IJsvulkanen op Pluto en de eerste scherpe foto van de James Webb Telescoop

Welkom allemaal bij de nieuwe Space Cowboys. Dit keer met Inge Loes ten Kate. Goedenavond. Of middag of ochtend wanneer je deze luistert. Erik Laan. Hallo. En ondergetekend is Thijs Roes. Dit is aflevering We hebben geen flauw idee. Want we denken nu dat het 92 is. Ik hoorde net in de auto 92, maar ik denk echt dat we een onafhankelijk commissie moeten instellen. Dat gevoel begin ik ook te krijgen. Goed vast te stellen. Of we roepen bij deze op of iemand ze allemaal op Spotify gewoon even wilt tellen. En ons het juiste nummer wordt doorgegeven. Want het is heel relevant, want wij gaan dus richting onze honderdste aflevering. En dan wil ik wel iets leuks rondom organiseren, maar dan zou het gewoon zo lullig zijn. Als het de verkeerde data is. Dus of onze fans die helpen ons uit de brand of we gaan zelf gewoon aan de slag. Want het begint een terugkeren thema te worden. We moeten daar vanaf de honderdste gaan we daar heel nauw gezet mee om. Maar we gaan het vandaag hebben over ijsvulkanen onder andere. En wat nog meer? Wat is er zo al gebeurd? Wat er net gebeurd is, is dat de Amerikaanse astronaut Mark van der Heij is teruggekeerd naar aarde. Veilig en wel met een Russische sojuus. Dat gaan we zo meteen maar even de details hebben. En dan heb ik ook nog wat korte nieuwtjes over SpaceX en over de James Webb telescoop. Niet onbelangrijk. Dus dat wordt een hele leuke uitzending vandaag. Zullen we even in Rusland, in Kazachstan beginnen dan? Want hij is geland. En waarom is dat? Normaal was het bijna routine. Zullen we maar zeggen, oké dan landt weer iemand vanuit het ISS. Normaal is dat natuurlijk geen nieuws. Dat gebeurt natuurlijk vaak. Maar in deze tijden van spanningen over het ISS tussen de Russen, de Amerikanen, de Europen. Was er toch even een vraagtek? Of dat ging gebeuren? Op Twitter werd door Rokos in een enigszins gedreigd. Ja, wellicht laten we hem lekker achter zeg maar. Deze astronaut. De baas van de? De Rosmosh. De Russische ruimtevaartorganisatie. Die deed een beetje moeilijk al hierover. Maar het is een dingetje natuurlijk. Dus het is nu gebeurd. Het standt nu wel positief over de toekomst van het ISS. Sinds het begin van die oorlog in Oekraïne. Op de eerste plaats kwam er een orbitboost van het ISS. Die gepland was. En de vraag is, gaat dat plaatsvinden? Omdat Rokos ook weer twitterde. De Russen zijn daar verantwoordelijk voor. En dat is een Russische module die dat doet. Dat gebeurde ook heel netjes. Die cosmonauten gingen omhoog met hun gele ruimtepakken. Dat is ook gebeurd. Dit is ook weer gebeurd. Dat stemt toch wel positief voor de toekomst van het ISS. Geen oorlog in het ISS. Het zijn wel een hoop woorden. Maar ze snappen allemaal dat ze zichzelf in de voet schieten. Als ze heel moeilijk gaan lopen. Ja, dat weet ik niet. Je ziet natuurlijk de woorden van Rokos op Twitter. En hij zoekt natuurlijk ook ruzie met de Amerikaanse astronauten. Hij is een wonderlijk man. Ik vond het altijd een beetje een clown. Maar toen ging ik toch wat meer over hem inlezen. Dan kom je er gewoon achter dat hij in de jaren 2000... echt een leider was van een of andere patriotische rechtsextremistische partij. Hij blijkt een totaalidioot. Dat is het merkeer. En dat is dan toch de hoofd van de Russische ruimtevader. Hoe komt zo iemand daar nou? Ja, in een groep van de rukse. Dat is een heel grote groep. Dat is een hele grote groep. Dat is een hele grote groep. Dat is een hele grote groep. Hoe komt dat nou? In zo'n goedfunctionerend, eerlijk land. Hoe zou dat nou zo gekomen zijn? Maar het feit dat die Amerikaan Mark van der Heij... Even een record heeft hij gevestigd voor de langste ruimtevlucht van Amerikaan in de ruimte. Alleen nog een aantal Russen zijn langer geweest. Dus ik geloof dat een Rus nog zeker 100 dagen lang is. Hij zat op 3,550 en zit nog een Rus op 4,550 of zo. Maar hij was geland in Kazachstan, wat toch weer geen Rusland is. Het is niet alsof ze hem ontvoerd hebben. Dat is de lanceerplek. Maar om zo'n sojus te laten landen, die moet wel op de juiste breedtegraad liggen. En er moet een grote vlakte zijn waar je kunt landen. Ook in de buurt van Baikonur zijn er steppers. Daar kun je alles doen wat je wilt. Dat is gewoon lekker makkelijk. We zullen maar even aankijken hoe het met de ISS gaat. Want volgens mij werd er ook nog gesproken over dat het maar allemaal ten einde loopt. Dat zou super jammer zijn. Hoe meer ik erover nadenk, denk ik dat dit de enige plek op aarde is... waar verplicht vreedzaam moet worden samengewerkt. Als je dat niet doet, dan overleef je het niet. Er zijn ook nog een aantal boten. Antartica natuurlijk. Maar ook heel veel bemanning van grote schepen. Die komen uit Rusland en Oekraïne. Ook van Nederlandse schepen. Omdat er in Nederland kennelijk niet genoeg mensen met de juiste opleiding meer zijn. En daar zitten ook bemanningen op gewone vrachtschepen. Er zitten ook bemanningen die half Oekraïns en half Russisch zijn. Er zitten ook worden, net als op ISS afgesproken, we praten over alles. Of we praten over... Het is heel erg net als YouTube en sport hebben. Nou, fijn dank voor de positieve note. Ik heb nog een positieve note. Want James Webb is gecalibreerd. Een beetje gevolgd. Ja, hij staat op jouw t-shirt, Erik. Nou, wat goed. Alleen die 18 spiegels? Of wat staat er allemaal op? Oh, je hebt er een rare traaie aan. Ja, dat is een mooi ding, die spiegel. Met die 18 spiegels, die dus allemaal hun eigen aandrijving hebben. En die moeten dus het licht goed bundelen. En dat was in de afgelopen maand is daarvoor gebruikt. Om dus al die spiegels perfect op elkaar af te laten stemmen. Maar de cijfers die ik erover zag, die waren zo idioot. Het schijnt dat die aandrijver in kleinere stapjes kan bewegen dan een golflengte licht. Toen ik nog bij NASA Goddard zat, werden die motortjes gemaakt om die spiegels mee aan te drijven. Nou, dat was wel een dingetje. Dat is een van de moeilijkste klussen, volgens mij, die ze daar hebben gedaan. Om dat allemaal goed getuneerd te krijgen. En om die motortjes onder die enorme, die vacuum-omstandigheden, gekoelde omstandigheden goed te laten werken. En zorgen dat ze inderdaad zo'n heel klein afstandje gecalibreerd en bewogen konden worden. Want dit is natuurlijk iets wat ze toen net op normale aardstelescopen aan het doen waren. En toen waren ze meteen aan het doorontwikkelen zodat het er ruimte in kon. Dus de ontwikkeling daarvan liep helemaal niet zoveel voor of achter op de aardstetoepassing. Dus je probeert iets hieruit en ondertussen ontwikkel je het meteen voor zo'n omgeving waar je ook nooit meer bij kan. Maar dat is één tienduizendste van de breedte van een haar, las ik. Ik kan er eigenlijk bij mijn hoofd niet helemaal bij hoe je iets... Heb je enig idee hoe ze dat doen? Hoe krijg je nou iets met zo weinig... Ja, er is op YouTube een filmpje hoe je dat mechanisme zelf thuis met je 3D-printer kan maken. Ja, kan ik dat. Zo'n klein beetje? Ja, nee. Zo moeilijk was het dus niet, Inge Loes. Uiteindelijk dus niet. Het is een heel vernuftig mechanisme die dat doet. Want het probleem is namelijk dat je die spiegels over een vrij lange range moet je kunnen laten bewegen. Dan praat je over millimeters. Maar als je eenmaal een deel van die range hebt, dan moet je daarna naar die nanometers toe. Dus het is een soort gestagede aandrijving. Er zitten hele slimme mechanisms met bladveren in om dat heel nauwkeurig te positioneren. Ja, echt absurd. Wat daar denk ik de belangrijkste uitdaging is, en noem wel die motoren. Want bij die spiegels moet het super koud worden. Op het moment dat je even een motortje aanzet om een spiegel te bewegen, dan wordt die spiegel warm. Voor mij is dat een van de uitdagingen dat je motoren maakt die echt heel weinig thermische straling, die niet thermisch... Niet lekker? Ja, precies. Hij moet heel koud zijn natuurlijk, daar gaat het uiteindelijk om. Ze hebben hem dus gericht op een ster. Ze hadden gewoon zo maar een ster gepakt. Twee, mas, jee, een, een heleboel getallen. En het toffe wel, er zijn een paar toffe dingen eigenlijk, is dat het de eerste echte foto van James Webb is. Hij ziet er gewoon heel goed uit. En dan echt zo'n sterretje. Echt die ster. Met die stralen ook. Met die sterretjes. In de show notes komt die ook. En te gek, want je kon meteen op de achtergrond alle spiegelen op de schermen. En je kan ook al de sterren zelfs zien. En dat zijn meteen ook de hoogste resolutie. Scherp, scherp. Ik zie hier zelfs echt iets dat helemaal op een sterretje lijkt. En er werd al gezegd door een van de medewerkers, die zei dat het meteen ook de hoogste resolutie in van Rood foto is die we ooit gehad hebben. Nou, ook te gek. En wat ik toch wel gaaf vind, als je dus kijkt naar, als ik weer even die foto laat zien. Als je nou deze, en dat kan je thuis niet zien, maar dat ga ik dan proberen op onze Twitter te zetten of de show note. Als je dus naar de Hubble telescoop kijkt, daar zie je dus ook altijd natuurlijk die sterren. Dat komt gewoon door het diffractiescherm, hoe noem je dat ding. De spiegels hangen op een bepaalde manier, wordt gebundeld, komt er langs. Ja, diffractie patroon van de booms. Het diffractie patroon. Ja. Kan jij het beter uitleggen dan ik, want ik kan het niet goed uitleggen. Zonder wiskundig is het moeilijk. Ja, precies. Kijk, licht. Als je licht door een gat heen stuurt, dan moet je nadenken over dat licht kun je begrijpen als bolletjes, als fotonen. Maar licht kan je ook eens beschrijven als golven. En als je een golf door een gat heen duwt, dan zul je na dat gat zien dat het uitwaaiert. En dat licht doet dat ook. En water doet dat als het door een gat heen gaat. Maar licht doet dat in zekere mate ook. Dus als dat licht bij de Hubble of James Webb Space Telescope aankomt, dan wordt een deel van het licht geblokkeerd. En langs die blokkade gaat dat licht. Het is een soort van ophangsysteem, toch? Het is een soort van ophangsysteem van de tweede spiegel, waar het allemaal bij komt. Dus elke, wat ik er dus van begrepen heb, is elke telescoop kan zijn eigen unieke afdruk hebben van hoe een ster daaruit ziet. En wat ik zo grappig vind is bij de Hubble Telescope, die heeft gewoon vrij duidelijk een soort kruis. Als refractie. En in allerlei Hollywood films is het ook zo grappig, omdat ze dan dat als referentiemateriaal gebruiken. Dus heel vaak wordt het ook gewoon toegevoegd of gewoon extra erin wordt gedaan. Dat mensen denken dat het zo hoort of zo. En het vette van de James Webb Telescope, die heeft ook een heel duidelijke, ander soort ster. Dus een ander soort refractiepatroon. Of diffractie, sorry. Refractie is weer wat anders. En dan wordt die op een andere manier geprojecteerd. Dank je wel Erik, om mij scherp te houden. Dus dit diffractiepatroon is ook heel, ja ik denk, uniek voor James Webb. Misschien dat ze wel blijken. Maar als je dus ooit twijfelt, is het naar Hubble of is het naar James Webb of zo. Dan kan je het dus gewoon zien aan de hand van hoe een ster eruit ziet. Niet een, even voor de helderheid, een sterrenstelsel op grote afstand. Het gaat alleen om die sterren die gewoon dichtbij staan in ons sterrenstelsel. In de melkweg die dus heel veel licht hebben. Daardoor kan die fotonen die bounsten dan heel erg rond. Volgens mij zit er meer energie in. En daardoor krijg je dus heel duidelijk die lijnen rondom die ster. Terwijl, ja als het miljarden weg staat. Elk puntje in die foto als je daarnaar kijkt, zou je in principe... Toch het moeten zien? Omdat het zo licht zwak is, zie je dat niet. En daarom zie je het niet, omdat het gewoon heel zwak licht is. Die ene ster is zo helder, die overstraalt zeg maar die hele focal plane array zoals het heet. Waar het licht wordt waargenomen in James Webb. Ja, en dus heel tof. Ik ben een heel groot James Webb-telescoop fan. Dat weet ik. Ik houd van mooie plaatjes, daar komt het natuurlijk uit. Heb jij ook een T-shirt cadeau doen? Ja precies, ik wil ook een James Webb T-shirt. Die kan ik vast wel ergens halen binnenkort. Ja bij de ESA webshop. Goed geplucht. Nee, oké dan haal ik hem daar vandaan. Nu is het volgens mij tot september, komen de eerste testcases om alle instrumenten te testen. Daar gaan waarschijnlijk ook wel producties uit voortkomen. Dus ik ben benieuwd wat het daar dan uitrolt. In mei beginnen ze. In mei beginnen ze? Want ze noemen dit ook niet echt een duidelijke first light. In die vorige foto heb ik geen één keer even gehoord van ja we hebben een first light van deze telescoop. Ja dat is waar ja. Ik weet niet of ze daar een soort media momentje voor kiezen. Het lijkt een alignment test resultaat. Ze noemen het de telescope alignment evaluation image. Ja dat is toch gewoon licht. En hij ziet er tof uit en je kijkt al naar uraude sterrenstelsels. Dus ik vind het wel waardig. Wat ik dan uitkijk is niet zozeer, die foto's worden prachtig, maar die heb je ook met Hubble. Dus dat wordt er niet in die zin dat we andere dingen gaan zien. Alleen je gaat straks een foto krijgen van de Hubble Space Telescope. Waar je denkt wow dat is echt super gaaf. En dan een heel klein venster in die foto. En hier kijken we nu maar naar met James Webb en dan wordt het vergrotend. En dan zie je nog de resultatie. Dat wordt gewoon shit. Je ziet nog meer sterrenstelsels per pixel. Ja precies. Ik denk dat getalde wat ze wel eens noemen van er zijn 100 miljard sterrenstelsels in het universum. Ik vermoed dat dat getal naar boven gaat worden bijgesteld. Omdat we het nog meer kunnen zien. Ja, net als met de Deep Field toen. Toen was het ook, Hubble werd gericht op iets waar er niks was. Want daar is dan niks. En ik ben erin dat we dan bij die rand komen. Dat we echt zeggen, dit toont wel aan dat we nu wel weten hoeveel er ongeveer zijn. Of dat we weer zeggen, ja we zien gewoon dat er niks is. We zien gewoon weer hele lichtswakke objecten. En we zien in de verdeling van lichtswakte over elke foto. Dat het gewoon normaal verdeeld is. Dat je ook dingen niet ziet. Dat je weer nog een groter telescoop nodig hebt. Of dat je gaat zien, dit is echt de grens. Op zich het feit dat je ook een keer van die mooie sterrenstelsels ziet. Daar is al een heel proces overheen gegaan. Van sterren maken, dat ze mooi inderdaad in een rondje. Dat er iemand al in geroeerd heeft om het zo maar te zeggen. Dus dan zien we op een gegeven moment, als we een hele grote resolutie en een heel zwak licht kunnen opvangen. Zien we dan gewoon een wolk of zo? Is dat wat we dan uiteindelijk gaan zien? Ik zie alleen maar vragen. Dan zie je dan gewoon nog een soort van... Het begin van de tijd. Gewoon niks alles dan een wolk die nog geen sterrenstelsel is. Het niet observerbare universum is. Je moet minstens één ster hebben om er een lampje uit te laten branden. We kunnen tot 380.000 jaar na de Big Bang terugkijken. En verder terug kunnen we niet. En enig idee hoe ver we al teruggekeken hebben uit de sterrenstelsel? We hebben het WMAP. Die heeft die kaart gemaakt van die Cosmic Background Radiation. En daarmee zie je dus zover toe dat we zijn. Wat daar tussen zit, wat we gezien hebben en wat niet. Dat weet ik eigenlijk ook niet. Dus tussen de Cosmic Background Radiation en het eerste sterrenstelsel. Daar ligt een soort gat in onze plaatjes. En onze waarneming. Ik ben heel benieuwd. Misschien dat James het er inderdaad heeft. Want als ik het een beetje hoorde, ze waren heel blij. Maar alles werkt. En alles werkt eigenlijk nog beter dan ze hadden durven dromen. Wie zal het zeggen? Het heeft heel lang geduurd. En nu is hij er en doet hij het. En is wel alles nog beter dan was voorzien. En een langere levensduur door een handige lanceertraject. Dit werkt nu allemaal goed. Maar hij heeft het zo goed gegaan. Dus het is niet voor niks lang gewacht. Toch? Ja, precies. Hij is zo goed gelanceerd, zo energie-efficiënt. Dat hij inderdaad meer brandstof bijt geeft om nog langer uit te houden. Dat was ook nog nieuws. Nou, James Webb, we blijven het in de gaten houden. Ingo Loes, waar heb jij het over vandaag? Er kwam toevallig gisteren een artikeltje uit. Ik bedoel, ik minder denigrerend. Maar gisteren stond er een artikel, daarna ook op de grote media. Dat is nu uit beelden van New Horizons. New Horizons is die missie die een jaar of wat geleden via Jupiter naar Pluto is gegaan. Pluto allemaal goed bekeken heeft. En nu op weg verder. En dat was eigenlijk de eerste echt gedetailleerde Pluto-missie. Waardoor we ineens allemaal nieuwe... We hadden natuurlijk de hele episode, Pluto is een planeet. En toen was hij armen Pluto geen planeet. Maar toen had hij gelukkig nog wel een eigen missie. En daar hebben we natuurlijk allerlei prachtige beelden van het oppervlak. Want we hadden eigenlijk helemaal geen idee hoe ziet die planeet er nou uit. Met dat hartje. En rood. Maar door al die kleuren hebben we nu ook een idee van wat... Een beetje hoe zit het dan met die oppervlakte samenstelling. Want dat hij ijsachtig was, wisten we wel. Maar nu zien we ook die donkere plekken waar meer organisch materiaal op zit. En we kunnen dus een beetje verschil zien tussen water, ijs en ander materiaal. En wat ze nu ook uit die plaatjes hebben gehaald, of die plaatjes uit die foto's hebben gehaald, die vlakte beelden. Er zaten ook allerlei formaties in die ze eigenlijk na lang studeren alleen maar konden verklaren met de aanwezigheid van... Kriovulkanisme of ijsvulkanisme. En ja, we kennen natuurlijk hier allemaal vulkanen op de wereld. We hebben recent een hele lange episode gehad bij La Palma. Waar ik tot bij Spijt niet naartoe ben gegaan. Oh ja? Daar wil je wel graag heen. Ja, daar kan ik heel graag heen. Ja, gewoon vulkanen uitbarsten is een van jouw dingen. Dat zou het wel... Ja, dat had ik graag voor de zin. Maar goed, het was gewoon niet te doen, niet te organiseren. Maar dat is natuurlijk altijd... Je hebt uitbarstingen en dat ziet allemaal spectaculair uit. En met dat gloeiende lava. Maar dat is natuurlijk gesmolten gesteente. En dat heb je niet op Pluto zoveel. Dus wat dit is geweest is eigenlijk gewoon water. Dus de buitenkant van Pluto is allemaal water, ijs en CO2-ijs. En dus al die organische moleculen en organische verbindingen en zo. Dus hetgene wat hier uit die vulkanen komt is water. En wat dan weer vastfriest op het oppervlak. Maar wat eigenlijk het meest verrassende hier aan is, is dat we altijd dachten dat Pluto heel koud was. Want Pluto staat nogal ver weg van de zon. Dus opwarmen door de zon doet hij niet meer. Dus ergens anders moet dan die warmte vandaan komen. Zodat je toch dat ijsvulkanisme hebt. Een van de andere waarnemingen die door New Horizons is gedaan. Dat het eigenlijk ook de bovenste laag is ijs. En daaronder zit waarschijnlijk ook weer een, misschien wel zelfs een planeetbedekkende vulkaan. Een beetje wat je ziet bij Enceladus en bij Europa. Maar daaronder in zit dus wel een rotsachtige kern. Dus eigenlijk een soort van mini vast planeetje zoals de aarde. Maar dan is de kern alleen maar rotsachtig materiaal. En daarbovenop dus die oceaan en dan die ijskorst. Maar om dat water dus vloeibar genoeg en warm genoeg te krijgen en op hoge druk genoeg. Zodat het door die ijskorst heen komt. Moet er dus ergens binnen in een bron zitten die dat water opwarmt. Dus dat betekent dat er waarschijnlijk is het radioactief verval. Radioactief? Ja dat is radioactief verval. Er zitten allerlei radioactieve elementen in die vervallen en dat houdt de kern warm. En dat hebben we hier ook op aarde. Dus dat is, maar dat hadden we helemaal niet meer verwacht. Dus ineens blijkt Pluto in het binnenste een stuk warmer. Zodat dat ijs vulkanisme nog komt. Ik vind het best groot nieuws eigenlijk. Wat het ook heel leuk maakt is dat je weer, het maakt het planeetjesvergelijken ook weer zo leuk. Want we kennen natuurlijk vulkanisme. We weten dat er vulkanisme is geweest op Mars. We weten dat er op Venus vulkanisme is geweest. En we weten ook dat er op Venus waarschijnlijk een soort van mega lava event, een planet wide resurfacing event noemen ze dat, is geweest. Want als je kijkt naar wat we aan craters op het oppervlak van Venus kunnen zien door die verschrikkelijk dicht atmosfeer. Daar kun je aan zien dat er vrij weinig craters zijn en heel veel vulkanen. En dat betekent dat er oppervlakte processen moeten zijn geweest die die craters hebben weggevaagd. Want als je kijkt naar de maanden en je kijkt naar Mercurius en ook naar zeker de zuidelijke helft van Mars, dan zie je dat er nog heel veel craters zijn. Omdat er eigenlijk geen processen zijn geweest die die craters weg hebben geéodeerd. Ik bedoel hier op aarde hebben we tectoniek en leven, dus je bent al je craters kwijt. En op Venus zien we dus dat er eigenlijk veel minder craters zijn dan je zou verwachten voor een planeet zonder tectonische activiteit. En daarvan denken we van nou daar is dus iets geweest. En daarnaast zijn er allerlei vormen van vulkanisme. Op Mars weten we natuurlijk dat er vulkanisme is geweest, hier natuurlijk. En Jupiter heeft een maan ioda, is ook actief vulkanisme. Dat is ook echt heel actief, ook nu nog. En nu zijn we dus ook weer verderop dat je toch weer zo'n soort processen hebt. Ja, echt fascinant. Want ik weet die planeet, die maanden rond Jupiter, dat vulkanisme wordt daar ook gedreven. Dat er zwaartekrachtige tijdenwerking zit, dat ze worden gekneed. Dat is een deel van die tijdenwerking. En dat heb je natuurlijk met Pluto, heb je? Je hebt Pluto en Gaon. En Gaon is natuurlijk ook best groot, maar die twee hebben niet zo sterke effecten op elkaar dat je tijdenheating krijgt. Hoe noem je dat? Tijdenheating? Tijdenheating, tijdenwerking, omdat die twee net als wat wij getijden hebben door dat de maander is, hebben wij, zou de aarde op de maan ook getijdenwerking veroorzaken als er een proces was wat daardoor beïnvloed zou worden. Maar dat heb je dus bij die ijsmanen, omdat je dan natuurlijk bij zowel Europa, bij Jupiter als Enceladus, bij Saturnus, die staan dicht genoeg bij hun moederplaneet om daar effect van te hebben. En bij Enceladus en ook bij Europa heb je ook geizers. Dus er wordt ook water door de, er zitten ook breuken in dat ijs en dan wordt water doorheen. Ja, dus daar was eigenlijk wel een vraag die ik dan heb. Wat is dan het verschil tussen een geizer in deze en een ijs vulkaan, om het zo te zeggen? Een geizer is minder actief, ik denk dat het minder groot hoeveelheid water er wel uitgeperst wordt. En het bedekt dus ook een veel minder groot opvlak. Maar dat is een leuke vraag, moet ik heel eerlijk zeggen. Ja, zou het vloeibaar, spuiten we eigenlijk ijs uit de, want Enceladus, daar zijn we al met, hoe heet die ook alweer, die rond de, met Cassini doorheen gevlogen. En daar bleek ook organisch materiaal in te zitten, in de pluim die eruit kwam. Ik kan me voorstellen dat dat misschien dus water, gewoon pluimwater is, maar als ik een ijs vulkaan, kan ik me inderdaad wel voorstellen dat je weet ik wel een soort schaaf ijs, dat er uit vloeit, of er aan de bovenkant gewoon onder hoger druk uitgepoesht wordt. Ja, dat is dus al ongetwijfeld iets verschil meegemist. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik daar ook weer... Nee, je was er niet bij natuurlijk. Dat was helemaal nul. Maar weet jij wat voor data's ze hebben gezien? En wel je microfoon nog een beetje. Nee, volgens mij hebben ze niet gewoon geconcludeerd uit die oppervlakte foto's. Dus echt van hoe ziet het oppervlak eruit en hoe kunnen we die patronen verklaren? En dit lijkt dan de meeste voordeel aan tegen de verklaring. Oh, op die manier. Ja, want ik wilde zeggen, want je zei een jaar of wat, maar het is volgens mij 2019, 2018... Maar dat is 2015 al, deze gegevens. Toen al? Ja. Is New Horizons al zo lang geleden? Sorry, maar dan... Ja, 2006 gelanceerd, 2015 de flyby. Wauw, ja 2015. Oh, maar dat is 6 jaar geleden. Ja, maar dan is data nog steeds binnen. Ja, ja, ja. Oh, de data komt nog steeds binnen? De data komt nog steeds binnen. Zijn er steeds data binnen? Van die paar foto's die toen heel snel zijn genomen, om het allemaal terug te sturen kost nog steeds nu. Ja, het duurt natuurlijk een tijd voor dat dat hierheen... Waanzinnig. Naar Mars duurt het al een kwartier. Laat staan naar Pluto. Ja. En dan waarschijnlijk gewoon niet een hele sterke verbinding. Vliegwassers. Een dial-up modem. Nee, geen terabytes per second, zeg maar. Precies. Oh man, ja. Nee, ik bedoel, Voyagers stuurt ook nog steeds data terug. Dus dat betreft... Het kan, maar dat zal voorlopig nog wel even door blijven gaan. Ze zien ook wat... Op het oppervlak zien ze ook een beetje vulkaanachtige structuren. Dus van die domeachtige structuren die je bijvoorbeeld op Hawaii ziet. Dat is hetzelfde. Ik heb waarschijnlijk op Pluto geen ijstectoniek. Dit ziet er echt uit als het soort type vulkaan wat je op Mars ook hebt en wat je op Hawaii hebt. Dus hotspot vulkanisme. Er is ergens een wat zwakkere plek waar de boel erheen piept. Dus niet per se... Wij hebben natuurlijk een deel van het vulkaanisme op aarde. Het zit op platen, plaatgrenzen. Maar er lijkt dit niet aan verbonden te zijn. Ik probeer erachter te komen wanneer New Horizons bij de volgende bestemming aankomt. Zou ik ook niet weten. Nee, ik voorspreek... Ik denk dat we die... Ja, die aan vergeten ik. Zo'n Kuiberbelt object langsgevlogen. Ja, dat klopt. Daarna hebben ze volgens mij weer een nieuwe destination gekozen. Want daar gaat volgens mij nog wel Marriador met iets van een nieuwe object. Ja, er blijft gewoon elke keer een nieuw object volgens mij. Tot hij het doet. Eckerroth is hier langs. Volgens mij is het gewoon net als met Voyager. We hebben onze eerste doel gehaald. Naast waar er geld voor al een keer het vliegen we gewoon net zo lang door. Ik lees hier in ieder geval tot de jaren 30. Is er genoeg energie. Daarom, er is geen energie. Dan blijft er ook nog gewoon nieuws uit voortkomen. Tof. Dank je wel. Dan ga ik even denken. Wat kunnen we zo doen? We kunnen naar SpaceX. We kunnen naar ExoMars. ExoMars? Ja, we blijven even in het planetaire. Ja, dat is een leuk onderwerp. ExoMars. Wat heel lang verleden aan tafel hier. Ja, wat is jullie verleden met ExoMars? We kennen elkaar al voor de Life Marker chip. Maar Erik vertelde het zelf wel over. Hij werkte aan een instrumentje dat ooit op ExoMars zou vliegen. Ik ben in 2001 met mijn promotieonderzoek begonnen. Wat gerelateerd was. Wat eigenlijk de voorbereiding was op ExoMars. Die in 2009 zou lanceren. Ik ben in 2006 gepromoveerd. ExoMars is nog steeds hier. En wat wil ExoMars gaan doen? Dat wil sporen van leven vinden op Mars. Het is een rover die moet gaan rondrijden. Ik meen anderhalve meter de grond inboren. Daar een sample te pakken en dat te analyseren. En ook terug te sturen of zelf de plekken te analyseren? Volgens mij zat er inmiddels wel een cashingsysteem op voor de Mars sample return. Net als wat Perseverance nu ook heeft. Het idee was wel dat ze wat samples zouden gaan nemen. Maar het hoofddoel is gewoon daar te plekken onderzoek doen. En vooral dat boren. Want tot nu toe hadden we alleen maar oppervlakte samples. Zeker als je geïnteresseerd bent in mogelijke aanwijzingen voor leven. Heb je gewoon op het oppervlak al die UV's. En die steriliseren het hele oppervlak. En als je maar een paar centimeter rond het oppervlak hebt, heb je daar geen last meer van. Zeker als je op anderhalve meter gaat zitten, heb je ook wat minder temperatuurfluctuaties. Op het oppervlak heb je gewoon 100 graden verschil tussen dag en nacht. Ook niet heel aantrekkelijk. En je hebt ook iets minder effect van de kosmische straling. Je hebt 100 graden verschil tussen dag en nacht op Mars? Ja, 90-100 graden verschil. En hoe warm is het overdag? Het hangt een beetje van waar je zit, maar niet voor de 0 en 20 graden. Het is nachts tussen de min 80 en min 90. Waarom? Omdat er geen wolken zijn. Je hebt gewoon geen atmosfeer die je tegenhoudt. Nee, geen atmosfeer. Het verdampt of verdwijnt. Het straalt meteen weer terug. Geen broeikas-effect? Nee, geen broeikas-effect. Waar bestaat de atmosfeer wel uit? CO2. Alleen maar CO2? 95 procent. En dan nog een klein beetje stikstof en een beetje argon. Heb je hier niks aan als broeikasgas. Maar heel dun, dus het is niet zoals hier op aarde. Het is 100 millibar of 10 millibar. En dan is zo'n ExoMars bedoeld van we gaan zoeken naar een plek, bijvoorbeeld een oude rivierbedding, of een auto waar misschien een zee of meer is geweest, om daar dan te kijken. Hoe diep dan? Je zegt anderhalve meter ongeveer. Ja, oké. Nou, dan zijn we nu helemaal bij met ExoMars. En wat is er met ExoMars aan de hand? Hoe gaat het met ExoMars? Hij staat volgens mij nog in de cleanroom bij Taal Salenia in Cannes. En hij zit ingecapsulated in de zogeheten Kazachoklander. En dat is van Russische makelij. Want de Russen zouden dat ding gaan lanceren aan boord van een proton. En ook Russische wetenschappers deden mee met die missie. Maar goed, dat gaat nu allemaal niet door. Gaat het allemaal niet door? Is het gewoon een stop? Hij is uitgesteld. ESA heeft zich teruggetrokken uit die missie. Ze zegt, gezien de huidige omstandigheden met Rusland en Oekraïne, willen we de samenwerking niet voortzetten. Ze hebben hem niet naar zich toegetrokken, want we willen niet meer met Rusland verder. Dat is natuurlijk een beetje lastig, want hoe doe je dat? Nou, dat stel ik me ook... Met wat mensen hebben we nu gespeculeerd. Nou, dan bouwt ESA toch gewoon een eigen raket? Of dan doen ze wat met arianen en een beetje druk op de ketel om de arianen hiervoor om te kunnen bouwen. Maar ja, dan zit hij nog wel in dat Russische onderdeel van een lander. Wat doe je daar dan mee? Neem je dat dan mee? Of laat je dat hier? Want dat staat nu toch al in Italië. Maar ja, kun je dat... Ja, dat ga je natuurlijk niet gebruiken, zou ik zeggen. Dat kan bijna niet natuurlijk. Dat ontwerp is wel erop gericht. Dat ontwerp zou je misschien wel heel erg gebruiken. De Russen jatten Oekraïne leeg, dus je zou kunnen zeggen, wat Russische technologie. Ja, maar ja, goed. Misschien zijn ze wel vereerd dat we eigenlijk wat technologie van ze stelen. Ik weet het niet. Nee, maar goed. Wat ik hoop dat gebeurt is dat ESA een samenwerk gaat zoeken met NASA, met JPL. Daar weten ze hoe je goed op mars moet landen. En dat er in samenwerking met JPL een Europese lander wordt gebouwd. En dat we met arianen 6-4, dus de sterkste arianen 6 die straks gaat vliegen, dat we daarop vliegen. Want ik vind ook dat we in Europa ook gewoon meer naar onszelf moeten trekken. Dat we als we dingen zelf kunnen, moeten we het ook zelf doen. Oorspronkelijk zaten de Amerikanen ook aan boord van ExoMars. Die zouden de lander... Die zouden dat allemaal gaan doen, maar die zijn er toen uitgegaan. Een gedoe, weet ik veel. En toen zijn die Russen aan boord gekomen. Dus ja, ik hoop dat de Amerikanen weer terugkomen. In ieder geval om te helpen met het landen van zo'n ding. Vooral omdat er wel gewoon Amerikaanse instrumenten aan boord zitten, waar ook behoorlijk wat in geïnvesteerd is. Dus ik bedoel, die zitten er ook niet op te wachten dat er nu geïnvesteerd is in een instrument dat nooit weg gaat. Voor een hele belangrijke vraag ook. Het zijn allemaal hele bijzondere missies. De volgende missie naar Mars wordt een gecombineerde missie in principe. En dat is die sample return missie. Dus dan is het echt... En dat wordt, ja, dat zijn ook nog allerlei ideeën, maar dat wordt toch een beetje touch and go. Dus echt samples ophalen en weer terug. En niet, net als wat we niet uitgebreid nog rondrijden en onderzoek doen. Nou ja, daarheen terug. En daar zit wel een samenwerking tussen ESA en ASE. Maar goed, dan moet dus inderdaad... Dit was dan nog een aanloopje daarnaartoe. Dus ja, dat zou toch... Moet dan nu de Russen wegvallen? En eigenlijk nu Amerika ook op een bepaalde manier, ook op een bepaalde technologie, niet meer heeft. Of niet echt meer de ambitie heeft om te ontwikkelen. Een eigen raket, dat laten we over aan alle privébedrijven. Moet Europa dan nu eigenlijk een stapje bijzetten... Nu de samenwerking met Rusland op een laag pitje staat? Nou, ik denk het wel, ja, zeker. Wat betreft ruimtevaart, dat daar meer R&D wordt gedaan. Dat we meer zelfsustening worden in Europa. Dat we dingen zelf kunnen. Ik vind het ook van de gekken dat we in Europa niet een groot partij hebben die bijvoorbeeld elektronische chips maakt. Ja, net zo niet. We willen de machines bouwen. En AXML om dat te doen. Waarom gaan die allemaal naar Taiwan? Dat is natuurlijk ook een potentieel probleem in de toekomst. Dat we in Europa dat gewoon niet doen. We hebben een probleem met onze zelfvoorzienendheid als het om heel Europa gaat. Toch te veel afhankelijk van andere continenten of andere landen. Ja. In ruimtevaart zie je wel dat Europa wel Galileo heeft gebouwd voor de tegenhanger van GPS. En we staan voorop wat betreft aardobservatie met Copernicus programma. Dus daar doen we het heel goed. Ja, de volgende stap is van ja, ga je meer ook zelfvoorzienend zijn met science en exploratie. Ja. Dat je dat ook doet. Ja. Je ziet nu al dat ze voor JWST, James Webb afhankelijk waren voor een arianereket. Ja. Wat dat betreft is, doet Europa het echt niet zo heel gek. Nee. Dus daar zou je ook iets meer zelfvertrouwen uit kunnen halen. Ja. Ja, maar dat heeft misschien een duidelijke rol of zo. Europa heeft misschien niet snel duidelijk van ja, dat is wat Europa doet op het gebied van ruimtevaart. Maar dat ligt ook wel eens aan de marketing. Want ook Hubble Space Telescope is ook een ESA project. Ja, natuurlijk. Maar niemand die daarin zegt, de NASA, Hubble Space Telescope. Ja. Het is gewoon 50-50. Ja. Er zit een Nederlands instrument op. Ja, zeker. Maar de Amerikanen zijn er gewoon veel beter in. Je kan alles gewoon livestreamen. Het wordt duidelijk uitgelegd. Wat dat betreft is ook Engels de lingua franca natuurlijk. Dus heel veel mensen kunnen het gewoon volgen op een bepaalde manier. Ook uitgebreid mediadepartement. ESA doet wel dingen, maar op de ene van de manier krijgen ze het gewoon niet over het voetlicht. Ze hebben ongelooflijk leuke kinderprogramma's over ruimtevaart bijvoorbeeld. Ja. En die worden gelukkig nu wel op scholen gebruikt. Maar het blijft allemaal... Ja, een beetje in de schaduw. In silos. Ik heb het gevoel dat ESA heel erg in silos zit. En niet op de plek waar de geïnteresseerden zitten. Dat is het een beetje. Ik moet er heel erg naar op zoek. En ze komen niet duidelijk bij mij om het dan te zeggen. Een uitzondering zou ik willen noemen Rosetta. De landing op de combine. Ja, nou kijk, Rosetta was echt een schoolfabriek van goede drama. Die ging dus heel goed. Moet wel boosten. Ja. Maar ik heb daar wel eens verhalen over gehoord. Er was een hele leuke tekenfilmserie bij. Een animatieserie. Mijn nichtje was er ook groot fan van. En dat bleek dan toch ook maar een soort van toevallig voorstel te zijn geweest van een animatiebureau dat dat heel graag wilde maken voor ESA. En die hebben het toen ja gezegd. En niet dat het uit eigen beweging bedacht was. Wat ook een groot verschil is, is toch omdat NASA een nationale organisatie is. Ja, gaat makkelijk. En als je daar werkt, wordt ongelooflijk opgehamerd dat je betaald wordt uit Amerikaans belastinggeld. En ik zat daar natuurlijk als contractor via een universiteit. Maar zeker voor de civil servants, dus de ambtenaren die bij NASA werken. In hoeverre je die allemaal ambtenaren kan noemen. En dat zijn ze natuurlijk. Daar hoorde ook bij evaluatie, werd er ook gevraagd. Heb je nog wat aan public engagement gedaan? En ze hebben gewoon hele afdelingen die daarvoor op zijn gericht. Van we moeten ons naar onze achterban verantwoorden. Wat we doen met die minder dan één cent per dollar die we krijgen. Het is natuurlijk heel weinig relatief gezien als je kijkt naar andere dingen. Maar ze moeten zich blijven verantwoorden. Want bij ruimtvaart hebben toch ook snel mensen de indruk van ja, waarom doen we dit nu eigenlijk? Dus ja, zolang je maar blijft verantwoorden op die manier. En dat is volgens mij ook een van de redenen. En dat is hier misschien ook wel, omdat het toch een internationale organisatie is. Dat dat moeilijker is te organiseren. Ik weet het niet. Je moet je dan verantwoorden naar je eigen overheid of naar je instituut of naar een instelling. Maar niet naar het publiek. Dat zou dan het verschil zijn. Ja, dat zit er denk ik nog steeds een beetje minder in dan... Ja, nou, ESA, bel ons. Haha, I guess. Heel goed. Ja, wat dus beter gaat, waar altijd een livestream van te vinden is, is dus de ontwikkeling van Starship. In Boca Chica in Zuid-Texas. Ze had eigenlijk toch al wel een vlucht moeten proberen. Maar ze gaan het allemaal anders doen. Dus SpaceX probeert daar een Starship te maken. Moet naar de Maan, moet naar Mars. Moet ook Starlink versie 2 gaan lanceren. Ik dacht dat dat ding eigenlijk voor heel veel... Nou, hij kan voor alles worden gebruikt, om het zo maar te zeggen. Voor de militairen, die hebben het ook. Die willen het nu ook. Ja, het lijkt gewoon een algemeen bruikbare technologie te zijn. Herbruikbare raketten. Maar het leek er een beetje op alsof, we moesten het goed zeggen, Booster 4 en Starship nummer 20, alsof die een eerste vlucht zouden gaan doen. Dat is helemaal geschrapt. Die twee worden op dit moment ontmanteld. Want waarom? Dat is onduidelijk. Daar wordt wat dat betreft niet zo heel veel over gezegd. Ze gaan gewoon naar de volgende. Deze hebben al zo lang op het lanceerd ding gestaan voor het bouwen van de toren, voor het aansluiten van... Ja, voor het onderdruk, hoe noem je dat? Voor het vullen van de tanks en dat allemaal. Dat ik ergens de idee heb, als je gewoon dat hele productieproces volgt, dat ze waarschijnlijk dus al een nieuwe versie of een verbeterde versie hebben. En gewoon op een gegeven moment hebben we gezegd, oké, we gaan maar deze gebruiken om de toren mee te testen. En een volgende versie, dan zal het dan over... Moet ik het even goed zeggen. Want waarschijnlijk is het onduidelijk wat het dan echt wordt. Dat moet je op het moment zelf wel kunnen maar zien. 7 en 26 of zo heb ik dan langzorgkomen. Dat dat ze dan zouden worden, nou, we zullen het zien. En in mei, nou eerst was april gezegd. En ik had dus een hele reis erop geboekt. Ik wist al wel dat het heel spannend ging worden. Moet je nooit uw reis op lanceer? Nee, daarom, dat weet ik. En daarom heb ik dus ook nog nooit van mijn hele reis op geboekt. Dat weet ik. En daarom heb ik dus ook nog nooit van mijn hele leven een raketlansering gezien. Omdat ja, ik heb allerlei mogelijkheden gehad. En elke keer stonden we daar of moest, werd ik weggeroepen. Voor iets anders. Dus ik heb nog nooit een raketlansering gezien van mijn leven. En ik hoopte dan, nou ja, oké. Er werd toen gezegd maart. Ik dacht, nou, dat wordt toch april. Dus ik boek om midden april. Maar nu is het dan mei. Dus we zullen zien. Ik ga erheen en waarschijnlijk kan ik nog wel iets opnemen daar. Dus ik hoop daar wel om een klein verslagje van uit te brengen daar. Is de vertraging trouwens ook niet door die environmental assessment van de FEE? Dat daar zoveel vragen en dat het ging heel lang duren? Ja, er waren inderdaad nog meer vragen. Dat was inderdaad gewoon een environmental assessment. Dat is gewoon het standaard rapport dat je moet maken om daar een vergunning te krijgen. Om die lanceringen te kunnen doen. En dat was inderdaad wel vertraging na vertraging. Maar Elon Musk heeft gezegd dat de technologie zelf ook nog niet klaar was. Dus dat dat niet de hoofdrede was voor de vertraging. Het laatste wat ik er dus over had gehoord was dat alles, de technologie en de approval van de FEE, dat die in mid-maart zouden komen. En dat daarmee dan dus begin april begonnen kon worden met testen. Dan zou Thijs Roest daar een weekje later staan en dan zou het allemaal helemaal goed komen. Nu is het inderdaad weer een beetje vertraagd. Maar ook de technologie is nog niet klaar. Dus nu staat de teller weer op mid-mij. Een ander nieuwtje dat ik wel heel leuk vond, was wel al aangekondigd, maar daar lijkt nu ook actie of bewegingen te zitten, is dat er dus een tweede lanceerbasis komt bij Cape Canaveral. Daar wordt eigenlijk is Boca Chica gewoon het R&D lab, om het zo maar te zeggen. Daar testen ze alles uit. Daar proberen ze alles. Maar ook in Florida moet het dus gewoon gaan gebeuren. Dus ze zijn daar al zo'n toren aan het bouwen. Waar dan de Starship kan komen te landen. Boca Chica, wat ik daar interessant aan vind, is dat het ligt veel zuidelijker dan Cape Canaveral. Ja, dat is wel waar. Dus het is beter. Je hebt meer profijt van de rotatie van de aarde. Dus dat is goed voor geostationaire satellieten. Maar ik denk uiteindelijk dat ze vroeger toch voor de Space Coast gekozen hebben om dat allemaal te bouwen. Als je dan naar het oosten lanceert, dan vlieg je voor mij over Cuba. Dat zou maar kunnen zijn ja. Dat wilde ze denk ik. Maar dat is een open vraag. Ik weet niet wat daar... Waarom het daar is gedaan bedoel je? Waarom ze nu bij Boca Chica? Toen ik op de kaart ging, ik denk dat het best een goede plek is. Het is een heel slim gekozen plek. Ja. Het valt me ook wel op. En ook zo dicht tegen Mexico aan. Ja. Dat je er inderdaad naar niet opkomt. Je denkt gewoon als je naar Texas kijkt, dan denk je van daar is eigenlijk niet veel meer. En het grappige is dat het ook qua omgeving ziet er zover ik het zie, toch redelijk hetzelfde uit. Het is een beetje morasserig, een beetje duinerig. Vlak landschap. Dus het is wat dat betreft ook... Ik weet niet, voor het zicht ook wel goed. Dat er niet eerder al dingen gedaan zijn. Ja, dat is eigenlijk heel apart. Ik weet, daar was ook helemaal niks volgens mij. Dat is space gerelateerd. Maar je gaat op onderzoek uit. Ik zal hem stellen. Waarom hier eigenlijk? Niet waarom daar, maar waarom niet eerder daar? Dat is echt de vraag. Ja. Geen idee. Ik weet het niet, maar wat dat betreft, ook er was niet zo veel. Al jarenlang was er niet zo veel natuurlijk. En nu gaat het daar echt ontzettend snel. Dus dan lanceer je in principe over de Golf van Mexico in. Ja, je lanceert zo over de Golf van Mexico. En richting de Oceaan. Ja, precies. Maar wat je zegt inderdaad Erik, je zit nog iets zuidelijker. Dus het was eigenlijk al... Het lag een beetje voor de hand op een bepaalde manier. Maar je gaat inderdaad dwars over Cubijn. Je gaat dwars over Cubijn? Nou ja, misschien als je een beetje... Als je vandaan richting de Evna gaat. Dus je wil... Ja, je gaat of over het zuidelijke puntje van Cuba. Over het zuidere puntje van Florida of over Cubain. En als je vanuit Florida over de Oceaan lanceert, is er wel heel, heel lang heel erg niks. Dus misschien dat dat toch iets met me te maken heeft? Ja, zou kunnen. En misschien dat daarom ook wel. Ja, ook wel. Want SpaceX werkt goed samen met de NASA. Die hadden dus ook niet de ambitie om van Boca Chica dan nieuwe Cape Canaveral te maken ofzo. Het was echt zo van nee, oké. Het resultaat bouwen we dan gewoon daar op. En uiteindelijk moeten er waarschijnlijk heel veel van die torens gaan komen. Met alle renders die er zijn. Dus dat is een paar van New York op rendje ook een moet komen. Op zee altijd allemaal te gaan doen toch? Ja, er komen ook lanceerplatformen op zee. Dus SpaceX heeft boordplatformen gekocht. Die zijn ook al naar de kant gehaald om bewerkt te worden. Dus twee, drie weken geleden zijn ze echt begonnen met het ombouwen van van van een van die boordplatformen om van te gaan lanceren. Maar wat ook nog zo is, is dat de eerste paar vluchten van Starship waarschijnlijk niet direct terugkomen naar Boca Chica om te landen, maar ook gewoon eerst in zee maar eens laten zien of ze ongeveer die manoeuveren kunnen maken. En dan gewoon op in zee landen stort te drijven. Ik weet niet precies wat ze bedacht hebben hoe dat dan verder moet. Zeg maar die landingsinstallatie niet. Ja, omdat ze het niet gevraagd hebben. Ze wilden eerst maar eens kijken gaat die de lucht in en niet meteen hem al laten landen bij die peperdure nieuwe toren. Dat is dan het idee. Dat komt dan dus later. Stage Zero, hoe noemen ze dat? Ja, Stage Zero was als de basis zelf. Dat noemen ze Stage Zero. Elon Musk die is eigenlijk in zo'n video die was toen, die heb je vast gezien dat ze overal rond gingen lopen met de VFBS. Die tour met de Everyday Astronaut. Dat die ontwikkeling van die Stage Zero eigenlijk veel belangrijker is dan de rest van die raketen. Ja, blijkbaar. De hele infrastructuur eromheen. Maar hoe het met die borrelplatform zelf zit, dat weet ik eigenlijk niet, maar ze zijn ermee bezig. Ook dit houden we in de gaten. Heb ik daar dan nog een nieuwtje over? Volgens mij was dit dan ook de... Het zou wel zo'n voordelen hebben als we in Europa ook zo'n ding hadden met veel te veel geld. Die dacht ik is wat rekend. Die mensen in Europa die kopen dan duurde kasteeltjes in Frankrijk. Of een van de boten in Nederland. Nog heel leuk. Dat had nog iemand naar de ruimte toe. Dat is wel de reden dat het in Amerika opengeeft, want het wel lekker opschiet nu. Die hebben allemaal nieuwe raketten in de aanbieding. Ja, het is hysterisch. Ik heb soms bij Elon Musk het idee dat Amerika echt heel erg veel problemen op het moment. Je ziet dat ook, wat dat betreft zie ik niet heel snel verandering in die problemen. Dus de enorme ongelijkheid leidt niet alleen maar tot een rijkdomongelijkheid, maar ook een educatie. Een informatieongelijkheid. Het land wordt nou helemaal langzaam dommer. Het is gewoon niet meer het land van 30 jaar geleden, om het zo maar te zeggen. En dan komt opeens nu Elon Musk, die eigenlijk... Wat ik slim vind aan hem is dat hij zegt, ik wil een soort technologie doneren. Ik wil een soort wiel uitvinden dat dan hierna de hele tijd hergebruikt kan worden. Want het is een herbruikbare raket. En dan moet de mensheid het daarna zelf maar doen als het ware. Dat is toch heel slim. Ik wil Wernher van Braun die had de raketten gedaan. Dat was stap één om het zo maar te zeggen. Maar dat je dus... Hij wil wel naar Mars en hij wil wel naar de maan. Maar het lijkt er niet op alsof het een soort tikkie en klaar is of zo. Daar gaat het hem misschien wel om. Maar hij denkt er veel slimmer over na dan dat. Er gebeurt wel wat omheen wat meer sustainable is. Ja, een beetje. In ieder geval is het niet alleen maar een enkeltje Mars en dan houd ik op met mijn hobby. Nee, precies. En als je dus kijkt naar de situatie waarin hij dat heeft opgebouwd... Dat was dus precies toen de Space Shuttle ermee ophield... En de Amerikanen bij de Russen hun vluchten moesten gaan kopen. En vanaf nu is het dus... Hoeft dat niet meer, want Elon Musk en SpaceX doen dat. Voor een veel lagere prijs. Want de Amerikanen werden ook totaal een poot uitgedraaid door de Russen. Dus voor nu denk je wel... Hoe had het er in godsnaam allemaal bij gelegen als hij dat niet gestart had? Waar hadden we het dan in godsnaam nu over gehad? Elon vraagt me af of we dan überhaupt een podcast hadden gehad trouwens. Of dat niet de aanjager is geweest van zo veel nieuwe dingen... Waarbij je dan dus ook in Europa denkt van... Wat is voor onze volgende stap? Het is een fenomeen hoor. Ik heb hem ooit ontmoet in 2004. Verdomme wat? Ik heb hem in 2004 in hand gegeven. In 2004? Before he was cool. Precies toen was zijn bedrijf op de IAF. De International Astronautical Federation. Of SpaceX al wel. SpaceX. Space Exploration Incorporation. Ja en toen... Ja kijk achter de rug. I.D.O. dat is de rijke dude die komt even kijken of hij ook raketten kan bouwen. Maar dat zal wel binnenkort stoppen want dan is er geld op. Maar goed hij heeft gewoon bewezen dat dat niet zo is. Hij is nu gewoon de leader in space. Hij houdt ook maar niet op he? Ja. Ik vind het heel apart. Het is een aparte vriendin hoor. De meeste van ons zouden er gewoon al lang de bruin aan hebben gegeven. Maar toch wat ik zelf altijd wel herinner van het korte gesprekje wat ik met hem had. Toch heel authentiek. Dat was hetzelfde als je hem ziet op zo'n video op YouTube. Zo praat hij ook met je zeg maar. Hij doet zich niet voor als een ander... Hyperfocus op het doel. Dat is altijd wat ik heel erg uit hem haal. Heel erg vanuit het doelgedacht. Wat willen we? Nou dat moet je dan zo doen. Nou dan gaan we dat niet doen. De meeste mensen lopen volgens mij dan altijd tegen een soort muur op van ik kan het niet meer. Ik heb geen zin meer in of... Het systeem werkt tegen me. En hij heeft natuurlijk de financiële vrijheid om zich niet heel veel van dat systeem aan te trekken. Dat is echt waar. En misschien zijn er ook wel dingen waarbij je denkt dat systeem kan de boom in. Ik krijg gewoon mijn gang. Maar het helpt natuurlijk als je de financiële ruimte hebt om dat er na te doen. Ja, dat is waar. En door de mensen omheen heb je goede mensen ook gekozen. Die omheen lopen. Ja, tuurlijk. Die doen het allemaal. Die doen het uiteindelijk allemaal. Dus ja, dat heeft wonderbaalig gewerkt. En heeft ook langs het randje van het feestement gelopen als je dat boek leest. Meerdere malen. Ja, dus het is een bijzonder verhaal. De goede vraag van of dat zo maar niet zou kunnen zijn. Hoe zag de wereld er dan aan? Hoe zag de wereld er dan aan aan te doen? We hadden op zich wel mooie exploratiemissies gehad natuurlijk. Ik heb nog een nieuwtje. Maar ik wilde nog heel even hebben over iets dat jij hier... Dat is een gesprek, het is het onderwerp waar we het over hadden hier. Het is eigenlijk waar je in Nederland heen kan als je nou de ruimtevaart in wil. En dat als je bijvoorbeeld... Want we hebben het al over Delft. En volgens mij heeft Utrecht planetaire studies. Nee, aardwetenschappen hebben jullie. Aardwetenschappen en er is een vakje inleidingen planetwetenschappen. Maar tot vooralsnog is dat het. Dat verbazen me zo erg. In de U is er ook, zijn er ook een of twee vakken. Maar ook dat is, er is geen... Er is wel dus een planetary exploration. Dus echt, wat ga ik doen in de ruimtevaart als ik naar een planeet ga? Wat is dat dan dus? Dat is heel praktisch om het zo maar te zeggen. Wat zou ik met het zeggen? Als ik naar een planeet ga, hoe... Hoe kom ik op een planeet en wat voor instrumenten neem ik mee? En dus echt het exploratiegedeel. Maar hoe werkt nou eigenlijk een planeet? En fundamenteel planeetonderzoek. Planeetonderzoek is er niet. Je hebt het Ante Pannekoek Instituut. Er zijn wel allerlei stapjes. Dus er is wel ook in Amsterdam, inderdaad, bij het Ante Pannekoek Instituut. En in Groningen, daar wordt weer onderzoek gedaan vanuit de astronomie. Maar naar planeetvorming en naar... Ja, eigenlijk... En elementaire natuurkunde ook heel vaak. Ja, veel meer inderdaad de fabric of space, om het samen te zeggen. Dan inderdaad wat er dan volgens in hangt. Ja, maar echt, we hebben de aarde. En hoe zit de aarde nou in de context? En als we nou comparative planetology doen. En wat zijn de processen die elke planeet heeft? En hoe... Laten we het over volcanisme hebben bijvoorbeeld. Ja, precies. Als je volcanisme hebt, hoe ziet het er dan op verschillende planeeten uit? En wat kun je dan weer daar voor context uit halen? En natuurlijk nu met al die extra planeeten die we overal ontdekken. Hey, dat is mooi bruggetje naar het volgende ding, hè? Ja, precies. Zo moet het ook. Ja, dat zijn natuurlijk allemaal waarnemingen... waarbij je heel weinig informatie nog steeds over die extra planeet kunt krijgen. We krijgen al heel veel meer informatie dan dat we ooit hadden. Maar het bekijken hoe zo'n extra planeet nou werkt... daar moet je ook gewoon begrijpen hoe planeten werken. Dus hoe werkt nou de aarde, maar hoe werken ook andere planeten? Welke processen zien we vaker bij andere planeten? En zijn sommige van die processen misschien wel afhankelijk van de plaats... in het zonderstelsel of in een planetenstelsel waar je zit? Want zijn er bijvoorbeeld overeenkomsten tussen de gazze reuzen... en processen die we hier bij de terrestrische planeten aan de binnenkant zien? Als je daar veel meer inzicht in hebt, kun je ook weer veel beter een beeld krijgen... van wat verwacht je nou eigenlijk als je bij zo'n type ster... wat voor type extra planeet zou je dan kunnen verwachten? En wat zijn dan de geologische publice processen... en de atmosferische processen op zo'n extra planeet? En daar helpt kennis van onze eigen zonderstelsel gewoon ontzettend bij. Ja, en misschien gewoon het een relatief nieuw veld... omdat het gewoon een relatief nieuw... Ik bedoel, planetair studies kwamen misschien pas op... nadat de eerste Voyagers er langs gingen. Ik bedoel, toen kon je er pas echt goed naar kijken. Daarvoor was het toch gewoon onderdeel van de astronomie... als klein puntje aan het heelal. Maar dan hebben we inmiddels toch wel 40 jaar, 40, 50 jaar gehad om dat op te bouwen zou je zeggen. Ja, de eerste Mars missions waren ook eind jaren zestig al. Ja, precies. Maar je hebt het wel over Nederland natuurlijk. Maar ik heb het niet specifiek over Nederland. Want in het buiten Nederland gebeurt het natuurlijk genoeg. In Amerika heb je genoeg Earth and Planetary Science institutes. En in Engeland heb je zo'n opleiding wel. Maar dit zei ik voor de uitzending tegen je. Van mij valt soms toch wel behoorlijk op in Nederland hoe weinig iedereen weet. En dan heb ik het niet over weinig weten, maar helemaal niks weten. Ook op de middenbare school, op de lager school, ik kreeg er allemaal niks over. Nee, je merkt het wel. Ik had laatst ook weer een opgave in een eindexamen. Waar was jij nou mee bezig? Voor een eindexamen opgave voor natuurkunde of wiskunde of zo? Was jij dat nou? Over Mars iets? Iemand die ik kende was ook bezig met het ontwikkelen van eindexamenopdrachten... die gerelateerd waren aan ruimtevaart, volgens mij voor HAVO, natuurkunde of VWO-natuurkunde of zoiets. Daar zit soms wel een linkje in. Een vraagje. Maar het is gewoon niet heel erg een onderdeel van het curriculum. Wat ik net ook tegen jou zei, we hebben het vak aardrijkskunde. Maar dat doet precies wat de naam zegt, aardrijkskunde. Dus het vertelt je over de rijken op de aarde. Dus wat voor ethnografie en sociale geografie en landgebruik en zo, dat wel. En er zitten wel kleine aspecten in aardkunde of planeetkunde, maar dat is eigenlijk heel weinig. Ik vroeg op mijn oude middelbare school, het was niet mijn oude aardrijkskunde leraar... maar een aardrijkskunde leraar die er nu werkt en ik vertelde een beetje over het podcast en dat allemaal. En toen zei ik, mag ik je dan even een vraag stellen, gewoon om even te testen? En zei, wat is de zon? En van deze aardrijkskunde leraar kwam dus een bal lava of zoiets. En ja, ik hou het dan niet tegen iemand of zo. Ik ga er niet lullig over doen, maar geschoqueerd was ik toch wel... omdat ik dan toch denk, waar hoor je hier dan over als kind of als volwassenen of wat dan ook? En wat me wel vaak opvalt is natuurlijk ook, wij doen ook heel vaak aan nieuws. En nieuws komt binnen, als het ware, maar waar leer je nou over wat is? Wanneer, waar is de mogelijkheid om te horen over waar we eigenlijk allemaal dan al zijn achtergekomen? En dat zal toch in educatie, in het onderwijs moeten gebeuren of in hele mooie documentaires of wat dan ook. Maar daar liggen zoveel gaten, vrees ik. Ja, en het is natuurlijk heel moeilijk, want ik heb er ook al zoveel nagedacht... want ook op de lagere school zou je best wel meer in kunnen brengen al. Maar ja, het is... je blijft ook met die eeuwig competitie. Want waarom is dit dan belangrijk en dat dan niet? Ik vind het... ja, ik heb er wel een antwoord op, maar... Ja, ik vind ook, dit is grotere context. Ik bedoel, we zitten hier op de aarde en iedereen neemt de aarde al zo verschrikkelijk vanzelfsprekend. En hebben we dan een handjevol astronauten die het dan met de middels van de andere kant hebben gezien... en het iets minder vanzelfsprekend vinden. Maar de aarde is helemaal niet vanzelfsprekend en dat realiseer je pas... als je begrijpt wat er nog meer is buiten de aarde. En dat zou volgens mij zo'n vak ook al op de lagere school best wel kunnen doen. Ja, dat je in een... eigenlijk een cosmisch perspectief... Ja, maar dat is het toch ook. Ja, maar dat zou... het lijkt me heel belangrijk. Ook omdat je namelijk behalve gewoon je verbazing en je blik naar buiten... van hoe ziet het zonder stelsel eruit en hoe ziet het heel alder eruit... volgens mij geeft het je echt een ander perspectief over hoe je met de aarde om moet gaan. En wie je zelf bent. En wie je zelf bent. Dat is het volgens mij. Uiteindelijk gaat het toch heel erg over wie je bent en waar je vandaan komt. Zelf en daarmee wij met z'n allen. En ik vind het ook... het zijn de grappigste dingen, vind ik heel vaak, om... ja, als je zavond naar de sterren ziet en je ziet de planeten hangen... en de zon nog net ondergaan. De zonvenen is een maan heb je wel eens, weet je wel. Als je het gewoon iets beter snapt en je ziet gewoon het 3D-plaatje wat het is... dat is zo'n totaal idiote ervaring, omdat je dan opeens staat je op een aarde... je staat op een aarde in een universum, in een zonstelsel... je ziet het opeens helemaal in het grote plaatje... in plaats van als een soort plafond met lichtjes, om het zo maar te zeggen. En dat heb ik met de atmosfeer ook, bijvoorbeeld hoe dun de atmosfeer is... en ik weet niet of dat het laatste weer was. Het was mistig en het weet ik het wel. En je kon zo veel atmosfeer zien, om het zo maar te zeggen. En dan opeens even het weetje van oké, nou ongeveer 100 kilometer of zo... weet je wel, en dan begint het al lekker uit te dunnen. Dat zijn van die kleine dingen dat als je dan dus gewoon op een brug staat... of op een heuvel staat, dat je gewoon opeens op een planeet staat... in plaats van op een plek in een bos, om het zo maar te zeggen. Ja, en het baat volgens mij ook die alle mooie plaatjes die we straks weer met James Webb gaan krijgen... en alles wat we aan Hubble, je baatje erover en je kijkt ernaar... en het is zo mooi, maar het is een plaatje waar je naar kijkt... en het is eigenlijk iets wat ongrijpbaar is. Terwijl als je iets meer realiseert over de context... worden die plaatjes ook misschien wel iets minder plaatjes. Ja, je kan het eigenlijk buiten elke dag zien. Dat moet je eigenlijk elke dag zien. Snachts kan je elke nacht zien waar we eigenlijk wonen. Overdag zie je het niet, maar... Wat vaker het licht uit doen buiten? Ja, precies. Dat komt wel trouwens, dat ze in Leiden volgens mij het licht gaan uitdoen. De kunstenaar Daan Roosengarde, die gaat dat 25 september volgens mij. Dan moet in Leiden het licht uit. En dan hopen we natuurlijk... Ik woon zelf niet in een schoonhouding in Leiden. Ik heb me al uitgenodigd voor de dakterras. Graaf zeg, heel leuk. Als het goed, dan moet het natuurlijk wel onbewolkt zijn, anders... Dat kan je helemaal niet plannen. Dat is een eind van Nederland. Een moeilijk idee eigenlijk. Even kijken, wat wordt mijn bruggetje? We weten ook nog niet alles, maar we weten wel heel veel. Het gaat even over exoplaneten. We hebben de teller van 5000 aangetikt van bevestigde exoplaneten. Er zijn heel veel kandidaten, alle data is binnengekomen. Maar er moet eigenlijk elke keer doorheen worden gegaan van... Is het er nou een of is het er nou geen? Je moet vaak een tweede detectie hebben met een ander instrument. Ja, en heel vaak een ander aarde instrument. Eentje die dan op de aarde is, kunnen ze dan op de richting. Dan is er altijd nog wel iets dat je er weer extra uit kan halen. En dat maakt hem bevestigd. Je hebt een tweede detectie nodig. Ja, dus een tweede detectie maakt hem dan bevestigd. En de teller staat op 5000 nu, dus dat is hartstikke leuk. En over plaatjes gesproken, dan inderdaad... Dat zijn altijd van die artist-renderings. Als je dan bijvoorbeeld al die data komt als een soort spike in een lelijke grafiek... Dan komt het binnen. En dan is het een soort artist-rendering die je dan heel mooi maakt. Maar ook dat blijft op een bepaalde manier ongrijpbaar. Maar als je er maar lang genoeg in zit, dan kom je dus langzaam in een start-track terecht. Van een wonderlijke wereld. Waar ik op zich wel altijd een beetje bedroef van word als ik dan ga... Dan wil je daar natuurlijk heen. Maar dan ga je rekenen hoe lang duurt het dan? Dan moet hij in de schoenen. Met Voyageable, jouw favoriete satelliet... Daar staat hem arm. Ja, die wil ik graag straks eens zien. Dat kan nu wel hoor. Volgens mij moet hij nog 40.000 jaar vliegen... Voordat hij bij de eerste dichtstbijzijnde ster komt. Dat is ook omdat hij als het goed is een beetje de verkeerde kant opgaat. Dus in die richting is hij inderdaad pas als... Luisteraar Stijns gaat zich nu ontkleuren. Ik ga inderdaad even... Kijk hier, hier staat hij. Kijk eens. Voyageable, om te onthouden dat ik voor altijd moet blijven ontdekken. Dat is mijn... Goed geleden ook. Ik heb met een vriend van me nog wel over gehad dat hij dan nog de Peel Blue Dot krijgt als een vriendin. Maar... Misschien moet ik hem nu aan mijn verlofde geven. Dat is misschien nog veel toepasselijker. Dat is ook wel een goeie. Als een tattoo bedoel je? Ja, als tattoo. Gewoon één Peel Blue Dot. En dan is het dus weet je wel, de forager die naar de aarde kijkt. Dat is natuurlijk dan... Ja, dan ben je toch altijd nog verbonden. Komt het, weis je? Ja, dank je. Waar werd je nou bedroefd van? Dat het zo lang duurt. Ja, dat is zo lang duurt. Ik moest even denken aan... Dat je zelfs met een licht en licht zou kunnen reizen. Wat natuurlijk omvisie is om te oplopen. Als je naar Alpha Centauri gaat, dat was dat gekke plan van... Het was een Rus, maar... Die woont niet in Rusland volgens mij. Was hij het niet? Joeri Milner. Was het Joeri Milner? Die met dat gekke plan om naar Alpha Centauri dan een swarm te sturen. Met zo'n laser op de lucht. Met een laser, ja. Dat laser dat het zou eventueel kunnen, is er wel eens gedaan. Maar niet op de manier zoals hij dat dan doet. Laat staan met zijn hele swarm. Maar dan zou het tegen de snelheid van licht kunnen. En dan zou die in 20 of 40 jaar zou je er dan kunnen zijn. En dan moet het ook nog teruggestuurd worden. Maar dat was dan voor hem een idee. Dat kan in ieder geval voor mensen die nu jong zijn. Kan je de eerste plaatjes van een exoplanet... Want er zijn exoplaneten rondom Alpha Centauri. Volgens mij. Dus ze zitten in principe overal omheen. Ik kijk even naar jou, Ingloes. Dus er is daar in de buurt wel... Er zijn ook meerdere sterren. De Alpha Centauri is een klein clubje van sterren die redelijk bij elkaar staan. Maar dat is mij daar inmiddels een exoplanet ontdekt. En wat er van er eentje weet ik ook niet precies. We gaan er nu maar een beetje van uit met zallen... Dat er waarschijnlijk rondom elke ster wel iets van een planetoweede... Of in ieder geval iets te zien is. Dus dat zou de enige mogelijkheid zijn om binnen ons leven dat nog te kunnen zien. Dus ik word er ook wel bedroefd van. Zo moeten we natuurlijk niet eindigen. Nee, want... Ik vind de plaatjes wel heel mooi. En ook, ja, die geven toch wel ruimte om te raad te nemen. Het is ook... Dit is allemaal lange termijn. Ja, het is wel lange termijn. Ja, dus we zijn wel bezig... Dan zien wij het misschien niet meer. Nee, wij zijn slechts korte toeschouwers. Maar vier generaties na ons, je weet het nooit. Nee, precies. Wij zijn ook maar slechts korte toeschouwers van dit universum. Op dit kleine aardje. Ja, bedoel je kunt ook voor... Hoe noem je dat? Voldoening op korte termijn gaan. Maar dan krijg je weer een of andere hoog snelheidslijn die dan niet harder rijdt ofzo. Dat vind ik liever niet. Ja, precies. Nou, dan laten we het daar dan op eindigen. En dan doe je... Ja. Nee, want we zijn er doorheen. We hebben volgens mij alles gehad. Dus ik zou willen zeggen, beste luisteraars, volg ons op Space Cowboys Pod. Op Twitter. Daar kan je altijd alle uitzendingen sowieso terugvinden. En dan gaan wij goed tellen welke zijn geworden. Ingeloosde Decaten, Erik Laan. En ik was Thijs Roes. Dank jullie wel. Jo. Jo, dankjewel Thijs. Jo.