Krijgen we eindelijk moderne computers in de ruimte?

Hoi allemaal en welkom bij een nieuwe Space Cowboys. Nummer 87. 87. Hebben we, ja. En er zitten geen fouten in, want we hebben goed geteld. We hebben heel goed geteld. We hebben een paar afleveringen teruggeteld. En dit is wel bevestigd. Ja. En peer reviewed. En weet je wat allemaal mee. Hallo Herbert, Blankesteijn. Thijs Roes. Leuk dat je er bent. Jazeker. We hebben hier een special guest vandaag bij ons. Clemens Esser. Ja. Welkom. Ja, leuk om hier te zijn. Ja. Je bent Chief Technologist bij HPE Nederland. Ja. HPE staat voor? Ja, Hewlett Packard Enterprise. Ja, en dat is een ander bedrijf dan Hewlett Packard. Ja, wij leveren eigenlijk alles wat in het datacenter staat voor klanten. En Hewlett Packard levert printers, desktops, laptops enzovoorts. En je bent hier vandaag om te praten over computers in de ruimte. Juist ja. Want HPE heeft er twee richting het ISS gestuurd. En jij hebt erover nagedacht. En jullie hebben erover nagedacht. En we hebben al voor de uitzending gehad. We gaan over de praktische bezwaren. Maar ook over wat kan je nou eigenlijk met computers in de ruimte. Hoe kun je zorgen dat ze goed werken en goed blijven werken? Nou, dat was precies de vraag die NASA stelde. Kunnen jullie je daarbij helpen? Want in opdracht van NASA zijn jullie bezig. Waarbij ik dan de vraag zou hebben. Maar dan gaan we straks over wat waren dan de problemen. Want computers in de ruimte hebben we al sinds de eerste reis naar de maan. Sterker nog langer. Dus wat deugde daar niet aan? Wat waren de gevaren? Maar dat zijn vragen waar we nu mee zitten. Ik wou zeggen, ik ga nog niks zeggen. Hou je maar in. Die zouten we ook even op. Want we moeten even beginnen alsof het een normale Space Cowboys is. Met een beetje ruimte waar het nieuws stopt. Ja, een beetje wel. Ik vond het een beetje slow news. Het is ook wel zo. Ja, het universum hield zich een beetje stil. Behalve dan die grootste vulkaan uitbarsting ooit in space vastgelegd. Vanuit space vastgelegd. Iedereen heeft ze al gezien. Ze waren tot in het NOS journaal. Het meest spectaculair vond ik eigenlijk niet de ontploffing. Maar de voor- en nabeelden. Dus waar je de hele ontploffing uit had gehaald. En dat je dus een groot eiland zag voor. En na de ontploffing eigenlijk alleen nog maar twee hele kleine randjes die waren overgebleven. En de rest alleen nog maar water. Ja, bizar. Ik zag een heel klein spiekje van de berg. Dat zag ik nog wel over. Ik vond het wel absurd. Toch dat wijdebeeld van de aarde waar de nacht eigenlijk valt. En dat je dan gewoon een eiland ziet ontploffen. Ik vond het toch wel een bizar iets van ons tijd. Dat was het zeker. Ja, heel kort. Maar ik vond toch ook die van bovenaf. Dat het zo extreem groot werd. Nucleair ontploffing. Indrukwekkende juist. Ja, daar moest ik direct aan denken. Mooi. Je mag het misschien niet zeggen. Maar toch wel mooi op een bepaalde manier. Ik sluit aan het eind van de aflevering wel even af met een klein SpaceX nieuwtje. Oké. Wil zo meteen beginnen met James Webb. Maar waar wil jij het over hebben nog? Nou, ik heb een reeks interessante nieuwtjes. Waarvan één bijvoorbeeld is. China bouwt een maan simulator op grond van onderzoek dat ooit in Nederland heeft plaatsgevonden. En waar allerlei prijzen voor zijn uitgereikt. Zwevende kikkers spelen daar een rol in. Nou, de allerbeste tease. Kikkers met ruimtehelmpjes op. En bloedarmoede als beroepsziekte van astronauten vind ik ook wel heel fascinerend. Ja, dat is heel apart. En ik wil ook even een ander nieuwtje meteen delen. Herbert, dit is volgens mij de allereerste keer dat jij een NASA-trui aanhebt bij Space Cowboys. Of überhaupt iets space-related. Gewoon in een confectie-kledingzaak gekocht. Ik geloof dat mijn vrouw hem nog online heeft besteld. Maar toch wel gewoon bij, ik weet niet wat, de CNA ofzo. En ik dacht ik trek hem een keer aan. Ja, heel leuk. Ik vind het grappig dat op de voorkant van de trui staat zelfs de omschrijving van NASA. Wat dat is. Dat is hier beter dan ik. The Federal Agency Responsible for the Civilian Space Program. Toch heel grappig. We streven nog naar het creëren van Space Cowboys-pattens, zoals je misschien weet. Onze merchstore. Check onze merchstore. We hebben hem nog niet. Maar dit is een begin. Ja, dat is heel goed Herbert. Ik heb volgens mij vandaag dus niet. Ik heb allemaal space-shirts. Soms stoek ze wel eens aan. Maar ja, we doen dit toch niet op video. Dus uiteindelijk is dat dan alleen nog meer vanzelf. Moet ik nog een keer zeggen. Ja, dus blij dat die band gebroken is Herbert. Leuk om jou ook in space-kleding te zien. Jawel. Ik stref ook nog een keer naar die ruimtevaart helm. En dan ook echt dat die nodig is. En dat we, je weet je wel. Dat we live uitzendend gewoon door Richard Branson of zoiets, zo iemand, naar de ruimte worden geschoten. Maar zover zijn we nog niet. Maar ja, dan moet je uitkijken. Want dan sta jij op beeld en dan spiegelt Thijs. En dan is de vraag wie zien we nu Herbert of Thijs. Ja, dat is gewoon telep. Plus de vraag of je levens thuis komt. Maar oké. Het enige grote nieuws of grote nieuws, het enige wat ik wel op het voet op kunnen volgen, is James Webb Telescoop. Dus daar kunnen we even mee beginnen. Ja. Want die is volledig ontvoud. Het is niet te geloven. 344 single points of failure. Ja. Allemaal geslaagd. Nou, nee. Ja, allemaal geslaagd. Maar sommige van die 343 die zijn nog steeds intact. En die kunnen gewoon in de rest van de missie nog een probleem zijn. Alleen dan creëren ze een deelprobleem. Niet meer dat de hele telescoop weggegooid kan worden. Ik zit me af te vragen, zou je hem ook weer kunnen opvouwen? Dat je zegt oké, klaar, we gaan naar huis. Dat we hem weer terug kunnen inpakken. Ja. Ik denk niet dat daarin voorzien is. Nee, nee, nee. Maar wat natuurlijk het spannende was van die James Webb Telescoop, klapte die goed uit. Ging de lancering goed, ging het uitklappen goed. En hoe zou die het dan doen? En het vlak na het uitklappen. En trouwens in die laatste dagen liet NASA ook vaak van zich horen in live verbindingen. Waarbij je gewoon op de voet kon volgen hoe het allemaal ging. En toen dat allemaal erop zat, toen kwam er een persconferentie. En wat mij opviel van die persconferentie was dat er hartstikke veel details inzaten. Die eigenlijk daarvoor helemaal niet goed gedeeld waren. Omdat iedereen zo zenuwachtig was over het uitklappen. Dat eigenlijk over de rest van de missie nog niet zoveel duidelijk werd. En nu wel, dus daar wil ik eventjes doorheen. Ik ben snel aantekeningen gaan maken toen hij bezig was. Dus ik heb een paar dingen opgeschreven. En dus bijvoorbeeld die vraag kwam van die points of failures. En dit was dus bijvoorbeeld het antwoord van... Tot dat moment was het eigenlijk onduidelijk van ja, als er dus iets mis zou gaan. Of dan alles mis zou kunnen gaan. En nu zijn ze gewoon zo... Als hij het doet, en daar lijkt het allemaal op, dat hij het doet. Dan komt er iets van beeld binnen en dan kan er al iets gedaan worden. Wat is op dit moment dan nog het probleem? Dus waar is hij nu nog mee bezig? Hij heeft 18 van die hexagonnetjes. Zes hoeken. Dank je. Zes hoekjes. Die allemaal op elkaar moeten aansluiten. Op dit moment komen er eigenlijk nog individuele beelden vanaf. Dus eigenlijk krijgen ze op dit moment... Ze richten hem op ster. En dan krijgen ze eigenlijk 18 keer die ster te zien. En die valt dan overal. Dus haast ik een vaag die foto die eruit komt. Die valt overal op de censoren om het zo maar te zeggen. En waar ze nu mee bezig zijn. James Webb nog na zijn eindbestemming vliegt. Waar hij echt bijna aankomt. Hij is op 95 procent van zijn tocht. Moeten al die spiegeltjes, al die zes hoekjes, moeten keurig afgesteld worden. En dat zijn ze op dit moment aan het doen. Met maximaal een millimeter per dag... Moeten kantelen ze, moet je in het denken. Dus ze zijn alleen maar als een spiegeltje dat kantelt. Ze extreem goed op elkaar aan het laten afstemmen. En dat is op dit moment de grote uitdaging. Een van de vragen was bijvoorbeeld... Waarom zijn het eigenlijk hexagonnetjes? Of waarom zijn het zeshoekjes? Dat zijn toch meestal de handigste figuren... Om een vlak in gelijke figuren op te delen. Die passen mooi in elkaar volgens mij. Hebben we ook een bepaalde structurele sterkte, als ik me niet vergis. Dat was inderdaad perfect in elkaar. En dan kan je de grootste spiegel maken. Vanwege het feit dat die dus ingeklapt moest worden. Want als die uitgeklapt was geweest, dan was het waarschijnlijk niet nodig geweest. Maar het feit dat die dus helemaal opgevouwd moest worden in zo'n raket... Daar kwam het... Dus niet voor niks dat een honingraad van de bijtjes ook in zeshoekjes opgedeeld is. Dat heeft dan dus smaak met de sterkte ervan. Ja, en met de efficiënte vlakverdeling. Ja, precies. Ze zijn dus op dit moment op die sterren aan het calibreren. Dus daar zijn ze ook voornamelijk op aan het richten. In de Large Magellan... De grote... De Wachterlaanse wolk. Magellan vind ik dan weer moeilijker uit te spreken dan Wachterlaan. Maar... Het is altijd wel lastig als je dingen in het Engelse tot je krijgt. En dan live naar het Nederlands moet vertalen. Terwijl het Nederlands ook over het algemeen... In astronomietaal, gewoon in niks lijkt de hele tijd op... Voor Lekent, de grote en de kleine Magellanse wolken... Zijn twee van de meest dichtstbijzijnde sterrenstelsels. Alleen de Andromeda's geloof ik dichterbij. Klopt dat, Clemens? Ik durf het niet te zeggen. Nee, de Andromeda's niet dichterbij. Oke, dan zijn die Magellanse wolken de meest dichtstbijzijnde. Maar die zijn dus vrij klein. Een van de dingen die ik echt te gek vond... Was dat hij... Dat had ik er nog helemaal niks over gehoord. Maar James Webb gaat dus spectroscopie doen op de geizers van Enceladus. De maan van Saturnus. En daar hebben we het in het verleden wel regelmatig over gehad. Alleen dat is ook alweer. Maanden, zo niet jaren geleden. Dus die maan van Saturnus, Enceladus, dat is een ijsbal. Net als dat je een tennisbal warm kan slaan... Enceladus wordt warm gekneed door Saturnus waar het omheen draait. Getijdenkrachten. En daardoor heeft het dus onder het ijs een enorme oceaan. En het Cassini-zonde... Die is al ooit... Ik ben er klaar en stapje over. Dat is een soort vroeg van vlucht. En die geizers komen er ook uit. Die spuiten dus... Het is een soort vroeg van vlucht. Met water. En Cassini is daar dus doorheen gevlogen door die geizers. En heeft daar ook al de bouwblokken voor... Niet voor het leven, maar gewoon aminozuren en zo kunnen vinden. Dus eigenlijk de meest elementaire bouwblokjes... Heeft het kunnen vaststellen. Maar hij had helemaal niet de instrumenten om daar ook maar iets meer uit te halen. Vaak hoor je over Europa, de maan van Jupiter. Die er een beetje hetzelfde uitziet. Een soort gelijke verhalen. Daar zouden wij heen moeten en kijken of daar misschien niet leven in die oceaan. Zit onder het oppervlak. Maar daar hebben we eigenlijk veel minder data van. Terwijl we van Enceladus hebben we wel die data vastgesteld. Die aminozuren zitten daar. Dus Enceladus is eigenlijk een hartstikke goede wetenschappelijk gezien... Om verder op te testen. En James Webb gaat dus spectroscopie doen op die ploems. Dus dat nog verder onderzoeken. We hebben het vorige keer heel kort even aangestipt dat James Webb iets kan doen in onze zonnestelsel. Terwijl we elke keer in het nieuws gaan het eigenlijk wel even over. Terug kijken naar het begin van de tijd. En enorme sterrenstelsels ver weg. Maar dat hij dus in onze eigen achtertuin ook ontzettend goed onderzoek kan doen. Vind ik echt een hele mooie. Leuk om te horen. Ja echt een leuke. Vertel even iets, dan kan ik even door mijn aantekening kijken wat er nog meer van. Waar ik mee zal beginnen. Ik zal beginnen, dat is iets waar we twee of vier weken geleden al wat over hadden gezegd. Ik heb nog meer over James Webb hoor. Ik bedoel ik moet die rechtmatig doen. Nee goed, maar even één kleinigheid kan ik vast kwijt. Er is zo'n Chinese satelliet, ik weet nooit hoe die uitgezocht is. De Chang'e 4, zal ik het maar even noemen. En die had een nogal vierkantoogend rotsblok aan de horizon zien staan op de maan. Ah, het huis op de maan. Het huis op de maan. Daar hebben we het uitgebreid over gehad. Er zijn al aliens op de maan. Toen al, nee die zijn er dus niet. Dat wisten we natuurlijk ook wel. Nee, ik geloofde er heilig in eigenlijk. Jij geloofde er heilig in, dan ga ik je nu uit de droom Helbert Thijs. Want wat we toen al tegen elkaar zeiden, ja, en we hebben toen ook nog de vergelijking gemaakt met dat gezicht op Mars. Als het licht iets anders valt, of als je een ander standpunt inneemt dan ziet het waarschijnlijk, hoogstwaarschijnlijk heel anders uit. Nou, dat blijkt ook inderdaad zo te zijn. Er is een andere foto gemaakt van een ander standpunt uit. En dan zie je dat het gewoon rotblokjes. Dat staat in de New York Times. En dat is daarmee uit de wereld. Weer geen aliens. Dank je inderdaad voor deze korte interlude. Binnen onze onstelsel zie ik dat Jens ook nog gaat kijken naar Pluto en andere Kuiper Belt objecten. Naar Titan, maar ook naar, ja misschien bij Titan, dat is dan een maan die rond orchestraternus gaat. En ja daar is, daar regent het, hoe zegt, ammoniak of? Ja, methaan. Methaan, het is volgens mij, in ieder geval hydrocarbons. Bolwaterstoffen. Ja, sowieso. Er is geen zuurstof, anders zou je daar die meren in de fik kunnen steken. Dat is het grappige daarvan. Maar ook daar wordt naar gekeken, we moeten kijken of we dus door de wolken gekeken kan worden naar de meren die er zijn. Dus dat is ook een hele mooie, want het is natuurlijk een infrared telescoop. Dus je kan dat veel beter. En wat dat zo mooi is, ook er komen eigenlijk nog heel veel calls for proposals. Dus eigenlijk de eerste half jaar gaat het nu laten zien wat James Webb allemaal kan. Ook om die instrumenten te calibreren, om te kijken of hun aannames allemaal kloppen, of alles als het werkt en zo. Die zijn allemaal goed gekeurd, maar daarna is het eigenlijk ook nog heel veel open onderzoek. Qua alle zendtijd op dat ding ligt nog gewoon braak. Eigenlijk wel, voor een heel groot gedeelte ja. En we hebben het vorige keer al over gehad van de missie gaat waarschijnlijk langer dan 10 jaar duren. Lijkt het, want de lancering is heel goed gegaan, dus hij heeft heel veel brandstof. Dus als er mensen zitten te luisteren die nog een leuk onderzoekje willen doen. Ja, die schrijven iets geopend. Ja, precies. En dan moet je naar de ESA waarschijnlijk, hè? Dan moet je dan denk ik via de ESA even doen. Ja, dan moet je maar even goed in de gaten houden waar die precies komen. Het is van ESA en van NASA. Ja. Ik heb hier een typfout geschreven, maar volgens mij staat hier Web kan inderdaad planeten in de habitable zone rondom andere sterren onderzoeken. Dus waar mogelijk leven zou kunnen zijn. Nu vond ik wel interessant dat in het verleden hebben onderzoekers naar extra planeten heel erg horen hopen op James Webb. Tot James Webb daar eigenlijk komt. Nu begreep ik wel van de details van de antwoorden die werden gegeven dat ook James Webb net op de grens van gevoeligheid zit. Waarbij het dan net wel of net niet meetbaar wordt, leven en elders. Dus dan zou je weer een beetje met zo'n soort van hints kunnen komen. Van het lijkt erop alsof wel, maar dat het toch eigenlijk weer een volgende generatietelefonscoop is die daar dan uitsluitsloven moet geven. Dat is toch wel jammer, want ik zat eigenlijk al tien jaar lang op James Webb te hopen dat het juist wel ons antwoord ging geven. Dus ik zat even aan het eind van die persconferentie wel, oké, wacht, wacht, wacht, zet ik je nou al voor, dan heb ik het voor niks te wachten. Maar ik denk ook omdat mijn hart het wel heeft veroverd, extra planeten onderzoek en zoektocht naar buitenaars leven en volgens wetenschappelijke methodes. Dus wat dat betreft, ook al was dat een beetje hoe de persconferentie afsloot. Ik hou het in ieder geval, blijf het in de gaten houden James Webb. Dus zal daar regelmatige updates van blijven geven, ook als er first light is of als er wat foto's al te zien zouden zijn. Wat dan ook, dan hoop ik het in ieder geval hier te kunnen melden. Mooi zo, ja. Tot zover James Webb. Dan heb ik nog twee dingen voordat we met Clemens verder gaan praten. China bouwt een maan simulator. Dat klinkt alsof je de maan gaat nabouwen. Dat is heel bescheiden, dit is een doos met een diameter van twee voet, dus net iets meer dan een halve meter. Gevuld met iets wat moet lijken op maansteentjes en maanstof. De bedoeling is, wat is nou een maan simulator, dat ze daarin zwaartekracht van maansterkte gaan nabootsen. En dat doen ze door de zwaartekracht hier op aarde tegen te werken met magnetische krachten. Dat kan, en dat is op een heel leuke manier aangetoond in 2000, of nog voor 2000 door een onderzoeker in Nijmegen, André Geim. Rus van Oerzine. Die zette een kikker in een proefopstelling. Zette een flink magnetisch veld aan. Wat er dan gebeurt is dat de atomen in dat magnetisch veld van materie, die kikker, een tegengesteld magnetisch veld opwekken. En die kikker ging inderdaad zweven. Dat was waarschijnlijk een vreemde ervaring voor die kikker. Samen met de mensen ook kunnen doen dus. Je kunt een kikker ook laten zweven door een bewijs te spreken op te hangen. Maar dan ondersteun je hem ergens. Gebruik je dat magnetisch veld dan grijpen die krachten overal in het lichaam van die kikker in gelijke mate aan. Dus dat geeft veel meer een effect van gewichtloosheid dan enige andere methoden. Nou, dit was behalve heel interessant, was het ook heel grappig. En daarom kreeg hij in 2000 een echt nobel prijs. Dat zijn de alternatieve Nobelprijzen voor onderzoek zoals het wordt geformuleerd. First makes you laugh and then makes you think. Dat jaar was ik zelf in Boston bij de prijsuitreiking. Dus ik heb André Geim toen ook gesproken. En er zijn verschillende leuke details over, speciaal die prijs uitreikingstoevallig dat ik daar was. In dit plaats zat André Geim niet veel later, of ja wel veel later, maar tien jaar later of zo heeft hij de echte Nobelprijs ook nog gekregen. Voor Fisica, voor zijn echte natuurkundige onderzoek. Dus dat was heel leuk. En het andere leuke was dat in datzelfde jaar kreeg een andere Nederlander, of ik zal maar zeggen een echte Nederlander, een Nederlander van nationaliteit, Peck van Andel, die kreeg ook een ichnobel prijs. Voor een ander onderzoek, hij kwam uit Groningen en heeft daar mensen laten neuken in een, hoe heet het ook weer, een MRI-apparaat. En heeft beelden gemaakt van seks. Beliefde laten bedrijven, we zijn een familiefriendelijke... Je bent altijd veel grover in de mond dan ik, dat vind ik altijd heel grappig. Ik gebruik niet zoveel eufemisme. Dat is het ja. In ieder geval, dat onderzoek kwam van de week ook nog weers ergens boven drijven. Dus iemand had weer, misschien omdat het... Nee, het was geen rond aantal jaren geleden. Maar oké, dat brengt nog steeds de tongen en de pennen in beweging. En dat was ook echt uniek onderzoek. Maar ook dat viel ten prooi aan die ichnobelprocedure. En hij kreeg toen ook zo'n prijs. Maar even terug naar die maandsimulatie. We hoezen hiernaar. Dat is een doos van twee voet. Dat snap ik even niet. Je moet vrij pittige magneetvelden aanleggen. En dat kun je dus niet doen in iets met de omvang van een schuur. Nee, snap ik. Dan wordt het al lastig. Even dat ik alle puntjes even goed verbind. Ik hoorde, China is bezig met een maandsimulatie. Daar hebben ze maandstof. Ze bouwen dus een onderzoekinstrument. Een onderzoeksinstrument. Maar vervolgens laten ze kikkers zweven. Nee, dat doen ze in China niet. Dat is waar het effect voor het eerst is aangetoond. Op macroscopische schaal. Dat was de verdienste van André Jain. Dat was een serieus onderzoek. Met een knipoog, zal ik maar zeggen. Die knipoog hebben ze eruit gepakt daar in Boston. Daar heeft hij die prijs voor gekregen. Maar het was serieus onderzoek. En China gaat dat effect nu toepassen. Op een hele serieuze manier. En wat gaan ze daar... Ze gaan daar, als ik het goed begrepen heb, ook weer onderzoekinstrumenten in testen. Wat een spannende onderneming is, lijkt mij. Je kunt niet alles op dezelfde manier testen. Want als je namelijk elektronica hebt... Ja, dat wordt op allerlei manieren door dat magneetveld beïnvloed. Zeker als er stromen in gaan lopen. Daar kan we zometeen over. Dat zijn hele gekke dingen. Ja, inderdaad. Daar weet ik alleen maar al. Ik zie hem ook de hele tijd knikken bij dit verhaal. Daar kunnen we zometeen over hebben. Maar ik moet gewoon even begrijpen. Hoe zou is het een maan-simulatie? Het gaat om het nabootje van de zwaartekracht van de maan. En het gaat erom dat de bedoeling van de Chinezen is... om te onderzoeken hoe dingen zich houden... In zo'n laag? In de zwaartekracht van de maan. Want de Chinezen willen naar de maan. Dus je kan met electromagnetisme iets laten zweven? Met magnetische velden. Met magnetische velden? Statische magnetische velden. Maar dit is toch eigenlijk al bewezen? Met hoog snelheidstrijnen en zweeftrijnen. Ja, precies. Maar het gaat nu dus ook niet om het bewijzen van het effect... maar om gebruik maken van het effect. Ja, gebruik maken van het effect. Ja, maar een andere toepassing. Ja, dat kan zeggen. Een fundamentele kracht van de natuur is electromagnetisme is een. En zwaartekracht is een ander. Dus je kan het laten zweven met electromagnetisme. Ja, vervolgens ga je dan de zwaartekracht onderzoeken. Dus ik ben benieuwd. Ja, maar het is net wat je zegt. Want door je velden zijn bepaalde dingen die je echt niet meer moet willen. En daardoor kan je zeggen... die zwaartekracht is er een die natuurlijk heel duidelijk hierbij past. En ga je een andere dingen doen? Ja, dan verstoort het veld je hele meting. Ja, ja. Ik lees hier bijvoorbeeld uit van space.com. Dit zal ze laten opvallen voor een kostele technische kinks. En testen of een bepaalde structuur op de bovensteur van de moen zal overleven. Dus het gaat om kunnen structuren de krachten ter plaatse aan. Je wilt natuurlijk gebruiken... Als er minder zwaartekracht is, denk je ook... weet je wat, dan kan ik mijn constructies lichter uitvoeren. Maar dan kom je weer bij de honingraad van met... Nou, bijvoorbeeld. Ja, ja, ja. Maar dus je wilt het niet sterker maken dan striktnoodzakelijk. Want dat is ook weer duurder dan striktnoodzakelijk. Maar dan moet je wel even testen of het bij die zwaartekracht... Je kunt natuurlijk ook berekeningen uitvoeren, maar daar gaat niks boven testen. En dan wil je testen onder de juiste omstandigheden. Dat soort dingen, daar gaat het om. Nou, interessant. Dat is één. En het andere wat ik nog heb... Laat hem anders even. Die laten we even voor het einde. Ik heb ook nog een klein nieuwtje voor het einde. Oké, dan laten we hem even voor het einde. Dan gaan we nu eerst met Klemen spraak. Prima. Een goeie, redactionele beslissing dit. Ja. Ja, dan schakelen we even over inderdaad... Want je had het net over dat er dus zijn gevaren als het ware voor elektronica. En Klemen, ik ben eigenlijk elke keer benieuwd... Als het nou gaat over als je een computer de ruimte inbrengt... Wat is dan eigenlijk de grootste bedreiging voor die computer? Nou ja, dat is misschien wel de eerste bedreiging... Dat die met een raket naar boven moet. En dat is nogal wat geweld. En een doorsnijcomputer, die valt eigenlijk... Is altijd de vraag... Overleeft die zo'n raketlancering? Dus het is het schudden van de raket? Het schudden is een gigantische ding. De G-krachten die erop zitten. De temperatuurverschillen die daar zijn. En in het verleden werden altijd alle computers die naar boven gingen... Die werden aan allerlei onderzoeken uitgevoerd. En dat duurde lang. Ze werden extra zwaar gemaakt om ze te beveiligen tegen z'n van alles. En dat duurde heel lang. En het gevolg was dat elke computer die naar boven ging... Die was oud en daarmee te langzaam. En kon eigenlijk niet gebruikt worden zoals we dat gewend zijn. Voorbeeldjes... De Marslander die vorig jaar op bij Mars kwam. Daar zit technologie in die in 1998... In de eerste iMac tevoorschijn kwam vanuit rekenoogpunt. Perseverend. Mogen we nog blij zijn dat er geen Windows 98 in is? Dat is niet de gegeven. Heel lang geleden was ik zelf betrokken bij de Hubble Telescoop. Daar was ik betrokken bij het upgraden van de computers die ze gebruikten... Voor het ontwikkelen van de software. Dat was het allerlaatste moment van de generatie van MIPSCO CPU's die daar gebruikt werden. Die waren eigenlijk al niet meer leverbaar. En pas drie of vier jaar daarna zou de Hubble gelanceerd worden. Daarbij zag je technologie van 15 jaar oud die in zo'n telescoop zat. En waarom was dat? Omdat ze zeiden als we het gaan veranderen is alle software die we gebruiken... ...is fieldtestcode. Want niemand weet of het werkt. En dat wil je niet als je zo'n heel groot stroom van software hebt. Dus het ontwikkelen van de software in combinatie met de veranderingen aan de CPU's... ...en dat soort zaken... ...maken dat er eigenlijk altijd oude spullen naar boven gaan. Jeetje, maar ook relatief bureaucratisch dan eigenlijk. Nou, als we het over bureaucratie hebben hebben we dadelijk nog wel wat voorbeeldjes. Ja, ja, ja. Maar het is wel echt lastig. Want eigenlijk alles wat er net omhoog gaat is dan dus jaren loopt het achter bij wat mensen in hun broekzak hebben zitten. Ja, maar als je nu denkt wat is de belangrijkste CPU technologie die in het ISF station wordt gebruikt? Wat denk je? De belangrijkste CPU? Ja. Pentium 4. Nou ja, in die richting. Ja, daarvoor nog. De 386 zelfs. Serieus? Wauw. Ja, serieus. Ja, en daar zijn de systemen mee gebouwd. En die kan je niet zomaar even allemaal opnieuw maken. Dus het ISS draait op de 386's? Voor een groot gedeelte wel ja. Sorry hoor, maar dat is echt... Dat speelde ik vroeger, kom je er nog een keer op volgens mij? Ja, maar wat je in de gaten moet houden... ...en dat is ook... ...ik heb ooit een sessie mogen meemaken waar Buzz Aldrin was. En de tweede man op de maan waarvan iedereen altijd zegt... ...hé, in dat scherm van Loes, Neil Armstrong... ...dat is de foto van Neil Armstrong. Maar daar zie je eens een mannetje staan. En dat was Buzz Aldrin. Dat is nog steeds zijn grootste frustratie dat iedereen zegt... ...dat is Neil. Ach, ja, ja. Maar... De jonge nummer twee natuurlijk. Ja, wat hij heel duidelijk zei... ...iedereen praat nu over dat de eerste Apollo's die naar de maan gingen... ...die hadden minder capaciteit dan wat ik in mijn broekzak heb zitten. Maar hij zei altijd... ...maar wij hadden veel meer interfaces naar buiten. Dus om zo'n space station aan te sturen... ...heb je computercapaciteit nodig... ...je hebt een klein beetje opslag nodig... ...want daar heeft hij niet zo heel veel... ...maar heel veel interfaces om overal tegenaan te kunnen praten. En dat is wat je telefoon mist... ...en waarom ze in space toch hele andere dingen gebruiken. Dus dat is wat je eigenlijk ziet. Dus het grote probleem was... ...de meeste dingen die je naar boven stuurt... ...wat we zeiden. Maar even tussendoor... ...want er worden daar ook gewoon foto's gemaakt... ...met een Canon 5D en een Canon 6D en zo... ...en een andere apparatuur... ...en dan nemen ook volgens mij mensen allemaal smartphones naar boven... ...naar het ISS. Ja, en er zitten ook workstations... ...maar dat zijn niet de cruciale dingen... ...dat als het mis gaat dat iedereen dood is. Maar het is wel zo dat ze... ...die doen het dus wel daarboven. Daar wil ik maar even zeggen... ...van al die mooie foto's die er worden gemaakt. Dus dat lijkt wel of we niet... ...als of je een smartphone op zich naar het ISS moet kunnen nemen... ...en ook weer mee terug dat hij het nog steeds doet. Nou, en ik denk dat dat precies was de vraag die NASA zei. NASA die zei... ...we hebben nou de afgelopen jaren hebben we gekeken... ...en aan ons was heel concreet de vraag... ...kunnen wij een standaard cod... ...common off the shelf server... ...kunnen we die naar het ISS sturen? Common off the shelf server. Dus als we dat kunnen doen... ...gaat dat lukken? Overleeft hij de lanceringen en dat soort dingen? Kunnen astronauten hem daar zo installeren... ...en houdt hij het twee jaar vol? Dat was de initiële vraag die aan ons was. En die vraag die werd in 2014 gesteld... ...en we zijn nu aan de tweede variant daarvan. Dus 2014 werd die vraag gesteld... ...en in augustus 2017... ...hebben we een systeem omhoog gebracht. En die heette de Spaceborne 1? Dat noemden wij de Spaceborne 1. En wat was de Spaceborne 1? Was een kast die past in racks... ...zoals ze in het ISS zijn. Die racks zijn ietsje breder... ...als standaard 19-inch racks... ...waardoor die iets anders gemonteerd moest worden. We kregen een beperking van zoveel... ...wat mag je gebruiken aan power. Dat mocht wel de Amerikaanse 110 volt zijn. Er mocht geen bewegende delen in zitten. Geen ventilator dus bijvoorbeeld? Ja, de allerbelangrijkste, geen disc. En die heeft te maken met regulation. Als je een bewegend deel erin hebt... ...een ventilator, dan wel een harde schijf. En vooral harde schijven zijn ze heel keen op. Die maken een moment... ...als ik maar een voldoende moment in het systeem stop... ...dan kan het ruimtestation gaan bewegen. Begin het te tollen. Een harde schijf weer. Wat je al niet aan moet denken. Geen cd-rons bij de boven. Dus een van de eerste dingen waar wij gekeken hebben... ...hoe kunnen we dat soort dingen voorkomen? Het was een poos terug ook een vraag van iemand... ...die zei, maar SSD's erin, dat is duur. Dat is niet zo groot. Doe er een paar harde schijven bij. Je hebt veel meer opslagruimte. En toen kwam het punt... ...maar daar moeten weer alle certificeringen voor gedaan worden. Dat is je administratie. De certificering van een harde schijf... ...voor je die naar ISS mag doen... ...was de verwachting dat die meer als drie jaar zou duren. Toen dachten we, laten we dat maar gaan. Want anders gaan we niet de doelstellingen hier zo halen. Maar het was dus serieus een onderzoeksvraag. Wat gebeurt er als wij een standaard... ...commercieel verkrijgbare server meesturen naar de ruimte? Juist ja. Echt wonderbaar. Dat was nog nooit eerder gedaan. Nee, dat was nog niet geprobeerd. Waar kwam die vraag vandaan? Wij doen heel veel met de NASA in hun supercomputeromgeving... ...om lanseringen te simuleren, om landingen te simuleren... ...het weer te simuleren en dat soort dingen. En de nog preciesere vraag was eigenlijk... ...kan je een klein stukje van die supercomputer die wij hebben... ...kan je die naar boven brengen? En dat was eigenlijk die supercomputer... ...die bestaat uit standaardcomponenten... ...plus een stukje management- en monitoringsoftware. Hoe ga je met zo'n soort omgeving om? Dat was eigenlijk de concrete vraag hoe ik daar dat soort dingen... En de hoop natuurlijk dat dat goed zou aflopen... ...en dat je dus met goedkopere hardware voortaan... ...in de ruimte aan de slag zou kunnen gaan. Niet eens zozeer de goedkopere vraag... ...maar de snelheid die daarin zit. En dat je daarmee de kracht omhoog kan brengen. Want waarom wilden ze dit? Dat je niet meer met die spullen uit 1998 hoeft te werken. Juist ja. Want als het lichter is dan kan je meer payload meenemen. Zitten ze niet al lang daar aan boord van ISS met laptop? Tijs heeft het net over Android-telefoons en zo... ...of iPhones weet ik niet. Of gewoon camera's of wat dan ook. Maar je kunt toch ook gewoon een laptop meenemen? Ja, dus wat ze gedaan hebben... ...zijn bunches van steeds een stuk of 15 laptops mee naar boven gegaan... ...en dan brengen ze regelmatig nieuwe mee... ...omdat daar de astronauten standaard spul mee doen. Maar dat zijn eigenlijk bewegende onderdelen... ...die de astronauten meenemen... ...die zij gebruiken, maar die niet in de cruciale sfeer zitten. En wat ze wilden... Nou ja, die gebruiken ze gewoon bij experimenten... ...om wat gegevens in te voeren en misschien berekeningen. Ja, ja. En dan nemen ze mee de meest krachtige... ...want dan kan je het langst ermee doen... ...en het kost veel meer geld om ze naar boven te brengen... ...en dat soort dingen. Dus voor jullie onderzoek ging het om spullen... ...die ook echt ingezet kunnen worden... ...in het hart van het ruimtestation zelf? Ja, want er zat een waarom-vraag bij natuurlijk... ...want ja, die onderzoekers bij ons die zaten... ...maar waarom zou je dat willen? Dan kunnen we kijken wat we kunnen doen... ...en welken we dan moeten uitzoeken. En er zaten eigenlijk vier belangrijke vragen... ...waarbij. En dat was het self-sufficient, Engelse termen... ...hoe kan je zelfstandig werken? En jij omschreef het mooi toe in ons voorgesprek... ...iederen heeft tegenwoordig computers bij zich... ...dus waarom in space niet? En de belangrijkste daarbij was... ...als we meer willen gaan doen met de maan... ...dan moet je meer daar zo ter plekke kunnen verwerken. Datzelfde als je naar Mars toe gaat... ...voor de komende tijd... ...dan moet je ook zelfstandig kunnen werken. Want als je nu naar de astronauten kijkt... ...die werken de hele dag... ...werken ze iedere keer een lijst af... ...met allemaal dingen die ze moeten controleren. En dat zou je eigenlijk niet willen... ...want als je naar Mars gaat... ...en ze zijn de hele dag daarmee bezig... ...dan zijn ze tijd aan het verbranden. En als ze naar Mars gaan... ...dan moeten ze meer aan hun eigen lichaam doen... ...ze moeten eigenlijk meer gaan sporten... ...om gezond te blijven... ...dus wil je dingen automatiseren. En dat hebben we vroeger op televisie al gezien... ...in Star Trek en dat soort dingen... ...en zeiden ze aan de computer... ...hier is een probleem... ...ga je werk doen... ...daar willen ze eigenlijk naartoe. Maar in de ISS zoals die nu is... ...zitten wel dingen... ...maar er waren geen sensoren... ...om te kijken hoe ik alles ga meten... ...en zo hebben ze ook niet na de hand nog ingebracht. Dus dat willen ze gaan doen. Self-sufficient, meten, monitoren wat er is... ...en dat de astronauten gaan reageren... ...als er iets aan hand is. Dat is één. Het tweede punt is dat ze willen kijken... ...hoe kan ik nou Earth... ...en Space Exploration en Observation... ...gaan optimaliseren. En jij zei net al... ...door de wolken kijken... ...op een planeet... ...om te kijken wat daaronder zit. Als je vanuit Space... ...wordt nu onderzoek gedaan... ...aan pookkappen veel. En wat wordt er gedaan? Er worden foto's gemaakt van die dingen... ...en als je een foto van de pookkappen... ...wil maken... ...dan wil je niet altijd infra-rood... ...en dat soort dingen... ...wil je af en toe ook gewoon normale foto's. En nu worden er de normale foto's gemaakt... ...die worden naar beneden gestuurd... ...maar dat is schaarse bandbreedte... ...en als je verder weg wordt... ...dan wordt de bandbreedte steeds schaarser. Dus nu sturen ze alles naar beneden... ...maar wat nou als je in Space... ...met die dure camera die je net zei... ...4K foto's bijvoorbeeld... ...als je die nou in Space kan kijken... ...en alle foto's waar wolken op zitten... ...die stuur ik niet naar beneden. Dat scheelt mij bandbreedte. En dan kan ik die bandbreedte gebruiken... ...voor wat anders. En dan moet je dus wel een computer hebben... ...die dus scant en het kijkt. Maar hoeveel is de bandbreedte eigenlijk... ...als je nu naar beneden stuurt? Nou, er zijn verschillende geluiden... ...zijn erover, maar wij krijgen 2 megabit. 2 megabit, ja, dat zie je. Dus dan moet je echt heel slim nadenken... ...over wat je wel en niet stuurt. Hoe ga ik het? Een mager ADSL'tje. Ja, thuis hebben we een stuk meer. We praten allemaal over dat de computers beter zijn... ...maar onze netwerk is nog 100 keer beter geworden. Want wij hebben nu intern bij ons... ...nogals videoconferences met India. Maar daar kan je het woord video van afhalen... ...want er is bijna niemand in India... ...die voldoende bandbreedte heeft... ...om zijn camera aan te zetten. Dus wij vinden dat heel normaal. Serieuze bandbreedte, maar op de grond... ...en in space is dat niet het geval. En nog een belangrijke... ...we hebben 2 megabit... ...maar er is ook 900 milliseconden latency... ...tussen de aarde en de ISS. 900 milliseconden? Bijna een volkseconden. En dat betekent 2 keer... ...want je moet hem horen... ...en dan krijg je weer de telefoongesprekken... ...zoals ze vroeger op televisiewaarde. Ze zitten om elkaar heen zitten lullen. James Webb staat trouwens al op 4,5 seconden. Ja, omdat hij ver bij de maat staat. En als je dus naar Mars gaat... ...waar een van de achtergronden is... ...waarom ze dit willen doen... ...dan praat je over 20 of 24 minuten latency. En dus heen en terug... ...voordat er wat aan de hand is. Als je dan een astronaut wil waarschuwen... ...dat er ergens een stofstorm aankomt... ...dat is een heiloze zaak natuurlijk. Dan moeten ze gewoon zelf weten. En daar hebben ze dus die computers voor nodig. Het derde ding heeft weer te maken met... ...de gezondheid van de astronauten. En die kan je op een paar manieren kijken. Er is een poosje terug... ...en we hebben gisteren een beroemde twin-studie gedaan... ...met Mark en Scott Tvelli. Oh ja. Waarbij er dus een astronaut was... ...en een andere die was op aarde. En daar gingen ze DNA vergelijken. Als jij DNA wil vergelijken en een sequence draaien... ...dan kunnen ze wel in space... ...want dat gebruiken ze nu voor een aantal dingen. Er zitten daar machines die dat kunnen. Maar de output gaan vergelijken... ...dat is nogal een dingetje. Als je dat eerst allemaal naar beneden stuurt... ...en dan verwerken weer bandbreedte... ...die je eigenlijk niet wil. Dus je zou dat graag in space een paar dingen willen bekijken... ...en alleen de cruciale pakketjes doorsturen... ...joh, kijk hier serieus naar. Dat is eentje. Maar twee... ...en dat is weer een waar ik zelf heel verbazen van was... ...wat ik eigenlijk een dacht van... ...ja, dat is niks. Stel je gaat naar de maan... ...of je stel je gaat naar Mars... ...dan zijn ze ook aan het kijken... ...kunnen we onderweg eten kweken? Of kunnen we iets meenemen? En dan heb je op een gegeven moment... ...een laagje op. Ga je dat eten als astronaut? Waar ze nu aan zitten te denken is... ...dat ze een image database meenemen... ...en kunnen zeggen dit soort dingen kunnen voorkomen... ...die vergelijkt dat in zich. Ja, dat is wel goed. Of dat ze in een sequencer... ...DNA-analyse doen met de sequencer... ...en zeggen oké, doe daar een check op... ...en dat dan de software zegt... ...dit kan. Of dit kan niet. Een taal van toepassingen... ...wel alles waar wij computers voor gebruiken... ...vandaag de dag... ...moet je in principe ook dan in de rem te kunnen. En de laatste... ...dan zijn we al aan de vierde... ...is eigenlijk dat ze nu ook 3D-printers hebben... ...in het space station. Dus als er bepaalde onderdelen iets mee aan de hand is... ...kunnen ze die opnieuw printen. Maar voordat ze die op cruciale punten inzetten... ...willen ze kwaliteitscontrole doen. Dus ze doen x-rays. Ze kunnen nog wat andere testen doen. Daar komen resultaten uit. Wat er nu gebeurt... ...is die gegevens gaan weer naar de aarde... ...en dan wordt er gezegd... ...ja, je kan het inzetten of niet. Maar als je dus compute power lokaal hebt... ...dan kan je dus lokaal bekijken... ...printen, bekijken en inzetten. En als je dus verder weg bent... ...of je zit in een maanvaste maanbasis... ...kan je dat soort dingen doen... ...of je bent bij Mars in de buurt... ...dan moet je dus op die manier... ...van zelfsufficient aan de gang gaan. Dus dat zijn zo'n paar voorbeelden. En er is nog één leuke die ik zelf ook altijd vind. Er wordt vanuit space... ...word er ook met satellieten steeds meer gekeken naar het weer. En bijvoorbeeld blikseminslag is belangrijk. Dan kan jij een satelliet hebben... ...of een meet instrument die kijkt naar blikseminslagen. En wat doe je daar dan mee? Als je onderzoek wilt doen... ...dan kan je de foto's die zijn belangrijk. Dan kan je zeggen... ...ga ik 24 uur per dag allemaal foto's opsturen. Maar zo veel bliksem is er niet. Dus eigenlijk wil je als je ziet dat er een bliksem is... ...dat je de foto's van 5 minuten ervoor tot 5 minuten daarna... ...die wil je opsturen en daar hebben onderzoekers daar wat aan. Wil je dat doen, moet je dus die stroom maken... ...en een korte scan doen, zit hier iets wat op een bliksem lijkt... ...ja, 5 minuten terug, nu even in de gaten houden... ...en daarna opsturen. En geen bliksem, vuilnisbak, vuilnisbak, vuilnisbak. Ja, precies. Op die manier kan je veel efficiënter werken, denk ik. We kunnen zo meteen nog even over die toepassingen praten. Maar eigenlijk even de basics. Ik hoor altijd dat straling zo'n probleem is. Als je een computer gewoon op een satelliet doet... ...en eigenlijk onbeschermd, om het zo te zeggen... ...dan wordt die langzaam gewoon gefried... ...kort warm gebakken door de straling. Is dat een uitdaging voor jullie? Ja, dat was altijd een heel belangrijk item. En daar zijn nog steeds heel veel vragen over... ...die wij krijgen van mensen die iets met space gedaan hebben ooit. Maar wat zien we nu, is dat de laptops die ze daar zo al een tijdje gebruiken... ...hebben daar eigenlijk niet veel last van. De systemen die wij daar hebben neergezet... ...hetgeen wat we zien is, er zijn meer single bit failures. Wat is een single bit failure? In je memory valt er ergens één bitje om. Eén bitje wordt nul over zo'n één. Misschien door straling wordt er gewoon... ...een klein deeltje weggeschoten door de spanning van iets niet meer klopt. En die gaat een keertje hier, en die gaat een keertje daar, en die gaat een keertje daar. Maar... Een neutrino die er tegenaan botst of zo? In de afgelopen 10, 20 jaar hebben we er al voor gezorgd... ...dat op aarde gebeurde dat ook eens in de zoveel tijd. Minder vaak als in space, maar eens in de zoveel tijd. Wat zag je dus? In de computertechnologie is het eigenlijk al normaal... ...dat we single bit recovery... ...dat zijn standaard algoritmes die in standaard computers zitten. Dus moet je je nou zorgen blijven maken over die dingen die in space... ...af en toe voorkomen en op aarde af en toe... ...maar het maakt niet zo gek veel uit voor de computer... ...of dat eens per dag gebeurt of eens per maand. Je moet het kunnen oplossen. Maar dat is eigenlijk iets heel belangrijks wat je zegt. Want je zegt eigenlijk... ...van dingen die we heel lang dachten over waarom computers niet naar boven konden... ...en waarom ze misschien ook heel erg getest moesten worden en gaat het wel goed... ...blijkt misschien niet zo'n groot probleem. Want we hebben eigenlijk fout oplossing. En als ik... ...want voordat ik jou ooit sprak... ...dacht ik ook dat dat het grote probleem was voor computers. Als dat niet zo blijkt, dan is het een beetje de sky the limit. Dan lijkt het eigenlijk allemaal soort van randproblemen te zijn... ...in plaats van eigenlijk een essentieel probleem dat het niet zou kunnen. Nou, de sky the limit, het probleem verschuift. Je hebt altijd een trechter ergens en nieuwe architecturen, nieuwe trechters. Dus wat we nu zien is van... ...een van de problemen in ASS is ruimte. Dus we mogen niet te veel ruimte innemen. Tweede probleem wat we hebben is we mogen niet te veel power gebruiken. Want vanaf de zonnepanelen komt zoveel. En af en toe is er wat aan de hand, heb je nog minder en dan moet je er dus uit kunnen. Je loopt gewoon tegen andere randvoerwaarden aan. Ja, je verschuift het probleem. Andere begrenzingen, ja. Maar een voorbeeldje. Een voorbeeldje. De laatste volledig afgeschermde CPU die er verkrijgbaar is... ...die goed gekeurd is door NASA en dat soort dingen... ...dat is een 2-core 386 systeem. Haha, knallen! Daar hebben ze meen ik 5 of 6 jaar over gedaan om die te maken. En om hem nu te kopen kost 200.000 euro voor één CPU. Met 2-cores langzaam snel. Totaal belachelijk. Al was het maar. Of het andere CPU. Je kunt eventuele problemen ondervangen door redundancy. Dus je hebt 2, 3, 4, 5 systemen naast elkaar en die laat je stemmen. Als er eentje getroffen wordt door een straal dan wordt die door de andere weg gestemd. Dus dit probleem is, zeker als je dit soort prijzen noemt... ...veel makkelijker te ondervangen door je systeem 3- of 5-voudig uit te voeren. Ja, dus er zijn nu een aantal methodes die je ziet. En één van de dingen die wij gedaan hebben... ...is in dit project hebben we eigenlijk geen hardware hardening gedaan... ...maar we hebben software hardening gedaan. En één van de dingen vanuit software hardening is dat we... ...Spaceborn 1 van ons was een enkelvoudig systeem om te kijken wat er gebeurt. Komt het er nog neer dat je elke berekening gewoon 2, 3, 4 keer doet? Nee, eigenlijk nog niet eens zo spectaculair. Er zitten gewoon... Hij kijkt wat dingen zelf. De hardware die vangt single bit errors op. Meer bit errors geeft hij op een gegeven moment een melding. Maar die hebben we eigenlijk nog niet gezien in de CPU en in het memory. Wat we wel gezien hebben is dat er in de SSD disken dat daar problemen in zitten. En die kunnen we nog niet helemaal tackleen. We hebben 20 disken met de eerste meegestuurd en van de 20 gingen er 9 kapot. Oké, van de 20 gingen er 9 kapot. Dat is een serieus aandacht. Dat is echt veel hoor. Ik bedoel, als je een harde schrijfkelt, dan gaat bijna elke kapot. Hoe kapot dan? Wat is er dan mis? Dat is het vervelende. Door de corona zijn die systemen en die disken teruggekomen. We hebben aan de manufacturers van de chips en dat soort dingen gevraagd... ...willen jullie dit onderzoeken? En het antwoord was ja, dat willen we wel, maar we hebben nu even een ander dingetje. Ik weet niet of jullie een klein beetje gevolgd hebben. Chipdecort. Chipdecorten en de mensen die dat onderzoek moeten doen zitten tot zover nog even in het werk. En we hebben dus de spullen wel liggen. We hebben ze teruggekregen uit het ISS, maar we hebben nog niet dat onderzoek gedaan. Frustreert de mensen die er mee bezig zijn. Frustreert het dat. Want we hadden heel graag voor de Spaceborne 2... ...hadden we willen weten wat er aan de hand is en wat we met Spaceborne 2 eigenlijk wilden. De opvolger, die is dus vorig jaar. Ja, dus als je kijkt in augustus 2017 is de eerste naar boven gegaan. Die is in juni 2019 teruggekomen. Met dus negen kapotte SSD's. Daarvan wil ik even zeggen, dan is het dus niet de sky the limit. Want dan ligt er dus inderdaad heel dadelijk een onderzoeksvraag van, hey wat is daar aan de hand? Ja, ja. Maar wij positioneren het ook als een research project... ...om te bekijken met elkaar wat er aan de hand is. Maar toen die net een paar dagen boven was, toen hebben we de eerste testen gedaan... ...daarna draaide we één tereflop benchmarks en zo en dan konden we zeggen... ...het is super computer in space. Dat was toch leuk, de marketing wil ook wat. Marketing wil ook wat. Maar dus die kwam terug en toen die eerste één tereflop gedraaid had... ...toen kwam Nazer bij ons en zei, dit ziet er hoopvol uit. Wij willen dat jullie een tweede maken. Je krijgt twee keer zo veel space in het fysieke ruimte. Je mag twee keer zo veel power gebruiken en twee keer zo veel koeling mag je gebruiken. En we willen dat die ook drie tot vier jaar meegaat deze keer. Dat was echt de design goal. Dus voor dat nieuwe systeem, dat noemen we Spaceborne 2... ...hebben we twee blokken gemaakt die elkaars kopie zijn. En in één zo'n blok zit een standaard server. In onze termen een DL360, die kan iedereen kopen ProLiant. En een edge-line systeem erbij. En dat edge-line systeem die is juist geoptimaliseerd voor het verwerken van plaatjes... ...en daar zit dus een GPU zit erin. Dus een GPU is nu ook omhoog? Ja, er zit een Tesla 4-kaart in. Kan je ook bitcoins minen in de... Nou, dat zou ik niet doen. Dat is er net een beetje weinig voor. Op die zonnepanelen. Dan lopt je wel tegen de powerbeperking aan. Even een verzoekje bij NASA, kunnen we misschien crypto minen daar? Ik denk dat er nu een paar mensen trouwens heel... Crypto minen in space? Heb je alle ruimte die je nodig hebt? Je hoeft alleen maar zonnepanelen omhoog te sturen? Dan moet je inderdaad wel je eigen energievoorziening even regelen. Nou, er schijnt nog een dingetje te zijn. Want ik hoor aan alle kanten dat je de warmteafgiften niet zo goed kan doen in space. Dus het is heel koud. Maar je kan niet zo goed koelen. En wij, onze systemen, die zitten nu op de closed loop van het space station. Dus daar is de warmte die daar binnenkomt... ...wordt door de mensen en alle apparatuur warm gemaakt. En met moeite wordt hij weer koel gemaakt. En daar mogen we dus een bepaalde hoeveelheid warmte instoppen... ...als koeling van het systeem. Want er is niks anders. En dat is met een vloeistof dan? Ja, we noemen het water. Maar dat is een vloeistof binnen. En daar hebben wij niks mee. We hebben een radiatertje en daar mogen we op aansluiten. Wie mocht? Je mocht het enige radiatertje aansluiten? Ja, dat radiatertje van ons mocht aangesloten worden met maximaal zoveel. En maximaal zoveel mag de temperatuur omhoog gaan door de computer. Met wie hebben jullie contact eigenlijk? Wie bellen jullie als je iets moet aansluiten op het ISS? Welke letterlijke instelling is dat? Ja, mag ik zeggen? Ik heb geen idee. Ja, dat kan. Absoluut. Van wie bel je dus? Wij zitten met een... Dit is een project waar een aantal mensen van ons betrokken zijn. En die zitten al jaren bij de NASA om van alles en nog wat te doen. Shout out naar jouw team dan bij deze. Ik ben zelf ooit als toerist op Cape Canaveral geweest. En ik ben in Houston geweest, maar dat was als toerist. Ik heb de informatie gekregen als CTO. Waardoor ik wat meer informatie is geschreven. Waardoor ik de verhalen kan houden. Maar we hebben dus een team die 100 procent van de tijd bij de NASA zit. En die zijn bezig met payloads. Hoe doen we dit? Hoe doen we dat? De supercomputers in de lucht houden. Hoe kijken we hier naar? En het hele idee hiervan is ook door iemand van ons gestart. Want die is ooit een discussie gestart bij NASA. En die zei, zullen wij eens een keer niet meer ouwe meuk naar boven sturen. Maar zullen wij computers naar boven sturen waarvan we zeker weten dat ze kapot gaan? Iedereen bij de NASA. Wat doe jij nou? Want daar kwam nog een zin achteraan natuurlijk. Je moet ervoor zorgen dat je het kan opvangen. En hoe kan je dat opvangen? Nou, dus door op een andere manier met fouten om te gaan. Maar wat is er dan van die fouten? Als je computers vandaag de dag in je datacenter kijkt, dan zeggen we vaak, we zetten een hoop computers neer. Daar zitten allemaal sensoren in die bepaalde dingen vinden. Dan sturen ze naar een management station. En dat management station kijkt voor die duizend servers in de datacenter, wat is er aan de hand? Als je er maar twee in space hebt staan, dan wil je er niet nog een management station bij sturen. Want dat is overbodige ballast, te zwaar gebruikt stroom wat je niet wil, is niet effectief. Dus wat hebben we gedaan eigenlijk? We hebben een model gebruikt voor het fouten opzoren, sporen. Normaal gesproken zijn we meer of meer predictief dan wel proactief management. En dan wil je kijken wat is de oorzaak. En de oorzaak wil je opvangen zodat het niet nog een keer gebeurt. We zijn nu voor dit, werken we in consequentieve management. En dat is veel meer kijken, er gebeurt iets, wat is de consequentie van wat hier gebeurt? En wat er nu gedaan wordt, er is een hele grote state-tabel wordt erbij gehouden. Wat is de status van het systeem? En in al die veldjes van de status wordt er gekeken, oké, wat is de impact hiervan? Hoeveel ellende kan ik daarvan hebben? Moet ik er nu iets aan doen? Of is het een warning, maar verder niet interessant? En zo zitten er zeven sters erin, zeven treën, om te kijken wat moet ik gaan doen. Bijvoorbeeld, alles is redundant uitgevoerd natuurlijk, redundant power supplies. Er gaat één power supply kapot, moet ik meteen iets doen of niet? Nee, dat hoeft niet. Er gaan er twee kapot, oké, dan kan ik er veel over naar de andere box doen. Is het wel leuk om die eerste weer te repareren? Dat lijkt me ook relatief specifiek voor het ISS. Terwijl, ik zit even verder te denken voorbij het ISS, want jullie hebben nu een soort test om te kijken hoe de computers in de ruimte. Er hangen natuurlijk overal satellieten, die hebben ook bepaalde vormen van computers in zich. Maar als je kijkt naar bepaalde toepassingen, hebben we het al gehad over volti, eigenlijk een soort voorselectie van de data. Maar eigenlijk kan je dus computers inzetten voor alles waar we computers voor inzetten. Zou je alles kunnen gaan doen? Je vertelde in ons voorgesprek een heel interessante case over hoe je eigenlijk... Moet jij maar even goed uitleggen wat je ermee bedoelde. Tegenwoordig gaan satellieten omhoog en dan zit je heel vaak vast aan het OS van dat satellietsysteem. De interfaces die bedacht zijn ervoor, de bedrijven die eraan vastzitten. Maar eigenlijk, wij zijn ook constant met z'n allen computers aan het installeren en herinstalleren, aan het updaten. Meer dan ons lief is. Je had het over een soort satelliet als een service. Zou je daarover kunnen vertellen? Wat je daar zo gaat zien, in de Spaceborne computers, hebben we er ook voor gezorgd dat we die computers eigenlijk niet standaard gebruiken met VM-ware, VM-etjes en dat soort dingen. Maar we maken gebruik van containers. Containers is niet spectaculair. Dat is gewoon een nieuwe manier van software development. Even voor mensen die daar niet in zitten? Ja, dat wou ik doen. Wat je dan doet is, een virtual machine is eigenlijk, in software speel je de hardware naar met een operating systeem en van alles en nog wat. Dat kost veel resources. Met containers maak je eigenlijk een container en daar zit je applicatie in. Plus alles wat die applicatie nodig heeft om te draaien. En meer niet? En meer niet, maar nog belangrijker, alles wat die nodig heeft. Dus als ik jou een software container geef voor mijn applicatie, dan kan jij hem draaien. Ik zie geen Apple hier, maar ik zie je Apple. Ik kan die op je Apple draaien. En hij kan op een computer bij mij in het datacenter draaien, en een computer bij Herbert in het datacenter. Maar ook op een computer in I6. Omdat alles wat er nodig is voor die software zit in die container. In een soort beveiligde omgeving ook? Daar zijn de discussies een beetje over gaande. Is containers nou al heel veilig of nog niet? Dat is tegenwoordig veilig genoeg, want eigenlijk al het nieuwe software ontwikkeling wordt met containers gedaan. En dat is ook nog verder aan het gaan. Maar omdat je dat met een containertje kan doen, kan ik zeggen, ik wil een container uploaden naar I6. Dat is niet zo heel veel, want dat is een klein stukje software. Vervolgens kan die daar draaien. Als je dat nou doortrekt in je gedachte, dan zou je dus in een satelliet ook een computer kunnen zetten. Die modern is, niet met technologie van 20 jaar geleden. Maar met de hedendaagse Intel CPU's bijvoorbeeld, of de AMD's. Of de M1 van Apple. Dat is iets in mij. Dan zou je daar een computer kunnen hebben waar je een containertje in kan draaien. En dan kan je dat doen. En je zei net al van de James Webb die naar boven is gegaan. En nu krijg je nog de beelden van de spiegels los van elkaar. De discussie die hier in deze discussie was op een gegeven moment. De Hubble die had op een gegeven moment was er ook iets mis. En toen hebben ze die Hubble opgehaald. Volgens mij was toen nog het... Hoe noemen we het? De Space Shuttle. Die is toen binnengehaald. Toen hebben ze hem gerepareerd en weer teruggestuurd. Als we daar in al deze technologie hadden kunnen gebruiken. En dat is geen technologie van ons. Dat is gewoon wat de wereld gebruikt vandaag de dag. Dan had je nieuwe software kunnen oploaden. En zeggen, de fout die nu hier in zit, die kunnen we in de software oplossen. En vervolgens weer beelden naar beneden sturen zonder dat je het moest oplossen. Dus het opent een wereld van dingen. En de tweede... Je zou dus ook je eigen OS kunnen uploaden. Dus als je een goede partner bent. Kan je dus eigenlijk de satelliet gebruiken vanuit je eigen interfaces. Vanuit je eigen programma's. Terwijl misschien een andere partij totaal andere programma's gebruikt met dezelfde satelliet. Terwijl ze leven op allebei dezelfde. Je zou zelfs even, als het gewoon swappable is. Of gewoon even flashable is om het samen te zeggen. Gewoon een ander OS erop kunnen zetten. Want nu is het een maand in dienst van MIT. Of zo, ik noem het iets. Universiteit. En dan neemt de NAZEM erover met hun software. En zo zou je dus eigenlijk de hele tijd heel makkelijk software-updates of OS-updates kunnen geven aan een satelliet. Dat is geld op partijen. Ja, dat noem je een OS-update. Maar dat OS is niet belangrijk. Het is belangrijk welke applicatie erin draait. Of apps kan je dan eigenlijk gewoon erheen sturen. Maar een app is eigenlijk een voorbeeld van een container. Want in de app zit ook wat jij nodig hebt om te draaien. En als je het wil vergelijken kan je zeggen een app is een container of een container is een app. Dus, als ik het goed begrijp. Eigenlijk als computers het goed doen in de toekomst in de ruimte. Dan begin je dus apps te krijgen voor satellieten. Niet op dezelfde manier als dat je elke leek een app kan gaan schrijven. Maar wel dat eigen instellingen dus hun eigen manieren hebben. In plaats dat ze afhankelijk zijn van eigenlijk de software die al op de Hubble ooit is geschreven is. Of op James Webb geschreven is. Ja, want dan, als je dat doortrekt. Dan ga je zeggen oké er zit een meten instrument. Dit is de API om het meten instrument te kunnen benaderen. Dat draait standaard op dat ding. En dan zeg ik met mijn software. Wil ik vanuit de API deze gegevens hebben. Die ga ik zo verwerken. Vervolgens kan ik zien. Hé, er is iets aan de hand. Of ik stuur iets terug naar aarde. Daar zien ze iets. En dan zeggen ze. Hé, we gaan het nog een keer proberen met andere instellingen. En daardoor krijg je dus de doorlooptijd. Die wordt heel anders. En als je dat weer terugbrengt naar ISS. ISS zit heel veel meten instrumenten. Van alles en nog wat. Als ze daar dingen geconstateerd hebben. Dan kunnen ze kijken. Oké, op aarde zien ze wat is er aan de hand. Ik wil andere instellingen. Andere, weet ik veel wat allemaal. Andere software erbij. Misschien een andere module anders inzetten. Nu moet je wachten totdat er weer een systeem naar boven toe gaat. Kan je eventueel wat anders meegeven. En dadelijk kan je dat allemaal in software oplossen. Dus dat kunnen voor ISS met simpele dingen. Kan dat een doorlooptijd schelen van maanden. Maar misschien ook wel doorlooptijd van jaren. Dat je iets sneller te weten komt. We moeten denk ik geledelijk naar een afronding. Mag jij nog één laatste daarin noemen? Zeker, wacht even. Ik heb nog een paar vragen. Ik heb nog een nieuwtje. Herbert, heb jij nog een... Ik heb nog één onderwerp dat ik zou kunnen bespreken. Maar dat kan ik ook vooruit schrijven. Nee, nee, nee. We zijn een uur bezig voor geleden. Oh, vandaar? Nou, ik wil ook zeker niet ons luisteraar te lang op ons laten wachten. Maar er zijn een paar zaken. Ik wil die gel even aftikken. Quantum computing in de ruimte. Zit dat er al aan te komen? Nou ja, misschien sneller als dat het op aarde komt. Want we zaten net te kijken naar jouw James Webb. Die was nu op 200 graden onder nul. En quantum computing heeft iets vrij kouds nodig. Maar het grote probleem van quantum computing is... Een quantum computer op zich is niet een computer die alles kan. Dus quantum computing moet je zien als een accelerator naast een gewone computer. Dus in dat kader wat wij hebben, een standaard systeem plus een edge line met GPU's erin. Zo zou je misschien iets met quantum kunnen. Alleen quantum ga je nog niet in zo'n pakketje krijgen. In een 1 uur hoog pakketje. Dan nog kunnen... Eigenlijk lijkt er dus nog wel die grote vragen te liggen van het research team. Ben jullie van waarom hingen die 9 SSD's nou ook precies kapot? Want anders zou de weg vrij liggen, denk ik, om gewoon reguliere onderdelen... ...aan Mars naar boven te sturen. Waarom gebeurt dat dan eigenlijk niet? Omdat NASA niet zo heel erg snel is. En dat we ook een paar dingetjes even wat verder willen proberen. SpaceX doen dat ook natuurlijk gewoon met hun nieuwe satellieten. Die nemen voor lief dat ze gewoon minder lang meegaan. Dus het is meer een soort wegwerpsatelliet worden dan. Maar als je naar Mars toe gaat en je wil weer terug met de mensen... ...dan zou het toch wel leuk zijn als die heel lang tot dat ze weer terug zijn. Dus dat moet onderzocht blijven worden? Ja, dus daarom is het een research project om te kijken wat er over tijd gebeurt. En een van de dingen wat we geleerd hebben in Spaceborne 1... ...wille we nu in Spaceborne 2 met die start... ...we wilden eigenlijk alle typen disken die er nu zijn meegeven... ...om te kijken wat daar gebeurt. En dat kon niet vanwege componenten tekorten. Wat we nu wel aan het doen zijn is... ...software rate, hardware rate, de mirroring en dat soort dingen naast elkaar zitten... ...om te kijken wat het beste overleeft. Waar krijg je de minste storingen van? Ja, zeker. En die is vorig jaar februari omhoog gegaan, Spaceborne 2. Wanneer komt die dan weer naar beneden voor onderzoek? Het plan is drie jaar. En de vorige zou terugkomen volgens mij met de vlucht waar André Kuip erin terugkwam... ...dat die mee zullen komen. Maar dat werd uitgesteld, uitgesteld, uitgesteld... ...en toen hebben ze hem ergens tussendoor met een transportding meegenomen. Er ligt wel een plan, maar gaat het anders worden? Waarschijnlijk wel. Wil je nog één punt maken? Je wilde net nog een punt maken, dan mag het. Dan wordt het je laatste punt. Nee, dat is het laatste punt. Als je mij laat praten, ik blijf praten. Maar je had het er net over van, kan ik mijn eigen apps in dat ding laden? En we hebben met de Spaceborne systeem... ...zeggen we, het is voor de research community op de wereld. En ons ideale beeld is dat het, als dat ding terugkomt... ...dat er 10.000 testen gedaan zijn door researchers. En daarom hebben we... ...het systeem staat open. Als je naar onze website gaat, dan kan je daarvoor... ...of je kan een mail sturen naar spaceborne.het.hp.com... ...of hp.com slash info slash spaceborne. Daar staan pointers dat jij kan zeggen... ...ik ben een researcher, die werk daar en daar. Ik heb een idee, dat en dat. Het levert voor mij dit op, voor mijn organisatie dat. Voor de NASA dat. En dan moet ik even de goede volgorde aanhouden. Voor de research community en voor space in het algemeen. En als je op die vijf argumenten iets meegeeft... ...dan worden die vijf argumenten gebruikt... ...om te kijken of jouw ding interessant is. En de NASA zelf staat als vierde. De space community als vijfde. En jij en je eigen organisatie, die staan eigenlijk hoger. En wij als HPE komen daar helemaal niet in voor. Dus als je een onderzoeksvoorstel hebt... ...en je hoort dit en je hebt een onderzoeksvoorstel... ...dan weet je het vinden. Dank je wel, Clemens. Wat dat betreft, mijn nieuwtje was zo klein... ...ik wilde gewoon heel even vooruitkijken naar de SpaceX-test. Ik zag een paar enorme grote ballen aan die toren hangen. Heb je dat gezien? Dat was gewoon een grappig beeld. Dus ik dacht, dan sluit ik daarmee af. Dus over ongeveer een dikke maand... ...moeten daar de tests weer helemaal vol gaan beginnen. Dus SpaceX wil hun Starship gaan laten vliegen. Die moet dit jaar toch echt wel in een baan om de aarde komen. Op dit moment begint Elon Musk zelfs te tweeten... ...van de maanden, we komen eraan ongeveer. Hij moet alleen nog vliegen. Als dus de booster onder Starship terugkomt... ...wordt hij opgevangen door van die hele gekke... ...de chopsticks worden ze genoemd, maar eigenlijk door twee grijparmen. En dat hele systeem begint te werken. Dat kan ik je horen, het lijkt zo uit een soort van... ...die film Contact van onder andere Carl Sagan weggelopen. Gewoon zo'n enorme soort installatie. En ze hebben even getest of hij dus een Starship kon tillen. Er stonden een soort enorme zakken eraan hangen. Dus het leek als het ding al een enorme ballen had gekregen. Die lagen daar onderaan. En ze hebben hem getest en hij doet het dus. Dus je zag hoe die chopsticks daadwerkelijk die kracht aan konden. En ook uit kunnen klappen, weer terug kunnen opvangen. En op dat moment komt er dan, hoe noem je dat ding? Een soort interface arm, om het zo te zeggen... ...waar hij weer aan bijgetankt moet worden... ...de elektronica aan vast komt. Een soort service arm heet hij volgens mij. Die doet het ook al. En er zijn ook al een paar static fires daar geweest. Dus je ziet op de grond, die basis begint echt vorm te krijgen. Alleen nu je doet het nog wel... Ze zitten te wachten op, daar heb ik het kort over gehad, een maand geleden ongeveer. Er is zoveel positief commentaar binnengekomen op de test daar bij de FEE. Dat ze de eerste al die reacties door moeten voordat ze een vergunning kunnen afgeven. Dus het duurt nog tot 1 maart ongeveer voordat ze kunnen kijken naar de vergunning. Dus het zou wel zomaar half maart kunnen worden voordat we de eerste echte starships zien vliegen. Maar de gebeurtenheid is van alles. Dat is niet zo heel ver. Nee, niet meer. Nou ja, de wedstrijd in het verleden, volgens mij heb ik dat nog weleens hier gepappigheid... ...worden weleens afgelopen oktober of november genoemd. Het zijn allemaal grondtesten. Waarschijnlijk de eerste booster die vliegt, die gaat ook in zee. Die ligt een beetje aan hoe ver ze zijn natuurlijk, want het verandert ook de hele tijd. Dus misschien zijn ze dan al wel zo van, misschien dat hij al weer terug kan vliegen. Maar hij staat hem eerst in zee storten en dan voordat hij terugkomt. Een baan op de aarde is het eerste doel en het teruglanden aan die chopsticks is niet direct de eerste missie. Ik denk dat het eerst zal zijn baan op de aarde, dan hem laten landen aan de chopsticks. En dan ben ik benieuwd welke gekke ideeën Ilemaast komt. Daarna kan hij gewoon doen wat hij wil eigenlijk. Als hij het maar in hem opkomt. We gaan nog heel veel vuurwerk zien voor het zoveren. Ik ga het zeggen. Heel goed. Dus Clement, Esser, ik wil je even hartelijk bedanken voor het komen naar de studio en het vertellen over jullie projecten. Hartstikke leuk om het over een andere invalshoek te hebben. We hebben natuurlijk altijd over letterlijke raamte dingen. Het is heel vet om er even één onderwerp uit te lichten. Ik hoop dat die ontwikkeling snel gaat. Want hoe meer computerkracht daarboven, hoe meer wij hier beneden met die satelliet kunnen doen. Dus heel goed. Herbert, heb jij nog zelf van de laatste woorden? Zit er bijvoorbeeld? Dat ik het onderwerp over bloedarmoede in de ruimte de volgende keer vertel. Blijkbaar is dat een soort volksziekte onder astronauten. Niet dat ik daar nou tot vandaag heel veel over heb gehoord. Maar er is nu wel onderzoek over verschenen. En het blijkt vrij algemeen voort te komen. Maar goed, de details daarover houden jullie te goed. En dan nodigen we medicus uit? Dat is helemaal niet nodig. Er is een peper over verschenen. Oké, heel goed. Maar ik ben zo leek als het aankomt op medicusonderwerp. Niet normaal. Volg ons op Space Cowboys Pod op Twitter. Heel goed. En daar zie je ook alle hosts op die account. En alle onze afleveringen. En die vind je ook op Spotify of in jouw favoriete app. Maar als je deze gevonden hebt, dan ben je al heel net gekomen. Of bnr.nl kan je inderdaad ook gewoon. En het podcast. Enzovoort, enzovoort. Dank jullie allemaal. Tot ziens.