Elon en Oekraïne, ruimteoorlogen, Uranus en het verdriet van William Shatner

Hey, welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys aflevering nummer 105. En ik zit hier met Bruno van Wayenburg. Hallo. Hey, en Mark Heemsker. Hallo. Dat is wat dat betreft ook een nieuwe setting. Zo met z'n drieën. We zijn met z'n drieën nog niet eerder bij elkaar. Als Space Cowboys geweest. Zeker niet. Nee, dus dat is leuk. En waar gaan we het vandaag over hebben? Ik wil het over hebben over even over ome Elon en alles wat daar rondom speelt. Wat hebben jullie zo al als hoofdonderwerp? Ik heb een boek van Laurie Garver, ex-deputy director van NASA. Dat is al in juni uitgekomen, dus eigenlijk kan het niet. Maar ik heb een interview met haar in de krant komende zaterdag in de C. Koop die krant. Dus ik dacht, daar gaan we het toch even over hebben. Want zij heeft echt wel wat naar buiten gebracht over hoe het dan echt gaat in NASA. Dat het ook al jaren hetzelfde gaat. Precies, ja. Nou, mooi. Gaan we het over hebben. Thanks Bruno en Mark. Ik heb wat planeet wetenschappelijke onderzoeken, nieuwtjes. Ik heb wat koorts over Mars. En over wat misschien hele leuke implicatie of hele sneeuw implicatie eigenlijk kunnen zijn voor exoplaneten die wel of niet op de aarde lijken. Spannend. En ik wil ook nog even hebben over een mogelijke missie naar Uranus of Uranus of Uranos. Maar daar hebben we het nog over. Eerst denk ik heel even over de aarde. Over Oekraïne en Elon Musk. Want er valt een hoop over te zeggen, maar tegelijkertijd merk ik ook dat er zo onzelf veel onzin en fake news en halfwaarheden en zo op dit moment rondzingen. Dat het ook even goed is om daar wat helderheid in te brengen. Want eigenlijk als je naar de afgelopen paar weken kijkt, dan kan je zeggen dat die Twitter poll die Elon Musk heeft gedaan over Oekraïne, over zijn vredesplan voor Oekraïne, stupide tweet, is wel wat dat betreft ongeveer het enige wat er gebeurd is. Eigenlijk als verifiërbaar feit. Maar voordat ik al het fake news herhaal hier, even die ondergrens, vind ik wat dat betreft even een hele heldere. Zo van er is onzelf veel te doen geweest over Elon Musk de afgelopen tijd. Maar eigenlijk is dit het enige wat er in taadwerkelijk gebeurd is. Wat me opvalt is, kijk we hebben het hier vaak over Elon Musk en over wat betreft SpaceX en ook wat betreft Starlink bijvoorbeeld. En ik volg hem al 12 jaar denk ik ofzo. Ontzettend grote inspiratie geweest en hij is expert op een paar echt enorme onderwerpen. Maar het is ook altijd goed om eens te realiseren dat hij ze nu en dan ook laat zien dat hij echt totaal geen verstand heeft van sommige onderwerpen waar hij over praat. Niet gehinderd door enige kennis van zaken. Niet gehinderd door enige kennis van zaken. En ik was er al behoorlijk over bezig wat betreft zijn standpunten over mobiliteit in de stad. Laat ik het zo even samenvatten. Mobiliteit in de stad. Als je hem hoort over de Boring Company en over verkeer en over het niveau van een kleuter. Net alsof hij nu over Oekraïne op het niveau van een kleuter aan het praten was. Maar dan moet je ook een voorbeeld geven. Ook al is het dan geen Space. Van Urban Mobility bedoel je? Van het kleuter uitspraken. Even in dit geval. Van Oekraïne bedoel je of van de Boring Company? Nee, van de Boring. Van het mobiliteit. Oh mobiliteit. Dus hij is buitengewoon voorstander van alles onder tunnelen van het verkeer. Je kan erover zeggen wat je wil. Maar uiteindelijk komt erop neer dat je gewoon extra banen toevoegt. Dus er zit een element in. In plaats van dat je boven de grond in de file staat. En dan heb ik het even over de Amerikaans situatie. Dan sta je onder de grond in de file. Amerika is gebouwd voor de auto. Op alle mogelijke manieren gebouwd voor de auto. Ik was twee maanden in de VS toen ik ook bij de SpaceX basis was. En ik heb Amerikaanse geschiedenis gestudeerd. Ik heb er vijf jaar gewoond. En als ik nu door dat land ree als toerist dan valt mij op dat Amerika's grootste probleem vind ik is de totale neglect van de publieke ruimte. De publieke ruimte in Amerika is afschuwelijk. Je wil niet op straat zijn. Je wil eigenlijk alleen maar zo snel mogelijk of in een auto of naar binnen. Want je wil niet buiten zijn. En als je dus met z'n allen in een land woont waar je eigenlijk niet wil zijn. Je wil niet buiten met elkaar zijn. Dan is het afschuwelijk. Dus wat heeft Amerika nodig? Die hebben fietsen nodig. Die hebben parken nodig. Die hebben minder asfalt nodig. Minder wegen. Alle mogelijke manieren wat wij hier. Want ik spreek gewoon even als Nederlander. Wij weten gewoon hoe je zoiets aanpakt. We gaan Jelan uitnodigen voor een fijne fietsvakantie. Voor een fietsvakantie. Dat is wel on-tandem. We willen het wel echt Nederlands houden. Serieus. Ik denk dat dat dus een hele goede zou zijn. Want een van de domme dingen die hij dus gezegd heeft was. Ja het openbaar vervoer. Ja, dadelijk zit je naast een of andere psycho. Elektrische fietsen? Nee, want fietsen is gevaarlijk. Scooters? Nee, en motoren? Nee weet je wel niet hoe gevaarlijk het is. Nee, we moeten allemaal in de Tesla. We moeten allemaal in een auto. En dan het liefst onder de grond. Het hele concept is om ervan te gruwelen. En als je elke keer als je hem laat overzien tweet in de afgelopen jaren. Dan denk je jezus. Kijk, dat je op zich een idee hebt. Maar het komt met een soort zekerheid. Zegt hij het allemaal. Alsof hij wel weet waar hij het over heeft. En dan begint het gewoon heel lullig te worden. Dan is het echt een keizer zonder kleren die op een podium staat. En dan zie je dat hij zo nu nog niet weet wanneer hij zijn mond moet houden. Zo ook, zo ook. Zo ook, Oekraïne. En dat was het dus gewoon helemaal. Vervolgens vind ik het dus wel heel vervelend. En hier komt het fake news. Dat hij bijvoorbeeld aan de knoppen van Starlink zou zitten om dan de oorlog van de Russen in Oekraïne te beïnvloeden. En dat is gewoon niet zo. Er zijn storingen geweest, toch? Wel, zover ik weet in ieder geval. Het blijft wel een beetje een gevaarlijke situatie die dus blijkbaar wel mogelijk zou kunnen zijn. Dat hij dus inderdaad aan de knoppen zou kunnen spelen. En al is dat niet Elon, is dat een kwadaardige macht ofzo. Maar blijkbaar kan het wel. En dus wat dat betreft snap ik ergens de grote schokreactie daarop ook wel. Van het is leuk dat we allemaal met z'n allen een soort van afhankelijk willen gaan zijn van Starlink. Tenminste dat is natuurlijk zijn idee. Maar ja, moeten we dat wel willen? Dat is dan toch weer een beetje de meer filosofische vraag die mij dan achteraan volgt. Wat is het gevaar nu echt? Wat denk jij, Bruno? Ja, dat weet ik ook niet of je zou wel kunnen zeggen dat hij dat niet kan. Of dat dit niet mogelijk is. Ik denk dat hij het wel kan. Maar als je dus op dit moment de headlines ziet zoals het gebeurt. En Starlink deed het niet. Twee weken geleden deed Starlink moeilijk. En soldaten van het Oekraïnse leger die klaagden daarover. En dat is dus in twee weken verworden tot Elon Musk heeft met Poetin gepraat. En besloten dat op de krim het uitgeschakeld wordt. Dat is allemaal fake news. Dus ik wil even daarvoor waarschuwen. Ik vind op zich dus wat je zegt Mark wel een heel terecht punt. Ik denk dat dat wel al heel vaak. Er zitten heel veel mensen overal aan heel veel knoppen. En uiteindelijk zijn er overheden om daar een enige baan in te leiden. En kijken hoe dat uitkomt. Dat is natuurlijk het gevaar op het moment dat je een bedrijf hebt dat zo groot is als menig overheid. Zeg maar in een dergelijke omzet. Hoe ga je dat controleren? Als NASA verboden dingen eruit in gaat schieten. Dan kan je in ieder geval nog de Verenigde Staten verantwoordelijk houden. Maar als SpaceX dat gaat doen. Ergens het is een Amerikaanse gevestigd bedrijf. Dus dan zal het de Amerikaanse staat zijn. Wie zegt dat ze dan niet hun hoofdkantoor gaan verplaatsen. Of dat ze zeggen dat ze vanuit het buitenland gaan lanceren. En dat daarom die regels daar niet meer gelden. Als dat iemand is van land is dat niet. Zo'n ouder space treaty heeft ondertekend. Om nucleaire wapens de ruimte in te schieten. Ik zit meteen aan antitrustwetgeving te denken. Wat op een gegeven moment Starlink het enige internet via de ruimte is. Dat het echt heel goed werkt en domineert. Ik noem maar iets. Dan zou het wel kunnen zijn dat mensen er bang voor zijn. Dit is wel een goede vroege aanleiding. Dit zijn ook problemen die inherent zijn aan de commercialisering van ruimtevaart. Waar we allemaal achteraan zitten. Dit hoort ook bij grote bedrijven. Dit soort problemen. Wordt het dan alleen maar meer denk je? Of hoe moeten we daarmee omgaan? Het wordt alleen maar erger. Ja precies. Met dat negatieve nieuws. Wat dat betreft kunnen we het over Oekraïne lang hebben. Het is toch Spees Cowboys. Ik denk dat er al een hoop over gezegd is. Het enige wat ik misschien nog over wil zeggen is. Het is natuurlijk Elon Musk wat heeft hij over Oekraïne te zeggen. Er is één ding dat voor hem pleit. Waarom hij er zich wel persoonlijk over uit mag spreken. In het publieke debat. Dat is nou omdat er dankzij Starlink ook een doelwit is geworden. Een persoonlijk doelwit is geworden. Ik kan me nog herinneren dat in maart en april vloog er wat opmerkingen zijn kant op. Vanaf de Russen. Ik ben even de exacte date thuis kwijt. Maar toen was er wel even zoiets. Oké heeft Elon Musk niet wat meer beveiliging nodig? Want als op een gegeven moment ook de Russen hem wil hebben. Dan heb je wel een probleem. Dat hij er als persoon zich toch... Dat pleit voor hem dat hij er in ieder geval iets over mag zeggen. Hij zou gewoon er goed aan doen om zich te houden bij de dingen waar hij welverstand heeft. Dat is eventueel als jullie er voor in zijn een klein bruggetje naar wat Starship-updates. Want daar is wel een hoop leukste... Noem maar, Bruno wil je toch niks over zeggen? Nee? Nee, oké. Dijgange. Ja? Oké. Hebben jullie gezien de Starship full stack? Starship staat boven op elkaar. De booster en Starship boven op elkaar. En dat is misschien de laatste keer voordat er daadwerkelijk een lanceerpoging wordt gedaan. Wat een jukkel. Een jukkel ja. Dat zou misschien in november kunnen gaan plaatsvinden. Die wist ik niet. Ja, dat heeft Elon Musk getweet eind september. Dat dat nu de verwachting is. Dus het zal wel december worden. En als het dan te dicht tegen de kerst aan zit dan wordt het januari. Maar er lijkt daar weer toch het ene en ander te gebeuren als een soort laatste stappen. Maar ik heb bij het al het stapelen en afstapelen niet meer helemaal gevolgd. Hoe zit het nou met die vergunningen waar ze steeds op wachten? Ja, dat was het eerste wat ik ook me afvraag. Toen ik die tweet zag. Oké, is het dan klaar met die vergunning? Ik heb ergens die lanceervergunning dat ze proberen hem alsnog te krijgen in de laatste weken voor. Dat is iets wat ze misschien nauw contact... Die milieuvangunningen waar het begin dit jaar over ging, dat was iets wat een proces van jaren is. De lanceervergunning aan zich. We weten er eigenlijk gewoon helemaal niks van toch? Die milieuvangunningen is rond dan? Ja, die milieuvangunningen van de staat en van de nationale parken en federale instellingen. Die was rond. Het enige wat ze nog moeten hebben is de lanceervergunning van de FEE. Dat is de enige echte die ze nog moeten hebben. Maar ik kan me voorstellen, maar het is een beetje gespeculeerd, dat dat in een wat korterer termijn kan dan jaren. Ja, ja, ja. Ja, het is wel heel spannend. Dat komt eraan. Maar wat er nog eerder gebeurt, en het is ook heel grappig om te zeggen, is dat er nog een Falcon Heavy launch aankomt over een paar weken al waarschijnlijk eind deze maand. Wat ik heel grappig vond om te lezen was dat het dus, ja dat ligt natuurlijk helemaal niet aan die raket, maar al die payloads van die Falcon Heavy, wat erin moest, die waren de hele tijd vertraagd. Dus we hebben al drie jaar gelang geen lancering meer gezien van de Falcon Heavy. Alleen omdat die payloads de hele tijd nog niet klaar waren. Maar nu is er een militaire wel klaar, dus dan weet je er vrijwel niks over. Een satelliet. Een satelliet. Ja, een satelliet. Er gaat iets de lucht in. We mogen er niks over weten, maar de lancering kunnen we wel zien. Dus dat is leuk. Volgens mij weet je ongeveer de massa en de codenaam toch? Dat is ongeveer. Oh ja, de massa en de codenaam. Ja. En wat is dan de codenaam? Ja, ik niet. Ja, ik niet. Zoek het op. Wat cijfers, wat letters. Ja, iets wat is iets van de luchtmacht of Space Force. Gewoon de Ministry of Defense. Dan is er ook nog een laatste klein SpaceX grappig dingetje. Er was een nieuw soort motor die op de testinstallatie lag bij McGregor. Ze hebben McGregor basis. Daar bouwen ze en testen ze de motoren. En er was opeens een nieuw soort motor gespot die ze aan het testen waren. En dan is de grote vraag, waar is die voor? En dat zou zomaar de motor kunnen zijn die op de maanlander komt. Want ze hebben een jaar geleden heeft SpaceX een contract gekregen voor het ontwikkelen van de maanlander. Zou het zomaar kunnen zijn dat het voor de maanlander is. Dus is dat ook wel spannend. Maar voor de is dat voor die Starship die op de maan moet landen? Ja, of voor eigenlijk. Je zou kan je hem doen. Want je hebt eigenlijk Starship zou op de maan kunnen landen. Maar je hebt gewoon het hele Artemis programma en het Gateway programma. En dat is een beetje. Er zijn mooie filmpjes die uitleggen hoe die twee dingen nou in elkaar kunnen haken of gaan haken. Maar volgens mij is dit nog onderdeel van het gewoon van het Artemis programma. Uiteindelijk moet er een maanlander komen. SpaceX heeft daar een contract van gewonnen. Daar was Jeff Bezos nog heel boos over. Want die wilde eigenlijk dat er concurrentie over zou komen. Blue Origin was heel lang al bezig met het ontwikkelen van de maanlander. Maar SpaceX kreeg hem uiteindelijk. En nu moet hij nog ontwikkeld worden. En hoe dat dan precies eruit komt te zien. En wat nou uiteindelijk ook de daadwerkelijke opbouw wordt van missies naar de maan. Zijn op de maan. Heen en weer gaan op de maan. Je hebt eigenlijk niet een lander nodig die vanaf Gateway. Dat is een ruimtesstation. Dat is een ruimtesation dat dus om de maan moet komen cirkelen. Om vanaf daar naar het maanoppervlak te komen. Maar dat heb je in principe helemaal niet nodig als je naar de maan wil. Je hoeft niet per se via dat. Je hebt het hele ruimtesation niet per se nodig. Precies. Dus het enige wat ik je op dit moment kan melden is. Ja, er is een motor getest. Hij zou wel van die maanlander kunnen zijn. En verder is er nog eigenlijk geen update daarover sinds het contract ooit is toegekend. Oké, maar is er iets technisch gezien wat erop wijst dat inderdaad bijvoorbeeld dan heb je een varkermotor. Dat dat zo'n motor zou zijn. Ja, maar daar moet je echt de technische details. Ik kan even iets in de show notes zetten waar dat wordt uitgelegd. Daar kan je het filmpje zien. En daar die jongens van NASA Spaceflight en Audi weten er allemaal van alles over. Die proberen het helemaal uit te vogelen. Ik dacht even dat je het had over die motor van Stokespace die je eerder vandaan kon noemen. Ja, wat grappig dat je het niet noemt. Want wat is Stokespace Mark? Want die wilde ik nog wel noemen. Maar ik zat net te denken hoe kan ik daar nou een mooi bruggetje naar bouwen. Nou ja, ik moet heel erg zeggen. Volgens mij is Stokespace gewoon een hartstikke nieuw bedrijf nog. Wat voornamelijk focust om volledig reusable raketten te maken. Dus ook de tweede trap van raketten. Dus de trap die echt de ruimte in gaat zeg maar. En dan ook weer veilig terug naar de aarde te krijgen. En dan heb je vaak een probleem. Zoals je eerder al zei, je hebt een vacuomotor en die houden het meestal wel. Wat minder goed vol op het moment dat je naar de aarde gaat. En als je dan ook weer veilig wilt landen op de aarde, dan zou je dus. Eigenlijk of twee motor systeem en zo een beetje mee moeten nemen. Wat natuurlijk weer heel veel extra gewicht, heel veel massa. Misschien ook weer extra brandstof is. Omdat ze terug de atmosfeer in moeten en dat niet aankunnen. Precies. En ik weet dan eigenlijk niet precies hoe of waarom. Maar toen hebben ze dus blijkbaar een nieuw soort motor type volledig. Gemaakt wat dus niet zo'n hele grote nozzle is. Zoals gebruikelijk wat dat betreft. Maar in een ring eigenlijk heel veel kleinere boosters is. En ja, ik heb eigenlijk alleen even het nieuwsbericht dat jij dan vanmiddag had gestuurd. Ja, dat was op zich een leuk ding. Het is zo'n bedrijf dat op dit moment vooral nog bestaat als Powerpoint. Investeerders en wat tegneuten die zeggen. In ieder geval dat is hun plan. Ze willen vanuit first principles, from scratch, een volledig herbruikbare raket bouwen. En dus in tegenstelling tot alle herbruikbaarheid voorheen was niet from scratch. En waarbij dus inderdaad vooral dat tweede trapselprobleem wordt opgelost. Ook voor veel kleinere payloads dan bijvoorbeeld wat nu Starship aan het doen is. Wat bedoel je dan met from scratch? Dat ze dus eigenlijk, ik kan me voorstellen dat je bij Starship dat ook wel hebt. Dat wat zij zeiden is van eigenlijk bij alles wat ze hebben, dat is eigenlijk hetzelfde. En de andere zijde is van eigenlijk bij alles wat op dit moment functioneel is. Dat zijn allemaal concepten die niet 100% herbruikbaar zijn. Of dus eigenlijk stapsgewijs ontwikkeld zijn. Als van nou kijken hoe we stap voor stap het steeds... Vanuit expendable. Ja, precies vanuit expendable kijken hoe we steeds meer kunnen recyclen. En dit is dus van nee, we moeten het eigenlijk gewoon vanaf het begin doen. En we willen geen nieuwe wetenschap hoeven gebruiken. Gewoon eigenlijk alles wat er aan kennis al is bij elkaar gooien. Om te zorgen dat we iets kunnen ontwikkelen. Ik weet niet hoe lang we het over moeten hebben. Want ik wil dan wel resultaten zien op een gegeven moment. Maar het is een interessant iets. We hebben de eerste tester ervan gedaan. En dus ook een kort filmpje ervan. En dan zie je inderdaad echt zo'n hele ring met allemaal... Van die vuurvlammenwerpen. Maar goed, ik heb helemaal niet een filmpje gezien. Veel lawaai natuurlijk dat er ook vanaf komt. Leuk. Ja, hartstikke leuke video. Maar verder doet het dus eigenlijk nog niet zo heel erg veel. Zo'n type motor zou dus misschien kunnen werken. Maar of die daadwerkelijk ook een beetje af kan remmen. Dat is natuurlijk nog maar de vraag. Maar ze zijn nu dus bezig met wat meer funding te vinden. Volgens mij zit dit met de eerste 8, 9 miljoen dollar of zo... Al voor elkaar bij te krijgen. Al weinig? Relatief weinig natuurlijk voor een raketmotor. En in het nieuwsartikel van Ars Electronica stond dan ook vrij droog, vond ik zelf. Dat de founder, die is gelukkig iets beter geworden in het vinden van funding. En nu hebben ze ongeveer 100 miljoen dollar. Ja, precies. Dat heb ik al gezaggesteld. Ja, precies. Dat is erg gelijk waar SpaceX mee is begonnen. Wat is het? 12, 13 jaar geleden volgens mij. Heel lang geleden hoor. In het westerdvier toch? Ja, twee misschien volgens mij al. Ja, twee, twintig jaar geleden dan al. Waar SpaceX dus eigenlijk mee is begonnen. Met 100 miljoen om een herbruikbare raket te maken. Vond ik van eerste stap van de raket. Ja, wie weet. Ja, en ik denk voor de correctie. Want ik heb dat filmpje dus helemaal niet gespott in dat trickel. Dus check vooral dat in de show notes dat artikel van Ars Technica. Dan ben ik even lekker uitgeluld. Bruno, jouw interview. Ja, ja, ja. Met Laurie Garver. Dat is een Amerikaanse die eigenlijk niet zozeer vanuit het rakettenfandom in de ruimtevaart terecht is gekomen. Maar omdat zij was campagne medewerker voor John Glenn. Die ooit nog tegen Reagan zich verkiezen bij stelde voor president. Hij heeft niet gewonnen. Maar zij hebben haar aangeraden voor Space Institute. En zij is eigenlijk als een soort beleids iemand in die ruimtevaart gerold en op een gegeven moment ook bij NASA terecht gekomen. Waar Dan Goldin toen de baas was en die wilde graag af van het systeem waarin NASA raketten bestelde bij bedrijven. En dan zei van goed, je mag zo gaan maar bouwen. Wij betalen en als je problemen tegenkomt, dan dan betalen we dat ook. En voor hoeveel kun je dat doen? Kun je dat dan doen? En dan zei het bedrijf nou voor 2 miljard. Van absurd bedrag. En dan kwamen ze er in de jaren daarna achter dat het veel te weinig was en dat het ook veel langer ging duren. En daarmee kreeg je van die eindeloos voortslebende projecten. We hadden een constellation programma in de jaren. Dus dat was voor de opvolger van de Space Shuttle. Dat was voor de opvolger van de Space Shuttle. Dat is voor de opvolger van de Space Shuttle. Dus in de jaren 90? Nee, in de jaren nul is een beetje begonnen. Dus in 2003 kwamen ze erachter dat de Space Shuttle na de Columbia ramp echt wel vervangen moest worden. En dat was een programma dat onmiddellijk van de rails liep qua kosten, overschrijdingen en uitstel. Dit is in 2007 een raket gelanceerd, IRIS 1. En dat is toen opgedoekt. Eigenlijk allemaal een beetje de voorloper van waar we het net over hadden. Die Gateway en Artemis programma's. Begin deze eeuw waren er gewoon een paar van die mislukte. Wat moeten we eigenlijk... NASA zat best wel in een crisis natuurlijk. Wat moeten we eigenlijk met NASA was op een gegeven moment de vraag. En je kan wel zeggen dat SpaceX uiteindelijk gewoon de boel weer uit het slop heeft getrokken. Daar gaat het boek over. Er zit een totaal soort sfeer bij NASA van een old boys network. Een beetje een oud instituut dat ingeduurd is. Zij heeft er dus een paar keer gezeten in verschillende rollen. En ze hebben zich sterk gemaakt voor laten we de dingen waarvan we weten hoe ze moeten. Want in de jaren 80 werden er gewoon nog satellieten commerciël gelanceerd. Laten we dat nou gewoon uitbesteden aan commerciëlen. En dan kunnen wij ons richten op het ontwikkelen. Maar goed, dat zij ook uit een soort frustratie van we zitten nou jaren naar Apollo. En we komen nog steeds niet verder dan een lage baan om de aarde. En space shuttle is duur. Opvolgers zijn duur. Er is een systeem ontstaan waarbij een aantal grote bedrijven Lougheed, Boeing, Not-up-Grumman, states contracten krijgen dat eindeloos werden te rekken. Dat is dan voornamelijk bewenste ruimtewaard. Ja, precies. Als je kijkt naar deep space exploration, hebben we flinke stappen nog. Dat is zo. Nee, dat klopt. Heel even, wat bedoel je Mark? Hebben we nog flinke stappen te? Nou hebben we al gezet zeker in de afgelopen 20 jaar. Als je kijkt naar James Webb natuurlijk of wat Percy allemaal aan het doen is, hoe ingenieuw hij aan het rondvliegen is. Dat gaat goed zeg je eigenlijk, maar na die bemenste ruimtewaard? Het gaat eigenlijk vooral om het ontwikkelen van raketten. Hoe kom je in de ruimte? Dat is iets wat we eigenlijk al weten. En waar heel weinig prikkel was om te innoveren. En zij heeft geprobeerd om SpaceX en dat soort bedrijven, die dat allemaal A. op eigen kosten, B. veel sneller en veel gekoper en innovatiever deden, om die aan die contracten te helpen waarmee ze konden starten. Daar heeft ze een boek over geschreven. Escaping Gravity, My quest to transform NASA and launch a new space age. Dat is wel een beetje bombastisch aanpakken natuurlijk. Een beetje Amerikaans ja. En daar beschrijft ze hoe dat dan ging en hoe zij in NASA terechtkwam en probeerde dat aan te jagen. En dan steeds weer, Constellation werd dan opgeheven. Maar dan werd het dan toch weer, die contracten liepen op een of andere manier toch weer door. En dat is wat ons opgeheven is. Een enorm dure raket, gebouwd van oude space shuttle onderdelen, met zelfs nog originele space shuttle motoren. En zij zegt van, die hebben we al betaald, maar die worden dan voor 150 miljoen dollar per stuk ge-reverbished. Om nog steeds niet gevlogen te hebben. En ook om te verbranden. En dat is een heel belangrijk project. En dat is een heel belangrijk project. En ze schetst dan ook heel erg hoe dat dan ging en hoe dat dan gaat in zo'n organisatie. Ze probeert daar langs te komen. Er zitten heel veel oude jongens uit de testpiloten, de Cupboys, noemt ze ze. Want ze hebben allemaal zo'n mok waarop hun callsign staat. Dus ze hebben een hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele hele een mok, een koffie uit de drippie, waar hun callsign op staat. En die slepen ze overal mee. En er was dan een medewerker, ook een vrouw die daar dus duidelijk niet in dat oldboysnetwork viel. En die noemen ze dan de Cupboys. Waarom dan Cupboys? Ja, omdat ze met die mokken rondlopen. Ja, precies. Het is een sfeer die bij NASA dus al een tijd hangt. Bij bijvoorbeeld de laatste aanstelling van wie nu de NASA director is. Ja, dat was ook even een hoofdpersoon in het boek met wie ze dan ook die strijd voert. Bill Nelson. Ja, met Bill Nelson voert zij de strijd. Ik bedoel, toen Joe Biden hem, oud astronaut, maar ook oud senator, huis, senator volgens mij. Dus daar kende Joe Biden hem dan nog van. En dat voelde heel erg als een oude astronaut vriend. Daar heeft hij op zijn oude dag nog even de baas van NASA. Dat je denkt, wat de fuck. Want als Joe Biden een beetje bij de tijd was geweest op dit onderwerp, had hij geweten dat er dus sinds 15 jaar geleden echt wel het een en ander gebeurd is, waardoor eigenlijk iedereen hoopte van dat oude NASA af te zijn en pof, we zitten weer middenin. Ja, ja. Het beschrijft dan ook dat Bill Nelson, die laatste gingen die lancering hierdoor vanwege een waterstoflek. Nou, kun je zeggen, pech, maar we wisten al dat waterstof, kideogene waterstof, enorm onhandig en lastig is. Altijd gedoe met lekken, altijd scrubs. Ik ben zelf een keer een week in Florida geweest voor een lancering die uiteindelijk niet doorging omdat een en ander sensor het elke dag weer niet deed. Een soort niveau sensor om die waterstof te meten. En dan zegt Bill Nelson, ja, dat is heel normaal, 6 keer scrubs, het hoort erbij. Dat is een bug, niet een feature. Waarom zouden we nog niet op iets anders over gestapt? Die strijd beschrijft zij gewoon in dat boek. Ze trekt er ook wel wat eer naar zich toe. Ik heb ervoor gezorgd dat dingen als commercial crew, daarbij een vrachtprogramma waarmee SpaceX zijn voeten in de deur kreeg om het ISS te bevoorraden, om dat er door te krijgen. Dat is nu veel meer geaccepteerd geworden. Starship en Falcon zijn nu onderdeel van, daar worden bemanste vluchten mee uitgevoerd. Dat is ook op mijn conto. Het is een afrekening, maar ook het claimen van, luister, dankzij mij en de mensen, space pirates, zoals Elon Musk, maar ook heel veel andere bedrijven hebben geprobeerd verder te komen dan Apollo. Dat boek is een heel goed boek, ik vind het een heel goed boek. Het leest heel geloofwaardig in die zin. Het geeft ook wel een andere kant van NASA dan de kant die wij hier hebben, de NASA-kant, maar het leest ook heel geloofwaardig in die zin. Het leest ook heel geloofwaardig in die zin. Het leest ook heel geloofwaardig in die zin. Als je het niet meer weet, dan de kant die wij hier nog alles ophemelen. Als SLSS-testvraag komt ze dan. Je hebt daar deze week gesproken en jouw artikel interview komt zaterdag in de NRC. Spannend, dank je wel voor de preview. Marc, wat is het naar jouw topverhaal? Ik had een nieuwtje gezien, en eigenlijk wel grappig, maar toen ik het artikel lees, kwam ik ervan achter dat een van mijn ouders docenten, dus blijkbaar mede-onderzoeker is, ook Dennis Heuling, daar heb ik de stijdse les van gehad aan de VU Amsterdam. Dat ging meer over het mogelijke zoektocht naar leven dan op echt verre planeten. Dat is dan misschien planter wel een hele mooie ontdekking, maar in de zoektocht voor leven een hele sneuwe ontdekking. Dat is dat we in onze zoektocht naar aardachtige planeten, dus misschien eerder naar een zogenaamde pale-yellow dot moeten kijken in plaats van een pale-blue dot. Oké. Omdat het overgrote deel van de planeten volgens de huidige modellen waarschijnlijk volledig oceanoos zullen zijn tegen tijd. Dat is een hele grote oorlogse ontdekking. Dat is een hele grote oorlogse ontdekking. Dat zijn dus de modellen die zullen zijn, tegen tijd dat ze lang genoeg hebben bestaan om te kunnen gaan hosten. Dat heeft veranderd met modellen die ze hebben bekeken ook weer terug naar het begin van de aarde, 2,5 3 miljard jaar terug. Waarin eigenlijk een soort van, wat zij dan een tipping point noemen, tussen de temperatuur van de mantel en de temperatuur van de korst van de aarde. dat we daar heel erg veel geluk mee hebben dat we van dit soort gekke processen zoals vulkanisme hebben, zoals platectoniek, dat we dus ook weer extra water kunnen introduceren in de mantel, zodat hij vloeibarder blijft. Dat we dus ook onthassing hebben eigenlijk. Ik zie je heel vraagend kijken. Ik probeer even dit college-geologie mee te pikken. Ja precies, ja. Maar dat daar dus eigenlijk, ja, dat vind ik dan weer een beetje het mooie van dit verhaal. Bederom hoe uniek de aarde is. Want op dit moment komen ze dus, nou zijn ze dus een beetje achtergekomen dat we waarschijnlijk in minder dan 1 procent van de gevallen, dat je überhaupt een beetje een mix hebt tussen nog oceaan en continentale werelden. En dat je dus in ongeveer 80 procent van de gevallen eerder volledig continentale werelden zou hebben. Meer beetje zoals we in de dagens mars kennen of Venus bijvoorbeeld. En dat in ongeveer 20 procent van de gevallen dat we dan eerder naar een volledige oceaan wereld toe zouden gaan. Op het moment dat de aarde helemaal geen bergen of oceane, of weet dat, geen bergen of groot riojef zou hebben, dan zou de hele aarde ook ongeveer met 200 meter water bedekt zijn. Dat is uiteindelijk erg onwaarschijnlijk. Want juist door erosie, juist door platectoniek, juist door vulkanisme hebben we waarschijnlijk de atmosfeer die we nodig hebben om het water op onze planeet te kunnen houden. Maar goed, dat terzijde. Dus als we de aarde helemaal glad zouden strijken, zeg maar, dan zou het dus een oceaan wereld zijn. En daarmee zouden we ook weer een heel stuk kwetsbaarder zijn. Want je dan natuurlijk weer bijna geen veranderingen in windpatronen nodig hebt. Dan kan je meer zoals van die banen van Jupiter, zeg maar, in plaats van de hele ingewikkelde weer en windpatronen die we nu op aarde hebben, kan je dus veel meer naar dat soort simplistische texturen toe gaan. En zou je dus mogelijk ook weer eerder of juist een hele bevriezing kunnen krijgen. Dat de hele planeet gewoon bevriest. Snowball Earth. Snowball Earth, wat we inderdaad ook al minimaal twee keer hebben gehad in de afgelopen miljard jaar. Zoals je misschien nog kan herinneren. Ja, ja, ja. Dat was wel een koude tijd. Goed, dat is verscheidigd dus ook weer door vulkanisme en door platectoniek eigenlijk weer opgestart. En tegelijkertijd, op het moment dat je dus bedenkt dat als we dus zo'n oceaan wereld zouden hebben, en die zijn dus, wat dat betreft, nog kwetsbaarder om dus of te bevriezen of eigenlijk te veel advanceer te verliezen. Dat we dus misschien ook wat meer moeten kijken juist naar wat zij dan dus de pale yellow dots noemen, dus de volledige continentale planeten, waarin misschien nog wel een beetje water beschikbaar is, maar dan niet meer zoals we het hier hebben echt met hele oceaan. Maar kom je dan niet bij een soort Mars situatie uit? Ja. Pale red dot. Ja, misschien ook wel. En dat is ook wel grappig, maar je moet dus ook weer teruglinken naar een bekend studie vanuit volgens mij 2011 in Japan, waarin ze inderdaad ook naar habitability hebben gekeken, dus leefbaarheid eigenlijk van volledig continentale of rocky planet, zeg maar. En dat we daar een stuk grotere marge, of een stuk grotere Goldilocks zullen zoals we het dan vaak noemen, hebben dan op het moment dat je te veel oceaan zou hebben. En dus eigenlijk ja, de conclusie is dus een beetje dat de aarde wederom nog unieker blijkt dan dat we misschien al dachten. Astronomy is a humbling and character building experience. Ja, zeker toch. Dus ja, altijd hoe verder we naar buiten kijken, hoe beter jullie de aarde willen kennen. Maar vanuit de trend dat we helemaal niet bijzonder zijn. En dat valt dan nu toch ook weer tegen. Nou ja, als in het is niet heel erg bijzonder dat er planeten zijn rondom sterren. Dat is natuurlijk een ontdekking van de afgelopen 50 jaar die duidelijker en duidelijker wordt. Zelfs volgens mij zijn er laatst ook maanden, of mogelijke maanden ontdekt rondom exoplaneten. Ook weer hartstikke groot nieuws is. Dus ja, zo zeldzaam blijkt een soort van onstonnen stelsel dan misschien niet te zijn, maar om dan echt een goed klimaat te hebben en dus oceane en continenten in een mix. Ja, je hoort het altijd. Er zijn zoveel niveaus van als we de maan niet zouden hebben gehad, want de maan heeft dan misschien nog heel veel astroïdes weer weggemaaid voor ons. En er zijn zoveel van zulke zaken. Nu nog hoor je ook wel dat dus wat je net zei, dat de Goldilocks zone, de habitable zone, die wordt iets opgerekt. Die lijkt iets ruimer elke keer dan dat hij misschien 10, 20 jaar geleden bedacht was. Op het moment dat Mars meer een soort Venus-achtige atmosfeer zou hebben, of als Venus meer op de plek van Mars is staan, of misschien zelfs nog iets verder weg, dan zou Venus wat dat betreft ook relatief habitable moet zijn. Ja, tuurlijk. Je hebt vrij hoge atmosferische druk dan, maar ja, qua voorkomen van de elementen die wij dan zeg maar nodig vinden voor het leven, de kaas-schnop zoals het dan bij astrobiologie noemt. De kaas-schnop, dus de K-S-C-H-N-O-P. Vertel, geen idee. Dat zegt iedereen wel weet. Dat is ons vroegstje voor. Het zijn gewoon elementen, dus kalium, zilver, S, dan heb je koolstof natuurlijk, waterstof, C-N-H, de N, stikstof, meiselugin, zuurstof, O en fosfor, P. En dat zijn een beetje de hoofdelementen die jouw-jouw maken, jouw-jouw maken en dan heb je er mij maken. Ja, precies. Zonder die elementen zou het heel, heel snel ophouden. En tuurlijk heb je nog heel veel andere dingen nodig, zeker als je iets ingewikkeld zoals een mens wilt gaan maken. Dan heb je natuurlijk ook ijzer nodig voor bloed en kalium om botten te maken en weet ik veel wat. Maar voor echt de basis zeven elementen voor een groot deel van DNA of van het leven heb je dus die elementen nodig. En die zitten dan wel weer in de atmosfeer van Venus. En ja, dat zou dus wel weer een hele leuke plek zijn. En wat dat betreft zou die Goldilocks-zonen dus inderdaad in ons zonstelsel misschien al drie planeten kunnen omvatten. Het is gewoon dat de omstandigheden op twee van de drie planeten niet helemaal favorable zijn. Ja, en ik heb een vraag nog. Dit onderzoek is dat nou dus zoals je zei alleen op basis van aarde, data of hoe moet ik het zien? Hoe weten ze dit? Dus dit is een combinatie van inderdaad data van de aarde. Dus gewoon diep de aarde in kijken van computersimulaties en wat ze dan ook experimentele petrologie noemen. Dus eigenlijk zelf steenend maken. Dat is ook een van de specialiteiten van mijn universiteit hier in Amsterdam. Om dan eigenlijk gewoon rare samenstellingen van mineralen onder enorme druk te zetten. En dan een soort van de mantel, zeg maar, temperatuur en druk van de maan of zo na te maken. Om dan te kijken wat voor mineralen vormen en wat voor een effect de temperatuur bijvoorbeeld weer kan hebben. En zo kunnen ze dus deels echt experimenteel en deels computersimulatie. Dus naboot ze van hoe het waarschijnlijk zal zijn gegaan met de aarde. En dus ja dan komen we er toch weer achter dat het echt wel een bijzonder plek is. Eenmaal weer een conclusie. Maar dan heb je het over van die drukcellen. Ja precies. Super interessant. In welk universiteit heb je dan precies? Voorheen universiteit. Waar ik mijn bewas er heb gedaan. Nou supergoed, dank je wel. Mooie nieuws. Ja, de aarde is bijzonder. Dat is nou helemaal. Sal, ik is even naar Uranus of Uranus of Uranus. Ik ben lid van de Planetary Society. Wat zeg je nou in het Nederlands het anders omdat het in de Amerikaanse anders gek klinkt? Nou nee, want ook Uranus is dus, nou daar ga ik het over hebben. Er waren een paar nieuwtjes. Er was een mooie webfoto van Uranus uitgekomen. En toen plofte er bij mij het magazine van de Planetary Society, de Planetary Report, op de deurmat. En die was met een soort campagne begonnen met van moet we niet naar Uranus toe. Een beetje geïnspireerd op Cassini naar Saturnus. Wat Carolyn Porco daar destijds ook over zei was, van het is zo prachtig dat Saturnus als stijlsol ons eigenlijk heel veel vertelt over hoe het zonder stijlsol aan zich werkt. Dus het is bijna een soort model ding. Dat element heeft Uranus ook, met negen manen volgens mij. Maar dan met zijn magnetisch veld gekanteld. Dat is totaal bizar. Ringen ook, net als Saturnus. En we weten er eigenlijk van vrijwel niks van. Daar komt het de hele tijd op neer. Een paar foto's van Voyager. Steeds betere foto's wel de afgelopen jaren van heel veel ground-based telescopes. En nu Webb ook, die iets moois maakt. Dus langzaam wel iets, maar eigenlijk niks. Dus waarom niet een emissie die kant op? En dat zou waarschijnlijk nog heel lang duren voordat hij er is, zou 2040 zijn. Maar ik vond het dus wel prachtig om eens even over de naam van Uranus te hebben. Want onderdeel van Uranus dat hij toch vaak genegeerd werd, is toch ook omdat hij in het Engels grappig is. Uranus. Hoe dicht kunnen we naar Uranus? En daarom begint het magazine dus ook met, er is geen vraag dat het communiceren met het publiek over de planet Uranus zou gemakkelijker zijn als het een ander naam had. Dus toen hebben ze even over die naam gehad. Dat vind ik gewoon echt leuk om het even aan te stippen. Hij heeft een tijdje anders geheten, Uranus. Weet jij het toevallig, Bruno? Misschien George the Star of zo? Ja precies, George the Star. Georgium Cilus. Kijk, dus dat was in de eerste jaren omdat Hershel, William Hershel, er staat hier niet duidelijk of hij nou werkte voor George the Third, maar natuurlijk snel een lijntje met de hoge pieten en hij wilde hem dus graag vernoemen naar George, maar dat zou totaal raar zijn geweest. Ook omdat er geen ster is natuurlijk. Ja, goed punt. Maar ook omdat er alle anderen, wat dat betreft een hele bijzondere situatie in 1781 omdat jarenlang, eeuwenlang, millennia lang kon je alle planeten die je kende gewoon zien. Ja, dat was inderdaad de eerste keer dat er een nieuwe planeet werd ontdekt. Ja, een planeet was ontdekt en dat er een naam voor moest komen. Nou, dat werd het dus dat George the Star dus niet. Neptunus kwam ook nog langs als mogelijke naam, maar uiteindelijk is het dus Uranus geworden, maar naar de Griekse god Uranos en dan denk ik dus nu en dan dat Uranus, U-R-A-U-N-S, dat ligt ook wel stijl dicht aan tegen dat Uranus, maar je zou dus ook gewoon met heel goed recht Uranus kunnen zeggen ook in het Nederlands en ook in het Engels. Je hoort het dus ook Uranus, dat is dus hoe alle astronomen tegenwoordig uitspreken, Uranus, om de heel echte, die andere uitspraak te vermeden, maar je zou het nog meer kunnen benaderen als een soort Uranus. Dat voelt gewoon Griekse, voelt gewoon klassieker vind ik. Homeros. Homeros, ja precies. En dan ben je ook tot het hele gedoe een beetje kwijt, want anders als je het over Uranus hebt gaat het gewoon heel snel naar Gergibel, in ieder geval bij mij. Ik weet niet of het bij jullie is, maar er zijn gewoon zoveel grappen die je kan maken. Je kunt ook het lichaamsdeel hernoemen. Dat is misschien lastiger, ik denk dat dat al langer bestaat in ieder geval als naam. Nou ja, wat dat betreft, een innovatief idee. Dank je wel voor dit idee. Geen dank. En het grappige, het laatste weet je nog hierover is dat dus toen Uranus, toen dat dus populairder werd, heeft dus uiteindelijk Martin Klaproth, die uranium heeft ontdekt, het vernoemd naar, als een soort eerbetoon, naar Uranus. Heel bizar, omdat het blijkbaar allemaal ongeveer in dezelfde decennia gebeurde zo en het was gewoon populair en hij zocht naar haar naam. Dus dat vond ik heel gaaf. We moeten nog naar Uranus. Dat zit er nog niet direct aan te komen, behalve dan dat de Chinezen wel een mooi plan hebben. We weten er nog niet veel van, maar het lijkt erop dat die met een missie bezig zijn die eerst naar Jupiter gaat, daar iets achterlaat om zodat er bij Jupiter een soort zonde, hoe noem je het? Een orbiter. Een orbiter, ja dat is prachtig Nederlands. Een kunstbaan. Een kunstbaan, dank je wel. Een kunstbaan rond Jupiter zou zijn en dat er dan een soort tweede trap, of hoe noem je dat dan, gewoon nog zo'n nieuw ding door zou vliegen naar Uranus. Dat is wel een hele gave missie. Ik ken eigenlijk dit concept ook niet zo goed op deze manier. Op zich gebeurt natuurlijk wel vaker om een gravity assist te doen en dan helpt het als je iets achterlaat. Nou dat is natuurlijk waar ja. Wat dat betreft zou dat kunnen, maar ik heb geen idee of de banen van Jupiter en Uranus dan een klein beetje een soort van overeen komen. Ik moet zeggen, ik weet wel dat die toevallig laatst weer, dat was een van de mooie foto's die ik dan van iemand doorgestuurd had gekregen uit het Noord-Amerikaanse continent. Daar ging de maan dan voor Uranus langs. Dat gebeurt natuurlijk iedere maan op zich. Maar ja toch wel een leuke foto om dan Uranus een soort van half achter de maan te zien schuilen. Serieus met een hele goede telescoop op die manieren gedaan. Oh gaaf, dus doe maar door die foto. Kom in de groep, leuk. Dus we zullen zien, die missie nou Uranus, maar op zich is het een mooi bruggetje naar Dart even. Je had het over inderdaad iets achterlaten, dus goed voor een Gravity Assist. Dat is groot nieuws geweest, dat denk ik, van de meeste mensen die het nu luisteren dan wel gehoord hebben. Het is gelukt die missie. Ja, vorige aflevering ook al even natuurlijk over gehad dat de missie inderdaad gelukt was, maar we weten nu tenminste ook een beetje in hoe ver het is gelukt. Dat ie 30? Volgens mij 32 minuten in totaal is de omloop eigenlijk van demorphos, dus rondom Didymos, dus het kleine meteorietje rondom het grote meteorietje, is dus vertraagd in zijn orbit. Dat is natuurlijk ook de hele reden dat we de kleine hebben gekozen, niet de grote. Eerst omdat we dan meer verschil kunnen zien, maar ten tweede ook dat die grote die blijft dan eigenlijk onverstoerd doorvliegen, dus dat we ook niet ons zorgen hoeven te maken dat we hem zeg maar zo afwijken dat hij dan richting de aarde gaat komen. Want het blijft natuurlijk een near earth object. Ja, maar hij was uiteindelijk bedacht dat hij maar een paar seconden of minuten. Het idee was 10 minuten. En het nettoest 32, dus er is een soort mysterie over waarom is dat nou op die manier gebeurd? En dan schijnt het dus een iets hogere snelheid, had ik begrepen. Oké, meer massa gebruikt dan de massa op de massa, dat gaat ongeveer lineair, maar als je de soort die massa die je er tegenaan gooit, dat dat een hogere snelheid heeft, dat gaat kwadratisch. Als ik goed genoeg natuur kan herinneren. Kineetse energie. Precies, de kineetse energie die je dus overdraagt op die morfels dan in dit geval, was dus waarschijnlijk net iets groter. Maar het blijft inderdaad een beetje de vraag, waarom is dat ongeveer drie keer zo groot? En daarnaast had ik ook begrepen dat we nu een soort van twee losse staarten lijken te zien als we met de telescopen naar de commetet toe kijken, waarvan volgens mij nog niet helemaal duidelijk is waarom het er twee zijn of dat dat misschien een lichteffect is. Stofvolk? Ja, stofvolk, toch door de vorm eigenlijk van die morfels. Het is zo een beetje een raar dingetje. Ik hoorde dat het ook met de ejecta te maken zou hebben. Ik heb geen natuurkunst gestudeerd. Dus ik snapte er in principe helemaal niks van. Het zou dus kunnen zijn dat met die klap is er al een pijn omhoog gekomen en door het afschieten van dat pijn zou hij nog een extra duwtje hebben gekregen omdat hij die massa achter zich heeft gelaten. Ja, precies, dat is ook weer behoud van impuls en dan krijg je nog een extra setje mee. Omdat het pijn weg gaat en ook kwadratisch minder invloed heeft? Ja, die formule wil ik afwezen, maar dat is het wel. Dat zei dus ook van tevoren al, had ik een interview, iemand zei van ja het hangt helemaal van af hoe hard die is en hoeveel pijn dit terugstuit en van die terugstuit kun je dus nog extra krijgen. Maar wat me wel verbaast is dat het dan inderdaad drie keer meer is dan verwacht. Dat is echt gewoon een factor. We moeten een beetje door onze nieuwtjes heen denk ik als naar de klok kijkt. Dus ik zet even, we moeten naar het volgende onderwerp. We moeten gaan haasten dadelijk. Ik ben even benieuwd, Bruno, wat is het jouw volgende onderwerp? Ja, we hebben het allemaal over missies die gaan gebeuren en dat is natuurlijk altijd leuk, maar missies lopen ook af en het is bijvoorbeeld afgelopen met de Indiase Mars Orbiter Mission. Oh, ja. Jammer, nou was dat het nieuws vol. Hij is dood. Mangliaan toch? Ja, geloof ik wel ja. In ieder geval die altijd, nou ja, die heeft dan altijd zo'n nominale missie duur van een half jaar. Hij heeft die glansrijk overschreden met acht jaar geloof ik, maar nu is dan echt de brandstof op en hij kan niet meer, hij kan zich niet meer positioneren of om onder zich weer op te laden. Dus ja, dat was natuurlijk het eerste land na de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten en Europa dat een Mars Orbiter had. Echt wel een prestatie. En moeten jullie eens raden hoeveel die gekost heeft. Was dit niet het ding dat minder had gekost dan de film The Martian? Dus dat is minder dan twee, driehonderd miljoen of zo. Volgens mij was The Mars iets van driehonderd miljoen en was deze dan tweehonderd negen miljoen of zo? Ik zie in het bericht van Ars Technica noemen ze vijftwintig miljoen dollar. Zo kan het ook dus. Dat is echt een koopje dankzij frugal engineering. Wat grappig zeg. En dan acht jaar. En dan acht jaar, dus een paar miljoen per jaar. Ze hebben in ieder geval gekost om het draaiende te houden natuurlijk. Het zal er nog wel bij komen. Maar toch, dat is natuurlijk helemaal niks. Dus echt petje af en nou ja, mogen hij rust en vrede. Want hoe wordt de missie dan afgesloten? Gaat hij uiteindelijk crashen op Mars of vliegt hij deep space in als een soort van laatste de-orbiting maneuver? Nee, het lijkt me dat hij gewoon in een zeer elliptische baan is. Hij kwam best ver van Mars en dat gaat dan gewoon door. En ik neem aan dat hij op een dag toch crasht. Dan zou hij ooit neerzetten. Ja, niet opbrand. Want hij is de atmosfeer misschien te aal voor. Dat heb ik niet te uitbreken. Dat heb ik niet te uitbreken. We kijken ook al wat vragen daar. Marc, wat had jij nog? Ik had nog een ander verhaal. Ook een beetje vergelijkbaar eigenlijk met dat vorige nieuwtje. Maar dan dus over de maan. En dan specifieke over de vorming van de maan. Zeker voor geochemisch zie je is daar nogal wat onenigheid over. Want veel van die stopen van de maanopvlakte lijkt dan weer overeen te komen met de aarde. Maar een deel ook weer niet. En voornamelijk Europium, een van de rare sporen, een element geeft dan een rare deuk in het voorkomen. En ja, daar bestaan dus nog wel wat twijfels over of inderdaad de grote impact door theorie wel klopt. Vertel jij even de grote impact. Dat is eigenlijk dat er bijna een Mars sized object op de aarde is ingeslagen. Zo'n 4,5 miljard jaar geleden. Vlak na het ontstaan van de aarde. Ja, terwijl de aarde nog relatief vloeibaar was eigenlijk aan de buitenkant. En dat er toen iets moet zijn ingeslagen. En dat vervolgens was dan het oorspronkelijke model zeg maar, het meest geaccepteerde model op dit moment, dat er een soort van ringensysteem rondom de aarde is gekomen. Die zijn gaan samen klonter in de loop van enkele honderden tot duizenden jaren, misschien zelfs nog langer. En dat dat uiteindelijk dan de maan heeft gevormd. Maar nu is er dus een hele serie van computersimulaties vanuit Denham University gerund. Waarin ze dus eigenlijk hebben gekeken naar specifiek de vormingstijden voor maanden. En zo veel hebben we natuurlijk nog niet kunnen waarnemen van dit soort formaat impactors op al helemaal niet jonge planeten natuurlijk. Dat er misschien ook wel een heel veel snellerere vorming van de maan zou hebben kunnen plaatsvinden. En dat we daardoor eigenlijk relatief gezien iets meer van de Taïa isotopen zeg maar aan de binnenkant van de maan kunnen verwachten. En dus iets meer aardse isotopen aan de buitenkant. Wat is Taïa? Taïa is dus de impactor die de aarde heeft geraakt en vervolgens dan de maan heeft gevormd. En een van die simulaties die heeft er dus eigenlijk uit laten blijken dat het misschien wel in de loop van een paar uur zou kunnen zijn gevormd. Dat je zo'n enorme impactor hebt. Een deel van de aarde wordt losgeslagen en dat is eigenlijk direct een soort van een tweede bolletje gevormd die dan op dat moment ook nog dichter bij de aarde zou moeten staan dan dat we op dit moment al dachten. Dus minder dan 100.000 kilometer. En dat zou er dan voor kunnen zorgen dat eigenlijk de topvlakte van de maan ook relatief anders weer kan afkoelen. En dat je dus een relatief dunne korst krijgt. Want de maan heeft een vrij dunne korst. En op het moment dat je dus over heel veel langere perioden zou zijn gaan afkoelen dan is dat weer lastig te verklaren. Anders dan misschien met heel grootschalig vulkanisme weer op een later moment. Maar ja dan was altijd een beetje de vraag hoe kom je dan met dat vulkanisme weer omhoog zeg maar. Die grote craterbasens die we nu dus als de oceanen van de maan zien, de mares. Hoe zijn die ooit weer gevuld met lava. Anders dan als we bijvoorbeeld een stukje dunne korst zouden hebben. En misschien is dit dus een nieuwe theorie. Op dit moment zijn het eigenlijk wel nog computer simulaties. Dus die experimentele petrologie waar ik het eerder over had dat moet nog wat meer hiervoor gaan uitwijzen. Maar het zou een hele leuke mogelijkheid kunnen zijn om een nieuwe verklaring voor de maand hebben. Ja super goed. Ik vrees dat we naar de volgende moeten. Want zo tikken we ze even af. Interessant. Dank je wel. Brino wat was dan nog als laatste op jouw lijstje? Ja toch weer wapengeweld. Oh wapengekletter. Ik heb nog iets over William Shatner. Dus dat komt over het end overview effect. Ja we hebben natuurlijk net over Elon Musk gehad en al die constellaties met satellieten die een steeds grotere rol gaan spelen. Ook in het militaire wat op zich ook steeds grotere rol gaat spelen helaas. Nu heeft de Amerikaanse Space Force, dus dat is de defensiepoot die zich met de ruimte bezig moet houden. Van der Vers. Ja die heeft een bestelling gedaan. We willen een satelliet snel kunnen vervangen. Mocht iemand, Rusland of China, een satelliet van ons uit de lucht schieten dan willen we gewoon snel vervangen. Zoals jullie weten duurt nu een lansering. Dat is iets wat meestal jaren aan voorafgaan en wat je niet even op een achternamen dag bestelt. Dat moet wel kunnen. Het bedrijf Firefly, wat eigenlijk in begin oktober zijn eerste succesvolle lansering heeft gehad. Die hebben een contract waarbij ze op de duur binnen 24 uur een satelliet met een kunnen lanseren. Nou het segment daarvoor dus dat je de satelliet bouwt mag wat langer duren. Maar dit is natuurlijk echt iets wat nu nog min of meer science fiction is. Met het idee van ja dit wordt iets militairs. Dus ze krijgen daar even kijken. Het gaat natuurlijk eerst nog om studies en dergelijke maar het is toch iets waarnaartoe gewerkt gaat worden. Ze beginnen er op tijd mee in ieder geval. Zodra er gps satellieten uit de lucht schoten kunnen worden is het natuurlijk bijzonder effectief als je ze met hetzelfde tempo weer terug kan brengen. Dan heb je een enorm veiligheidsprobleem opgelost. Ja het gaat dus ook om iets wat dan een dedicated raket is die dan iets heel specifiek naar die baan terug kan brengen. En wat komt daarbij kijken? Wat moeten we dan sneller doen? Hoe gaan we dat zo inrichten dat het wel kan in plaats van niet zoals nu? Dat jij bedrag nog ging noemen dat ze gereserveerd hebben. Zo leek het. Als je het kan vinden. Intussen wil ik wel even zeuren over de naam. Victus Nox heet het dan. Latin for conquer the night. Victus is natuurlijk in de eerste plaats geen speedy doorheids. Wat een mannen ding weer ook. Ja ik ben de laatste tijd een beetje bezig geweest met het debat over hoe, dat heb ik het wel vaak over gehad bij space cowboys. Het is heel bijzonder dat wij mensen er zijn. Het is heel bijzonder dat wij de ruimte ingaan. Wat altijd een beetje vervelend is dat we ook het hele menselijke altijd weer meenemen. En dat je dus zeker alle cowboys en piraten die de ruimte in willen. En dat komt er ook terug op wat ik over Musk zei en over zijn boring company. Je ziet ook dat er veel plannen die er liggen zijn. Kapitalistische dominatieplannen. Dat is een debat dat weinig gevoerd wordt. Want we kunnen met z'n allen in de constant ophemelen hoe prachtig het allemaal is dat we als wezens de ruimte ingaan. Maar als je ziet wat ze met de woestijn van Arizona hebben gedaan dan is het helemaal niet zo prachtig. De lelijkheid van Amerika is er nu dan met geen pen te beschrijven. Dus als dat ook de toekomst van de maanden mars is dan heb ik daar best wel iets over te bedenken. Dit is natuurlijk ook niet echt gezellig nieuws. Maar wel begrijpelijk. Maar goed. Heb je het bedrag niet gevonden? Er worden gevraagd om etenlijke tientallen miljoenen en daarna verzand het artikel in Appropriations en Senate Commissies. Dat verwijzen we terug naar het boek van Lloyd Garver. En Mark ben jij er doorheen? Want anders sluiten we even af met het overview effect. Daar schrok ik inderdaad mee af. Je had nog een paar kleine Mars nieuws. Kan je ze in één zin samenvatten? Ongeveer denk ik. Perseverance die heeft nu dan weer een nieuwe core sample genomen. Twee. Er staat er altijd eentje op de opvlakte op en eentje gaat terug naar de aarde is in ieder geval het idee. En dit is dan waarschijnlijk de eerste waar ook wat organische moleculen al in gevonden zijn. Waar nu dus een core sample van is genomen. Spannend. Dat zijn wat aroma's. Wat is het eigenlijk? Wat voor organische moleculen? Volgens mij noemen ze het aromatische moleculen. Aromatische moleculen? Ja, een bier of gibby is wel in de goede. Dat was, want je had ook nog een soort iets met, was het een foreign object debris scene? Ja, dat was dan eigenlijk eind vorige maand, eind september bij Ingenuity. Het helikoptertje? Het helikoptertje, inderdaad de drone, waarvan eigenlijk een soort van object vast leek te zitten aan een van de pootjes tijdens dus de 33e vlucht. En die is losgebroken op het moment dat dat ding omhoog ging. En nu is het een beetje de vraag wat was dat object? Want ze hebben daarna allemaal tests en scans gedaan aan het drone zelf. En daar blijkt eigenlijk niks stuk te zijn of te missen. Dus ergens tussen de vorige vlucht en deze vlucht moet er dan iets aan vast zijn gekomen. Misschien tegenaan gewaaid ofzo. En wat dan vervolgens weer is losgekomen, waarvan we eigenlijk gewoon niet zo goed weten nog wat het is. Een beest? Een beest ja, misschien wel de marspin. Ja, zou kunnen. Ja het is leuk dat hij het überhaupt nog doet, die Ingenuity. Ja filmpjes, foto's, check ook dat vooral. En dan hebben we nog heel even tijd om af te sluiten met William Shatner, die was vorig jaar. Morgen, dus we nemen dit op woensdag en op donderdag een jaar geleden, ging hij met een raket van Blue Origin de lucht in. En dat is dan niet een baan om de aarde, het is alleen maar omhoog, boven de dampkring zie je de zwartheid van de ruimte en hij komt er weer mee. En William Shatner is natuurlijk Captain Kirk uit de Star Trek series. Zijn jullie trekkies trouwens? Ik niet. Nee, redelijk. Dat doet hij al sinds 1966, zag ik. Echt hysterisch. En de beste man in zijn middels 91, was dus vorig jaar 90, dacht dat die een soort ervaring zou krijgen als die die uit de film Contact kende met Jodie Foster, geschreven door Carl Sagan. Die scène op het einde dat zij uiteindelijk in de ruimte is en huilend naar een of andere sterrenstelsel kijkt en zegt ze hadden een dichter moeten sturen, the should have sent a poet. Ze is zo verwonderd over de schoonheid van het universum en hij hoopte dat ook te krijgen van wauw dan zal ik eindelijk een zijn met het universum en van alles zien. Maar wat dus elke keer gebeurt met mensen die naar boven gaan is dat ze het overview effect krijgen en nou teruggrijpen tot wat jij zei over dat de aarde zo bijzonder is, dat ze dat zich de elke keer realiseerde. Hij realiseerde zich niet alleen hoe bijzonder de aarde is, maar hij kwam eigenlijk in een diepe rouw terecht. Dus hij is sindsdien in een diepe rouw over de teleurgang van de aarde en hij zei ik keek naar buiten en ik zag alleen maar de zwartheid van de dood. Hij zag de death en toen ik naar beneden keek zag ik licht en leven en realiseerde ik me dus dat alle dingen die we aan het doen zijn en alle vooruitgang die we geboekt hebben als mensheid ten koste is gegaan van die ontzettend unieke plek waar wij met z'n allen leven. Nou dat kan heel sinus over doen, een of andere rijke stinker die naar boven gaat en met een verdrietig terug komt, maar ik denk dat het heel telling is. Dat het gewoon, dat zei Carl Zeckens toch ook al van we gingen naar de maan en we ontdekten de aarde dankzij de foto's die van de aarde terugkwamen. En ik denk dat je dat heel vaak gaat zien. Dat is iets wat ik vroeger toen ik vaak naar de Verenigde Staten ging ook heel vaak zei van je leert thuis nooit zo goed kennen als wanneer je weg gaat omdat je een contrast hebt en dat is in dit geval lijkt het ook wel bijzonder zou te zijn. Iedereen wil naar de ruimte om inderdaad net als een Jodie Foster naar buiten te huilen, maar komt er elke keer achter van wow wat is het binnen die atmosfeer toch eigenlijk veilig en fijn. Ja last van aardwee. Aardwee? Dat is een mooi woord. Waar komt dat woord vandaan? Nee, net uit mijn mond. Dankjewel Bruno. Geen dank. Met die, daarmee denk ik, sluiten wij mooi af. Armin-William Shatner, dankjewel Bruno. En dankjewel Mark. Ik denk dat we er helemaal doorheen zijn. Stamvol uitzending. Blijkbaar gebeurt er gewoon, red dat genoeg. Dus over twee weken denk ik zien we elkaar weer en nu zien wij elkaar helemaal niet, dan ben ik er niet, dan zijn we een hele nieuwe club waarschijnlijk. En dan zeg ik alleen maar nog, afgezien van dank jullie twee, luisteraar als jullie ons willen volgen op Twitter dan kan dat bij Space Cowboys Pod is onze Twitter handle dus ga daar vooral heen en stuur ons berichtjes over wat we wel en niet goed doen. En daarmee is het eind gekomen aan deze 150 Space Cowboys, die een klein beetje over de tijd is, maar dat is niet erg. Dank jullie wel. Dankjewel.