Waarin de Webbtelescoop zich een stuk verder ontvouwt

Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 86. Welkom Thijs. Hey, welkom Herbert. En welkom Arno. Goedemiddag. Gelukkig nieuwjaar. Toevallig, gelukkig nieuwjaar. Aan iedereen. Mooi 2022. En het is stom toeval, maar we zitten hier in dezelfde samenstelling als twee weken geleden. Ja, dat klopt ja. Gewoon elke keer wordt er gerusteld. En dan komt er iets uit. En dit keer zijn wij drie. Hoe groot is die kans? Gaan we uitrekenen. Maar nu nog even niet. Thijs, wat is jouw mooiste onderwerp vandaag? Ik ben aan de buis gekluisterd rondom het James Webb-telescoop. Dus ik neem even mee. Volgens mij de vorige keer dat we elkaar spraken, toen stond hij op het punt van lanceren. Dus we hebben er nog helemaal niet over gehad. Terwijl hij al in de lucht hangt. So far so good. Ja, gelukkig. En verder zijn we ook niet echt toegekomen aan het vooruitblikken naar de rest van 2022. Dus dat ga ik ook nog een beetje doen. Heel goed. Maar nou. Ik wil graag het hele leven hebben over de nieuwe call for missions die vanuit ESA IJs uitkwam. Europese ruimteorganisatie. Dat zijn twee calls voor een kleine missie. F-klassen van ongeveer 150 miljoen euro. En een M-klassen missie. Medium class, ongeveer 600 miljoen euro. En daar kunnen wetenschappers nu allerlei voorstellen voor optie. Dus daar moeten we het hele leven over hebben. Leuk. En jij? Ik wil het met jullie hebben over een nieuwe fabriek voor satellieten in Berktoll en Roderijs. Oh. En ik wil het ook hebben over een enquête die is gehouden met als vraag. Stel dat je gratis naar de maan kon, zou je dat doen? En daar komen interessante dingen uit. Dus daar vertel ik jullie zo over. Ik zal daar een antwoord op geven dan. Nee, dat wil ik van jullie wel horen, maar niet nu. Eigenlijk wil ik beginnen met waar we vooraf gande aan deze opname het nog net even over hadden. Arno, jij gaat een alternatieve invulling van feestdagen verzinnen. Wil je daarover hebben? Ja, dat is schap. Ja, ik vond het wel leuk om te horen hoe je dat in gedachten had. Het idee is erachter van, ik ben niet zo van de feestdagen die standaard gepland zijn. Dat is niet helemaal mijn ding. Kerst en paas en zo. Ja, kerstdagen en paas, dat is niet... Maar wat mij heel erg intrigeert is gewoon terug te gaan voor de tijd. We praten over 3-4000 jaar. Gewoon de oude Pegen feestdagen. Heidense feestdagen. Ze heeft zelfs nog een negatieve connotatie in, het slaat nergens op. Nee, precies. Het is ongezellig gekaafd door de relijks. De midzomernacht zoals in Zweden, uitdrukkelijk gevierd wordt. Een klein beetje gaan kijken. Maar dat is werk in uitvoeringen, kan ik alleen maar zeggen. Ja, maar ik vind het wel interessant. In onze achterhoek hebben we midwinterhoornblazen. Oh ja, dat bestaat er nog. Maar ja, ook wel op andere plekken in Nederland trouwens. Ik heb er in het verleden ook wel over nagedacht en ik ben er helemaal voor Arno. Sowieso gewoon, we hebben heel veel feestdagen die allemaal vasthangen op dit moment aan religie, aan het christendom. Terwijl als je dan terugkijkt in de tijd, dan is het ja, dat zijn allemaal gebruiken die komen inderdaad uit dingen die hier al waren, voordat het werd gecaapt. Ja, het is heel apart, maar ook jij en ik hebben wel een bos en daar kan je dan heel makkelijk aan zien. Bij bos-eigenaren hebben we het ook. Bij bos-eigenaren hebben we het ook. Maar ik let voor en na de uitzondering heel vaak over het WNW van bossen. Niet voor dit programma. Niet voor dit programma. Maar het leuke is dus dat je, als je in zo'n bos rondloopt, wat is nou precies dat er nu groen is, dat is alle dingen die bij kerst horen. Dus de sparen en de hulst met de rode besjes en dan een man. Dat is allemaal geen toeval. Nee. Ik mis Arno, moedig je van harte aan, ik mis eigenlijk welke feestdagen kunnen we dan vieren. Want het is best ingewikkeld met hoe de aarde om de zon draait. En dan moet je ook nog noordelijk en zuidelijk af rond uit elkaar houden. Heb je een tipje van de sluier? Heb je al één dag waarvan je denkt die zouden we eens kunnen meer moeten vieren? Ja, midzomernacht vind ik een hele leuke. Ik vind sowieso de zomer moet wat uitbundiger gevierd worden. Ja, er is niks hè. We stoppen ergens na Pinkster, daar stoppen we. Juist de zomer is het ideale tijd om een leuk feestje te vieren. Die komt er zeker in, dat is er één. Karnaval gaat naar de verzomers tegenwoordig. Ja, ook. En er moet nog ergens wat in de winter plaatsvinden, maar nou meer in januari. Meer in januari? Ja. De meest depressieve dag, weet je wel? Zo in januari. Ja, maar die is een beetje op tevrolijken. Ja, precies. Zoals ik al zei, werk in uitvoering. Kom er nog op tevrolijken. Ja, heel graag. Interessant. Mooi zo. Goed, tijd voor jouw eerste onderwerp. Ja, nou James Webb, laten we maar even over James Webb hebben. Het gaat inderdaad goed. Continuing story. Ik pak even, ja zeker. Hij is nog niet bij zijn eindbestemming. Wel een heel end opstreken hè. 66,16717273 procent. Ja, dus hij is op 66 procent, bijna precies op 2 derde. Terwijl we dit opnemen. Heel leuke site van NASA. Als je even googelt naar Where is Webb, dan vind je alles. Ook heel gaaf op YouTube hebben mensen daar meteen weer een soort live kanaal van gemaakt. Zodat je altijd als daar op een tv-scherm er ook bij kan hebben. Met mooie animaties van hoe de James Webb telescoop zich stap voor stap ontvoudt. Kijken we opnieuw. Want dat proces is nu, terwijl hij onderweg is naar zijn definitieve plek. Wordt dat zonnenscherm uitgevouwen? Ik geloof dat er 5,5 lagen bestaat. Ja, en het is klaar. Het is klaar. Dat is een beetje de laatste nieuws van gisteren. Maar geluk met zijn 300 single points of failure. Nee, we zijn op een paar honderd points of failure verder. Maar nu moet nog de spiegel, de telescoop zelf, moet nog en moeilijk uitgeklapt worden. Ja, het belangrijkste wat nu plaatsvind, terwijl we dit opnemen, is de M2. Dus dat is de tweede spiegel. Die moeten op zutre van de hoofdspiegel goed geplaatst worden. Dus daar zijn ze nu weer bezig om die uit te vouwen. Een belangrijke stap. Als er misschien zo'n tijd nog iets nieuws over naar buiten komt, dan vertel ik het. En dan moet hij nog de spiegel zelf, dus zijn oortjes, moet hij nog terugklappen. En dan is de spiegel compleet. Dan is hij er volgens mij helemaal. Nee, er zijn nog een aantal stappen in het mechanisme aan de achterkant die nog plaats moeten vinden, geloof ik. Maar wat dat precies is... Een paar kleine stapjes, ik kan even naar kijken. Maar uiteindelijk... En dan is hij eigenlijk aan het afkoelen. Dat is dan alles wat er gebeurt. Op dit moment kan je al zien, dus aan de koude kant is hij ongeveer bijna min 200 Celsius. En aan de hete kant 12 Celsius. En trouwens ook, ik zie meerdere aan. Je hebt een A, B, C en D. Je hebt twee sensoren. Eentjes 12 en 53 graden aan de hete kant. En aan de koude kant min 200 en min 150 Celsius. Dus dat is koud en dat is heet. En dan is hij dus constant... Ja, sinds de vorige uitzending kreeg ik zelfs nog een e-mail over. Dat we een beetje steggelen over waar is L2 nou? Waar is de maan? Aan de opzicht van alles. Nou, heel veel geleerd de afgelopen twee weken. Deze mailer kwam erna ook achter dat we verderop in de uitzending nog een keer op terugkwamen om het allemaal even nog een keer goed uit de doeken te doen. Hij hangt dus veel verder dan de baan van de maan. En hij hangt dus constant met zijn zonnescherm naar de zon toe. Waardoor hij dus met zijn koude kant fotootjes kan nemen. En dan heb je weer een hele nieuwe letterlijke lading. Ja, precies. Verder zijn er allemaal kleine nieuwtjes over te melden. Bijvoorbeeld dat de lancering zo goed is gegaan. Hebben jullie de lancering live gekeken? Ja, tuurlijk. Eerste kerstdag? Nee? Ja. Hij verdween meteen in de wolken. Daar ging hij. En toen wel een heel vet shot van de second stage. Dat je zag dat hij losgekoppeld werd. En nog net zijn zonnescherm meteen zag uitklappen. Vanaf dat moment bijna als een babytje in een wieg. Dat is nog wel een dingetje geweest. Want dat zonnepaneel klapte eerder uit volgens de timeline dan verwacht. Maar niet bewust, denk je? Dat was automatisch, toch? Ja, maar de vraag is wat daar nou precies gebeurd is. Normaal gesproken, op het moment dat je loskoppelt van de laatste trap van de raket. Daarna moet er een tijd tussen zitten voordat je alle mechanismus die iets ontplooien, daadwerkelijk aan mag zetten. Dat zou je denken. Dat doe je niet 20 seconden nadat je het doet. Maar nu zag je een weg drijven van de laatste trap van de raket. En je zag op een gegeven moment dat het zonnepaneel al ging. Meteen? Dat was iets van 6 tot 7 minuten vroeger dan men in eerste instantie verwacht had. Oh, wauw. Dat is wel appert. Maar het is verder goed gegaan. We hebben er verder geen negatief nieuws over gehoord. Een van de dingen is dat de lancering zo efficiënt en goed is gegaan dat er nog, ik weet ook niet precies waarom, de precision van de mid-course correction maneuver, er zijn een paar nog herstelbranden geweest, is zo goed gegaan dat die nog brandstof over heeft. En dat daardoor de missie waarschijnlijk sowieso al 5 jaar langer kan duren. Dat is wat ze nu al hebben aangekondigd. Dat is een verschil. Misschien was het daarvoor nog een soort, we moeten even kijken of het goed gaat. 5 jaar op hoeveel jaar? Volgens mij is het officieel maar 5 jaar, en dan wordt het 10. Dus dan is die buffer officieel. Volgens mij is het 10 jaar officieel en dan 5 jaar erbij. Oh ja, oké. Heb ik in het scopeje een stukje tekst hier niet gestaan. Dus dat begin ik met zo'n fout. We gaan het zo meteen nog doen. Maar het is wel interessant, want inderdaad, de satelliet heeft zelf brandstof bij zich om in die eerste koerscorrecties te doen. Maar als de lanceren jou echt een perfect pad brengt, dan is de hoeveelheid brandstof die je hoeft te versteken middenweg. Die is veel minder. Maar ik vind het spectaculaire dat door een gelukje, zeg maar, dat je 50% bij je levensduur krijgt. Ja, dat is natuurlijk bizar. Niet te geloven. Ja, want zoveel is er gekomen. Ik ben het even snel aan het kijken. En dan komt het natuurlijk toe dat koerscorrecties die je nodig hebt om je levensduur te verlengen, die kosten veel minder brandstof. Dan een koerswijziging in zo'n vroeg stadium van je lucht. En dan staat hier dus de minimum baseline for this mission is 5 years. Dus dat was volgens mij hun minimum dat ze zou willen halen. En ze zeggen nu dat ze voor significantly more dan 10 jaar hebben ze een brandstof. Dus dat is een hele hartstikke positieve nieuwtje, waarvan ik niet even door had overtuigd. Dat ze een paar wetenschappers een gat in de lucht gesprongen hebben. Ja. Dus dat is goed gegaan. Even kijken, dan heb ik verder... Wat is er verder nog over web te melden? Tot het eind van de week is hij nog bezig met het uitklappen. Dus hij houdt nog in de gaten. En dan is hij aan het eind van de maand op plaats van bestemming. Dan zou hij al wel first light kunnen krijgen, misschien voor de mensen die binnen het onderzoek zitten. Maar die betrokken zijn bij de telescopen, de vraag is of het algemeen publiek dat ook te zien krijgt. Ze zijn wat dat betreft niet zo heel schotig met alles laten zien. Gisteren was er opeens een live, kon je live meekijken in de controlekamer bij Mission Control. Terwijl dat was eigenlijk pas de eerste keer sinds de lancering dat je live kon meekijken. Tot die tijd was het gewoon die website in de gaten houden en de tweets in de gaten houden. Het zou kunnen zijn dat de eerste echt goede foto pas over een half jaar komt. Dus dat is een beetje de vraag van, zien we binnen nu in de maand al iets? Om te kijken of hij het doet, weet je al? De commissioning foto's die krijg je juist op. Die krijg je dan wel? Ja, ze zou me verbazen als dat niet zo was. Het belangrijkste dat er nog gebeuren moet is dat de spiegeltjes individueel goed afgesteld moeten worden. Dus al die kleine gouden spiegeltjes die kunnen extreem nauwkeurig worden afgesteld. En die zorgen daar uiteindelijk voor dat het een plaatje scherp gaat worden. Dus dat is nog de eerste grote stap als die eenmaal op zijn plek hangt om dat helemaal te fine tune. Dus het blijft spannend, nog een paar weken denk ik. Ik denk dus misschien in de volgende uitzending dat er nog een goede update te geven is. En ik denk dat het, ja, je moet net als bij Hubbell, je moet maar afwachten tot die eerste foto komt om te kijken of hij niet te waasig is. So far so good. Ik vind het bijna onwerkelijk dat hij er bijna hangt. Na zoveel, na een jaar later. Hij komt toch nog een klein beetje als een verrassing opeens. Ja, we houden hem in de gaten. Prachtig. Arno, jou is dan de uitnodiging om plannen in te sturen bij ESA. Precies. Nou, kijk, om de zoveel jaar is er binnen het wetenschappelijk programma van ESA... ...is er de mogelijkheid voor wetenschappers over de hele wereld om ideeën in te schieten. En dat doen ze met behulp van calls. Calls for Missions, zoals we dat noemen. En nu is er in eind december een nieuwe call uitgegaan voor een F-klasse... ...wat met een budget heeft van ongeveer 150 miljoen euro. En een M-klasse. En de M-klasse zit zo rond de 600 miljoen. Dus wat er nu gebeurt... Dat is de totale prijzenpot? Ja, exclusief instrumentatie. Instrumentatie komt altijd bij Europese wetenschappelijke commissies vanuit de lidstaten zelf. Dus die hoeven het er niet bij. En dus nu zal je zien dat er heel veel voorstellen geschreven gaan worden door wetenschappers over de hele wereld. Die worden dan ingediend en daar wordt dan een keuze uitgemaakt. En die worden dan, uit die keuze worden er iets van drie, vier gehaald. Die worden dan al twee jaar bestudeerd. En dan wordt er dan uiteindelijk eentje geselecteerd voor een lancering ergens in 2035, geloof ik. Hola! Dat is altijd ver weg, maar dat is een massaal als het werkt. De missions die we nu voorbereiden zijn, die zijn geselecteerd voor een lancering in 2030, 2031. Dus de volgende stap zijn de volgende. Dus dat is altijd wel interessant. En wat het mooie daarvan is, is dat als je op een gegeven moment komen, al dat soort voorstellen ook wel online trekt. En kan je zien waar de huidige stand van de wetenschap nou eigenlijk naartoe wil op dat gebied. En dat is heel interessant. Dat zijn eigenlijk kleine wetenschappelijke papers om te lezen. Die je een idee geven van waar de wetenschap staat op dit moment. En wie, wat voor clubs gaan hier op intekenen? Dat zijn consortia van wetenschappers, dus dat van een heleboel instituten bij elkaar. Eens zo'n voorstel wordt meestal geschreven door iets van 20, 30 mensen. En daarnaast hebben ze nog een hele hoop supporters die ze ook nog op het voorstel zetten. Dus dat is echt een heel grote effort om dat voor elkaar te krijgen. Alleen al een voorstel indienen? Alleen al een voorstel indienen, ja. Wat zijn de budgetten zo'n beetje voor deze? 150 miljoen voor F-Klasse en ongeveer 600 miljoen voor M-Klasse. Ah, daar kan je wel iets bij. Ja, maar dat wordt dan verdeeld over hoeveel, of is het voor één project? Dat is voor één project. Dus een F-Klasse, één project en een M-Klasse. Dus er gaan tientallen clubs die gaan die effort doen. En dan is er één die geselecteerd wordt. Ja, ja, ja. Zo gaat dat. Doe eens een voorstel. Wat moet? Waar zijn we lang niet geweest? Er zijn heel veel dingen die... Heel veel dingen. Wat zou jij voorstellen? Haha, een shortlist. Ja, precies, een shortlist. Ik zou heel graag een goede probe in de atmosfeer van Venus zien. Daar is nog wel wat te ontdekken. Hoe vermijdelijk dat die er komt? Ja, die gaat er wel komen. Maar de vraag is welk. Iets speciaals voor dit? Ja, precies. De Amerikanen zijn daar ook mee bezig? Ja, precies. Maar je kan ook denken aan een asteroidemissie. Er zijn nog een aantal asteroides waarvan we in Europa nog niet zoveel weten. Die bepaalde categorieën. Maar je kan ook kijken naar... Er zijn heel veel voorstellen in het verleden bedacht om nou echt een keer het plasma omgeving rondom de aarde goed in kaart te brengen. En dat doe je het liefst niet met één satelliet, maar dan heb je er minimaal 7, 8 nodig. Dan heb je het over de allerbuitenste lagen van de atmosfeer. Net verder buiten. Dus je praat ongeveer over tussen de 2000 en de 30.000 kilometer vandaan. Oké, daar hangt plasma. Daar hangt plasma, ja. Tuurlijk. Zonder wind komt het op de aarde af en die heeft interactie met het magneetveld van de aarde. En dat wil je heel graag in elkaar brengen. En het is ook een soort laboratorium voor een aantal plasmafysische processen, wat je heel goed kan meten. En dat wil je het liefst ruimtelijk en in tijd op zoveel mogelijk punt te doen. Daarom praten wetenschappers over missies waar je iets van 7, 8 identieke satellieten gaat kijken. Om dat goed te doen. Dat vind ik zwaar persoonlijk. Dat heb ik daar in het verleden, 15 jaar geleden ook aan gewerkt. Dat is heel interessant omdat je echt binnen de wetenschappelijke missies gaat kijken hoe je een satelliet op een lopende band manier in elkaar kan zetten. Dat geeft weer veel meer mogelijkheden voor de toekomst. Dat is interessant. Een duikboot voor de meren van titan? Dat haal je niet met dit budget. Dan praten we over een paar miljard. Minimaal. Dan haal je Europa en Encelades. Daar lopen op zich wel een paar zaken voor. Uranus. Het gaat wel alsof Uranus een Natuunus. Daar zijn we lang niet geweest. Dan praat je over de buitenste planeet. Dat is allemaal te ambitieus. Ook dat is voor een half miljard al een best een endcom dan met een probe. Komt die prijs niet eens een keer omlaag dan? Je doet zo'n missie eens in zoveel. 20, 30 jaar? Dan mag je wel wat kosten. Daarom moet je heel selectief zijn met wat je voorstelt voor dit soort budgetten. Je moet kijken wat past en wat niet. Er komt binnenkort ook weer een L-Classical. Als je dan ambitieuze dingen wil doen dan moet je dat daarin voorstellen. Ik zeg meer geld. Ik hoor het al. Hoeveel is meer geld voor nodig? Doe maar meer prijzen. Blijk 1, 2 en 3. We hebben een mission naar de buitenste planeet. Met daarbij een landing op Triton. Laten we dat maar doen. Absoluut. Arno Midden in de nacht voor elkaar. Haha. Wel bij de landing. Dus ja. Dus wat moeten mensen doen? Als mensen een idee hebben dan moet je bij ESA aankloppen. Nee. Wetenschappers zijn al sinds kerst bezig om groepen te vormen. Die zijn nu al lang bezig met schrijven. Volgens mij is de eerste deadline voor het eerste deel eind januari. Begin februari. Daarna komt er een tweede vervolg. Waar het voorstel compleet ingevoerd moet worden. Ze mogen eerst 2, 3 pagina's insturen. Vroeger vroeger komen al die voorstellen of alleen het gekozen voorstel? Dat hangt ervan af wat de wetenschappelijke community doet. Een aantal voorstellen komen online. Zodat iedereen kan lezen wat er voorgesteld wordt. En anderen houden het achter. Dat is de beslissing van degene die het voorstelt? Ja. Met jou als vooruitgeschoven post kunnen we dat een beetje in de gaten houden. Absoluut. Dat wordt interessant. Leuk. Dan zal ik jullie even lastig vallen met die enquête. Haha. Ik vond dankzij collega Jo van Buurik van de redactie hier op BNR. Hij doet de tech-updaten onder andere. En hij helpt mij met het samenstellen van BNR digitaal. In ieder geval die zei heb je dit gezien. Een enquête op Survey Monkey. Waarbij dus een x aantal mensen is gevraagd. Stel nou dat het geen geld zou kosten. If cost were not a factor. Money were not a factor. Zou je dan als toerist naar de maan willen? Absoluut. Jij zou dat absoluut willen? Ik heb dat de laatste maanden regelmatig om mijn hoofd schoot. En uiteindelijk kwam ik uit op... Ja absoluut. Maar ik heb het niet gezegd. Maar ik kwam eruit op... Ja absoluut. Maar Mars vind ik net wel van nou laten we eerst maar beginnen met iets kleins. En dan de maan is al... Als je ja zegt tegen de maan vind ik al ambitieus genoeg. Hij vraagt het als toerist he? Dus dan neem ik aan. Ik zou iets leuks verzinnen om dat te doen. Jawel. Maar ik ga er dan vanuit als toerist. Dat betekent dat er al genoeg infrastructuur daar is. Zodat je op een toerist open hier ook daar kan leven. Gewoon in een lichtstoel. Dus je wilt dan ook room service hebben. Dat soort dingen, dat moeten ze allemaal zijn. Je praat over toerist. Dus dat vind ik een belangrijk aspect. Maar het is maar een weekje. Wat me het meest tegenstaat van een Mars missie is... Dus niet eigenlijk... Natuurlijk wel van je kan op allerlei manieren dood gaan. Dat is op zich niet comfortabel. Maar ook dat je meteen maanden eraan vast zit. Zo niet 2 jaar. Ja en je weet niet hoe je terugkomt als je terugkomt. En de maan is gewoon toch relatief overzichtelijk. Of zo. Er zijn er mensen van teruggekomen. Iedereen door de regen aan is teruggekomen. Dus dat is ook wel... Inderdaad 100 procent is teruggekomen. Dat kan de VOC niet zeggen. Naar de maan zou ik wel willen. Ook met datzelfde argument. Dat risico is zeer zeker aanwezig. Maar tot nu toe is dat in vrij goede banen geleid. Dus ik denk dat ik op de maan wel zou willen intekenen als het geen geld zou kosten. En Mars zou ik vrijwel zeker niet aandurven. Want ik zou er vrij zeker van zijn dat ik dat niet zou kunnen naartellen. Ja. En jij Arno? Ja dat is niet zo moeilijk. De maan is natuurlijk. Maar kijk het hangt er een klein beetje van af. Zoals jij net ook zei. Je wil niet als nutteloze ballast mee. Ik wil wel wat te doen hebben. Dat vind ik wel een dingetje. Ik wil graag een rol hebben. Dat vind ik in het begin wel heel moeilijk. Dat vind ik veel leuker. Ik zou die rol als ballast helemaal niet vervelend vinden. De hele tijd uit het raam kijken en zo. Als je op een schip mee gaat moet je ook wel iets doen. Al moet je aardappelen schillen. Dat zou ik geen probleem meer hebben. Ik zou zo de aardappelen schillen. Dat zou ik ook wel doen. De wc schoonmaken. Het is een beetje een preken voor het koor. Dat was toch het spreken voor... Voor eigen parochie. Ik denk dat de meeste mensen naar de maan willen. Er is dus een uitslag. Dat is op grond van... Even kijken. 2600 en 2 mensen hebben meegedaan. Het is heel leuk. Ik geef een link in de show notes. Je kunt dit namelijk zelf op allerlei manieren doorsnijden. Het is een interactieve uitslag. Je kunt klikken op... Splits het maar uit naar mannetjes en vrouwtjes. Of splits het maar uit naar race. Wat daar de relevantie van is dat mag je ook weten. Of education. Het aardigste is... Als je het uitsplits naar leeftijd. Dan zie je... Dat van... De... Jonge mensen van 18 tot 34 jaar... Zegt 52 procent... Doe maar. Als ik helemaal naar de andere kant ga kijken... De oudere mensen van... Dat is nog net even... Verduisterd door een Facebook en Twitter symbool. Dat is nog net even... 65 en ouder... Zegt maar 18 procent. Dat wil ik. Als je dat moet verklaren... Die jonge mensen zijn wat... Driester. Misschien wat minder bewust. Of wat minder geïnteresseerd in risico. En die ouderen zijn misschien wat... Onwenniger. Wat beroeft dat idee? Moeten we dat wel doen? Terwijl ik zou denken... Juist! En dat maakt het gebaar... Dat zou je andersom verwachten. Ik zou inderdaad zeggen... Ik ben oud. Ik ben boven de 60. Dat kan mij schelen. Dit wordt het hoogtepunt. En of ik terugkom, dat zien we daar alweer. Terwijl als je nog je hele leven voor je hebt... Dan moet je misschien wat beter uitkijken. Of als je stelt dat je nog een gezin wil stichten... Of dat je het net al hebt... Dan ga je toch niet naar de maan. Ook al kost het niks. Ik heb heel veel hoop dat er zoveel jonge mensen dit... Een cool idee vinden. Dat er dus een generatie is... Die vrij ondernemend daarin is. Dat vind ik heel positief. Ik denk ook omdat het... Misschien 5 jaar geleden nog als totale... Science fiction leek. Ook al is het een paar mensen ooit gelukt. Maar nu opeens... De kosten zo snel naar beneden komen... Als je die eerste ruimte toeristen ziet... Die voor een paar miljoen en op een gegeven moment... Voor een paar honderdduizend meegaan kunnen... Binnenhand bereikt komen voor mensen die daarvoor sparen. Ik bedoel, er zijn mensen die naar huis wonen. En voor die prijs... Begin je langzaam naar de ruimte te kunnen. Dus ik merkte het aan een aantal mensen om me heen... Die het leuk vinden om over zulke dingen na te denken... Dat het voor de eerste keer niet meer zo'n rare gedachte was. Maar dat het eigenlijk zo van... Geef het nog 20, 30 jaar. Hoe ver is de prijs naar beneden gekomen? Zo onrealistisch is het gewoon niet meer. Ja. Kan je gewoon met je ova jaa kijken? Ja, precies. Ja, ik vond het even af bij het ISS. Ja, precies. Ding. Ja, precies. Het lijkt me gek. Ik denk dat je op de maand, net als op Antarctica... Kan je natuurlijk gewoon een wetenschappelijke basis hebben. Maar ja, er is daar voor iedereen wat te doen. Dus of je nou filmmaker bent, zoals ik... Of gewoon een wetenschapper of de bootjongen. Laten we wel wezen... Als je nu als toerist naar het ISS wilt... Dat kan, dan moet je godschuldig veel geld neertellen. En je komt tussen de astronauten te zitten... Want er is nooit op voorhand nagedacht over... Waar laten we de toeristen? Maar al komt er een basis op de maan... Dan denk ik eigenlijk dat er gewoon... Een toeristencompartiment gaat komen. Denk je ook niet? Ja, dat hangt er vanaf wie het gaat bouwen, denk ik. Kijk, als je... Wat je nu hoort is dat China... Een soort overeenkomst met Rusland heeft gesloten... Dat ze gezamenlijk gaan kijken naar een basis op de maan. Ik denk niet dat daar een toeristische hoek in komt. Russisch-Chinese, ja. Dat verwacht ik niet. Hoewel, China... Ze zijn niet vies van commerciële ideeën. En de Russen ook. Veel minder dan als je naar het westen kijkt. Er zit hier wel een groot verschil nog tussen. Dat hangt er vanaf. Kijk, als dingen echt snel gaan... Als we commerciële ruimstations gaan krijgen... Binnen nu en tien jaar... Dan is de volgende stap... Commerciële basis op de maan. Waarom niet? Absoluut. Dan is dat geregeld. Thijs, jouw volgende item. Ja. Heel even terugkomen op James Webb. Dat zijn twee kleine dingen. Ik zit nu op dit moment live te kijken naar het uitklappen van die anime. Dat is nog niet gebeurd. Maar we houden dat in de gaten. Even nog over de foto's. Ik zie dat er toch misschien 60 dagen na de launch... Al wat grove plaatjes uit kunnen komen. Van de neerkam. Heel goed. Die waarschijnlijk al mooi genoeg zullen zijn om naar te kijken. Dat zullen we maar hopen. Ik denk dat ik even naar SpaceX ga. Dit jaar... Op zich een hartstikke leuk jaar. Voor SpaceX gaat het worden. Want de raketten die naar Mars en de maan moeten... Die worden getest. Starship. En Falcon Heavy gaat een paar keer vliegen. Dat wordt wel gaaf. Met een paar hele toffe missies die daar ook aankomen. Naar een astrowiede als ik me niet vergis. Naar 16 Psyche. Ik weet nog niet hoe ik dat nou precies uitspreek. Psyche. 16 Psyche. En misschien dat hij dan nog doorhopt naar Janus. Een dubbel astrowiede systeem. Maar dat is allemaal nog een beetje onduidelijk. Maar er komt in ieder geval één geheime Falcon Heavy launch. En twee andere. Dus volgens mij minstens drie Falcon Heavy launches dit jaar. En dat is nog een beetje onduidelijk. Dus Janus is niet die astrowiede waarvan ze gingen proberen... om van het kleine exemplaar de baan te veranderen? Dat weet ik niet. Ze zijn bezig met een astrowiede... Een dubbel astrowiede waarvan ze gingen kijken. Dat is Dart. Die is vorig jaar gelancht. Die Don't Look Up gaat een betere oplossing voor gaan. Ik vond dat een beetje ongezond. Maar dat is een beetje ongezond. Dat is een beetje ongezond. Dat is een beetje ongezond. Dat is een beetje ongezond. Dat is een beetje ongezond. Ik vond dat dus wel een heel leuk film. Ik vond dat dus wel een heel leuk film. Ik moet je nog zien. Oké, jullie moeten nog zien. Geen Spoilers. Het was een heerlijke kerstfilm. Je bent echt genoten te bewerken om daar samen naar te kijken. Gewoon heel Amerikaans. Dus ik ga even van Amerikaanse humor uit. Ik ken het en vind het grappig. Ik ken het en vind het grappig. Maar verder... Maar ik zou zeggen... Nee, echt wel de moeite waard. Een dikke zevig. Je bent zes mild vandaag. En mijn vriendin was echt onder de indruk van de soort van... Ik heb het wel samen gekend. Ja, dat is leuk. De rest van het jaar, wat hebben we nog meer? Juno. Miss Juno gaat langs Europa vliegen. In september waarschijnlijk. Dus dat is heel leuk om er uit te kijken. Dan fly by. Ga je niet om een baan eromheen? Dat kan niet. Europa ligt diep in het stralingsveld van Jupiter. Daar kan je niet blijven. Dan worden al je elektronica binnen een paar dagen... ...truid. Dus hij moet er gewoon snel langs, foutjes maken en door. De koestige missie van NASA... ...Europa Clipper. Die gaat iets van 50 flybys van Europa doen. Die hebben eerst gekeken van... ...kunnen we in een baar om Europa en daar breken we. No go. Oh, die gaat alleen maar fly byen. En er valt niks te maken dat het overleeft. Bijna niet. Vergeet ook niet dat de instrumentatie die je meestuurt... ...die is relatief gevoelig. Elektronica die erbij is ook relatief gevoelig. Anders bouw je niet de juiste instrumenten. En nu zit dat op het oppervlak. Ben je dan een beetje beschermd door een atmosfeer? Nee, totaal niet. Daar kun je dus ook gewoon niet staan. Nee, nee, nee. Heeft hij wel een beetje atmosfeer eigenlijk? Nee, totaal niet. Heeft hij een exosfeer zoals ze dat noemen? Dat is atomair, maar heel erg dun. Ja, gewoon een beetje. Dus nee, dat gaat niet dynamisch worden. Oké. Dan ESA en Roscosmos die gaan een rover voor Mars lanceren. ExoMars. Ja, ExoMars. Ik vond het een beetje gek... ...want ik dacht dat ExoMars al langzaam gelanceerd was. ExoMars deel 2. Exact, het is deel 2 en hij is heel vaak vertraagd. Dus hij was ook een paar jaar... ...of heel vaak een paar jaar vertraagd al. Dus kan je heel even samenvatten hoe het dan ook weer zat? Wat de bedoeling is, is dat het landingssysteem komt bij de Russen van daar... ...van Roscosmos. Een heel moeilijke naam die ik niet eens ga proberen. Lavroskin, geloof ik, die bouwde de landenmodule. De rover zelf is gebouwd in Europa. Rosalind Franklin. Ja, precies. En die zou inderdaad al veel eerder gepland zijn... ...maar ze had op een gegeven moment problemen met de parachutes. Om hem te laten afremmen in de atmosfeer van Mars... ...hebben ze een aantal parachutes nodig... ...en die scheurde tijdens de eerste testen. Dat heeft ervoor gezorgd dat het wat later werd... ...en ook corona-gerelateerde verdragingen zitten er natuurlijk ook bij. Maar nu lijken de parachuteproblemen zijn opgelost, zo ver ik begrepen heb. Dus dat ziet er goed uit. Dus alles gaat de goede kant op. Want inderdaad is volgens mij september dit jaar... We zitten weer in de marsjaar. Dus om de twee jaar kan je makkelijk naar mars. En dit is weer gelukkig zo'n jaar. Dus dit is er eentje die gaat. En september. Het wordt echt een leuke maand op deze manier. Dan zou het ook zo moeten zijn dat Artemis I de missie naar de maan moet. We zullen zien of dat dit jaar nog lukt. En dat zou daar de inhoud van zijn? De Orion-capsule, die moet daarheen. Dus die moet dan denk ik landen of zo? Nee, nee, nee. Of die moet alleen maar in een baan omheen? Nee, die moet in een baan rondom de maan. Dat is het. Sorry, stap één. Stap één van Artemis. Vergeet niet, Orion kan niet landen op de maan. Er is een lander voor nodig. Orion is alleen de module die brengt je van punt A naar punt B in de ruimte. En daarna moet je overstappen naar een echte maanlander. En dat is dan waar die hele discussie over van Blue Origin en SpaceX over gaat? SpaceX heeft het contract gekregen, dus die gaat hem bouwen. En dat is dus eigenlijk Starship. Starship, ja. Starship is de maanlander. Waarom stapt het niet wat de functie van Orion nog is? Orion. Die moet op SLS. Dat is weer de politieke kant van de ruimtevaart. Orion is het project dat natuurlijk door de traditionele ruimtevaart in Amerika al lang bezig is. En dat zorgt ervoor dat Lockheed, Boeing hun jaarlijkse projecten krijgen. Ja, de werkverschaffing. Dat is een beetje. Daarnaast is Orion ook nodig om mensen op een gegeven moment naar het maan-orbitingstation te brengen. De Lunar Gateway. Daar zijn ze ook mee bezig om dat te bouwen. Daar doet ESA ook aan mee. En dan, vanuit de Lunar Gateway zou je dan met de maanlander naar het opvlak van de maan kunnen. En zo zou je de maanlander meer dan een keer kunnen gebruiken. Dat is een beetje het idee. Op die manier. Met Orion ga je dan daadwerkelijk deep space in naar dat station. Zou dat eventueel kunnen? Ja, ja. En die kan dus eventueel. Een Orion zou ze eventueel ook bovenop SLS kunnen. Orion zit op SLS. Die zit op SLS. Ja, daarom vind ik het zo gek dat de Starship het contract heeft gekregen voor het landen. Terwijl je dus... Hoe komt Starship daar anders? Starship komt daar met behulp van 2, 3, 4 keer een booster omhoog gooien. Met extra brandstof. En dat over te tanken. Maar wie zit daar... Als Orion er al heen gaat... Dus je moet één keer de HLS, de Human Maanlander, naar toe brengen. En dan kan die gaan pendelen van A naar B. Je moet dat ding erheen brengen, maar zonder mensen. Ik snap hem. Je gaat niet in één keer zoals de vorige keer. Dat dingt allemaal in één keer. Je moet eens meer denken in het netwerk. Veel tevoudig. Het is een OVA-systeem. Er is een soort cargo-element. Je moet alles in place brengen. En dan komen de mensen aan en die kunnen er gebruik van maken. Het zijn wel twee aparte projecten. Dus zover ik begrepen heb, SpaceX gaat een aantal keren onbemannt op de Maanlander. Om te laten zien dat ze het systeem in de vingers hebben. Dat moet in het project een aantal keren gebeuren voor 2024, 2025 geloof ik. En dan kan Orion als een lift dienen op en neer. Maar ook nog als het moet vanaf hier. Nou heel goed. Dank je wel voor het opklaren. Het vliegt altijd om de oren. Er zit ook nog politiek bij. SpaceX probeert iedereen in te halen. Dus het is ook nog een soort uitzoeken van wat er gebeurt. Dus bijvoorbeeld SLS, het raketsysteem dat ook al honderden jaren in ontwikkeling is. Moet dit jaar dan gaan vliegen? Dat zou misschien een eer opbrengen. Dat wordt echt super spectaculair. Als dat gebeurt. Als je alleen al de testen ziet van die cijboest. Om gewoon op de grond is al heel spectaculair. Maar als je straks met vier shuttlemotoren onder de kern. En dan nog twee van die ex verlengde shuttleboosters erbij. Wat een mooi jaar. Spectaculair. Het lijkt wel op als de Amerikaanse overheid alles doet om dat project door te laten gaan. Nu moet het ook wel. De hardware staat gewoon in de stijgers. Dus nu moet het echt. Dus dat gaat wel gebeuren. Maar de vraag is hoe vaak hij daarna gaat vliegen. Dat is interessant. De kosten daarvan zijn vrij hoog. Dus ik ben benieuwd hoe dat verder verloopt. Dan is dat niet eens de enige raket. Dan zou het ook nog Blue Origin moet New Glenn gaan laten vliegen dit jaar. Dat is wel het idee. Dat gaat wel gebeuren. Die hebben nu een soort prototype naar buiten gebracht. En dan zijn ze fit testen aan het doen op het lanceerplatform. Het platform is redelijk in ontwikkeling. En is volgens mij ook al bijna gereed. Maar de raket zelf daar hebben we heel weinig van gezien. En vergeet ook niet. Blue Origin levert hoofdmotoren voor de nieuwe United Launch Launch Launch. De Vulcan. Niet de Centaur. De BE-4 moet geleverd worden aan de eerste trap van de Vulcan. Wanneer vliegt die dan weer? Ik had hier opgeschreven dat de juiste ULA met de Centaur zou komen dit jaar. Centaur is de tweede trap. Dat is de tweede trap. Oké. Dus dat is wat anders. Die Vulcan zou eigenlijk al aan het einde van dit jaar vliegen. Maar die zou wachten de hele tijd op die vier vliegtuigen. Op die motoren die door Jeff Bezos Blue Origin geleverd zou worden. En die worden iedere keer uitgesteld. Jeff Bezos zit ergens op een eiland met wat modellen volgens mij. Ik zie daar maar hele rare foto's van Jeff Bezos. Best die prioriteit. Een cowboy hoedelverscherming. Ja, precies. Het is nu toch het idee dat Bezos veel meer tijd in Blue Origin gaat steken de komende jaren. Dus dat is wel belangrijk om het verder te brengen. Misschien dat hij gewoon even van een welverdiende vakantie aan het genieten is. En dat hij dan later er met verder gaat. Hij moet er hard aan trekken. Maar er is heel veel verlopen binnen het personeel van Blue Origin. Als je dat een beetje vroegt op LinkedIn en op Twitter. Dan zie je dat er echt heel veel veranderingen plaatsvinden. En misschien zijn dat ook wel hele goede. Dat weet ik niet. En dan had onze ex-space cowboy Joeri nog even wat nieuwtjes over China. Die kun jij reproduceren? We zijn een heel lijstje nieuwe missies van China. Goed gekeurd. Dat is niet voor dit jaar. Dat is voor de rest van het decennium. Chang'e 6 wordt een Lunar Surface Return Mission. Dus die gaat iets van de maan ophalen. In 2024. Dan Chang'e 7. Dat is dan een scout en een minidroon. Ik weet niet hoe je een minidroon over de maan kan laten vliegen. Met koude gas en stuurraketjes zou je dat eventueel kunnen doen. Als het maar geen propellers zijn. Er zijn geen propellers. Dan ook weer Chang'e 8. Voorbereiding voor de bemensde maanbasis in 2027. En dan nog een missing naar een astrowide en een komeet in 2024. Nog een Mars Sample Return Mission in 2028. En dan ook nog een missing naar Jupiter in 2030. En die is allemaal goed gekeurd in China. Nu. Dat is China. Dat wordt een onderhoudend decennium. Het is verbazingwekkend. Het is gewoon verbazingwekkend. Zo simpel is het. Ze hebben er ook zin in in China. Dat heb ik wel. Het is geen moedje. Iemand heeft er zin in. Je merkt dat heel veel landen... We hebben in de eerste jaren van Space Cowboys over gehad... Er komen initiatieven, her en der. Maar op dit moment valt niet meer bij te houden... welke landen allemaal niet een space programma hebben. Als je een hele wettelijke sector naar een hoger plan te tillen... heb je iets voor de jeugd. Om het te dromen. Om naar toe te werken. En je hele wetenschappelijke sector naar een hoger plan te tillen. Je ziet het allemaal samenwerken. Met andere landen. Je perspectief wordt veel groter dan wanneer je alleen in je eigen land... dingen aan het doen bent. Hartstikke tof om te zien. Ik geniet er alleen maar van om daarna te kijken. Dat is het leuke ervan. Europa en Amerika hebben samen afgesproken... om dat zo rond 2028, 2030 te doen. Waarschijnlijk ietsje later. 2031 misschien, 32. En nu de Chinezen zeggen 2028... wordt het interessant. Ik zal de SpaceX updates... want er zijn er nog een paar. Er zijn weer wat Troubles daar. Dat zal ik zo meteen nog even vertellen. Maar... wat ik al wel kan zeggen is... Elon Musk was gevraagd rond de kerst... wanneer je denkt dat SpaceX de eerste man of vrouw op Mars heeft. Hij zei op zijn vroegst 5 jaar... op zijn langst 10 jaar. 2030, dat is wat er altijd... het laatste jaren gezegd wordt. Dus als er een sample return mission... die wedloop is en op een gegeven moment... middenin die wedloop komt er een mens... en die scoopt het gewoon even mee in een zakje. Dan is dat snel gepiept en dat is ook voor 2030. Niet zo veranderlijk als ruimtevaart plannen. Je past je aan aan de veranderlijke omstandigheden. Dat is goed mogelijk. Laat afwachten. Het ligt er aan hoe snel het met Starship gaat. Voor de rest verwijs ik naar Space Cowboys in 2030. Dat is goed. Oké, leuk. Arno? De Interstellar Probe. Er is een studie gedaan bij John Hopkins in Amerika. Die hebben gekeken naar... als je nou echt het interstellaire medium... de ruimte tussen de sterren wil bekijken... zonder invloed van de zon en van planeten. Maar puur alleen het interstellaire medium. Hoe ver moet je dan vliegen? Hoe lang duurt zo'n missie dan? Dat hebben ze onderzocht in een vrij grote studie... waarvan de publicatie ook online te lezen is. Het heet Interstellar Probe. Het mooie daarvan is dat ze praten over een missie van ongeveer 50 jaar. Lansering 2036, eindemissie 2086. Over planning gesproken. De bedoeling is dat ze dan ongeveer op... de ruimte tussen de astronomische eenheden zitten. Waarbij je echt weg bent van de zon. Dus duizend keer zo ver als de zon van de aarde afstaat. Ze hebben gekeken naar wat voor instrumentatie je wil meenemen. Je moet naar magneetvelden kijken, je wilt actievelden... je wilt naar deeltjes kijken. Het mooie van die missie is dat je een aantal dingen moet nadenken... waar je normaal gesproken nooit over nadenkt. Dat betekent dat je over meerdere generaties wetenschappers... die daar aan werk praten. Hoe regie je het budget voor in 2083? Als de politici die dat moeten goedkeuren nog niet eens geboren zijn. Daar wordt nu echt heel goed naar gekeken. En de mensen die je nu bij betrokken zijn, al hangen de pijp uit. En hoe zorg je ervoor dat een instrument dat je over 5, 6 jaar gaat bouwen... dat in 2076 gewoon nog goed opereert? We weten vanuit Voyager dat er nog steeds een aantal instrumenten opereren. Voyager is in de interstellarenruimte, toch? We hebben een klein beetje invloed van de zon. Dus we praten over nog verder weg. We weten dat de energievoorziening geleidelijk aan een puntje begint te worden. Je hebt een nucleaire batterij nodig om dat goed te doen. Wat Voyager eigenlijk ook heeft. Ze hebben gekeken heel goed of de huidige stand van de technologie in staat... om dit volk uit te krijgen. Het gaat dus niet om een concreet plan, maar het gaat om het vaststellen van de mogelijkheid om een plan te maken. Als je daarnaar kijkt, doe je altijd een soort conceptontwerp van hoe de satelliet eruit ziet. Wat is de grootte van de schotel die je nodig hebt om met de aarde weer te communiceren? Is dat allemaal al haalbaar? Ja, kunnen we dat bouwen? Kunnen we het lanceren met de huidige raketten? Duurzaam genoeg. En het antwoord was? Ja. En niet met een of andere exotische fortstoeing? Nee. Of maatsa's waarvan dan? Je lanceert met de grootste raket die je hebt. Dat is afhankelijk van wat er tegen die tijd is. En dat zal nog waterstof zijn? Misschien wel met Starship. Je haalt Starship eraf, je gebruikt de booster en een keer bloep. Je haalt hem in een baron om de aarde, trekt hem bij, kickstage en dan ga je verder. Maar is dat niet veel te langzaam dan? Daarom duurt het ook lang. Je krijgt dan wel de snelste satelliet die ooit... Hij gaat sneller dan New Horizons. Dat is wel het idee. Wat hebben ze onderzocht? Ik denk dat dat de komende jaren een voorstel gaat worden naar NASA. Van oké, dit is wat we kunnen. Heel gaaf. Heel gaaf om dit te financieren. Ik ben wel op interstellaire. Eens in het interstellaire, maar ook tussen de generaties. Ik weet nog dat ik een keer met mijn echtgenoten aan het wandelen en fietsen was op de Hoge Veluwe. En toen kwamen we daar via bordjes en dingen die we zagen... wat te weten over een project dat ging over natuur- en landschapsherstel. En dat wilden ze allemaal niet onmiddellijk doen, geleidelijk. Misschien een budgetair reden, misschien om het niet te ingrijpend te laten zijn. Het kwam erop neer dat ze elke tien jaar herstelden ze een of andere laam. En het kwam erop neer dat om het hele project uit te voeren was 70 jaar nodig of zo. En toen dacht ik al, wat geweldig. Dat mensen zo'n plan kunnen maken waarbij je dus in feite onbaatzuchtig bent. Want je zult het zelf nooit in zo'n voltooid staat zien. En tegelijkertijd vereist het een bepaalde planning en vertrouwen in dat het in de toekomst niet omgezaagd wordt. Ik bedoel niet een boom, maar het plan. Vastagrade Familia. Wat zeg je? Vastagrade Familia, de kerk in Barcelona. Dus dat soort dingen zijn mooi. Ik denk dat dat ook heel belangrijk gaat worden. De lange termijnplanning moeten we steeds meer gaan hantingen. Helemaal eens. Weet je waar dat het kan? In China. Ja. Ja. Verdomme, dat is niet waar. Een land dat niet door het nieuws geregeerd wordt. Dat denken ze niet aan. We moeten wel de vier jaar resultaat hebben. Ja, nee absoluut. Wat ik wel denk bij zo'n missies is, ze blijven heel vaak in conceptfase hangen. Helaas. Gelukkig Voyager en Pioneer en New Horizons zijn natuurlijk wel die kant op aan het gaan. Maar er was, eentje die bij mij nog voorbij stond, was een missie die met een soort zonenscherm volgens mij... en dan met lasers zou worden voortgestuwd, omdat die dan veel sneller zou kunnen. En dan ook echt een bestemming had. Dus Alpha Centauri zou dan de bestemming zijn. Maar ik begrijp hier dat het juist gaat om het vacuum om, zou ik het zeggen. Ja, hij gaat niet naar een andere ster toe. Het onderzoeksgebied is inderdaad het interstellaire ruimte voor de rest. Daar waar er eigenlijk niks is. En waar we eigenlijk ook niet zoveel van af weten. In situaarnemingen van... Daar ga je zover als het nodig is, maar niet verder, want dat is ons. Precies. Welk afstand hebben we het dan over? Duizend ui. Duizend keer de afstand van de aarde tot zon. Maar Voyager, wat ik begrepen heb, is buiten de heliosfeer. En dan kom je bij de... Bo, wat is dat weer? Transmission Bo. De Termination Shock. Sorry, daar ben ik. De Termination Shock. Dus dan kom je aan de rand van waar de invloed... De zon straalt natuurlijk alle energie uit op allerlei soorten manieren. En op een gegeven moment is die energie te zwak om op te botsen tegen de rest van alle energie, van alle andere sterren. Dus daardoor zit er een soort bubbel om de zon heen. Dat is dan de heliosfeer. Daarbuiten noemen we het de interstellaire ruimte. Wat ik ervan begrepen heb, is dat Voyager 1 en nu ook 2... Eigenlijk in dat overgangspunt zitten. Net als wanneer je water uit een kraan laat lopen... Je ziet dat het eigenlijk een soort van een cirkel maakt van zich af. En dan vervolgens komt botst het water aan de zijkant van het eerkraan. Ze zitten net precies in dat stukje waar het water aan het klotsen is aan de rand. Ze doen het allebei nog. Voyager 1 doet het vooral nog. Voyager 2 staat gedeeltelijk iets verder uit. Maar ze kunnen al bij meten dat ze in de interstellaire ruimte zijn. Ja, het magnetometer werkt al twee nog, zover ik begrepen heb. En daardoor weten ze van we zijn daar. Maar het probleem bij Voyager is dan vervolgens... Je kan wel zeggen van we zijn er. Maar ze kunnen nauwelijks metingen doen, want N heel veel instrumenten staan uit. En bovendien die instrumenten die komen uit de jaren zeventig. En dan niet alleen. Je moet je data nog terugkrijgen over die afstand. Het is echt een bitje per bitje. Dan komt de druppel dan terug. Per minuut. Het is ook weer de kracht van een... Hij heeft nu nog een paar watt of zo. Nog drie, vier, vijf watt. De kracht van een koelkastlampje. Het is er heel weinig. Maar nog altijd wel... Wat ik dan begrepen heb van mensen bij het Deep Space Network... Als je dan je telescoop erop richt... Dan is het stilte. Dan is het wattage dat er van Voyager komt nog steeds een extreem hoge piek... In vergelijking met het niks dat erachter zit. Als je met je 70 meter schotelt en daarna kijkt. Niet met je aanzituin schotelt. Moet je je zonne er dan nog op je antenne. Heel gaaf. Installeren. De mooiste dromen. Wat jij het over hebt, komt bij het Breakthrough project van Daan. Van Juri Milner. Daar hebben ze inderdaad naar gekeken. Daar is ook best veel geld naartoe gegaan. Maar dan praat je over een laserstation op aarde. Wat gewoon het beste wapen ooit is. Er zijn nu wel discussies over hoe je dat... Je moet zoveel energie op dat zonnezeil richten. En dat zonnezeil moet ook nog een keer heel groot zijn. Je moet het gedurende jarenlang beschijnen. Zodat hij maar kan versnellen. Dat is dus blijkbaar het perfecte argument voor de Verenigde Staten. Dan hebben ze iets om Chinese probes uit de lucht te schieten. Als je dan ooit naar een Verenigde Naties gesprek moet komen... dan heb je wel wat uit te leggen. Dat zie je de komende jaren echt niet gebeuren. Ik hoop dat deze installeren missie het wordt. Het zou cool zijn als ze dit voor elkaar zetten. Herbert, jij had nog iets op je lijst. We krijgen een nieuw ruimtevaartbedrijf in Nederland. Het is geen nieuw bedrijf, maar het is wel nieuw in Nederland. Het heet Satellogic. Dat soort namen worden ook via een soort generator... een soort generator. Ja, precies. Generate name. Satellogic. Gratis van de Kamer van Koophandel. Anyway, het is een bedrijf dat... Als je voor zover ik het begrijp... wat je vaker hebt met websites van bedrijven... dan denk je van jongens, wat doen jullie eigenlijk? Heb je de grootste moeite om op die website te komen... wat ze nou eigenlijk doen? Ik maak eruit op dat ze beelden maken van het aardappelvlak... en die maakt er ook een aardappelvlak op. Weet jij meer van ze? Niet wat jij zegt klopt, maar dan wel met behoorlijke resolutie. Meteresolutie. Echt submeteresolutie zelf. Ze willen dat doen met een fabriek die iets van 24 satellieten per jaar... Per kwartaal. In Uruguay hebben ze er eentje staan die maakt 25 satellieten per jaar. Dat is ongeveer 100 per jaar. Dat is blijkbaar voldoende om ervoor te zorgen... dat een vloot van 300 satellieten in orbit kunnen houden. Blijkbaar moet die hele boel verversd worden. Ik denk dat ze in zo'n lage baan vliegen... dat ze op een gegeven moment ook terugvallen. Het bouwt dus 300 kilometer. Dat is niet hoog. Hoe krijg je aan de submeteresolutie? Met vrij kleine satellieten. Het zijn niet van 3, 4 meter. Het zijn kleine satellieten die dat gaan doen. Ze hebben dus een fabriek gebouwd in Werkel naar Oderij. Serieproductie van satellieten. Heel cool. Er was ook een mooi woord. High throughput manufacturing plant. Dat gaat niet doen. Dat is ook nodig. Dat is een van de dingen waarvoor ik close reading moest doen. Ik dacht, voor wie maken ze die satellieten? Wie koopt die satellieten? Ze maken ze voor zichzelf. Ze bouwen hun eigen satellieten. Om de data te kunnen gebruiken. Om die beelden te maken en die te verkopen. Ze komen dus niet uit met de data die van ESA naar beneden komt? Je wil een aantal dingen. Ten eerste wil je naar een resolutie toe die lager dan een meter is. Daarnaast wil je dat je dat meerdere keren per dag kan doen. Je wil namelijk veranderingen op de aarde. Snelle veranderingen wil je in kaart kunnen brengen. Dat aan je klanten verkopen. Een mooi voorbeeld is Aizai uit Finland. Die hebben een aantal satellieten. Dat zijn synthetic aperture radars. Dat zijn radars die naar beneden kijken. Die kunnen kleine hoogte verschillen meten. Die meten van gaststations, bijvoorbeeld bij Pernis, de hoogte. Hoeveel gas er in zo'n depot zit. Zo'n cilinder. Dat kunnen ze bijna 2 à 3 keer per dag. Als je dat over de hele wereld kan doen, heb je de informatie over hoeveel gas er opgeslagen ligt. Interessante info. Die is nog gevoeliger dan andere. Er zijn al wel ESA satellieten die dagelijks geüpdadeerd worden. Die niet dagelijks over het overzelfde gebied vliegen. Dat vind ik dan wel op die website. Energie toepassingen. Productie, infrastructuur, monitoring. Distribution, pipeline, monitoring. Niet alleen. Environmental compliance. Dan krijg je ook mijnbouw. Van alles rondom mijnbouw. Dus prachtige foto's van mijnen. Dagbouw. Daar kun je in de gaten houden hoe hard die mijn leeggeschept wordt. Wat hebben we nog meer? Sustainability. Wat is er nog op dat gebied? Dan heb je het meeste wel gehad. Dat soort dingen zijn die beelden voor geschikt. Dat is een soort van energie. Dat kan bijna op een aantal vierkante kilometers zeggen. Daar komt je emissie vandaan. Dat is waar je over de hele wereld naartoe wil. Als je echt wat aan klimaatverandering wilt doen, moet je de schuldig aan kunnen wijzen. Met dit soort systemen, dan kom je echt op de... Jij hebt dat gedaan. Hier is bewijs. Doe er wat aan. Stateligence doet dus... Dat is hetzelfde als bosbouw. Ja, onder andere over bosbouw. Wat ik altijd zo slim van hun vond, was dat ze op basis van bestaande data eigenlijk niks anders dan beter algoritmes gingen maken. Want er hangt al zo veel in de lucht. En dat betere gebruik maken van de data die er al is. En dat is een softwarebedrijf. Ja, en het was echt een softwarebedrijf. En logic is dus duidelijk een hardware en full service. Als je het maximale uit je operatuur wilt halen, moet je hem ook zelf bouwen. Zo simpel werkt het gewoon. En ik snap dus compleet... Je ziet dit veel meer. Planet in Amerika is eigenlijk de voorloper daarvan. Een verticaal geïntegreerd systeem. Ze bouwen en de satellieten, maar ze leveren ook gewoon de data product af. Completen, zoals je wilt dat de data behandeld is aan je neus. Je betaalt ervoor en je hebt het. En steeds meer van dat soort bedrijven die zien dit. A.S.I. is daar een mooi voorbeeld van. Ze leveren niet meer de rauwe data van hun satelliet af. Dat is helemaal niet interessant. Je moet goed bewerkt zijn, je moet kunnen vertrouwen. En het eindproduct waar de klant echt wat aan heeft, dat kan een plaatje zijn, dat kan een soort timeline zijn, daar heeft de klant ervan. Maar niet de rauwe data die je uit de satelliet zelf komt. Nee, nou komen we al in om, daar zwemmen we met z'n allen in. En je moet ervoor zorgen dat je dat het liefst in realtime kan doen. Je wilt jouw fabriek, stel je hebt een aantal fabrieken op de aarde staan, je wilt die in de gaten houden, dan wil je per uur gewoon weten wat eraan gebeurt. Dus dat is waar je naartoe gaat. Wie daar parkeert en zo. Dat is een leuk voorbeeld. De grote Walmart in Amerika. Die gebruiken satellietdata om te kijken hoe vol hun parkeervelden zijn. Om daar hun logistiek op aan te passen. In bijna realtime. In bijna realtime. Dat is nu nog, met een paar dagen, daar kan je wel een beetje bij houden welke periode dan heel erg druk is en welke periode minder druk is. En daar kan je gewoon je toevoer van je goederen aan aanpassen. Enig idee over Satellogic, hoeveel mensen daar komen te werken, of hoe groot dat wordt, of hoeveel output wordt. Ik moet je zeggen, ik zat net te denken aan Facebook en Zewolde. Tussendoor, deze fabriek wordt dus 57.000 square foot. Dat is lastig. Dat kan ik voor je omrekenen. Je moet hem beginnen delen door tien, dan heb je vierkante meters. Dus een duizend of vijf. Dat is een flinke kast. En toen begon ik meteen te denken, hoe zou daar een cijfer liggen? Weet ik dus niet. Maar jouw vraag is wel heel interessant. Wat betekent dit in termen van werkgelegenheid? Het zal nog geen arbeidsintensieve toestand zijn? Volgens mij, ik dacht dat je iets gelezen hebt. Dat is rond de 70, 80 hoogwaardige banen nodig. Toch heel interessant, want Berkel en Roderijs, je hebt de kassen, je hebt heel veel gewoon Venex. Ik woonde daar tot voor Kortijk. Maar ze hadden ook een... Ze werd, de CEO van het bedrijf werd geïnterviewd. Dat is best wel een goede plek, want de TU Delft zit er vaak bij. Je kan hoogwaardig opgeleide mensen ervan aanhalen. Het zit dicht bij de haven, dicht bij Schiphol toch nog. Een perfecte plek eigenlijk. Dicht bij Leiden zelfs ook nog, de Noordwijk niet te vergeten. Ja, precies. Het zit in de structuur, dus dat is hartstikke goed. Ik zou hopen dat daar een aantal meer bedrijven die het idee hebben, van nou, Nederland is nog niet zo'n gekke plek, daar moet je je te vestigen. Maar wat is de dichtstbijzijnde lanserende locatie eigenlijk? Dat is niet meer uit. Je gooit hem op een schip en dan komt wel... Dat soort dingen gooi je gewoon in een vliegtuig. Maar daar gelaten gaat het terug naar. Bij cargo. Misschien kunnen we hier een keer iemand uitnodigen. Overigens, degen die die fabriek gaat managen, dat was geen Nederlander, dus dan moeten we het een keer in een andere taal doen of zo. Of de hoogst geplaatste Nederlander toch maar... Deze kant. Opvissen, ja. Dan ga ik even over SpaceX hebben. Afgelopen week heb ik geprobeerd een kleine update te geven, en dat doe ik dan nu maar weer. Want op een gegeven moment had Elon Musk het idee dat het niet meer ging lukken. Dat was ongeveer een maand geleden. Hij is nu toch wel weer van mening. Hij is iets milder geworden. Naar Marscha en Starship... Het ging eigenlijk op dat moment over de Raptor. Productiekosten zouden te hoog zijn. Er waren gewoon heel veel problemen. Ik denk dat hij even toe was aan vakantie. Van de joint. En hij moest... Er moet nu een V2 van die Raptor engine komen, die dus onder Starship komt. Dat is onduidelijk. Maar er kwamen allemaal goede nieuwtjes over naar buiten. Dus hij denkt dat het weer wel gaat lukken. Dat zegt jou waarschijnlijk meer dan dat het mij op dat moment zei. Maar er wordt een constante druk van 300 bar gehaald in de Raptor. In de ontstekingskamer. Ja, in de ontstekingskamer. Ik sloeg Wikipedia nog even bij op na. Toen stond er doorgaan. En nu heeft hij dus 300 bar. En continu. Je kan het één keer halen en het ontploft. Maar in dit geval gaat het... Het lijkt erop alsof je dat helemaal in de vingers nu hebt. En dat is wel heel gaaf. Nu zou over Wied gesproken 420 de combinatie zijn geweest... die dan als eerste een orbitale vlucht zou maken. Dus booster 4 met Starship 20. Deze is inmiddels al weer van weggehaald. Die wordt volgens mij gewoon gescrapped. Volgens mij zitten er nu waarschijnlijk al op 7 of 8 die het dan zou moeten gaan worden. Starship S20... die heeft een static fire gehad opeens. Tussen door. Vier static fires. Maar de vraag is dan ook wel of die überhaupt nog gaat vliegen. Iemand zag daar ook weer zo'n heat shield tile vanaf vallen. Ik heb dat honderd keer teruggespoeld. Ik zag het niet. Maar dat werd wel in de chat gezegd. Dat mensen dat op hoge resolutie blijkbaar al zagen. En dan denk je van nou ja, oké. Als dat allemaal opgelost zou zijn dan zouden ze het misschien toch wel eens een keer kunnen gaan testen. Maar er zijn twee vergunningen die moeten goedgekeurd worden. Eentje is een environmental assessment. Dat was normaal gesproken een hamerstuk. Maar er zijn 18.000 reacties opgekomen. Er zijn veel reacties. Waarschijnlijk ook heel veel ter steun. Maar omdat die allemaal doorgewerkt moeten worden... is het dus na eind februari... Mensen geen steunbetraging. Je moet op elk commentaar antwoord geven. Dus dat heeft voor ons een verdraging gezorgd tot eind februari. En als dat dan klaar is dan kan pas daadwerkelijk de launchvergunning worden afgegeven. Dus die moet dan ook nog aangevraagd worden. Dus eigenlijk is het zo weer mid-maart voordat het... circus echt van start gaat. Terwijl op een gegeven moment... November werd afgelopen november genoemd als mogelijk. We hebben er twee maandjes geduld. Althans ik wel. Nee, ik heb dat geduld niet. Het kan in ieder geval nog maar aan de duren. Ik heb wel het idee... Er zou ook nog andere leuke dingen gebeuren. Zoals die fucking heavy launches. En de test tot dat moment. Dus er valt nog wel iets te kijken. Ik las vandaag nog iets. New York Times, Thomas Friedman columnist... die naar James Webb'e lanceering even refereerde. Het kwam voor hem als een totale verrassing... dat er opeens iets hoopgevends weer tussen alles door kwam. Ik ben op zich niet zo'n nonzendzinnige zwartkijker. Maar zeker in de Amerikaanse politieke situatie. En eigenlijk heel veel dingen. Het zijn hele grote problemen op aarde. En die we allemaal moeten gaan fixen. Dat zijn allemaal dingen van de enorm lange adem. Van decennia waar we mee aan de slag moeten. En dat dan opeens zo'n James Webb omhoog gaat. En ook dat er bij Starship zoveel gebeurt. Ruimtevaart lijkt gewoon... en dat je een nieuw perspectief de samenleving kan inspireren. En zoveel ontwikkelingen zijn er op dat gebied. Er zijn ook hele vette ontwikkelingen. Maar dit is echt een van de meest spectaculaire dingen. Die er op aarde aan het gebeuren is. Ik snap die hele zwartkijkerij nooit zo helemaal. Uberhaupt niet. Ten eerste, je hebt er niks aan. Want het wordt er niet beter van. Dat heeft totaal niet. En James Webb heeft ook 20, 30 jaar geduurd voordat hij vloog. Dus dat is ook zo'n langertermijn project. Waar de eerste wetenschappers die bedacht hebben... die werken nu niet meer aan het project. Wat mij dat altijd zo'n dingen laat zien... is dat de mens daar juist wel in staat is om langertermijn projecten... tot een goed einde te brengen. En dat is hetzelfde met anderen. Dat was vooruitkijken. Nu ben ik het allemaal aan mijn nieuwtjes heen. Wat ook wel interessant is... als die booster van SpaceX weer terug moet komen op de aarde... dan wordt die gevangen door van die armen. De chopsticks. Die hebben ze dus gisteren een beetje zitten bewegen. Dat is interessant om te zien. Raar, raar, in ieder geval. Hij moet eerst flink afremmen en dan langzaam daarheen bewegen. Zorg dat hij dus niet de hele toren om ver keept. Ik denk dat ze hem de moeder gaan noemen. Want hij neemt hem weer terug in je arm. En dan lift hij hem als een soort liftje. De eerste tests gaan nog in zee zijn. Want ze willen ervoor zorgen dat ze niet hun eigen... manfeerinstallatie meteen bij de eerste keer... En er was nog iets. Firefly. Dat is opgericht door een Oekraïense rijkere persoon. Maar dat schijnt nu in de problemen te zijn gekomen... door het feit dat hij daar toch nog iets van 50% van de aandelen... van het bedrijf heeft. En dat willen de Amerikaanse overheid niet. Dus eerst moeten die aandelen van die meneer verkocht worden... aan een partij die de Amerikaanse overheid wel welwillend is. Gifbezels of zo. Maar tot die tijd mag het dus niet gelanceerd worden. En de nieuwe raket stond in principe klaar om begin dit jaar gelanceerd te gaan worden. En dat gaat dus niet gebeuren. Dus dat is wel een rare ontwikkeling. Waarom is het belangrijk? Wat is Firefly? Firefly is een bedrijf dat raketten gaat bouwen die goedkoop zijn. En moet iets van duizend kilo per keer in een bouw te bouwen. Kleine pnots? Kleine satellieten, ja. Maar ze hebben ook ideeën al vast om de maan bepaalde dingen te doen. Dus het is weer zo'n bedrijf dat er uit is gekomen... dat niet alleen raket wil bouwen, maar ook de satellieten... en dat soort dingen. Interessant. Dat was het. Het was niet helemaal het. Ik zou nog met een update komen over James Webb. Is het gelukt met de spiegel? Het lijkt er zeker wel op van ja. De live uitzending is afgelopen en iedereen is blij in de chat. Even kijken. We hebben een update hier van de Twitteraccount zelf. Dus eens kijken wat die dan zeggen. Die zeggen 29 minuten geleden... ja, de secondary mirror is deployed. Maar er is maar weinig tijd om te pauzeren en reflecteren. Want nu moeten ze gaan kijken. Hij is wel goed uitgeklapt. Maar ze moeten nu echt gaan kijken, zit hij ook nog goed vast? En dan is later deze week de laatste milestone... de hoofdspiegel. Dus nu is het de secundaire spiegel. Die zijn flapjes. Dat zijn 363 single points. Dat is toch wel het grootste gedeelte geslecht. Van de reis tot naar daar. Het dreigt allemaal behoorlijk goed te gaan. Het dreigt allemaal goed te gaan. Een prestatie van je welste zijn. Absoluut. Mooi om daar weer af te sluiten. Een koudout naar Thijs van Doorn. Dank je wel voor de mail. Ik vertelde over een mailer die ons had geattendeerd op... hoe het wel of niet zat met de L2. Iedereen die ons betweet of bemaild. Dat is alleen maar hartstikke leuk. At spacecowboyspot op Twitter. Daar vind je ook onze persoonlijke Twitterhandles. Prachtig dan. Dank je wel, Thijs Roes. Dank je wel, Arno Wielders. Iedereen die geluisterd heeft tot de volgende Space Cowboys. Waarin wij gaan praten over computers in de ruimte. Wanneer overleven ze het wel en wanneer niet? Ongeweldig. Mooi zo. Wat komt dan? Jij bent er ook bij? Dan ben ik erbij. Ik volgens mij ook. Arno waarschijnlijk niet. Luisteraars, bedankt. Tot de volgende Space Cowboys. Dat wordt nummer 87. Dag allemaal.