ERA beweegt, Mars beeft en spanning rondom marshelicopter Ingenuity

Goedemiddag allemaal of goedendag allemaal. Ik weet niet zo laat je luistert bij Space Cowboys aflevering nummer wie heeft er enig idee? 94 was het toch? 94. 94 deze keer. En we nemen op met Luc van den Abeelen. Goedemiddag. En met Erik Laan. Goedemiddag. En dan met Michel van Baal. Wat hebben jullie op je lijstje staan zonder, liefst met cliffhangers? Wat heb jij meegenomen Erik? Cliffhangers. Naar twee dingen in ieder geval. Dus era doet het. Ja. En hoe die het doet, dat zal ik straks vertellen. Spannend. En Exo Mars, de vraag is wanneer die gaat vliegen naar Mars. Ja, met alle russische problemen die naar je achtergrond meespelen. Wat heb jij bij je Luc? Toch maar eventjes op een rijtje zetten. Er was een paar weken geleden zo dat je het nieuws niet kon aanzetten of er was wel weer een capsule geland of gelanceerd. Daar eventjes een overzichtje van. En ik heb nieuws over niks. Over niks? Nou, daar zijn we snel mee klaar. Nou, goed cliffhanger. Ja, precies. Ik ben heel benieuwd. Nou, zelf had ik Virgin Orbit meegenomen. Dat is gaat best wel lekker. En daar waren ontwikkelingen. Nieuws over de Marshelikopter. En als we dat toch over hebben, we moeten ook even over de Marsbeving hebben. En ik had als laatste nog, kom ik een berichtje tegen alweer een tijdje terug, maar we hadden even een korte break met de podcast. Dus deze mag nog wel even. En dat was een studie naar wat er eigenlijk gebeurt als je een space elevator bouwt. En wat er dan gebeurt als die stuk gaat. En dat vond ik ook wel een onmerkelijke om het nog even over te hebben. We hebben geen Erik, waar? Ja, is goed. Laten we met era beginnen. Ja, zeker. De robot arm die vorig jaar met de Nauka module met de Russische proton naar de ISS is gelanceerd. Het was toen al een beetje een rollercoaster. Het ging van alles mis. Maar goed, hij is uiteindelijk aangekomen bij de ISS. En hij is nu door twee costumanten uitgepakt en aan het werk gezet. En dat, ja, hij doet het. Dat is het goede nieuws. Dat is voor jou zelf ook bijzonder volgens mij, toch? Ja, ik heb zelf ook iets aan die arm mogen doen. Al is het niet heel veel. Er zijn collega's bij Airbus die er veel meer aan gedaan hebben dan ik. Noem ik Kees de Haan bijvoorbeeld. Die moeten we misschien eens in de uitzending halen. Want die kan er nog veel meer over vertellen. Nee, maar goed, dat is een lange termijn project. Dat is in 1985, mening al, begonnen. Het was toen een de Hera, de Hermes, Europe robotic arm. Ik weet, Luc heeft daar een boek over geschreven. Maar die had toen drie onderdelen. Uiteindelijk ging Hermes niet door. Toen wilde ze toch die robot arm bouwen. Toen is er een stukje van afgehakt. Toen had hij twee armen. En ontwikkeld, ontwikkeld. Zou meegaan met de Space Shuttle. Met allerlei mogelijkheden. Dat ging nog even niet door. Uiteindelijk gelanceerd vorig jaar na lange tijd. En ja, het is toch gelukt. Zeker gezien met de huidige ontwikkeling met de Russische ruimtevaart. Ja, is toch wel een verrassing dat die aangezet is. Ja, want daar had Europa de Russland voor nodig. Ja, precies. Want hij zit aan die Russische module vast. Er zit ook allerlei apparatuur in die Russische module om hem aan te sturen. Want je kunt hem vanuit binnenuit ook bedienen. En dat is allemaal aan boord van die Nauken module. Daar heb je de Russische cosmonauten voor nodig. En dat was natuurlijk even de vraag van, gaat die samenwerking, hoe gaat het daarmee? En blijkbaar is het eigenlijk het enige ruimtevaartproject volgens mij nu nog. Wat doorgaat in de samenwerking met de Russen. De andere ruimtevaartprojects zijn allemaal stopgezet. Het zou ook wel een beetje kunnen dat dat in ieder geval iets van eigen belang mee speelt. Je begrijpt dat er nog een luchtsluis voor experimenten op zijn plek moet worden gezet op die Nauken module. En daar staat hem voor nodig. Ja, daar kan die arm inderdaad voor gebruikt worden om experimenten uit die luchtsluis naar buiten te brengen. Dan is het efficiënter om dat met die ERA te doen dan om cosmonauten naar buiten te brengen. Maar goed, ik vraag me altijd wel af van, wat is nou echt het belang van de Russische ruimtevaart bij het ISS? Wat is hun belang nou om dit toch door te laten gaan? Nou, dat is het kunnen lanceren van cruise naar boven. Als ISS ophoudt, houdt de bemenste Russische ruimtevaart op. Ja, maar dat is dus een soort van prestige kwestie. Want kijk, in Amerika is natuurlijk ook dat hele drang met die commercial crew. Daar is het een visie achter, van daar gaan ze een commerciële ruimtevaart mee doen. En in de Amerikaanse ruimtevaart is natuurlijk ook van, we gaan naar de Maan en we gaan naar Mars. En dat hoor je in Rusland, dat hoor je misschien wel, maar dat is totaal geen draagvlak voor volgens mij. Onder het volk niet meer. Nee, dat was dertig jaar geleden nog een heel ander iets. Gelukkig kwam ik al zo lang in Moskou. En als je daar eens aan de praat raakte en je vertelde waar je me bezighield, en oh, cosmonauten en ik heb Gagarin nog gezien en oh jeetje, dat is helemaal top op de bil. Top op de bil. Dat is het nu niet meer. Maar er kleeft iets vreemdspolitiek aan bemanne ruimtevaart. Er lijkt geen enkele president te willen zijn die de geschiedenis ingaat als degene die bemens de ruimtevaart heeft gestopt. En de vraag is ook of je het nog terugkrijgt als je het stopt, of je het dan weer op gang kan. Precies, inderdaad. Nou ja, goed, dat hebben we inderdaad na het idee in soort van de Sovjet-Unie gezien. Alle kerngeleerden die vloogen uit over de hele wereld. En ja, Rusland heeft daar de grootste moeite om die expertise weer terug te krijgen. Dus ja, de stap terug doen nu zou definitief kunnen zijn. En wat dat betreft is die era natuurlijk ook een product van z'n tijd geweest. Een lange tijd toen eenmaal die overstap was gemaakt van nou, we kunnen met Rusland samenwerken. En daar era voor inzetten. Toen was het inderdaad nog de bedoeling dat er hele belangrijke onderdelen van het Russische segment met die arm op z'n plek zouden worden gezet. Ja, en die hele power tower die toen nog onderdeel zou zijn van het Russische segment. Die is al helemaal weg bezuinigd. Dus ik heb inderdaad ook zoiets van, oké, waar gaan ze nu allemaal voor inzetten? En helemaal nu, ja, hoe lang nog? Ik denk dat het best waarschijnlijk is dat Rusland toch gaat zeggen van nou, na 2024 houden we er mee op. Potverdikkie, 30 jaar ontwikkeling en 2 jaar gebruik. Daar komt het dan op neer. Dat zou heel erg zonde zijn. Kan je iets aangeven, waar zitten we met era? Want hij is nog niet operationeel. Ja, dat is een beetje op de rand. Want er zijn twee ruimtewandelingen geweest. De eerste ruimtewandeling was om hem aanzluiten, elektronisch. En de tweede was om hem uit te pakken. Er zaten een aantal thermische dekens omheen. En dat is wel interessant om te zien in de filmpjes daarover. Dat die casmonauten die pakken die thermische dekens uit en die maken ze tot een grote bal. En die hebben ze vervolgens zo weggegooid. We zien die bal zo weg kumbelen. En die verbrand vervolgens in de atmosfeer. Ja, precies. Dat gaat wel snel. En toen is hij op een gegeven moment ook aangezet tijdens die tweede ruimtewandeling. En toen heeft hij zijn eerste bewegingen gedaan. En het wachten is nu op de volgende experiment. En ik meen dat er er ergens in de zomer... Ik meen dat er wel één ruimtewandeling nodig was om een ding operationeel te krijgen. Ik dacht dat er nog iets moest gebeuren. Dat weet ik niet. Dat is wat ik verkeerd heb. Nee, volgens mij werkt hij nu. En nu is het nu een kwestie van ding gebruiken en inzetten. En van leren. Bij ESA hebben ze heel wat technologieontwikkeling hiervoor gedaan. En dan gaan ze nu zien of dat daadwerkelijk kan. Dus vanuit de robotica techniek is het gewoon heel interessant. Ook al is het straks misschien maar twee jaar. Dan gaan we daar toch van leren hoe je dat doet met robots in Michael Crafty. In ieder geval is er wel een nieuwigheidje van deze arm. Dat ook de ruimtewandelende astronauten die hem gebruiken... ...hem ook van buiten af kunnen besturen. Die kunnen zelf de opdrachten geven. Dat hebben de Canadees en de Amerikaanse robotarmen nog niet gekund. Nee, de astronaut kan ook aan het eind van de erearm opstappen. Met bepaalde GSE kunnen ze koppelen. Dan kan de astronaut er op zitten en de andere astronaut hem ergens heen brengen... ...waar hij normaal niet kan komen. Ik denk dat hij goed gebruikt gaat worden. Maar ik hoop dat het inderdaad wat langer duurt dan twee jaar. Dat is zeker wel. En eigenlijk is er best weinig aandacht. Ik wil het niet vergelijken met James Webb. Maar als je ziet hoe weinig we hier zijn. Ik heb een tweetje gezien dat was het wel eens een beetje. Ja, dat viel mij ook op. Ik heb een tweetje gezien vanuit ESA en Airbus. Er is weinig aandacht aan besteed. Ik denk dat dat komt door de reale situatie met Rusland. Die cosmonauten gingen ook tijdens de activatie van eerder. Daarna, als het wat minuutjes over, hebben ze een grote rode vlag... ...aan de buitenkant van de Space Station uitgehangen om 9 mei te vieren. De feestdag in Rusland omdat de Tweede Wereldoorlog mede door de Russen is beëindigd. Maar daar vraag ik me af, doen ze dat ieder jaar? Absoluut voor het eerst dat dit is gedaan. Wat dat betreft, meen ik toch wat raveltjes waar te nemen aan... ...dat inderdaad de politiek een beetje gaat doorcijpelen in de acties van cosmonauten. Dat zou wel langer zijn ja. Er was een andere cosmonaut las ik. Die was niet mee met die missie. Die was in het cosmonautenkorps afgezwaaid als cosmonaut. Die had geroepen van, ja want ik wil niet meer voor de Amerikanen klusjes op. Dus Alexander Skvortsov ervaren cosmonauten. Hij heeft drie vluchten gemaakt en zou volgend jaar op Expeditie 70 gaan vliegen. Een vlucht van een jaar. Hij heeft aangegeven, ten eerste hij loopt tegen de 60 en zegt van... ...een vlucht van een jaar is niet zo makkelijk meer als dat vroeger was. Maar ik heb niet zoveel zin om vooral experimenten voor de Amerikanen te doen. Dat motiveert mij niet. En dat zijn inderdaad de redenen geweest om... Dat is een geluid wat je eigenlijk niet eerder hoorde. Absoluut niet. De verhalen die wij tot nu toe hoorden is dat... ...sommige cosmonauten inderdaad, we werden nooit met naam gekwoot... ...maar zeggen van, wat kunnen ons die politici schelen. We zijn hier om op letterlijk hoog niveau samen te werken en aan wetenschap te doen. Dus ze bekijken het allemaal maar. En daar lijkt verandering in te komen. Het helpt natuurlijk ook niet dat allerlei raketten die nu vanuit Rusland worden gelanceerd... ...de symbolen van de oorlog dragen. Zo'n grote zet op de neuskegel geschilderd en dat soort dingen. Dus het wordt spannend om te zien wat daar de komende tijd gaat gebeuren. Ik ben benieuwd. Sowieso met wat er in de retoriek van Rogozin is een beetje uit mijn zicht nu. Omdat op Twitter, ik volg hem niet, maar zijn tweets zijn niet meer zichtbaar als je hem niet volgt. Nee, ik volg hem wel en ik sla tegenwoordig het meeste over. Zijn symbooltje is inderdaad gewoon de rode ster met Hamer en Sickle geworden op het ogenblik. Ik vraag me af of hij nog voor de ruimtevaart werkt. Want hij zit alleen maar te tweeten de hele dag en hij haalt echt de hele wereld erbij. Het is echt onvoorsteld. Nou ja, goed. Er gaan allemaal verhalen ook de ronde. Vroeger had Rogozin een hogere functie binnen de politiek. Hij was een vriendje van Poetin. Hij is een beetje weggedemofeerd naar Roscosmos. Sommige analisten houden erop dat Poetin helemaal naar de mond gaat om weer in een goed boekje te komen. Die ruimtevaart interesseert hem eigenlijk niet zo ontzettend veel. Het goede nieuws is dat era-berichten laten we ons daar nog maar even aan de hand houden. Ja, inderdaad. Wat dat betreft vind ik het ontzettend jammer dat inderdaad die heritage van... Jongens, dat ding is gewoon bij Fokker gebouwd. Dat is hartstikke Nederlands. Die aandacht is er niet op het ogenblik. Hierbij dan. Oké, en Luc, wat heb jij? Het was een komen en gaan van ruimtevaartuigen met mensen bij diverse ruimtestations zelfs. Nog zo iets wat het weinig nieuws haalt, het Chinese bementstenprogramma. Sinds vorig jaar zijn zij aan de slag gegaan met de bouw van de China Space Station. Ook wel Tiangong genoemd. De eerste langdurige, hoe ga ik dat nou noemen, bemanning, maar dat mogen we niet meer zeggen. Dus bemensing crew. Die is zes maanden aan boord geweest. Hebben wat ruimtewandelingen ook gedaan om vooral wat camera's aan de buitenkant van de hoofdmodule van de station aan te brengen. En die zijn op 16 april teruggekeerd. Inmiddels is er een nieuw vrachtvaartuig naar het station gevlogen en heeft daar aangekoppeld. In juni moeten weer drie nieuwe taikonauten, zoals ze ook weleens worden genoemd, aan boord gaan. Die gaan ook weer een half jaar voor blijven. Hij is intussen tijdens de leeg? Nu is die leeg en het is de laatste periode dat dat gebeurt. De bemensing van Shenzhou 14, het volgende schip, die zal een half jaar aan boord zijn. Vervolgens komt de aflossende crew en ze zijn dan een korte tijd samen zodat ze inderdaad de command kunnen overdragen. En eigenlijk vanaf dat moment, ja, wordt er gezegd, want het station komt tien jaar mee. Dus zal het permanent bemanst zijn in die periode. Dit jaar moeten er dan al twee hele grote onderdelen, twee laboratoria, eentje ook uitgerust met nog een extra luchtsluis voor het maken van ruimtewandelingen. En alhoewel niet direct, onderdeel van het station heeft het er wel mee te maken. Ze zijn ook bezig een soort Chinese Hubble Space Telescope te ontwikkelen, de Sun Tian. Die moet in 2025 worden geïnlanceerd en die kan koppelen aan het station. Wat natuurlijk heel erg handig is voor het onderhoud, hij staat helemaal op ontworpen om gewoon vast te kunnen maken aan het station. Dus als dat inderdaad een soort Hubble wordt, ik heb ergens gelezen dat hij een veel groter deel van de hemel tegelijk kan bekijken. Dat kan weleens spectaculaire zaken gaan opleveren. Weet je trouwens, vorige week was er dus die lancering van dat vrachtschip. Dat was uitgebreid op YouTube te zien, met live, met CG. Drie kwartier lang op staats- tv. Dat is echt verbazenwekkend. Maar dat vrachtschip, blijft dat nou ook als onderdeel van het ruimte-schip of gaan ze dat weer loskoppelen? Nee, het is wel zo dat ze ook weer overlapend gaan lanceren. Dus er zit altijd minstens een van die vrachtschepen vast. Dat ding kan volgens mij iets van 6,5 ton aan vrachten meenemen. Voedsel, de schone kleding, maar vooral ook veel experimenttoestanden. Dus dat zijn zeg maar semi-permanente onderdelen. Die twee modules, die worden inderdaad definitief vastgemaakt. Er wordt zelfs gezegd van de Chinezen hebben al die belangrijke onderdelen in Duplo gebouwd. Dus er is nog een basisblok en twee van die modules. En misschien dat ze die er gewoon allemaal aan vast gaan plakken. En het station twee keer zo groot maken als ze eigenlijk van plan waren. Dus er kan nog spectaculair worden. Naast dat geheel gingen er allerlei SpaceX Dragons op en neer. Op 25 april was er de landing van Actie om 1. Eén van die vrachtschepen? Ja, een commerciële missie in principe. Betalende passagiers. En die hadden inderdaad voor een tripje van een week geboekt. Het was slecht weer op de landingsplekken op de oceaan. Dus ze zijn twee keer zo lang bij overgebleven. Je had ook net als bij de luchtvaartmaatschappij de helft van je ticketprijs teruggekomen. Ja, is dat een straf? Een vertraag teruggekomen uit de ruimte. Maar het is een geslaagde missie geweest voor zover we dat kunnen zien. En zicht hebben op wat het verdienmodel van Actie om 1 is. Er werd zo'n foto gemaakt dat de hele crew aan boord was. Maar één astronauten die keek een beetje zuurig. Zal ik nou weer vier van die toeristen hebben? Die starten allemaal experimenten te gaan. Het opvallende is dat Actie om 1 nu al mee begint. Voordat ze hun eigen modules aan het station hebben vastgemaakt. Ze zijn wel ernstig te gast bij een internationaal geheel. Dan wordt het allemaal met de partners in het project afgestemd. Ik vraag me af, ze betalen SpaceX om naar het International Space Station te gaan. Maar er was een paar jaar geleden een soort prijs specificatie gekomen. Als je zo lang blijft dan kost het zoveel. Maar is dat nou... Ja, dat is van NASA. Betalen ze nou dat soort bedragen aan NASA? Dat wordt ook door ESA, JAXA en Roscosmos. Bekent die daar dan een deel van? Volgens mij is dat inderdaad gewoon niet bekend. Dat zou dan een deel tussen Actie om en NASA moeten zijn. Het wordt een beetje de gewoonte dat over dat soort commerciële contracten... geen informatie wordt gegeven. De verhalen gaan ook dat de drie betalende astronauten... daar 55 miljoen dollar iDoc voor hebben neergeteld. Dat is nooit officieel bevestigd. Het wordt behoorlijk ondoorslichtig. Het is natuurlijk een gekke overgangsperiode die we nu meemaken. Met die Russen hadden dat ook. Die hebben zo'n film gefilmd aan boord van ISS. Die wil ik graag nog eens zien, maar ik weet niet of hij al zichtbaar is. Of hij überhaupt nog in het westen gaat. Dat kunnen we ons nu ook afdragen. Maar ik weet dat daardoor werd ERA ook weer vertraagd. Want die filmcrew was er en moest van alles gebeuren. Ja, precies. De Russen hebben zich laten opjutten door het contract... dat Axion zou hebben met Tom Cruise... om een actiefilm in de ruimte op te nemen. Die stond al eigenlijk voor afgelopen jaar gepland. Volgens mij heeft Roskosmos toen heel snel geregeld... dat ze deze first ook even gaan claimen. Dat is wel gelukt. Het is niet helemaal duidelijk of en wanneer... dat project van Cruise nog doorgaat. Nog meer Dragons. 27 april werd Crew 4 gelanceerd naar ISS. 6 mei kwam de bemanningseer aflosten naar beneden. Dus een kom en aangaan van die dingen. Ging er ook niet een Europiaan omhoog? Ja, Christel Fioretti is voor haar tweede vlucht naar boven gegaan. Met Crew 3 kwam Maurer. Een Duitse astronaut nog weer terug. Er waren kort even twee ESA-astronauten aan boord. Dat gebeurt ook niet zo vaak. Er zijn nu vier Crew Dragon capsules in actie. Daar gaat het ook bij blijven, heeft SpaceX gezegd. Er gaan nog niet meer gebouwd worden. Ze gaan ervan uit dat ze tot zes bemenste missies per jaar... met deze vloot zouden kunnen doen. Die drukte opvallend is inderdaad. In diezelfde periode waren er nog even drie Starlink lanceringen. Een van die raketten heeft inmiddels zijn twaalfde... lancering en landing voltooid. Dan heel snel in de marge nog even. SpaceX is heftig bezig Starship te ontwikkelen. Die moet gaan vliegen met Raptor-2 motoren. De afgelopen paar dagen zijn er twee van geëxpandeerd tijdens testen. We weten niet of dat de ESA-astronauten... Pushing the envelope was. Kijken tot hoe ver we kunnen gaan. Of dat echt ongelukjes waren. Ik zag op Twitter dat iemand al had foto's gepost... en die waren later weer weggehaald. Ja, inderdaad. Zwempacht is echt je doen, Straks. Of dat vertraging oplevert, dat moeten we even... We hebben toch helemaal geen zicht. Een laatste dingetje nog. Axiom heeft een contract gesloten voor een vlucht van zes maanden... voor een astronaut uit Verenigde Arabische Emiraten. Het pikante daarbij was dat twee van die astronauten... later dit jaar met een Soyuz zouden vliegen. Het lijkt erop dat de Russen dat contract al zijn kwijtgeraakt... door de Oekraïense situatie. Ik was ook in de Oekraïense situatie... en ik had ook een andere vraag. Wat is er nu met de Oekraïense situatie? Er is mogelijk weer een Tunesische, de eerste Tunesische... Ik weet niet of de eerste is, maar een dame zou mogelijk vliegen met Soyuz. O, oké, dat zou kunnen. Er wordt nu ook al weer gesproken over iemand uit Belaruss... die voorrang zou krijgen. Zo zie je een politieke situatie. Het blijft natuurlijk voor de Russen ruimtevaart... qua commerciële contracten. Dat ligt gewoon stil. Ze hebben hun nationale programma van aardobservatiesatellieten... en af en toe telecomsatellieten. Daarbuiten gebeurt volgens mij helemaal niks. In principe hebben ze dus minstens drie... robotmissies naar de maan staan. Ik geloof Luna, 24, 25, 26. Daar zou ook internationale samenwerking zijn. Die is er al af. Er wordt nu van alle kanten uitgegaan... er is gewoon geen geld meer. Bovendien heeft Rogozin zelf ook gezegd... Roskosmos, de Russische NASA... gaat zich herorienteren op nationale veiligheidsmissies. Ook in dat kader heb ik zoiets van... waar gaan jullie het geld nog vandaan halen... om aan bemens missies te doen? Daarom denk ik zelf... dat het zo langer doorgaat, is dat straks gewoon afgelopen? Ja, er is voor de vorm nog opdracht gegeven... door Roskosmos aan Energia... om een gedetailleerd ontwerp voor een nieuw ruimtestation te maken. Waar ze het gaan betalen, ik heb geen flauw idee. Ik denk dat het een beetje luchtfietsen is. Zullen we eens naar Mars gaan, jongens? Het wordt hoogtijd. Het gaat nog lang duren, zegt iemand. Ik bedoel, qua nieuws uiteraard. Meestal merken we dat er twee nieuwtjes waren vanaf Mars. Er was een Mars-beving, een zware. Ik weet niet of iemand dat gevolgd heeft. Ik heb het lang zien komen... en dat was ongeveer het equivalent van een vijf op de schaal van Richter. Dan heb je toch wel behoorlijk iets. Dit wordt volgens mij gemeten door die vaste landen... die daar al best wel een tijd staat. Is het de eerste keer dat wij op zo'n zware Mars beving... Volgens mij. De zwaarste tot nu zat, tot vier gemeten op de schaal van Richter. Op aarde heb je veel zwaardere aardbevingen. Dat komt vanwege de plaat-tectoniek. Op Mars heb je dat niet. Deze bevingen worden veroorzaakt door het afkoelen van Mars als geheel. Dat gaat soms met schokken gepaard. Vijf hadden ze verwacht als de zwaarste beving... die je theoretisch kan voorspellen. Het is spannend dat ze nog een keer een nog sterkere beving meten. Dat ze denken dat ze het nog niet helemaal weten. InSight is de eerste die dat echt kan. We hebben ook pas drieënhalve jaar data. Dat wel. Ze hebben dat ding los op het oppervlak gezet. Met een klein stroomdraadje eraan. Ze hebben hier ook zo'n mol aan boord gehad... die moest gaan graven in de boot. Dat is helemaal misgelopen. Dat ding ligt nog op het oppervlak. Heel veel pogingen om ondergrond te krijgen. Toch te hard. Het is spannend voor die InSight missen. Hij werkt gewoon op zonnepanelen. Er is inmiddels een hoop stof op dat ding neergedaald. Hij was bijna aan zijn eindje. Het is een beetje hersteld omdat er weer wat stof is afgewaaid. Dat heb ik afgeleerd bij Mars. Je moet af en toe wachten tot je weer schoon waait. Je hebt die stofstammen ook soms nodig om weer wat lucht te krijgen. Dat is wel een mooi bruggetje. Een vergelijkbaar probleem hebben we ook bij de Mars Helikopter. Ik weet niet of jullie dat gevolgd hebben. Ingenuity. Die met perserverings mee was. Ze wilden dat ding in eerste instantie 1 of 2 keer laten vliegen. Om te bewijzen dat het kan. Als dat best vaak bij dit soort projecten gaat. Als het dan werkt, dan kunnen we er toch niet echt afscheid van nemen. Het is nu een soort metgezel. Het ding is aan het meehoppen. We zijn nu 27 vluchten. Dat ging op 3 mei wel mis. Blijkbaar was de batterij te leeg geraakt. Het ding is er nooit echt voor gemaakt. Ze rekenen met een korte periode. Hij is uit. Wat er blijkbaar gebeurd is dat de klok uitgaat. Dat is best gek. De klok was uit. Op het moment dat hij weer voldoende stroom kreeg. Dat hij niet meer wist hoe laat het was. En ook niet wist waar zijn windows stroom was. En ook niet wist waar zijn windows slot was. Waar hij moest communiceren met Perseverance. Voor de verbinding. Perseverance wist ook niet wanneer hij luisterde. Ze hebben een hele dag Perseverance in de luisterstand gezet. Ze hebben alle science een dag lang gehaald. Om alleen maar te luisteren wanneer hij komt. Dat is best opmerkelijk. Ze hebben hem weer opgepikt. En ook zijn settings veranderd. Ze hebben hem nu iets spannender ingesteld. Dat gaat vooral over de heater. Het wordt nu winter. Het wordt kouder. Het is steeds meer problemen met de temperatuur. Hij stond ingesteld. Ik ben niet heel erg in wijs. Maar uit mijn hoofd dat hij bij een min 5 varenheid. Het is een hele grote risico. Dat hij een hele grote risico neemt. Dat die simpele technologie erin zit. Dat hij straks niet meer functioneert. Ze nemen nog ook dat het goed gaat. Als je een normale elektronica PCB neemt. Die breng je naar min 60. Dan is het afgelopen met je contactpunten. Die knappen uit je PCB. Als je een geluidend materiaal hebt in de PCB zelf. Dan knapt dat er aan uit. Ik vond het opmerkelijk dat ze toch besloten hebben. Om per se weer in zijn dag helemaal in de luisterstand te zitten. Je weet ook bij dit soort projecten zitten veel wetenschappelijke instrumenten op. Dit is altijd in competitie met elkaar. Over resources, tijd, werk en wie mag er. Dit is een soort project waarvan ik me kan voorstellen. Dat als jij een wetenschapper bent op een ander instrument. Het is best opmerkelijk dat ze gezegd hebben. We pauzeren de dag in de hoop dat hij weer terugkwam. Hij kwam terug en had op dat moment 41% batterij. Dat was meer dan ze had gehoopt. Ze hebben daarna de settings opnieuw ingesteld. In de hoop dat ze hem nog een tijd kunnen gebruiken. Vlak daarvoor heeft hij een serie prachtige foto's gemaakt. Van de AeroShell en de Parade. Dat is een hele mooie foto. Ik kan me voorstellen dat het een extra drive is geweest. Dat we wel proberen alles eruit te persen. Hij heeft er natuurlijk al ontzettend van gehad. Vandaar dat je ook wat meer risico's kan nemen. Als dat ding nu bevries bij is, was het ook fantastisch. Het heeft ook een soort ethical home. Dat is een soort van... Het is een soort van... Het is een soort van... Het heeft ook een soort ethical home gevoel. Het is een soort van... Het zijn inderdaad allemaal robotjes die met elkaar babbelen. Ik hoor je wel, ik hoor je niet. Toch zijn dat in de ruidzaart de mooiste verhalen geweest. We hebben dat ook met Rosetta gehad. Die filetlander op die caméde lag. Weinig batterij. Hoe lang doet hij het nog? Die spanning van hij gaat zo wegvallen. Dat is een beetje levenig. Dat maakt ook heel erg gevoed. Volgens mij door de ESA Art Department. Die daar inderdaad hele cartoons aan wijden. Alsof het twee individuen waren. Dat maakt het wel extra sappig. Maar ook de social media accounts die ze gemaakt hadden. Zeker, die waren leuk. Dat moet je vaker doen. Dat is zo oud dat ik niet weet of ERA social media begrijpt. Nee, nee. Oké, dat was de afdeling Mars. Erik, heb je nog iets anders? Over Mars gesproken, ExoMars. De Europese rover missie. Leg even iets meer uit voor de mensen die het niet helemaal... ExoMars is een karretje dat moet op Mars gaan rondrijden. En anderhalf meter de grond inboren om daar samples naar boven te halen. En dan moet het weer op de grond gaan om te gaan naar leven. Of leven dat er ooit geweest is. Het plan was dat hij dit jaar naar Mars zou vliegen. Want het is weer zo ver. In 26 maanden kun je. Dan heb je een moment waarop je over kan stappen. Dat is dit jaar weer. Eigenlijk was dat al twee jaar geleden de bedoeling. Maar toen was COVID in het spel. Dat is niet gebeuren. Maar hij moest weer terugkomen bij het vorige onderwerp. Met de Russen mee, met de Proton. Die samenwerking is opgezegd. Dus nu is Ees aan het kijken wat we nu gaan doen met deze missie. Wanneer gaat die dan? Het was niet alleen Proton. Ik meen dat de Rusland ook nog een ander essentieel onderdeel... Ja, die Rus hadden de lansering. Dat was een project van een die moest die rover op het oppervlak brengen. Niet onbelangrijk. Inclusief hitteschild. Ja, precies. De reentry was in Russische handen. Dat was wat mij ook al een beetje zorgen waarde. Gaan ze dat wel goed doen? Maar goed, dat project is nu gestopt. Een interessant artikel op Space News. Dat ze in gesprek zijn geweest met die project scientist van ExoMars. Die liet een beetje doorschemeren. Ja, 2026 is theoretisch haalbaar. Maar 2028 is meer realistisch. Maar dan komen we een maand voor dat de grote duststorm... altijd begint op Mars. Dan moeten we landen. Dan denken we, wat wordt dus 2030? Ik weet niet, de wet van Van Baal met de lanceerdata. Dat is jouw department. Als ze dat zeggen... Tegen die tijd kan een bemanning van Starship het ding nog meenemen. Er wordt dus ook gesproken of het niet de onderdeel gaat worden van Mars als Mars sample return. Dit is best een grote rover. Dit is meer een spirit opportunity dan een 10-20% groter. Hij doet het op zonnepanelen. Een ander onderdeel wat ze nodig hebben... zijn de radioactive heating units. Die zouden ook van de Russen komen. Die zitten aan boord van de rover om het warm te houden. Dat is het probleem op Mars. Die zouden ook van de Russen komen. Europa heeft die techniek niet in huis. Ze kijken naar JPL. Ze gaan misschien nog eens een Skycrane bouwen. Daar moet je extra Mars onder hangen. Dat is de meest voorhandliggende manier om het probleem te lossen. Je moet iets gebruiken wat je al een keer gebouwd hebt. Om iets heel dedicated te gaan bouwen. Dan ben je bijna 10 jaar verder. Ik voel het lichtelijke Europese droom in mijn buik. Van landen naar Mars. Dat is het 50%... Na de laatste tijd gaat het veel beter. Maar het is het 50% kans. Het is een beetje zuurig. In 2013 was NASA onderdeel van extra Mars. Zou NASA dit al gaan doen? Vanwege allerlei budgetdingetjes in de VS... is NASA uit extra Mars gestapt. Dan gaan we met de Russen. Dan gaan we weer terug. Weet je nog wat ik je toen vroeg? Ik heb ooit aan die missie gewerkt. In 2003 was het al. Toen was er een lanceerdade om extra Mars. In 2009. Elke 2 jaar is er een kans... of een window om naar Mars te vliegen. Maar niet elk window is even goed. Je moet de meeste massa op Mars. Dat heeft te maken met de feit dat de Mars en de aarde... niet precies in een cirkel draaien. Soms komen de ellipsen zo perfect... dat je net iets minder afstand hoeft af te leggen. En dan heb je... Wat zegt je gevoel? Wat is je voorspelling? Ik ga voor 2030 met een sky crane. Dat is een probleem. Fingers crossed. Wat heb je nog meer? Ik heb Nix. Maar dan anders geschreven. Ik kwam er toevallig tegen. Er is nog niet veel aandacht voor geweest. Nix is het product van een Frans-Duitse samenwerking. Een paar bedrijven hebben The Exploration Company opgezet. Die hebben een idee gelanceerd voor een commerciële schip. Met een landingscapsule. Dat doet denken aan Dragon Lab. Van een aantal jaar geleden al. Die hadden zoiets van... We doen een dragon en laten we experimenten doen. En je kan al je experimenten terugkrijgen. Want het ding heeft een capsule. Hetzelfde concept is deze Nix. Het ding zou een eerste proefvlucht kunnen maken in 2024. Twee jaar later voor het eerst. Een echte missie in een baan om de aarde. Je kan er vier ton aan materiaal meenemen. Dat is behoorlijk wat. 2600 kilo terug naar de aarde. Het interessante is dat ze wat grotere plannen hebben. Ze willen ook Gateway. Het ruimtstation dat NASA was. Het ruimtstation dat NASA waarschijnlijk gaat bouwen. Om het Artemis programma te ondersteunen. In een baan om de maan. Daar zou hetzelfde schip 500 kilo kunnen afleveren. Of 1500. En zelfs 500 naar het maanoppervlak. Dan is het inderdaad pootjes eronder. Raketten. Daar kom je niet meer terug. Dat is wel. Dan zou die een soort Apollo zijn. Het meest intrigerende is. Dat ze erbij zeggen dat dit ook bemannt zou kunnen worden. Er zijn op het ogenblik studies gaan. Van moeten wij ook aan een bemensten programma beginnen. Dan is dit misschien wel een logische eerste stap. Om de aarde te kunnen afleveren. Dat is het echte proefvlucht. Dat is een hele logische eerste stap. Als een bedrijf toch wel bezig is. Om daarop in te zetten en te ontzoeken wat er kan gebeuren. Dit was Frans Duits? Is dit dan een nieuw bedrijf? Ja, volgens mij wel bestaande industrieën. Een interessante. Die beroemde Apollo vorm van de kapsule. Die zit er al weer in. We gaan daar nooit meer af komen. Dat zijn technische redenen. Ja, een optimale vorm. We gaan voor de markt van logistiek. Om dingen van ruimtations naar planeetop en vlakken. In eerste instantie gewoon Earth orbit. En wetenschap doen. Productie. Wordt zelfs al gezegd. Je zou je commercies kunnen opnemen. En ook duidelijk komen. We gaan die kant op. Het begon in de luchtvaart met stoere piloten. Op een gegeven moment werd het betaald. Ik zit even graag in de hoofd. Dit was ook iets wat de Russen jarenlang hebben gedaan. Ze hadden ook zo'n ombelmande motor. Photon en Bion. De varianten. De kapsule waarmee Jori Kagarin in 1961 vloog. Dat concept hebben ze goed uitgenomen. Twee kippenjaren. Dat soort onderzoek. Dat is altijd wel mijn beeld. Die missies. Het was een beperkte science. En een beperkte impact. Het was niet commercieel. Het was de Russische akkende mini van wetenschappen. Die financieerde dat. Sommige vluchten haalden in het westen ook nog wel het nieuws. Als er aapjes aan boord waren. Esa heeft daar best al lang voor. Met zo'n pan die open kon klappen. Volgens mij staat die in SpaceX ook nog. Ja, inderdaad. Om een materiaaltest te doen. Ontzettend veelzijdig ingezet. Dat platform werd voor van alles gebruikt. Vooral voor spionage doeleinden. Is de markt er inderdaad? Er wordt nu inderdaad in Amerika ontzettend veel ontwikkeld. Aan maanlandertjes die dat zonder astronauten gaan doen. Om dat te doen. Om dat te doen. Ik heb het idee dat NASA en ESA er weer klanten van worden. Ik zie de... Tom Cruise. Die stapt overal in. Dat is één keer. Ja, precies. De tijdstand moet bewijzen. Ik moet onzinnig terugdenken aan de periode 75. Dat is een hele grote tijd. Ik heb het idee dat we in de periode 75, 85 gaan denken. Iedereen dacht, jongens, commerciale ruimte. Dan gaan we kristallen, materialen en medicijnen maken. Er is geen spat van terecht gekomen. Ik heb een beetje de vrees dat we tegen een zelde bubbel zitten. Dat het businessmodel gaat werken. De vraag is ook, komt het nou door dat er überhaupt geen toepassing gevonden is? Of dat het beperkt wordt om aan boord van de ISS je experiment uit te voeren? Ik heb zelfs een aantal dingen gezegd. Ik heb zelf ook wel eens gewerkt in een voorstel. Om een experiment aan boord van de ISS te krijgen. Op een gegeven moment is dat gewoon gestrand. Dat ging gewoon 4 jaar duren voordat wij ons experiment konden doen. Daar hebben we geen adem voor. Dat is precies het. Wel de blokkade die we heel lang hebben gehad. Dat het zo lang duurt om iets... Het is niet zozeer dat het duur is. Dat wordt dan vaak nog wel betaald door de ruimteorganisatie. Je hebt een hele lange adem voor nodig. Dan heb je hem eindelijk omhoog. Dat moet op zo'n vlucht. Die vluchten worden eindeloos vertraagd in het verleden. Dat duurt allemaal lang. Je moet ook getest worden op dingen als outgassing. Dat zo'n experiment geen stof achterlaat. Waar je astronauten op termijn aan dood gaan. Dat is een hele grote uitdaging. Dat is vreselijk ingewikkeld. Terwijl het gaat ben je op aarde al een stuk verder in je onderzoek. Dit is niet meer het experiment dat ik wil doen. Nu kan je weer overnieuw beginnen. Als je die cycle kan versnellen. Dat je dat sneller kan doen. Dan maak je het wel aantrekkelijker. Of het dan alsnog komt. Dat zal zo'n initiatief als niks aan kunnen bewijzen. Je hebt geen astronauten aan boord. Je betaalt gewoon voor wat je wilt doen. Ik koop de missie van december volgend jaar. En daar heeft er niemand mee te maken. Als de markt er is. Zal hij door dit soort initiatieven duidelijk worden. Als die klanten niet komen dan bestaat de markt dus niet. We hebben gelijk een brugje kunnen maken. Ik had een onderwerp over Virgin Orbit. Dat is die 747. Dat is een grote vliegtuig. Waar een raket onder hangt. Met het vliegtuig die raket omhoog. Dan heb je de hele onderkant van de atmosfeer. Die heb je dan niet. Dan kun je vanaf een grote hoogte. Tussen de 10-20 kilometer. Ik had de indruk dat er wel klandisie voor was. Zelfs de Nederlandse BRIC 2. Militaire satelliet. Die ging daarmee omhoog. Er waren 2 nieuwtjes. Een van die doen ze voor het eerst van de launch. Vanuit Engeland. Het vliegtuig stijgt op. Dat is het grote voordeel. Ik heb nog een aantal vliegtuigen erbij in gebruik. Er worden 4 vliegtuigen. Waarmee ze deze lanceringen gaan verzorgen. Dan heb je wel vertrouwen in je business. Dat lijkt er wel goed uit te zien. Het ontbouwen van zo'n 747 kost een paar euro's. Dat is een goede vraag. Ze hebben niet veel waarde meer. Ze hebben niet veel waarde meer. De truc zit erin dat de linkervleugel enorm moet worden aangepast. Om de raket te kunnen dragen. Je hebt een verstoorde aerodynamica. Je moet aardig wat sleutelen aan het ding. Je hebt van die enorme vliegtuigkerk over. Er zijn veel 747's. Een prikje kan wel aan zo'n ding komen. Dat is een goede vraag. Het is een goede vraag. Het is een goede vraag. Een prikje kan wel aan zo'n ding komen. Het plein zal niet in de aanschaf zitten. Dat zo'n ding oproepen is een ander verhaal. Dan heb je de 747 weer uit diensten. Je zal ook op hetzelfde vliegtuigkerkhof moeten strunnen. Om in reserve onderzeden te komen. Dan krijg je een interessante vraag. Op hoeveel vliegvelden mag je komen met die dingen. Je moet die raket wel onderhangen. Je mag dat niet op schipholen. Dat betreft is Engeland best leuk aan de weg aan het timmeren. Dat is het. Er zijn al een paar plekken waarvan gezegd wordt. Hier gaan we een commerciële lanceerbasis inrichten. Hier moeten initiatieven gaan samenwerken. Dat is duidelijk. We waren ook in Curaçao bezig. Dat was niet niks, maar links. Dat was Virgin Orbit. Wie heeft er nog iets van jullie? Een paar kleine Boeing-dingetjes. SLS. We hebben het er wat eens vaker over gehad. Eerder dan Exo Mars of later. Er is een poging gehaald om de sls te kunnen opbrengen. Dat is een hele grote zin. Er is een poging gedaan om de lancering te oefenen. Een wetdress rehearsal. Die is een paar keer misgegaan. Eén keer omdat er een ventiel kuren bleek te hebben. Het kon niet op het platform worden vervangen. Dus het moest worden teruggerold naar het grote assemblagegebouw. Op Kennedy Space Center. Dat was een hele grote zin. We hebben het al eens gezien. Het vervelende onderdeel is vervangen. Ze hopen nu halverwege juni een nieuwe poging te kunnen doen. Om de repetitie te volbrengen. Als die goed gaat, zou de eerste lancering in het Artemis-programma niet voor augustus dit jaar kunnen plaatsvinden. Dus Fingers crossed geldt. De des te heftiger voor Starliner. Een ander Boeing-product. Dat is een ander Boeing-product. Een andere De concurrent van Crew Dragon. Een capsule. Die bemanningen voor het internationale ruimte-station kan aanvoeren. Die moet een validatievlucht doen. Die moet zijn huiswerk opnieuw doen. Omdat het bij de vorige missie, inmiddels bijna 2 jaar geleden, gigantisch fout ging. De klokken overnamen verkeerd data. Waardoor de capsule vlak na de lancering, als een wilde met zijn standregelingsraketjes ging afvuren. Waardoor er niet voldoende brandstof meer was. Om naar het internationale ruimte-station te vliegen. Vandaar een gecoupeerde vlucht. Hij is wel veilig geland. Er was wel wat data uitgehaald. Maar het heeft veel moeite en vooral tijd gekost. Om de fouten uit te halen. Op 19 mei moet het nu gaan gebeuren. Dit is make or break. Als er hier nog iets fataal fout gaat op de missie, dan kan het project op zijn buik schrijven. Boeing heeft het al niet zo makkelijk. Nee, zeker. Ik heb zowel een boek erover gelezen, als een documentaire over gezien wat er met Boeing is gebeurd. Dat er een fout kon gaan. Dat de bakkel van de 7 Max-vliegtuig kon ontstaan. Er zit iets van arrogantie in. Veel meer gericht op omzet draaien. Aandeelhouders tevreden houden. Daardoor is de kwaliteit op het tweede plan gekomen. Daar plukken ze nu de zure vruchten van. Die arrogantie komt ook naar boven. In die documentaire over SpaceX. Dat is de eerste vlucht van Dragon. Ze waren voor op Boeing. Ze stonden veel openers. De engineers van SpaceX. Ten opzichte van NASA. Die heeft veel kennis en ervaring. Dat Boeing zoiets of de Ardent weet wel zelf. Dat kunnen we zelf oplossen. SpaceX had veel meer open lijn met NASA. Dat is de eerste vlucht. De culturen komen nu ontzettend naar voren. Dat is een nadeel. In het andere geval een groot voordeel. Ik zag nog een filmpje over die Starliner. Die waren aan het transporteren. Over een soort weg. Toen viel er iets af van de dingen. Een soort window. Ik heb het alweer over de rode hoofd. Hoe er iets van zo'n ding af kan vallen. Ik hou me hard vast voor die dingen. Ik ook. Ik denk dat we een hele hoop NASA functionarissen enorm streng deze missie gaan volgen. Je mag ook streng zijn. Je hebt een weg en al. In die zin is het een achterhoedengevecht. Er moeten twee functionerende systemen naast elkaar hebben. Als er iets mis gaat, kun je terugvallen op de ander. Dat is een onprettige situatie. Je moet terugvallen op de Russen. Je wilt je astronauten voorkomen. Die afhankelijkheid wil NASA nooit meer hebben. Je hebt het probleem met SpaceX. Ze zijn een commercieel bedrijf. Als je een monopoliepositie zet, kun je vragen wat je wilt. Dat lijkt me niet heel fijn. SpaceX is ontzettend schatplichtig aan NASA. Zonder NASA waren ze nooit zo ver gekomen. NASA is er op een paar hele belangrijke momenten geweest. Ze gaven flinke contracten. Er is aardig wat belastinggeld via NASA in het bedrijf gepompt. Dat beweldt. Er zijn best veel monopolisten waar je dat ook van kan zeggen. Geen boodschap meer. Dat raakt niet exclusief daarin. Sowieso gezond om twee systemen te hebben. Over alternatieve systemen. Ik heb nog een verhaal dat ik tegenkwam op Wired. Dat gaat over de Space Elevator. Dat is de graal van deze discussie. Dit heb je allemaal niet meer nodig als je een toren kan bouwen. Op de evenaar en met een draad naar de geostationaire baan. 36.000 km in je mond. Je kan doortrekken. Dan kun je met de lift omhoog. Je komt op het punt uit waar dat punt beweegt. Als orbit mee met de rotatie van de aarde. Je kunt gewoon uitstappen. Je bent in de baan om de aarde. Dat zou ideaal zijn. Ik dacht dat is één probleem. Dat is één probleem. Je moet de draad die je nodig hebt. Die wordt zo snel en zwaar dat hij ons eigen gewicht bezwijkt. Dan moet je hem dikker maken. Maar dan ga je de verkeerde kant op. We zitten nog een minimale factor 100 van materiaal. Ik eisen af om dit echt te kunnen doen. Dat was een dingetje. Dit verhaal gaat over het aanleiding van de Foundation. Dat was een serie op de Apple TV. Dat was de boeken van Asimov. Een heel omstreden serie. Ik heb de boeken ooit wel gelezen. Ik snap dat ze nogal moeilijk vervelen. Daar staat het los van. Daar zit een space elevator in. In de eerste aflevering probeerde ze me op te blazen. Stel dat iemand probeert een space elevator op te blazen. Wat gebeurt er dan precies? Als je dat simulereert, dan valt het ding niet naar beneden. Al die stukjes space elevator zitten er allemaal in. Ze komen als een draad slad over de aarde heen. Dat is nog eens een zweepslag. Je krijgt een enorm gebied waar dat ding schade aanricht. Het is moeilijk te bouwen. Je moet zorgen dat je niet stuk gaat. Dat is toch wel een dingetje. Je moet ervan zorgen dat je niet stuk gaat. Dat is toch wel een drempel voor mensen die hopen dat dit uiteindelijk het probleem gaat oplossen. Ik werd er wat minder optimistisch van. Ja, de speciaal elevator voor de aarde, dat zie ik eigenlijk niet gebeuren gewoon vanwege dit soort problemen, of dat een vliegtuig er doorheen gaat, of zo'n terrorische aanslag. Ik weet wel dat ze wel in staat zijn om een paar centimeter van het materiaal te maken, wat je nodig zou hebben, nanotubes. Maar goed, op dat dan 40.000 kilometer materiaal. Dat is toch even een ander verhaal. Dat is een andere koek. Maar bijvoorbeeld voor op de Maan, of bijvoorbeeld op Mars of op Phobos. Ja, daar zou je dat prachtig kunnen gebruiken. Dus ik denk toch de diepte van onze zwaardekrachtse well die we hier hebben, de put, dat we toch met die raket blijven zitten. Helaas. Maar er is nog help voor het idee van Asimov in ieder geval. Dat zeker. Heeft iemand nog iets afrondend? Nog een dingetje? Nee, ik ben er doorheen. Ik ben daar ook doorheen. Dan zijn we aan het eind en dan ga ik jullie bedanken, Luc en Erik en alle luisteraars. Bedankt voor het luisteren naar Space Cowboys en tot de volgende keer. Jij ook. Doei. Doei. Doei.