Ruimtestation ISS veilig tot en met 2024 - maar daarna...

Welkom bij Space Cowboys en het is gecheckt en wel aflevering 92. We gaan er vanuit, niks van. Niemand gelooft het, maar we houden het toch vol. Welkom Michel van Baal. Goedendag, hallo. En welkom Luc van den Abeelen. Laten we eerst even kort samenvatten waar we het zoal over gaan hebben. Noem eens een of twee onderwerpen van je lijst, Luc. Het internationale ruimte station en Rusland. Daar zouden we een uitzending mee kunnen vullen. Of het daar wel goed mee gaat. En verder Amazon die 83 lanceringen koopt. De grootste raketorder uit de geschiedenis. Om wat te lanceren? De Kuiperkonstellation. Eigenlijk een concurrent voor Starlink en OneWeapon. En internetse gelieten. Mooi, Michel. Ik heb een paar onderwerpen, maar daaronder een nieuwe vondst van een interstellar object. Je herinnert nog wel die, hoe noem ik het? Die sigaar. Die uit de interstellaire ruimte kwam. Ik heb een enorm vet gevoel van die naam altijd. Maar daar blijkt er toch eentje al voor gezeten te hebben. De reden dat we dat nog niet wisten had te maken met het feit dat het geheim was. En nu niet meer. Ga ik je straks vragen waarom dat geheim werd gehouden? Jazeker, de militair. Maar daar komen we straks terug. En daarnaast is er nu, as we speak, zo meteen een veiling van internetreuten. Waar je ook maandstof kan kopen. En daar is wat gedoe over of je dat nou wel op de markt moet hebben. En de manier waarop dat op de markt is gekomen is ook wel interessant. Maar je kan nog veel meer voor de liefhebbers onder ons kunnen. Veel meer reuten kopen. Uit de ruimtevaartgeschiedenis. Op dit moment zo meteen bij een veiling. Ik vrees dat je er als luisterhuister iets later luistert. Niet dat je heel veel meer hebt. Haha. Iedereen kan natuurlijk gaan opzoeken hoe dat is afgelopen met die veiling. En hoeveel geld je tekort was gekomen. En dan had ik trouwens ook nog even iets over Neptunus. Maar dan komen we misschien wel op de tijd. Ja, het wereld Neptunus. Dat hebben mensen in de shownotes of in de aankomstiging misschien al kunnen zien. En ik ga misschien iets nog vertellen over een documentaire over SpaceX die is verschenen. Die heet Return to Space geloof ik. Als jullie straks aan het woord zijn dan kijk ik dat nog eventjes na. Laten we gewoon beginnen. Luuk met jouw eerste onderwerp. Ja precies. Het internationale ruimtesation. Nou, samenwerking op ruimtevaartgebied staat natuurlijk onder hoogspanning sinds de inval van Rusland in Oekraïne. Roscosmos directeur Rogozin is een fervente twitteraar geworden in die tijd. Volgens mij doet hij inmiddels weinig anders meer dan tweeten. En is ook een Poetin getrouwen? Het is een dik vriendje van Poetin. Er zijn ook verder hele vreemde foto's van een clubje waar hij ooit mee heeft samengespeeld. Waar hij een Hitler groet lijkt te brengen. Je zegt samengespeeld? Ja, hij is daar kennelijk lid van geweest. Hij is een kleurrijk figuur. Laten we het daar op houden. En vanaf het moment van de invatie heeft hij heel fel gereageerd op de sancties die er vanuit het westen zijn gekomen. Ook gedreigd dat hij het ruimtje zou laten neerstukken. Ja precies, inderdaad. Hij had de internationale ruimtevaartagentschappen zo ongeveer opgedragen van stop met de sancties. Want anders komen er maatregelen vanuit ons. ESA is niet zo erg in staat om sancties vanuit het westen te stoppen. Dus dat ging sowieso niet lukken. Hij had inderdaad gezegd eind maart moeten jullie het laten weten. En inderdaad in de eerste dagen van april heeft hij gezegd Rusland trekt zich terug uit het ruimtstation. Ik zal binnenkort plannen richting Poetin sturen. Dan merken we het wel. Eerst een beetje geschokte reacties. Wat zou dat moeten inhouden? Rusland trekt zich terug? Dat ze die Russe astronauten ophalen? Dat is inderdaad maar de vraag. Het kan allerlei levels hebben. In principe zou Roskosmos kunnen besluiten van we voeren geen vluchten meer. Geen bemenste vluchten naar het station meer. Daar snijden ze z'n handen in. Daar snijden ze zichzelf ontzettend mee in de vingers. Er was wel iets met dat er een taakverdeling is. Dat Rusland bijvoorbeeld de navigatie doet vanuit het ruimtstation. Dat zijn de hardwarematige dingen. Rusland is in ieder geval verantwoordelijk voor de standregeling van het station. Dat is belangrijk op momenten dat de ruimtevaartuigen aan moeten koppelen. De boel qua communicatie en energievoorziening goed vergeten. En het instand houden van de baan? Dat doen ze dan weer met progressruimtevrachtcapsules. Die brandstof, schoon onderbroek, experimenten aanvoeren. Het motorblok van zo'n schip wordt dan gebruikt om het station weer in een hogere of desgewenst lagere baan te brengen. Dat kan alleen Rusland verzorgen. Aan de andere kant is het Russische deel afhankelijk van het Amerikaanse deel voor energievoorziening. En verder zitten er zoveel toestanden tussen die twee onderdelen. Dat het echt niet zo makkelijk is om daar... Als Rusland zich zou terugtrekken, dan zou Rusland niet langer een probleem hebben. Want ze zouden er niet meer zijn. En eventuele problemen zijn dan toch echt voor de Amerikanen. Dat wel, maar het probleem voor de Russen is dan inderdaad dat ze geen bemensruimtevaartprogramma meer hebben. En het laat zich ook aanzien... Terwijl ze met China iets aan het opbouwen zijn. Ja, in ieder geval een flinke dialoog die goed wordt gedocumenteerd. Het lijkt inderdaad voor de hand liggen van als ik ruzie krijg met de ene dan ga ik toch bij de ander spelen. Dat ligt wat ingewikkelder. Het Chinese ruimtsation zit in een baan die vanaf de Russische lanceerbasis niet bereikbaar is. Dus je kan er niet komen. Dat is natuurlijk best een probleem. Als je eens uitleggen hoe dat kan? Dat heeft te maken met de hoek die de baan van het ruimtevaartuig maakt met de evenaar. Dat betekent dat het te veel energie kost om? Ja, precies. Je zou een Saturnus 5 nodig hebben om een Syuus naar dat ruimtsation te brengen. Bewijs van spreken. Iets dergelijks. Maar dat ligt dus niet zo voor de hand. Ik denk dat de Chinezen er ook helemaal niet op zitten te wachten. Nee. Ze willen wel profiteren denk ik. Maar ze beschouwen volgens mij in die zin Rusland helemaal niet als een gelijkwaardige partner. China beschouwt Rusland niet als een gelijkwaardige partner? Nee, dat denk ik niet. Dat is wel eens andersom geweest. China is wat dat betreft qua omvang en investeringsmacht en geld wat ze kunnen besteden aan ruimtevaart. En wat ze presteren niet te vergeten. En wat ze presteren is natuurlijk in totaal andere orde. Rusland is nog aan het uitgeleiden op wat ze konden in de jaren 70. Maar heeft in feite China helemaal niks te bieden. En Rusland kan helemaal niet weg. Ik denk dat er ook wat wel... Uit het ISS? Nee, uit het ISS niet. En ik denk dat de mensen op de vloer dat ook helemaal niet willen. Je hebt wel één baas met boze twitteraars. Maar ik denk dat de Russische ruimtevaartorganisatie daar heel anders is. Die astronauten aan boord zijn tot nu toe redelijk solidair heb ik de indruk. Klopt dat? Ja, zeker. Je ziet wat er inderdaad iets van twee weken geleden is gebeurd. Een Amerikaanse astronaut op perfecte wijze met een Russische soeus is teruggekeerd met twee Russische collega's van hem. Rondom de tv-uitzending daarvan. Er is totaal geen enkele draaitaractie geweest of een referentie naar de oorlog. Dus die Robozin kan twitteren wat hij wil. Wordt niet naar hem geluisterd? Nou ja, dat weet ik niet. Het punt is natuurlijk wel. Waar we voor staan is dat ISS op dit ogenblik gecertificeerd is vanuit alle partners tot 2024. Ik hou het wel voor mogelijk dat Roscosmos gaat zeggen van oké, eind 2024 stappen wij uit. Wij gaan niet meer verlengen tot 28 of zelfs tot 2030 zoals Amerika graag zou willen. Dus het duurt dan allemaal nog wel eventjes een tijdje. Ik denk dat er een hele hoop astronauten die op de rol staan om expedities te gaan vliegen. En ook heel veel wetenschappers die allerlei experimenten hebben gepland. Ontzettend pislof zouden zijn als het inderdaad in 2024 ophoudt. Aan de andere kant had ik bedacht van ja, NASA heeft natuurlijk wel een heel nieuw en ontzettend duur project te doen. Artemis en dat is de toekomst. Ik kan me voorstellen dat er ook een paar mensen zijn bij NASA die zeggen van ruimtesation maar op. We kunnen ons dan volledig richten op de maan. Wat ook in de achtergrond nog wel meespeelt is dat zo'n ruimtesation wordt door een soort gezamenlijke besluitvorming gemendisheerd. Dus over heel veel dingen moeten ze gezamenlijk besluiten. En wat Rusland zal zich niet terugtrekken maar ze kunnen natuurlijk wel heel hinderlijk zijn. Door gewoon overal niet tegen te gaan zitten. Ik weet niet hoe het nu zit maar bij crew rotations ook de bezoeken van de commerciële astronauten aan het ruimtesation. Je hebt redelijk wat blokkeermachten in dat systeem. Je kan gewoon heel gegrijnig overal nee tegen gaan zeggen. En dat gaat vermoedelijk helaas wel gebeuren. En dus het verdienvermogen van het ruimtesation? Het beste van de andere partij. Daar heb je best wel wat instrumenten voor. Je mag alleen hopen dat de chef van Rosmoscoff niet precies weet hoe het werkt. En dat ze mensen hem niet gaan vertellen hoe het werkt. De keren zouden zichzelf ook vreselijk in de vingers snijden. Er staan betalende passagiers te wachten om met de Russen mee te mogen vliegen. Dat was vandaag. En dat wist ik nooit meer niet. Dat er iemand uit Noorwegen aan het trainen is. Hoe werken de sancties daar? Dat is een goede. Dat zou ik inderdaad niet weten. Het was een foto. Is het misschien al betaald? Ja, zou kunnen inderdaad. Maar ja, er zijn wel meer dingen afgesproken die uiteindelijk toch niet doorgaan. Eentje zullen er dan zal ontspringen. Er is een contract om met één missie twee astronauten uit de Verenigde Arabische Emiraten te vliegen. Die zijn kennelijk niet zo ontzettend tegenstander van wat er allemaal gebeurt in Rusland. Dat zal wel doorgaan. Maar dan moet wel het station actief zijn. Dus Rusland kan zijn poot stijf houden en zeggen we stappen uit. Maar daarmee snijden ze ook een inkomstenbron af. En daar hebben dus de andere partijen volgens mij dezelfde tegenhindermacht in principe om nee tegen te zeggen. Om zo'n vlucht niet, die mensen niet toe te laten in het gezamenlijke domein. Want dat ze weten wat je doet. Dus als de Russen overal nee tegen gaan zeggen, ja dan gaan aan de andere kant. En als er een betaalende passagier, die brengen redelijk wat geld in het laadje. Dus niemand ergens moet daar baas. Waar gaat dat geld heen als er in de pers komt een betaalende passagier in het ruimtesstation aangekomen? Wie krijgt al die miljoenen? De Russische Ruinvaart heeft zichzelf jarenlang overent gehouden met dit soort verkoop. Ze kunnen relatief goedkoop misoios lanceren. Die hebben ze natuurlijk jarenlang eerst aan passagiers en daarna voor dat dragon vloog hebben ze die aan de Amerikanen verkocht. Ik meen dat het op een gegeven moment opliep naar 80 miljoen euro per stoel. Terwijl die hele vlucht kost misschien 20, nog niet eens. Dus ze hebben daar ook jarenlang een verdienmodel. Maar dat geld hadden ze ook nodig om dat hele programma te laten lopen. Al die wouden we altijd rekenen en schepen staan. Dat weet niemand. Maar dit was jarenlang een soort van noodgedwongen melkkoe. Totdat het businessmodel op de meening vanzelf verdamt. Het laatste relatief goede nieuws is dat Rogozin toch heeft gezegd dat ze zichzelf aan internationale afspraken houden. Want het is inderdaad op basis van een internationaal agreement op een niveau van de landsregeringen. Dus daar stap je inderdaad niet zomaar uit. Maar aan de andere kant, je stapt ook niet zomaar andermans land binnen. En dat hebben ze ook gedaan. Dus wat dat betreft blijft er toch een klein beetje koffiedik kijken wat dit op korte termijn gaat worden. Interessant om te volgen. Leuk, dankjewel. Michel? Zullen we even naar de interstellaire ruimte ietsje zoomen? Ja, dat vind ik heel erg flink uit. En die andere heette Oumoua Moua. Ja, ik krijg het echt als een Yiscafé gevoel van die naam. Dat was een interstellaire object. Waar zelfs even van gespeculeerd werd. Dat is een beetje sigar voor. Misschien wel is het wel iets aliens. Evi Loop had daar een heel boek over geschreven. Als ik me niet vergis. Meestal is het antwoord nee, maar daar gaan we nooit achter komen. Dus we kunnen blijven dromen. Dat riep natuurlijk wel de vraag op van hoe zeldzaam is dat eigenlijk? Dat een interstellaire object in onze onstelsel te vinden is. Toen is iemand weer terug gaan graven in de database van objecten met meteoriten die waargenomen zijn in de atmosfeer. En vond er eentje waarbij de entry-snijderheid van de meteorite, dat is een kleintje hoor, ik meen dat je dat over een halve meter zegt, maar de entry-snijderheid van de meteorite op 200.000 km per uur lag. En dat is voor een meteorite veel te hoog. Je moet meestal denken aan hoe 100.000 teken die orde van grootte. Maar 200.000 km per uur is een baansnelheid waarmee je niet in de baan om de zon terecht komt. Dat is de ontstappingsnelheid. Ja, de ontstappingsnelheid van de zon als je dat doorrekt. Dat was natuurlijk al meteen een soort van rode vlag. Daar hebben ze een wetenschappelijk publicatie over geschreven. Deze inslag was in 2014 boven Papua New Guinea. Hij kwam de atmosfeer in met zo'n oogzijde. Dan ontploft zo'n ding, er is geen vuurbal. En dat wordt volgens Patard uitgekraagd. Dus niet à la Tjelljabinsk dat de ruiten aan dichterlijkaan. Hij was maar klein, dus het was maar een halve meter. Ik weet nooit precies, maar een halve meter. En dat dan, boom, kan ook aardig ingrijpend zijn. Dat zou kunnen, maar het was wel boven de zee. Dus in ieder geval geen schade, maar wel... en bijna niemand heeft er iets van gemerkt. Nee, sterk nog, daar gaat dit verhaal inderdaad naartoe. Want hij is weliswaar gedetecteerd. Maar hoe wordt zo'n inslag dan gedetecteerd door Amerikaanse sensoren. Die eigenlijk bedoeld zijn voor het detecteren van wapens. En ontploffingen in de atmosfeer. En de Amerikanen zijn geheimzinnig over hoe goed die detectoren nou precies zijn. Dus die onderzoekers wisten al 200.000 km per uur ongeveer, weet je al, die inslagsnelheid. Alleen kregen dat niet gepubliceerd in een blad. Omdat ze namelijk niet konden aantonen dat die sensoren daadwerkelijk gevoelig genoeg zijn... om die snelheid zo goed te kunnen bepalen. Dat zijn ze wel, maar dat mochten ze niet publiceren. Dus eigenlijk de mensen die dat konden bevestigen, weigerden te bevestigen dat het zo goed was. Als ik het even in wetenschappelijke termen vertaal, de waarde waar het om ging, die was openbaar. Maar de foutmarge was staatsgeheime. Precies, het zat hem daar vooral dat. En daardoor werd hij in de peer review niet geaccepteerd. Je kon niet bewijzen dat het daadwerkelijk zo nauwkeurig kon bepalen hoe hoog die entviesnelheid was. Volgens mij wordt dit vijf jaar geduurd voordat de Amerikanen het bevestigen vanuit de militaire component. Dat het inderdaad niet nauwkeurigheid klopt. En dus hebben we nu officieel vastgesteld dat er in 2014 al eerder in onze atmosfeer een interstellaire object is ontploft. Maar Michel, dan hebben we N is 2. Nee, 3. We hadden er nog een. Er was in de tussentijd nog een. Ik ben hem even kwijt, maar er was een tweede object al gedetecteerd. Dus N is 3. En wat natuurlijk meteen de achterliggende vraag wordt, de uitdaging wordt, kunnen we stukjes interstellaire comet uit die zee gaan opvissen. Want ze zijn nu serieus aan het kijken, het lijkt me een onmogelijke glus, maar serieus aan het kijken. Waar ligt die nou? Je weet natuurlijk ongeveer wat die inslag was. Als het op grote hoogte is gebeurd, dan is dat toch één grote paraplu geweest? Ja, maar ze willen het toch proberen. Want ze zijn met oceanografen aan het kijken, kunnen we op een of andere... Ik heb natuurlijk ook geen idee hoe diep de zee daar is, maar dat maakt het ook wel uit. Maar ze willen daadwerkelijk opzoek naar hele kleine fragmenten van deze... Want het zou toch wel voor het eerst interstellaire object zijn. Maar je praatte zo over iets wat dan al acht jaar op de zee-door-bodem ligt. Er is al redelijk wat sediment overheen gegaan, stel ik. Ik denk ook niet dat het lukt. Maar wat natuurlijk wel fascinerend aan is, is dat als je terugkijkt in die database van ongeveer 1000 van dit soort gedetecteerde inslagen, zeg maar, of entries, dat je er dus meteen al eentje vindt waarvan je denkt, maar die komt van buiten. Dus dat geeft wel een gevoel van, waarschijnlijk zijn die dingen helemaal niet zo zeldzaam. Als we er al twee hebben gevonden en nu al één, dan zou je best kunnen denken, misschien is het wel redelijk gangbaar dat er zoiets was waar ze door ons zonstel zo heen schiet. En dat op zichzelf is natuurlijk al een vrij fascinerende gedachte. Ja, en potentieel ook angst aanjagend, maar dat is weer een lange gang. Maar waarom angst aanjagend? Nou ja, als het zo makkelijk is om geruis op deze planeet te krijgen, ja. Dit keer was het een halve meter, straks is het twee kilometer, en dondert het op Piccadilly Circus of zo, dan hebben we toch echt wel een ander verhaal. Maar er zijn, niet dat ik het uit mijn hoofd weet hoor, maar er zijn wel verbanden tussen omvang en frequentie, omvang en hoe vaak die dingen voorkomen, die ons een redelijk veilig gevoel kunnen geven. Nou ja, ik denk dat die zorg wel terecht is, maar dat we ons meer zorgen moeten maken over cometen die gewoon uit ons eigen zonstel komen, dan over die... Want er zijn er zoveel meer van. Er zijn er veel meer van inderdaad. En dan maakt 100.000 of 200.000 kilometer per uur niet echt meer... Nee, zeker niet als ze inderdaad dan wat groter zijn. Nou wil ik er luisteraar ook geen onrust aan, maar voorlopig zie je dat er... Nee, ik kan er ook nog niet zo erg uit. Ja, inderdaad. Laatste ernstige is 65 miljoen jaar geleden, dus wat dat betreft, hebben we nog leven. En we houden het voor u in de gaten. Ja, ik zal mijn enige item even verkopen. Er is net vorige week een nieuwe documentaire verschenen op Netflix over SpaceX, die het Return to Space... Is het beter dan die serie over die... Wat was het weer? Die astronauten die uit de ruimte gingen? Dat weet ik eigenlijk niet. Ik heb hem gezien inderdaad een paar dagen geleden. Ik heb hem deels gezien. En wat vond jij ervan? Ik vond hem in ieder geval gewoon wat even wichtiger en meer een stapje terug dan inderdaad... Inspiration. Het documentaire over Inspiration. Dat was wel indrukwekkend, maar heel erg op het gevoel gespeeld en tranentrekkend. Werkt bij mij wel hoor, daar niet van. Maar deze was... Het gaf wel een gek gevoel, omdat de documentaire over Inspiration 4... Die ligt alweer een enige tijd achter ons. De missie waarop deze documentaire is erricht vond daarvoor plaats. Dus chronologisch loopt het een beetje gek. Maar ze hebben het echt wel heel mooi aangepakt. Het gaat gewoon over de experimenten van SpaceX, de ontwikkeling van hun eigen raket. In principe is onderdeel een heel gecomprimeerde geschiedenis van hoe SpaceX is geworden. Van één klein raketje tot ineens de major speler. Wat velen van ons in detail hebben gevolgd. Ik denk onder de luisteraars ook heel veel. De ene experimentele raket na de andere die gewoon boom zei. De eerste drie gingen. En dat vond ik wel mooi weergegeven in de documentaire. Hoe dan bij de vierde de spanning echt tot het kookpunt ging. En dat Ido Must liep de ijsberen daardoor die controlekamer. Dat waren ze laatste centen. De statische vreugde toen die dan goed ging. Of zeggen het landen op de staart he. Van die terugkerende herkenning. Dat was wel mooi gedaan. En gesprekken met allerlei betrokkenen. Mensen met banen daar bij SpaceX. Ja precies. En zeker ook de twee astronauten die de eerste waren na negen jaar. Die weer vanuit Amerika met een Amerikaans vehicul werden gelanceerd. En dan is het natuurlijk ook nog eens een keer extra interessant. Als een van die twee ook op die laatste shuttlevlucht zat. De twee astronauten alle twee met andere astronauten zijn getrouwd. Ja dat is ook een mooi recensituatie. Dan krijg je wel een bijzondere inkijkje. En toch wel een hele bijzondere baan die je als ruimtevaarder hebt. Om tegenwicht te bieden. Wired heeft een recensie gepubliceerd van dit programma. Gepubliceerd op 7 april. Met als ik op Netflix de SpaceX documentary doesn't tell the whole story. Het is natuurlijk een verhaal met uitgebreide medewerking van SpaceX tot stand gekomen. Dus daar zullen misschien niet eens ingrepen. Maar wat ze hebben mogen doen. Met wie ze hebben mogen praten. En wat de SpaceX mensen precies vertellen. Daar zal wel... Ik heb met de jongens van Hyperloop wel eens geweest bij SpaceX in Holthorne. Met ook met journalisten. En die mogen daar echt helemaal niks. Dat is echt geen open bedrijf. Dat is natuurlijk ook het grote verschil met documentaries die over Apollo of de shuttle had. Dat waren gewoon overheidsprogramma's. Belastingbetaler heeft dat gefinancierd. Dus die heeft ook het recht erop om te weten wat er gebeurd is. Ja, maar dat is toch niet alsof NASA heel erg makkelijk is in bijvoorbeeld negatief nieuws. Nee, dat is wel anders. De business is ontzettend erotisch als het gaat om ongunstige berichten. Nou, kijk maar naar Artemis. Ik weet niet of we daar nog even tijd voor hebben. Daar gaat het om te grote bedragen. Nee, dat ook. En de belangen zijn te grote. Wat hier ook meespeelt. Dat is niet alleen SpaceX zelf. Dat is ook de exportwet. Die export van Ithar. Die valt onder de Ithar. Grieksentscheidende technologie. Ja, en dan mag je ook meteen bijna niks meer. Dus ze worden ook wel wettelijk gedwongen om heel gesloten te zijn. Ja, dat is niet dramatisch, maar verschillen die mijnen opvallen. Uit de tijd van Apollo en shuttle kwam NASA altijd met hele grote opengewerkte tekeningen. Dus die heb je dus inderdaad niet van SpaceX. Er zit gewoon veel intellectual property in. Dus er valt geld te verdienen. Ook door concurrenten die meekijken. Dus word je wat voorzichtiger. En in anderhalf uur het hele verhaal vertellen. Dat lukt natuurlijk nooit. Het is trouwens twee uur, hè? Oké, right. Maar jij beoordelt het dus ondanks het hoge PR-gehalte als een... Ik vind hem echt moeite waard. Ja, smakelijk. Heb jij hem gezien, Michel? Nee, nee, ik wou graag. Dat denk ik in ieder geval even proberen. Als ik het hoor. Als het beter is dan in Spursje voor, dan vind ik het al winst. Want dat was echt niks. Kijk, ja. Ik denk dat dat het geval is. Dus mooi. Even kijken. We gaan een tweede rondje doen, Luc. Ja. Nou, laten we dan SpaceX toch maar even pakken. Ze zijn toch bezig, ja. Nou, we hebben natuurlijk dat hele gekke jaar meegemaakt... dat er elke maand een Starship werd gelasseerd... en al dan niet uit elkaar knalde bij de landing. Er zat enorm vaart in. En nadat daar een paar landingen waren geslaagd... werd de raket die het ding uiteindelijk naar de ruimte moet gaan brengen. De Super Heavy in beeld gebracht. En eigenlijk was de verwachting eind vorig jaar al... dat dat ding getest zou gaan worden. Met een vlucht naar de ruimte... en meer of meer gecontroleerde landing dan. En daar lijkt toch ineens de klat een beetje in gekomen te zijn... door diverse redenen. Allereerst was er niet zo lang geleden een tweet van Elon Musk... die zei van... we gaan Super Heavy pas lanceren als de Raptor 2 engine helemaal online is. Daar is van bekend dat er meerdere tests zijn geweest... met het afvuren van de dingen die goed zijn verlopen. Maar er zitten natuurlijk wel 33 van die exemplaren in de Super Heavy. Dus die moet je nog wel eventjes bouwen en testen... en vluchtklaar hebben. Dus dat lijkt toch een beetje langer te gaan duren. Verder zijn er twee factoren die van buiten komen die wat lastig zijn. We hebben het al een paar keer gehad hier over een environmental review. Die moest gaan aantonen van hoe schadelijk is het nou eigenlijk... om al die rommel daar te lanceren... en hoe gevaarlijk is voor de omgeving en dat soort zaken. Is het gek om de partij waar het om gaat zelf de onderzoek te laten doen? Nou, dit is een onderzoek wat de Federal Aviation Administration uitvoert. Dat is in Nederland toch niet anders. Dan moet je toch ook zelf een milieueffect rapportage maken. Ja, is ook een beetje wonderlijk. Het gaat hier natuurlijk inderdaad door onderzoek. Laten we ons je resultaten weten. Dan gaan we bekijken of we daarmee akkoord kunnen gaan en dat soort zaken. Dat geintje loopt al vanaf juni 2021. Eigenlijk was de verwachting dat voor eind vorig jaar... daar wel een definitief uitsluitsel zou zijn. Maar dat werd eerst tot 28 februari uitgesteld. Toen naar 28 maart en nu is het weer naar 29 april uitgesteld. Zonder dat nou eigenlijk duidelijk is van waar in het proces zijn jullie nou? En waar lopen jullie dan tegenaan? Dan was het wel zo dat Musk zelf inderdaad nog had opgeroepen... als jullie opmerkingen hebben, kom maar. Dat leverde dus inderdaad duizend zienswijzen op. Misschien niet helemaal handig voor het snelle verloop van dat proces. Maar dat is dus onderzichtig. Hadden wij in deze podcast ook niet eerder al wel twijfels over... dat taalsysteem, dat hitteschild van Starship. Waarvan we dachten, hoe of dat nou gaat werken. Dat er al gewoon afviel. En er was volgens mij ook nog een dingetje met de veiligheid vanuit de regulering. Dat die lancering over Amerikaans land zou gaan. Dat ze dan ook wel zeggen, wacht even. Maar als jij over een bewoongerbied gaat lanceren met dat ding... dan gelden er wel een paar eisen. Dus die hebben we wel meer gedoe. Vandaar dat je traditioneel altijd aan de oostkust van Amerika zit. Met lancerenbasis ook. Dat is ook Boca Chica. Het geeft in oostelijke richting. Ja precies, en lekker over het oceaan. Dus dan is de kans dat je mensen treft... of hele belangrijke infrastructuur sowieso al kleiner. Maar hier moet je ook nog terugkomen. Ik meen me te herinneren dat je eerst overland... of pas aan het eind van je orbit nog over Amerika heen komt. Dus er zitten wel specifieke problemen aan, risico's in deze vlucht. Shuttles deed dat ook altijd overland... om goed op een landingsbaan te kunnen aanvliegen. Dat zal niet radicaal verschillen als je op een platform rechtopstaand gaat landen. Wat daar dus met die omgevingsstudie gaat gebeuren... is niet helemaal duidelijk. Dan is er nog iets anders. Dat is de Army Corps of Engineers... die is aan het bestuderen op welke manier SpaceX hun starbase wil uitbreiden. En wat is starbase? Starbase is die grote site in Boca Chica... waar tot nu toe alle starships zijn gebouwd en getest en geland. En eindelijk zijn ze geknald. Omdat inderdaad zoals de bedoeling is... tot een ruimte haven te gaan ombouwen... waar je meerdere platforms hebt om die super heavy te lanceren. Commercieel Cape Canaveral. Ja, als het ware. Om ze daar te laten terugkeren... moet de boel groter worden dan het nu is. Heel overinkomstig met Kennedy Space Center... is dat die beide sites in natuurgebieden liggen. Dus het gaat er nu letterlijk over... ja, jij wil jouw parkeerterrein voor starbase in een stukje moeras aanleggen. Maar de rugstreeppad? Bijvoorbeeld, maar ook gewoon. Daarbij gaat X-vierkante meter aan swamp verloren. Waar denk je dat te compenseren? Nou moet ik wel zeggen dat de Amerikanen best wel goed zijn... om dit soort dingen up the fuck om het zo maar even te zeggen. Weet je, als ze commercieel iets willen. Dat je daar een beetje toezicht op houdt, dat... Absoluut, inderdaad. Het sub is alleen dat... wat er nu gebeurd is, dat die Accords of Engineers heeft gezegd... We hebben de aanvragen gesloten... want we hebben te weinig of te onduidelijke informatie gekregen. Nou ja, kennelijk heeft Musk al het een en ander aan nattigheid gevoeld... want hij is heel druk bezig om... zeg maar binnen het hek van lanceerplaats 39B... waar vroeger de Saturnus en de Shuttles... en nu dus ook Falcons en Falcon Heavy wordt gelanceerd... om daar een lanceerplatform voor de Super Heavy te bouwen. Dat gaat heel snel. Het lijkt erop dat hij op twee paarden aan het wedden is... en zeggen van nou, ik duplicateer doodgewanden hele infrastructuur... ook in Florida en misschien is het inderdaad ook wel handiger... om alles daar te concentreren als... hopelijk dat ding binnen een paar jaar operationeel is. Dat is een enorme machtstrijd volgens mij. Is die de hele tijd al gaande tussen Musk en de Amerikaanse overheid. Dan denk ik, oh daarom wil hij Twitter hebben. Wat dat betreft is het natuurlijk heel erg gek... dat aan de ene kant SpaceX de concurrent is... terwijl hij wel door NASA, dus de overheid... is ingeheurd om mensen naar de maan te gaan brengen. Dus het is sowieso financieel van afhankelijk is. Ja precies. Dit verhaal wordt denk ik pas duidelijk... als over tien jaar het boek hierover wordt geschreven... want dat inzicht hebben we nu echt niet. Nou nee, nee. Michel dan misschien. Oké leuk. Michel? Ik had het net al mogelijk dat we stukjes interstellaire stof... uit de atmosfeer gaan halen. Dat is een bruggetje naar maanstof. Ietsje dichterbij, want op dit moment... ik kondigde een inleiding al aan. Vandaag is er een veiling. En één van de dingen die je daar kunt kopen is maanstof. En dat is nogal omstreden, omdat NASA altijd geprobeerd heeft... om dat spul niet op de markt te krijgen. Weet je wel, omdat gewoon... zelfs in Nederland staat een stuk maansteen in Space Expo. Je kunt het her en der vinden. Maar ze proberen te voorkomen dat het particulier eigendom komt. Maar wie verkoopt het nu dan? Nou dat is een dubieuze verhaal. Want dit stof is afkomstig van een zak. De tweede zak waar Neil Armstrong zijn maan... die had samples gemaakt, dan had hij een zak gedaan. En vervolgens had hij die zak vanwege... dat maanstof had hij in een andere zak gedaan... om te zorgen dat je dat niet in je capsule krijgt straks. En die tweede zak is via een of ander... een van de museum. Daar heeft iemand hem privé meegenomen. Zo'n soort verhaal. En die heeft we vervolgens weer verkocht. Nou ja, een lang verhaal. En vervolgens heeft iemand die hem heeft gekocht. NASA vraagt om te kijken of het stof wat aan die zak zat. Dus het is eigenlijk niet de samples, zelf maar... stof wat in die zak zat. Of dat inderdaad van de maan kwam. En dat heeft NASA onderzocht met samples in een eukronemikroscoop. En die hebben gezegd, ja, dit komt inderdaad van de maan. Deze structuur is... Dus we hebben het eigenlijk over... hoe zou ik dat zeggen? Stof dat is ontsnapt uit de binnenste zak. Ja, dat is meegenomen eigenlijk bij het... De restant daarvan is in de buitenste zak. En dat is om hoeveel stof gaat het dan? Nou, micro-samples. Nee, echt. Maar heel weinig. Het is echt heel weinig. En het is eigenlijk een doosje met samples. Weet je al wat NASA heeft onderzocht? En wat is dat waardschadden ze, denk je? Het... Ja, om hoeveel samples gaat het? Vijf. Vijf samples. Ja, ik noem het... Het zal heel weinig zijn. Maar dan denk ik dat je toch wel... tussen de 10.000 en 100.000 dollar per sample uitkomt. Ze verwachten dat er rijk 800.000 tot 1,2 miljoen voor betalen. Voor één sample? Nee, voor het doosje. Voor geheven. Ja, dat zat ik waarop. Het is natuurlijk wel Apollo 11. Dus eerste landing, Armstrong. En het is niet te koop, hè? Dat maakt het natuurlijk ook duur. Het feit dat dit een van de weinige dingen is. In principe is alles wat van de maan komt en met Apollo te maken heeft gehad... dat gewoon staats-eigentum. Behalve dus datgene wat door NASA aan musea is geleerd. Maar ja, dan kom je natuurlijk... Nee, het blijft eigendom van NASA, hoor. Oké. Je krijgt het in... Het is bruiklijnen. Je krijgt het in Leen. Dat is in Leen van NASA. Dus het blijft altijd eigendom van NASA. Maar kan degene die dit nu aanbiedt dan niet accuut aangepakt worden? Dat is het probleem. Er is inderdaad tegen deze man... die het in eerste instantie had ontvreemd, zorg ervan uit... maar ook degene die daarna heeft gekocht, weet je wel... daar is inderdaad tegen geprocedeerd. Maar uiteindelijk heeft de rechter gezegd... dat degene die het nu heeft het eigendomsrecht heeft. Dus die mag het blijkbaar toch verkopen. Waarschijnlijk omdat het zo in die... Verlaagt het misschien? Nee, het is geen officiële sample geweest. Het was rommel wat mee te komen. Het is een grote strijkstok. Ja, het is letterlijk aan de binnenkant van de zak blijven hangen. Dat is... Ja, dus die... Nou ja, goed, het is een maas, om het zo maar even te zeggen. En als je maandstof wilt hebben, dan moet je nu heel snel... maar als je dit later luistert dan waarschijnlijk reed je te laat... naar die specifieke website. Verder kun je er trouwens vooral foto's kopen met handtekeningen en zo. Wat ik nou wel een interessante vond, is dat je de mock-up van... wat is het ook weer, van de Explorer 1 kunt kopen. Dus de Explorer 1 was de eerste Amerikaanse satelliet... die na een paniek na de Russen met Sputnik mogen gaan waren... en er moesten Amerikanen ook iets zijn. Die hebben uiteindelijk Explorer 1 gelanceerd... en dat is een satelliet van ongeveer een meter hoog... met een hele smalle neuskegel van een potlood. Maar daar hebben ze bij het test een soort van nepperd... waar geen instrument in zaten voor gebruikt. Die is ook nog te kopen voor de liefhezom van zo'n 40.000 à 60.000 dollar. Mocht je geïnteresseerd zijn in patofanalia, dit is je kans. En hoor je dan wie er geboden hebben? Is daar iets over bekend? Nou, het moet nog gebeuren. Dus we zitten echt mid-and-live in de accent. Over twee weken dan misschien daar nog iets over. Dat was het. Ik pas verder, dus Luc mag weer. Yes. Amazon, de bekende online winkel. Nou, hij houdt zich tegenwoordig ook met hele andere dingen bezig. Ze hebben het grootste contract voor het lanceren van satellieten ooit getekend. 83 lanceringen, verspreid onder drie raketten. De Vulcan, de Ariane 6 en de New Glenn. Nou hebben die als gemeenschappelijk aspect dat ze geen van drieën nog hebben gelogen. Nog bestaan. Dus dat is sowieso wel spannend. Wat ook opvalt is dat SpaceX er niet tussen zit, maar dat is natuurlijk voor de hand liggend. Meneer Bezos is een heel erg belangrijk personen. Dat is natuurlijk voor de hand liggend. Meneer Bezos is baas van Amazon. Wat ik toch van dat soort geharde business tycoon zou verwachten. Dat ze op een gegeven moment eigen voor hun geld kiezen. Hoe weet het? Bezos moest wel, dus Blue Origin moest dan meebieden. Gewoon competitief meebieden in dit proces. Dus die kregen niet althans ongeschijnlijk geen gunt te betonen. Dat is geen voorkeurspositie. Overigens, grappig, jij zegt dat ze zich met iets heel anders bezig houden. Toen dacht ik meteen na, volgens mij helemaal niet. Want zo'n satellietnetwerk van Amazon is eigenlijk veel logischer dan Starlink. Want wat ga je dan natuurlijk doen? Iedereen die via het net ook online komt. Het eerste wat je op je telefoon ziet is de website van Amazon. Waar je iets mag kopen. Dus vanuit het monopoliseren van die webwinkelbusiness is het eigenlijk veel logischer... wat Amazon doet dan wat SpaceX doet. Want die hebben daar geen secondair belang bij. Ja, behalve geld verdienen voor muskse megelomane ideeën. Maar bij Amazon is het qua businessmodel veel logischer. Ja, inderdaad wel een ontzettende opvallende in ieder geval. Die 83 lanceringen zijn dan bedoeld om het Kuipernetwork te lanceren. Inderdaad internet-satellieten, heel erg vergelijkbaar met Starlink en OneWeb. Nou ja, hoeveel dit nou precies gaat opleveren, dat wordt niet bekend gemaakt. Nou ja, het is zelf natuurlijk ook nog niet. Eerst klanten hebben. Nou ja, goed, er is nu wel gewoon een handtekening gezet voor die lanceringen. Dus ja, die zullen betaald worden. Ja, die lanceringen worden betaald. Dat dacht ik bedoelde voor Amazon, want die gaan een of andere nering opzetten om internet-projecties te komen. Ja, het zal ongetwijfeld doorgerekend zijn en uiteindelijk wel winst gaan opleveren. Nou ja, het gaat om 3.236 satellieten. Ik wil je aanvragen hoeveel is dat per lancering. Dus de 3000 moeten we delen door 83? Nou ja, zo werkt het dan toch net weer even niet. Voornee? Want ja, de raketten... In ieder geval zo'n 30 aan 35 satellieten. Ja, het worden in ieder geval 18 Ariane 6'en. Dan gaan er 12 met Blue Origin mee. En de overige valt daar dan eventjes tussenuit. Maar Ariane kan er tussen de 35 en 40 meenemen. Vulcan 45. En New Glenn kan er 61 per lancering mee omhoog brengen. Oké. Ja... In theorie. Allemaal papier. In theorie. Nou, dat is dus inderdaad het dingetje. Kijk, grote contracten die hebben we inderdaad allemaal wel vaker gezien. Maar dat geen van de drie raketten nog gevlogen heeft. En Ariane 6, ja, vertraagd. Maar is denk ik wat mij betreft de beste gok. De Vulcan heeft nog steeds z'n motoren van Blue Origin niet. En of de New Glenn überhaupt bestaat... Dat weten we eigenlijk niet. Want we hebben tot nu toe alleen maar een hele grote sigaar... Een soort lege mock-up gezien. Zegt dit contract ook iets over wanneer die lanceringen dan moeten gaan plaatsvinden? Het moet voor het eind van 2025 allemaal gebeurd zijn. Oké. Ik denk dat die ook wel meespilt dat je aan boord wil zitten van die launchmanifests van die partijen. Want als jij straks op een gegeven moment komt en je zegt... Nu heb ik heel veel lanceringen nodig. Sorry, we zitten vol. Ja, precies. Achteraan, aanstaat, in de rij. Of ga maar naar die Musk. Weet je, wat je natuurlijk ook met OneWeb zag. Zelfde soort discussie. Waar ze echt gedwongen werden om naar Musk te gaan. Omdat die zouden eerst met Soyouz. Maar ja, dat is afgebroken. Dus die moeten nou naar Musk. Maar feitelijk moet je dan naar je concurrent. Die jou dan moet... Dan ga je de overprijs betalen. Dat weet je van tevoren al. Dus ik denk dat ze gewoon een risico's aan het spreiden zijn. En ik kan zo dat dit soort contracten ook een bepaalde voorlopigheid hebben. Weet je, als een soort deel is optie. Ja, zeker. Het is niet... Ik had er net over een deelsommetje. Maar als ik het vermenigvuldigingssommetje maak van wat jij net opzomt... Dan hebben ze redelijk wat overcapaciteit voor de 3000 satellieten. Met andere woorden, ze kunnen zich misschien nog best permitteren inderdaad... Dat één van die drie partijen uitvalt. Ja, precies. En bovendien, dat is het voordeel van dit soort satellieten. Die worden aan de lopende wand gebouwd. Kosten niet zo ontzettend veel. Dus je kan jezelfs ook hier en daar nog een misluktalanseering permitteren... Zonder gelijk in de problemen te komen. Voor ons eenvoudige internetgebruikers betekent het dus dat we straks... Niet alleen terecht kunnen bij Starlink, maar ook bij Amazon. Maar hoedt u voor monopolies? Ja, maar dan is het juist geen monopoly meer. En nog even bijlaten dat je nog alle andere internetverbindingen ook kunt krijgen. Dus het aanbod neemt alleen maar toe. Maar je weet eigenlijk van tevoren al... En daar mag u me over tien jaar op afrekenen. Weet je, van deze drie grote partijen die nu al bezig zijn met hun netwerk... En zijn er volgens mij nog niet. Daar gaan er gewoon een paar op een gruwelijke manier van. Weet je, en dat weet je nu al. Amazon niet, denk ik. Nee, maar dat maakt dus wel het ook riskanter. Het is waarschijnlijk wel een subsidiariënt even geroepen die wel vindt. Maar goed. Uiteindelijk loopt het risico dat je bij een monopolist landt. Of we daar nog met z'n allen blij mee moeten zijn. Nou hebben wij in Nederland nog het voordeel dat we gewoon prima ground-pacet. We hebben zelfs nog een DSL en een glasvezel. Maar dat geldt voor Amerika bijvoorbeeld. Daar is de infrastructuur gewoon veel slechter. Dus ja, daar loopt het risico dat je... Dat je alleen maar met Amazon mag. Daar heb je uitgestrekte gebieden waar je van dit soort voorzieningen toch afhankelijk bent. Of je zit aan je in welmodem vast. Dat bestaat er echt nog. Ja, precies. En dat is voor 100 euro per maand. Dus daar kun je nog een businessmodel neerzetten die in Nederland niet zo. En dat wij ons nu niet kunnen voorstellen dat Amazon failliet zou gaan. IBM, Pan American Airlines, ze bestaan niet meer. Ze leken allemaal voor eeuwig te zijn. Dus wat dat betreft. We gaan het zien. Mooi zo. Dat was Luc. Nou, Michel weer. Ja, het wordt lente. Bij ons wordt het lente. Dus ook straks zomer naar een andere plek waar het zomer wordt. Is op Neptunus. Waar ze onderzoek hebben gedaan naar de temperatuur. En dat vind ik het meest interessant. Ik vind persoonlijk wel hoe ze dat onderzoeken. Want hoe doe je dat? Een beetje de temperatuur van Neptunus meten. Met infra-rood? Inderdaad, infra-rood. En vanaf GroundBase vond ik wel interessant. Dus het merendeel van de metingen die ze gedaan hebben. En dat is overigens voor de goede orde. Want ik zag een grafiekje voor me van het onveitelijk onderzoek. Echt heel veel variatie in die metingen. Dus enorme schommelingen. En daar nemen ze dan een gemiddelde van. Dus dan denk ik wel van nou, het zal vast wetenschappelijk kloppen. Maar er zien nog best wel veel onzekerheden in dit verhaal. Maar ze hebben met GroundBase inderdaad infra-roodwaarnemingen. Kunnen ze dan op het opvlak kijken. En vrij gedetailleerd ook. Om te kijken hoe die temperatuur verloopt. En dat hebben ze over een aantal jaren gedaan. Ongeveer sinds 2004. En je ziet niet wat je zou verwachten. Het wordt nu lente. Dus dan zou je denken, de temperatuur gaat omhoog. Maar dat is niet zo, het gaat omlaag. Behalve op de... Het wordt zomer, sorry. Behalve op de Pool. Want daar was die wel fors warmer geworden. Dus de Zuidpool is 11 graden warmer geworden. Maar de rest is eigenlijk 8 graden kouder geworden. Niemand weet waarom. Voor de goede orde. Het belangrijkste is dat we nog niks weten. Van dit soort reuzegras- planeet. Hoe die werken. Er zijn allerlei stromen die de warmte weer verdelen. En wat ook wel een mooie... Als je één keer naar zo'n planeet kijkt. Zo'n momentopname. Dat zegt eigenlijk heel weinig. Zo'n ding verandert. En hoe dat dan werkt. Dat vereist best wel veel. Hij draait om zijn as. En waarschijnlijk is die as ook scheef. Daarom zijn er seizoenen. Omdat hij net als de aarde een bepaalde kanteling heeft. Waardoor hij inderdaad een seizoens concept heeft. Wat een beetje lijkt op dat van ons. Alleen duurt een seizoen daar 40 jaar. Met een omloopbaan van 167. Dan zou je een slechte zomervang hebben zeg. Ja. Nou ja. Of een droge jaren. Niet van winter houden. Nou ja, vervolgens wel de vraag. Dit weten we nu. Dit is vauw vaak de reden om op persberichten naar buiten te gaan. Trouwens, by the way, weet ik uit de vervaring. Omdat ze aankondigt dat er een stap nakelkt. Want je moet dit nu echt gaan onderzoeken. James Webb. Meer onderzoeken is het nog zakelijk. Ja. Dat is de taak van James Webb. Want die zit in het infra-rood. En daar willen ze Mirrie voor gaan gebruiken. Die kennen wij. Uiteindelijk moet ons Hollandse instrument dit grote vraagstuk de komende jaren gaan oplossen. Ik vind het vermaasingwekkend hoe ontzettend ingewikkeld die gasreuzen zijn. Ik heb eigenlijk nooit meer gehoord over Saturnus. Daar is op een gegeven moment volgens mij aan de noordpool een beetje een zeshookige formatie van wolken gevonden. Dat is waar. Weet jij wat ik me zelfs daar ooit een verklaring voor is gevonden hoe dat ontstaat? Volgens mij het feit dat die enorme rode plek, die megastorm, dat die langzaam verdwijnt. Dat is Jupiter. Ja, inderdaad. Die is even lang stabiel geweest en ineens in hoog tempo aan het krimpen. Als het zo doorgaat dan maken we mee dat die verdwijnt. Ja, dat is toch zo bijzonder in ons leven. Ja, precies. Het zijn wervelingen en daar zitten de chaostheorieën achter. Dus alles verwachten. Maar ontzettend interessant. En je onderzoek is altijd te goed zijn. Ja, altijd zijn. Luc? Ja, ik heb er nog eentje. Michel is hier ontzettend fan van. De Axiom One bemanning is aan boord van het ruimtstation. Toch weer eventjes bijzonder. Het is voor het eerst dat een compleet civiele missie naar het ruimtstation gaat. 55 miljoen per stoel hebben drie miljonairs en filantropen, wordt heel erg natuurlijk. Neergeteld om die missie te kunnen vliegen onder commandantschap van Michael Lopez-Alegría. Een ex-NASA-astronaad die drie vluchten heeft gemaakt. Iemand met een rijbewijs meegestuurd. Ja, precies. Een heel ervaren man als er wat fout gaat. Hij heeft verschrikkelijk veel ervaring. Hij is de enige die ooit tien ruimtewandelingen heeft gedaan. Missie van acht dagen kan lopend terugkomen. Bij wijze van, hé. Inderdaad. Het is wel eentje, maar niet de min. Nou, Axiom is natuurlijk de onderneming die heel erg graag een commercieel ruimtestation wil hebben. Dit is daar eigenlijk een voorbereiding op. Ze gaan een beetje kijken hoe werkt dat nou, omdat op privébasis allemaal te ondernemen. In 2024 moeten dan de eerste module worden vastgemaakt aan het International Space Station. Daar wordt van alles aan toe gevoegd, onder andere ook een hele set grote zonnepanelen, om uiteindelijk, voordat de ISS daarmee ophoudt, af te koppelen en een onafhankelijk commercieel station te zijn. Nou, ik stel daar altijd ontzettend mijn vragen bij. Natuurlijk, deze drie filantropen die, en dat geloof ik best, iets terug willen doen aan de maatschappij, nemen allerlei experimenten mee, maar ze nemen ze inderdaad mee. Een ruimtereisje? Ja, het wordt toch kennelijk best heel serieus aangevlogen. Volgens mij gaat er meer dan 100 uur in experimenteertijd zitten. Het punt blijft natuurlijk altijd dat de vergelijking gewoon zo mank gaat. Ik zou die luien ook heel veel proefjes laten doen, want anders gaan ze met de vik en andere dingen zitten. Dus je kunt ze wel beter aan het werk gaan. Maar ook vanuit de instituten die die experimenten leveren, die hoeven daar niet voor te betalen. En een commercieel ruimtestation ga je straks natuurlijk exploiteren en dan zal je betaalende klanten moeten hebben. In die business case heb ik nog altijd niet gezien. We hebben deze geintjes eerder gehad in de jaren 80. Toen werd er ook van alles geopperd. Industrie of spacefacilie, die kan ik me nog herinneren. In principe, Columbus met Hermes daar aan vast zou ook van alles voor het bedrijfsleven gaan doen. Maar die vraag is gewoon nooit gekomen. En ik betwijfel zo ontzettend of die nu gaat komen. Ik ben ook sceptisch. Wat ook vaak het probleem met dit soort dingen is, vaak heb ik toch het idee dat als je dit soort experimenten goed bekijkt, wat gaan ze nou eigenlijk doen, is daar vaak ook wel een PR-sausje overheen. Het is ook leuk voor de PR van de andere partij dat je een experiment in de ruimte mag doen. En overigens ben ik daar wel een warm voorstander hoor. Het is heel educatief. Dus kinderen als het ware te inspireren, helemaal dikker, prima, niks, mees mee. Wat vaak het probleem is, is de herhaalbaarheid. Je doet een experiment en vervolgens bijna altijd mislukt dat eerste experiment. Althans het lukt wel, maar je leert er wat van omdat het niet werkt zoals je dacht dat het werkte. Dat is ook hartstikke leerzaam. Maar het gevolg is altijd dat je het daarna nog een keer wil doen. En dat is altijd een probleem. Want het kan dan pas over 5 jaar of over 10 jaar. Dat zou dan weer het voordeel zijn van zo'n station. Dat is het enige wat als je dat zou... Maar dan moet je er wel voor gaan betalen. En dan is het de grote vraag van in welke onderzoeksgebieden is dat dan het geld waard. En daar heb ik ook wel twijfels. Maar misschien dat er toch nog een breakthrough technology ontwikkeling komt waarbij je kan zeggen van ja, hier werkt het wel en is het ook commercieel heel aantrekkelijk. Nou ja, Xtm Space doet ze best. In ieder geval ze hebben een joint venture opgezet met een Japanse bedrijf, Mitsui. Dat zijn eigenlijk gewoon grote investeerders, maar met een ontiegelijk groot netwerk kennelijk. Japan doet natuurlijk best veel aan ruimtevaart en satellieten en dat soort zaken. Dus misschien dat dat zich gaat helpen om toch klanten te winnen. Want dat moet wel gaan gebeuren. En Xtm is niet de enige. Er zijn vier grotere initiatieven voor commerciële ruimte stations. Nou, die gaan het dus ook niet al of weer redden. Daar kun je in ieder geval het voor in nemen. Ik denk eerder dat voor een tijdje, weet je wel, dat die hotelgedachte, weet je wel, je mag naar boven voor drie dagen en dan weer naar beneden. Space B&B. Ja, de meeste idiotenvakantie die je kan wensen. Er is natuurlijk een groep mensen die het kan betalen. Maar noem het dan ook gewoon zo, dan valt mij niet meer lastig. Nee, precies. Nou ja, als we het dan over PR hebben, dat is al wel gebleken dat die toeristen niet op ontzettend veel bijval uit de gewone samenleving kunnen rekenen. Ik moet zeggen, je hoort over deze vlucht ook wel weinig. Krijg je er niet veel van mee? Nee, er schijnen, zag ik langskomen op YouTube, dagelijkse kleine updates te zijn. Maar misschien is dat ook wel deel van het PR-probleem. Dat ze niet precies weten hoe ze ermee moeten omgaan. Maar dat is waarschijnlijk toch hoofdzakelijk human interest. Ja. Met vrij lage nieuwswaarden. Ja, precies. Nou ja, en bovendien, dit zijn al de zoveelste miljonairs die naar de ruimte gaan. Het is ook zo. Die we het afgelopen half jaar hebben meegemaakt. Het Apollo 13-probleem. Dat je bij Apollo 13 ook zag dat de merken ze geloofde dat het wel in Amerika was dat het misging. En dat ga je hier natuurlijk ook zien. Ja, inderdaad. De eerste keer dat dit gigantisch in het nieuws gaat komen als een bemanning het een keer niet overleeft. Of als iemand zich daarboven iets gaat doen wat hij absoluut niet had moeten doen. Ja, dat is een verhaal dat zit te wachten op een incident helaas. Ja precies. Wat wordt er eigenlijk gedaan om dat te voorkomen? Want die mensen krijgen natuurlijk wel instructie. Dat ze overal vanaf moeten blijven en zo. Maar heb je geen idee hoe dat eruit ziet? Zij hebben in ieder geval veel meer training gekregen dan... Er werd inderdaad gezegd dat de meeste toeristen 10 tot 5 uur training krijgen. Ja, die club die met Jeff Bezos omhoog ging. Ja, dat is gewoon ontzettend weinig. Dan krijg je cursus M&M happen en dan ben je er wel klaar voor. Ja precies, inderdaad. Zij claimen dat deze crew zo'n 705 tot 1000 uur training heeft gehad. Maar dat zal vooral gaan over hoe werkt dit apparaat. Hoe zet ik het aan, zet ik het uit. Ja precies. Een interessante vraag die we niet beantwoord krijgen is ook maar wat betekent dat voor de reguliere crew? Want er komen dan wat mensen bij. Ik kan me best voorstellen dat je dan als planner... Hoe moet het gaan manage worden? Nou ja precies. Deze specifieke actietijd gaan we maar even niet doen in die specifieke periode. Een ruimtewandeling is misschien nu even niet zo'n goed idee. En als we dat gaan doen moeten ze toch daar op geborgen worden? Nou ja precies. Weet je al, bijna zo van iemand als het wel even het clubje moet babysitten. Ik weet niet of het zo is. Of is het wel genoemd? Ja dat zou ik me heel goed kunnen voorstellen. Dus het heeft ook impact op het wetenschappelijk onderzoek waar we wel voor betalen. Ja precies. Ik ben niet zo'n grote fan van deze hybride varianten. Het is ook wel opvallend dat ze hier al mee beginnen voordat ze hun eigen module aan voort hebben natuurlijk. Want dan, ja je kan zelfs in twijfel trekken van wat leer je nou eigenlijk? Je zit in andermans huis dus dan weet je nog niet hoe je straks je eigen station moet voeren. We zullen zien, er komt vast weer een documentaire over. Dan kunnen we weer precies zien wat er gebeurt. Tot slot nog best een lijvige onderwerp. Stel ik me voor, wat is er allebei ingediend Michel? Artemis. Artemis ja, de lancering van de, of nou lancering wat zeg ik, de test was het maar zo mooi. De test van de SLS, het Space Launch System, de raket die nooit gebruikt zal worden. Nou ja, waar wij Space Cowboys nooit een heel grote fan van zijn geweest en er was eigenlijk ook niet een geworden. Die eigenlijk even nog in de recap een hergebruik van de Space Shuttle om ook een pure weggelegenheid te lezen dat al die mensen in die fabrieken die Space Shuttles maakten wel een tijdje in de slag bleven. De senatoren voor het budget van de ruimtevaartstemmen, zo werkt het in Amerika. Dat heeft uiteindelijk een raket opgeleverd die SLS heet. Het is de tank van de Space Shuttle maar dan met de motoren eronder en niet aan het apparaat. Eigenlijk is de Space Shuttle zo weg bezuinigd en dan twee boosters die zijn afgeleid. Dan houd je een hele krachtige raket over voor de goede orde. Maar goed, dat moet je uiteindelijk dat hele systeem natuurlijk wel testen of dat allemaal veilig kan. Dat zijn ze nu aan het doen. Hij staat buiten en tot nu toe schiet hij het niet op met die testen. Hij komt er eigenlijk op neer. Ze zijn vastgelopen, als ik het goed begrepen heb, op de tweede trap. Daar zit een klep vast. Of die doet in ieder geval niet wat hij moet doen. Dus hebben ze nu volgens mij een revised testprogramma gemaakt tot er eigenlijk op neer komt dat ze die tweede trap niet testen. Dat roept Amerika natuurlijk wel een beetje vragen. Wat is die test dan nog waard? Ga je dan straks gewoon denken we checken die klep en dat zal wel werken. Als die eerste test verder wel straks in de test doet wat hij moet doen, die eerste trap, dikke kans van niet natuurlijk, maar dan gaan ze dan daarna zeggen, dat we het eruit moeten nemen, gaan we het toch lanceren. Ondanks het feit dat we eigenlijk voor die tweede trap die test niet gedaan hebben. Dat zou me even bazen hoor. Dus dikke kans dat na deze test, die al online gaan duren is, verdraagd is, et cetera, dat ze dat straks gewoon helemaal opnieuw moet gaan doen. Kortom ergens 2.000 zinjutemus. Is het Atomist programma afhankelijk van deze SLS? Uiteindelijk ja, Orion zit erop. Dus het is wel, weet je al, voor in eerste instantie naar de maan brengen van astronauten, is het wel, ik weet niet of ze dat naar Super Heavy kunnen ombouwen. Orion is natuurlijk al een keer op de Delta Heavy gevlogen. Dat was nog zonder service module en ik weet niet of hij daarop past eigenlijk. Maar het zoveel probleem wat zich nu dus ook voordoet is dat er moet een ventiel in die tweede trap worden vervangen. Dat kan alleen maar in het Vehicle Assembly Building, niet op het lanceerplaats. En dan hebben ze zoiets van, oké, dan gaan we nu die eerste trap testen en dan gaan we hem sowieso zoals de planning was weer naar binnen rollen. Dan vervangen we dat ding. Maar je kan dan niet even naar buiten rollen en alleen de tweede trap testen. Want die kan je niet vol tanken als de eerste trap niet vol is. Dus het ziet er gewoon eruit van dat die hele test opnieuw moet gebeuren. Dus de eerste lancering in juni, dat kunnen we sowieso vergeten. Dat zal in rap tempo richting herfst gaan schuiven. Op zijn best. Ik denk dat de Amerikanen ook nog niet gaan toegeven dat het over moet. Tot dat ding weer terug is. Als ze deze fase hebben gehad. Want anders krijgen ze zover dit proces heeft al zoveel tegenwind. Ik denk dat ze zich niet eens meer kunnen veroorloven. Er wordt nu een beetje geschermd met die tweede trap is eigenlijk een wat aangepaste versie van een raket die al meerdere keren heeft geflogen. Dat geldt voor de eerste trap ook. Ja precies. En verder, als je ziet, herbruiken van shuttle-onderdelen of technologie. De broersers zijn totaal anders. Worden niet meer opnieuw gebruikt. Er is een paar honderd miljoen geïnvesteerd om de herbruikbare motoren van de shuttle om te bouwen tot een versie die je kan weggooien. Ik kan de logica even niet meer volgen, maar dat is wat er gebeurd is. Als dit vijf jaar geleden was gelanceerd en goed was gevonden dan was iedereen behoorlijk blij geweest denk ik. Maar zoals met heel veel producten heeft Boeing het hier ook weer ontzettend laten verrommelen. En die ding is totaal uit de tijd op het moment dat die operationeel zou kunnen zijn. Want dan vliegt Starship wel. Dus de enige keerzijde is om toch iets mooier te vinden. Dat er veel meer prachtige projecten in de ruimtevaren te vinden zijn waarbij de aanloop een compleet drama was. Ik noem even deur-ospeciscope. Dus ja, misschien kijken we er over een paar jaar heel anders naar. Maar ik heb er een hart over. Ik moet zeggen, een plaatje van de roll-out van SLS staat nu wel op mijn telefoon. Het ziet er prachtig uit. Het is indrukwekkend. Ja, het doet je hier en daar denken aan Apollo. Maar het is inmiddels wel 50 jaar later en we hebben toch wel andere dingen bedacht. Eigenlijk best een lelijke raket. Als ik heel eerlijk ben, is een klein titel nog een klein kopje op. Ik vind die tweede is disproportie. Ja, maar dat is maar tijdelijk. Die woord is nog weer aangepast. Hij wordt wat esthetischer. Ja, maar dat ziet er nu niet uit. Maar goed, dat is het minste van onze zorgen. Ja, ik denk het zo. Oké, volgens mij was dat het. We zijn ook door het uur heen. Een van jullie nog afsluitende opmerkingen. Ik las vanmiddag, dat is op 13 april, nog een persbericht van ESA. Dat ze zich terugtrekken uit de samenwerking met de Russen voor de drie Luna vluchten aan de maanlanders. Er zou een boor worden geleverd. Maar ze zijn al ontzettend actief bezig met haar andere partners te vinden. En die maanboor zou al mee kunnen met een NASA missie. Dus als de samenwerking bij het ISS niet wordt opgezegd, dan hier wel? Ja, precies. Toch is het truer. Natuurlijk is het dat. Ja, jammer. Oké, Wiesel nog wat? Nee, behalve dat moeten we niet eens een Space Cow mooi naar Amerika sturen. We hebben er een in Amerika zitten op dit moment. Ja, dat weet ik wel. Oké, daar wacht je naar toe. Oké, dank je wel voor deze kans. Even kijken, het is nu de dertiende over twee weken. Dan hebben we de 27ste Koningsdag. En dan heeft geen van ons eigenlijk zin om hier in de studio te gaan zitten. Ook van de afwezige Space Cowboys niemand. Maar gelukkig zit Thijs Roes in de Verenigde Staten. En die gaat bij SpaceX mensen zoeken om de microfoon onder de neus te houden. En daar zal over twee weken de podcast groot naels uit bestaan. Dus stay tuned. Dit was Space Cowboys 92. Dan hebben we 93. Ongeveer. Gesertificeerd is dit. En dank voor het luisteren en heel graag tot de volgende Space Cowboys. Jullie, Michel van Baal en Luc van den Naber. Bedankt, tot de volgende keer. Dag. Dat was het. Dag.