, voor de telescoop in ieder geval. Maar dat moeten we of naar de volgende aflevering, of heb je nog een namer dan, dan gaan we dat hierbij, zeg maar, beloven voor een volgende aflevering van Space Cowboys. Dank allemaal voor het luisteren. Tot de volgende keer. Tot de volgende keer. Daag.