Een retourtje naar - bijna - de ruimte voor 28 miljoen

Hallo allemaal, welkom bij een nieuwe Space Cowboys met Herbert Blankesteijn. Heel erg, Thijs. Ja, Thijs Roes gesprek hier en Arno Wielders. Goedemiddag. Hallo Arno, je bent dit keer goed te horen. Ja, ik denk het wel. Ja, want de vorige keer dat jij hier op bezoek was, dat was die ene aflevering die niet goed is gegaan. Ik zie dat dingen uitslaan. Als je nog een keer wat zegt. Ja, ik kan nog wat zeggen. Dan hoor ik jou op mijn oor. Herbert, volgens mij gaat het allemaal goed dit keer. Mooi. Ik hoop het wel. Ik hoop het ook. Waar gaan we het vandaag over hebben? We gaan het hebben over de sollicitatieprocedure voor astronauten bijvoorbeeld. Zullen we dat doen? Ja, voor welke astronauten? De ESA zoekt astronauten. Ze hebben 20.000 sollicitaties binnen, waarvan duizend uit Nederland. Heb ik de schat al goed Arno? Ja, duizend uit Nederland, absoluut. Met een vrij hoog percentage vrouwen, dus dat is ook heel positief. Ik vind ook dat we het moeten hebben over, maar niet te lang, over Blue Origin. Daar hebben we nog iets over. Waar de eerste astronaut de naam draagt van Jeff Bezos. Terwijl ze ook nog een stoel hebben verkocht voor 28 miljoen. En dat schijnste een ex-fout is, een grapje. Die mag op de eerste einde al eerst terugkrijgen. En ik ga nog wat hebben over hoe sterren ontstaan. Niet alleen hoe ze ontstaan, maar hoe we er meer vanaf kunnen weten. Via het kijken naar wolken waar ze geboren worden. Dus dat is nog iets dat ik te hoog hoed over. En Arno, jij? Nou, er is vorige week bekend geworden dat Relativity Space, wat een relatief onbekend bedrijf in Amerika is, die bouwen raketten maar met dan 3D-printen. Die hebben een investering van 700 miljoen gekregen om een soort systeem te bouwen wat lijkt op Falcon 9, maar dan helemaal herbruikbaar. Dus ook de tweede trap. Dus dat is wel interessant. Een totaal printbare raket. Ja. Bizar. Daar kunnen we om het een en ander over verder gekletsen, denk ik. Ik vind het prima. Ja, waarom niet? Want, wat er staat voordeel van, wil ik vragen. Maar op zich, als je raketten kan printen, dat is te gek natuurlijk. Voor welk materiaal is men eerst de vraag? Volgens mij gebruiken ze titanium voor een deel van de structuur die ze kunnen printen. En dat smelten ze dan of zoiets? Ja, het is een soort, ze leggen rupsjes op rupsjes op rupsjes en dan wordt die steeds hoger en hoger en hoger. Dat is wat je, ze hebben een aantal filmpjes op hun website gezet waarbij je kan zien hoe de 3D-printer daadwerkelijk een hele tank opbouwt, bijvoorbeeld, van die eerste trappen. En bedrijf is opgezet door Tim Ellis en dat is een voormalige medewerker van SpaceX en die heeft een hele hoop andere mensen die ook bij SpaceX hebben gewerkt, maar ook bij andere bedrijven bij elkaar gehaald. En die zijn sinds een jaartje of 5, 6 bezig om dit voor elkaar te krijgen, om een kleine raket te bouwen. Maar nu heeft hij ook plannen om daadwerkelijk een soort kleine Starship versie te bouwen, wat SpaceX natuurlijk ook aan het doen is, maar dan zo groot als Falcon 9 en die gewoon de eerste trap herbruikbaar, maar ook de tweede trap herbruikbaar. Dus dat je de complete raket voor een volgende lassering weer kan gebruiken. En dat is waar we natuurlijk naartoe willen, niet alleen omdat we geen troep in de oceaan willen donderen, maar we willen ook graag dat die lanceerkosten heel erg naar beneden gaan. En een raket maken die herbruikbaar is, is één ding. Ook werkelijk hergebruiken is de tweede, want dan moet je wel over de technologie beschikken om hem veilig te laten landen zodat hij ook heel blijft enzovoort. Moeten ze dat opnieuw gaan uitvinden of gaan ze dat in licentie nemen van Elon Musk? Nee, ik denk niet in licentie, maar de manier zoals Elon Musk laat landen, dat geeft al met behulp van die grid fins, hij laat al heel erg zien hoe ze het doen. Dus het gaat meer om de algoritme en het attitudesysteem om de raket stabiel te laten landen. Kijk, daar zullen ze misschien nog wat onderzoek aan moeten doen, maar het hele concept van de eerste trap te laten landen, dat is vrij duidelijk hoe ze dat gaan doen. Omdat het al gedaan is. Omdat het al gedaan is en het wordt overal gecopieerd. Het is niet alleen de Amerikanen copieerd, maar in China zie je ook een aantal bedrijfjes opkomen en die hebben bijna een kopie van de Falcon 9 zijn staan te ontwikkelen. Maar de Chinezen zijn in dat opzicht wat moeilijker tegen te houden dan een andere Amerikaans bedrijf, stel ik me voor. Ja, maar ik denk toch dat hier genoeg nieuwe innovatie bij komt kijken, dat ze kunnen zeggen van dit is zoals wij het doen en het is toch anders dan het andere bedrijf. Hoe gaat dat nu met die zede trap dan eigenlijk bij de Falcon 9? Want de eerste trap die vliegt terug en dan de tweede die deploys dan op een gegeven moment en wat er dan ook maar mee is, wat gebeurt er dan vervolgens met die treptrap? Die orbit zoals ze het noemen, dus terug in de atmosfeer gestuurd en daar moet die verbranden. En waarom heeft Elon Musk niet nu al een keer gezegd van die moeten we ook gaan? Nou, ze hebben voor Falcon 9 ooit gekeken of ze die tweede trap terug konden brengen, maar dat vonden ze te moeilijk. Met het nieuwe Starship systeem, met de Starship booster en met het schip zelf, die komt natuurlijk weer helemaal terug. Dus daar is de complete herbruikbaarheid al geïntroduceerd. Dus je krijgt straks in mijn ogen twee systemen, een hele grote, dat is Elon Musk met Starship en je krijgt een kleinere versie en dat is wel het Tiffety Space. Dus ja, ik praat wel vaker over in Europa zijn er ook kleinere bedrijven gekomen die willen ook kleine raketten lanceren, maar ik zie daar de innovatiekracht is veel minder dan wat je in de VS ziet. Dat zijn over het algemeen wegwerp raketten. Dus we hebben eens een keer een interessante discussie hier gehad over dat er uiteindelijk voor elke hoogte, voor elke baan om de aarde, is een soort andere first principles benadering om de laagste energie te gebruiken. Dus kan je nog wel stellen dat er voor elke baan om de aarde een niche is qua raket die dat het meest efficiënt kan doen? Ja, daar ben ik het dus niet mee eens. Oké, want? De simpele reden draait alleen maar om geld. Als jij straks als Starship gaat vliegen van Elon Musk en hij kan het inderdaad doen voor de lanceerkosten waar hij nu zegt, of dat gaat gebeuren weet ik niet, maar ik denk dat hij in de buurt komt, dan kan hij zoveel massa meenemen in één keer en dan heeft hij zoveel energie nog over om het in een bepaalde baan te zetten dat hij een groot deel van de markt kan bestrijken. En waar je wel op kan gokken, en daar snap ik wel die kleinere lanceerdaket ervan, is dat je op als er heel snel een vraag is, bijvoorbeeld ik wil over twee weken iets gelanceerd hebben, want ik verwacht dat er iets nodig is, bijvoorbeeld op militair vlak, daar kunnen die hele kleine raketten nog een doel hebben. Maar dan moeten ze wel echt heel snel kunnen reageren op de vraag. En dat is waar Electron van Rocket Lab mee bezig is om dat voor elkaar te krijgen en ik hoop dat die kleine partijen in Europa dat ook gaan doen. Dus dan ben je in feite duurder, maar omdat je flexibel bent heb je een selling point. Precies, heb je een uniek selling point om dat te kunnen gebruiken. Ja, interessant. Het werkt al, ik bedoel, hij bestaat al die 3D printer raket. Het is niet alleen een plan, maar... De raketmotor hebben ze al duizend of iets van duizend uur getest. Ze hebben een speciaal testprogramma op Stennis van Naza staan en daar gebruiken ze het en dat gaat heel goed. Maar nu zijn ze ook aan het kijken hoe ze die tanks moeten gaan maken en dan alles aan elkaar koppelen. Dus dat is nog wel wat voor nodig, dat het daadwerkelijk vliegt. Maar de ambitie is er toren, torenhoog. Ik zie het hier staan, Relativity Space 650 miljoen en dat komt van investeerders als Fidelity, Blackrock en Tiger Global. Ja, Fidelity is ook een investeerder in SpaceX. Echt van die venture capitalists. Blackrock investeert een beetje in alles. Dat er is. Het is wel grappig om te zien dat de hoeveelheid geïnvesteerd geld vanuit private partijen in de ruimtevaart is echt de afgelopen jaren geïxploadeerd. En dat is wel interessant iets, want blijkbaar zien die investeerders een soort return of investment terugkomen op niet al te lange termijn. Dat zou je denken. Dat zou je denken ja. Ik ben heel benieuwd hoe dat de komende vier, vijf jaar gaat ontwikkelen of daadwerkelijk misschien gokken ze op een uitgang van die bedrijven, dat ze verkocht worden. Daar een grotere partij. Als een venture capitalist dat doet, dat is geen garantie dat inderdaad rendement oplevert. Want een venture capitalist redeneert, ik doe dat twintig keer en één daarvan die levert 25 keer de buitenop. Meen je eens, meen je eens. Maar ik neem aan toch dat ze gekeken hebben naar de markt, naar de mogelijkheden om een exit te kunnen doen. Dat die kans er in elk geval is. Precies, precies. Want anders stop je niet zo'n hoeveelheid geld erin. Dus het is een interessante tijd. Ja, zeker. Want het is wel, je zegt vier, vijf jaar, dat lijkt me nog een heel korte termijn. In ieder geval voor hun sowieso, want dan rendeert het nog nauwelijks. Maar denk je dan dat zij denken dat de industrie daadwerkelijk gaat groeien erin? Of op dit moment is het eigenlijk alleen maar het privatiseren van wat eerder door overheden werd gedaan, maar nog niet een enorme groei qua markt zelf. Dus als ik goed zeg, er zijn heel veel satellieten bij gekomen. Maar als het daar buiten gaat, buiten satellieten en uit aardobservatie, is de markt nog niet zo aan het groeien als dat iedereen zou willen. Dus bijvoorbeeld een hype van twee, drie jaar geleden over industrie. Nee, maar satellieten en aardobservatie, dat levert toch zaterdag op. Nee, natuurlijk. Dat levert er zaterdag op. Dus we hebben het hier uitgerekend. Duizend lanceringen per, of in elk geval duizend satellieten per maand worden er gelanceerd ofzo. Ja, nee dan wel. Maar dus het hele minen van astrowiden en zo, waar grote bloggen over werden gedaan. Daar zijn we nog niet. Rocket Lab heeft nu net, moet ik het anders zeggen. Je ziet ook dat de bedrijven zich anders aan het organiseren zijn. Vroeger had je echt de lanceerpartij, je had de satellietbouwer en die waren compleet gescheiden. Wat je nu ziet is dat de lanceerpartij ook de satelliet aan het bouwen is. Rocket Lab heeft nu net een contract gekregen van NASA om twee kleine satellieten naar Mars te sturen en daar bepaald tot onderzoek. Small Sats. Small Sats. En dat is gebaseerd op hun photon satellietbus. Je ziet dus dat ze een soort verticale integratie hebben. Zodat ze alles kunnen bestrijken van het spectrum wat je in de ruimte vaak wil doen. Je lanceert, maar je bouwt ook de satelliet die de instrumenten mee kan nemen voor je kalant. Nou, het blijft zich ontwikkelen. Nog één vraag over die 3D-print raket. Want je zegt van, hij is 3D-print. Dat zijn natuurlijk de onderdelen. Uiteindelijk moet die ook nog in elkaar gezet worden. Toch? Is dan het idee echt dat dit een keer elders in het zonnestelsel gebeurt? Of wat is nou hun ambitie? Ten eerste is de ambitie om het een keer goed voor elkaar te krijgen en hem te lanceren. En dat het daadwerkelijk lukt. En ik weet dat ze al een stuk of 5, 6 lanceringen zeker verkocht hebben. Dus ze hebben al klanditie. Wauw, nu al. Dus ik geloof dat Telesat daar een van is, wat een grote partij is. Dus er zijn echt wel kansen voor dat bedrijf om daarmee geld te verdienen. Nou, Toi, we houden het in de gaten. Relativity Space. Ja. Right. Nou, Herbert, ik wil van jou wel een nieuwtje horen. We kunnen het even over Jeff Bezos hebben. Ja, Jeff Bezos. Volgens mij hebben we daar de vorige keer ook al wat over gezegd. Ja, we hebben het uitgebreid zelf. We hebben straks nog een hele uitzending en de titel eraan gegeven. Volgens mij was het de cliffhanger toen dat die stoel geveild werd. En volgens mij stond de teller toen op 3 miljoen of zo. Mensen moeten anders maar even kijken naar de vorige aflevering van Space Cowboys van 14 dagen geleden. Maar in ieder geval wat we toen niet wisten was dat die stoel uiteindelijk, en ik zoek het even op, ik dacht 28 miljoen heeft opgeleverd. Voor één stoel op een raket van Jeff Bezos, van Blue Origin? 28 miljoen dollar. En om naar de... Nou, nu komt het hè? Ja, nu komt het. Want die hele Blue Origin raket, de New Shepard, die bereikt niet eens 100 kilometer hoogte. Dus je kunt er nog over van mening verschillen of hij wel in de ruimte komt. 80 kilometer hoogte gaat hij. Ja, zoiets. Ah, hij moet wel 100 kunnen halen hoor. Hij moet wel kunnen halen, hoef je het ook doet. Nee, nee, nee, nee, nee, nee, nee. En dan heb je dus 28 miljoen betaald. Ik kon niet hoger dan 100 meter. De sterren tegen het zwarte... Ja, en je ziet de komende aarde. Je moet het anders zien. Je hebt 28 miljoen betaald voor een meeting met Jeff Bezos. Ja, nee, dat is wel geldwaard. Maar wat ik eigenlijk de leukste twist aan het hele verhaal vind. Er is nu een diversen petities zelfs die zijn er georganiseerd. Van mensen die zeggen, kunnen jullie ervoor zorgen dat Jeff Bezos ook daarboven blijft? Ja, zwartekrachtig. Een van is al door 30.000 mensen ondertekend. Nou, heel goed. 33.000 zondag. Dus dat is eigenlijk alweer vier dagen geleden. Dus reken maar uit. We hebben eerder verteld dat Jeff Bezos het er niet mee eens is dat SpaceX een contract heeft gekregen om een maanlander te gaan maken voor NASA. Daar is hij nog steeds best wel boos over. Ja, dan zal hij wel weer juridisch aanvechten ofzo. Nou, misschien. Hij probeert op dit moment via politieke weg. Dus een soort concurrentiebeding op de maan. Je kan niet zomaar één lander hebben. Je moet meerdere partijen moeten daarbij betrokken zijn. Dat heb ik eerder al aangestapt. We need choice. We need choice. Ja, zeker. Maar ik vind het dus wel interessant omdat ik de achterliggende gedachten van Jeff Bezos nog niet eens zo heel vaak goed gehoord had. Elon Musk wil eigenlijk naar Mars om te zorgen dat we een soort backup voor de aarde hebben. Dat is zijn grote filosofie. En Jeff Bezos die heeft blijkbaar ook een filosofie. Die wilde juist heel graag dat we de maan gebruiken voor al het schadelijke industriële. En daarom moeten we naar de maan toe. Dus hij heeft ook een vrij praktische oplossing. Toen hij opeens zag dat die lander zijn grote masterplan meteen stokte bij het feit dat hij geen contract had gekregen. Naar de maan te gaan is zijn grote masterplan gestokt. Dus Amazon en al die lelijke depots gewoon op de maan worden neergezet. Exact. Dat lijkt me prima. Nou ja, ik denk dus er zit op zich wel wat in. En ook het feit dat je het wel goed regelt. Er glooit aan de horizon met een enorm grondstoffen tekort. Dus ik wil het nog even één keer aanstippen. Het belang van ruimteindustrie. Het klinkt nog heel ver weg. Maar op een gegeven moment als fabrieken niet meer kunnen draaien omdat de dingen niet zijn. Dan op een gegeven moment gaan de mensen wel zoeken. Daar is er nog ergens een goudmijn te vinden. Want hoeveel kost het om een astroïde ergens een paar miljard? Laten we even zeggen een paar miljard om een astroïde ergens op te halen. 10 miljard? Ik denk dat er wel een nulletje bij kan ja. 100 miljard? Dat je de totale investering in die orde moet bedenken. Nou dat kan dan. Ik denk dat dat eigenlijk best wel haalbaar is. Ik denk niet dat geld de beperkende factor is. Bij volle begrijtingen. Je kunt natuurlijk zeggen met geld kun je alles. Maar om zo'n astroïde te krijgen waar je hem hebben wilt. Of om ter plekke daar de delfstof uit te halen. En die ook nog naar de aarde te parageteren. Nee, naar de maan is dat niet. Dus je in een soort paan op de maan. En dan daar haal je hem langzaam uit elkaar. Verwerk je op de maan en dan stuur je terug naar de aarde. Maar denk aan de energie die dat kost. Om al dat materiaal van de ene zwaartekrachtput naar de andere te brengen. Als je een bierwieltje hebt dan rek je dat even uit. Ja nee. Omdat je gewoon niet weet. Je weet niet om wat voor massa's het gaat. Je weet niet om wat voor markt het gaat. Weet je wel welke grondstof er eigenlijk nodig is. Ik ben het met je eens dat dit gaat komen. Alleen de vraag is op welke tijdschaal. Ik geloof niet binnen nu en 20 jaar. Dat geloof ik niet. Ik ook niet. Ook omdat een hele hoop spullen grondstof worden misschien wel schaars. Hooguit als het gaat om brandstoffen die in de ruimte zelf gebruiken. Dat is een heel ander verhaal. Bijvoorbeeld Orbitfab, een klein bedrijfje, die lanceert volgende week de eerste tanker in de ruimte. Daar moet je toch wel beginnen. Dan leer je dingen. En dan kom je erachter hoe het eventueel zou kunnen met grondstoffen die je op aarde gaat gebruiken. Maar eerst ga je op de maan grondstoffen winnen die je op de maan gebruikt. En als je een astroïde gaat, dan maak je dingen die je op die astroïde laadt voor raketten die langskomen. Dat denk ik wel. Maar als we toch ergens een nickelastroïde vinden. Dat is veel te ingewikkeld. Wat hebben we aan een miljard ton nickel in een keer? Batterijen. En dan kan je dus veel beter op aarde dingen gebruiken. Of nog veel schaarsere voorkomens van nickel leren exploiteren. Dat zijn dan de plekken waar je je materialen kunt halen. Het blijft toch even, nou niet de advocaat van de duivel, de advocaat van Walhalla. Het blijft een eindige stof. Dus eigenlijk als je zegt als mensheid moeten we eindeloos kunnen groeien. Dan kom je op een gegeven moment. Misschien niet in de komende 20 jaar, maar het zal toch moeten. Dat ben ik met je eens. We zullen alles zijn. Ik ben het helemaal niet mee eens. De fout die heel veel mensen maken is dat ze zien als de aarde als een gesloten systeem. En dat is gewoon compleet niet waar. Maar we hebben de hele zonnestelseltolders beschikking. Dus als je wat wil, dan moet je daarin investeren. Maar ik zie de bereidheid om daar echt geld in te stoppen. Die zie ik nu nog niet. Ik denk ESA heeft nu een aantal wedstrijdjes georganiseerd. Dus dat komt wel een beetje. Maar 10 jaar geleden was verboden om daarover te praten bijna. En nu zie je dat dat wat innovatiever wordt. Maar echt grootschalige industrie in de ruimte. Maar je moet eens kijken. Maar het is kijken. Van de week hebben ze met behulp van twee astronauten die nieuwe zonnepanelen op het ISS geplaatst. Als je ziet hoeveel tijd er nodig is om die twee astronauten naar buiten te brengen. Alle procedures. Het is nogal wat hoor. En mijn betoog is dus, waar jij het over hebt, grondstoffen uit de ruimte naar de aarde brengen. Dat is zomaar opeens iets wat je gaat doen wat orders van grote duurder is dan wat je nu aan het doen bent. Als het gaat om mijn bouw op aarde. Wanneer zoals jij terecht zegt de grondstoffen op aarde opraken. Dan gaan die gewoon geleidelijk aan duurder worden. Dat betekent dat je geleidelijk aan gebruik kunt maken van steeds armere erzen die er echt wel zijn. En je kunt in de diepzee gaan kijken. En je kunt betere recycling procedures maken. En je kunt zuiniger ermee omgaan. Alternatieve stoffen zoeken. Er zijn allerlei manieren waarop je op aarde toch nog betere toe kunt met de materialen die er zijn. En die gradueel gewoon steeds duurder worden. Maar dat is geen bezwaar. Want dan pas je gewoon de technologie die je hebt, pas je iets aan. En voordat je dan toe bent aan grondstoffen van buiten de aarde naar op aarde halen. Dan ben je echt tientallen jaren verder. Ik denk dat we eerder op Mars wonen. Oké, daar heb ik ook nog wel een tekst over. Oh ja? Laat die ze horen. Wanneer zou het zover zijn? Ja. Goeie. Nou oké, voorlopig zet ik nog even de koelkast voor de komende 20 jaar. Maar dan hebben we het er dan weer over. Jouw favoriete onderwerp voor vandaag? Mijn favoriete onderwerp voor vandaag? Nou dat gaat over wolken waar sterren in worden geboren. Heb je ooit van de baryon lifecycle gehoord? Ja, baryon. O, nou. Ja. Daar kan je even uitleggen wat baryon lifecycle is. Nee, dat is te lang geleden. Ik heb het wel zo gehoord. Je vroeg of ik een fad hoorde. Of een college. Je moet even iets anders. Dat is te lang geleden. Dat kan niet. Het is net als dat je eigenlijk een cyclis hebt van water op de aarde. Om het zo maar te zeggen. Water verdampt, regent weer neer, stromt weer terug. Heb je eigenlijk ook van gaswolken die samen klonteren sterren worden ontploffen. Of verdampen om het zo maar even te noemen. En weer nieuwe gaswolken maken. En daar weer nieuwe sterren- en zonnestelsels uit maken. Dus bijvoorbeeld onze zon is een derde generatie ster waarschijnlijk. Is al twee keer door zo'n cyclis heen gegaan. En dat is alles wat je om je heen ziet hier. Ik kom is onderdeel van die cyclis. Want wij komen van stof en zullen weer tot stof verwoorden. We snappen alleen nauwelijks hoe dat werkt nog. Men weet wel hoe een ster werkt. Gewoon gas komt bij elkaar. Zwaartekracht wordt sterk genoeg. Op een gegeven moment wordt het zo dicht op elkaar gedrukt. Dat het gaat fuseren en dan knalt het weer uit elkaar. En de balans tussen die zwaartekracht aan de ene kant. En die fusie aan de andere kant. Dat knalt. Dat is wat een ster doet schijnen en stabiel maakt voor lange tijd. Alleen dat weten we eigenlijk op basis van voornamelijk individuele processen. Naar het kijken naar individuele sterren. En nu is er een... Dat is het nieuwtje. Ik vind het een prachtig project. Waar ik even het licht op wil schijnen. Het project heet The Fangs. Physics at high angular resolution in nearby galaxies. En waar het op neerkomt is dat ze eigenlijk een index aan het maken zijn. Een collectie van gaswolken. Sterren, gaswolken in allerlei verschillende sterrenstelsels. En daar hebben ze nu een enorme database van aangelegd. Waardoor ze eindelijk kunnen zien van hoeveel gas is er nou eigenlijk. En hoeveel sterren ontstaan er dan in die wolk. Ze kunnen op dit moment volgens mij met deze resolutie nog niet ideaal zeggen. Wat voor sterren zijn het dan exact. Maar men weet eigenlijk zo weinig van die hele cyclis. Wanneer, bij welk grote wolk, wordt iets nou wel een ster. Hoeveel sterren komen er dan uit. En wat voor sterren dan precies. Weet men niks van. En nu is eigenlijk de data vastgelegd. Met behulp van de Alma Telescope in Chile. Aan de Kamer Desert konden ze met radiogolven naar de soort van... Gaswolken om de sterren heen kijken. En aan de hand daarvan hebben ze het dus helemaal geïndexeerd. Het zijn er hoeveel? 100.000 van die gaswolken. In 90 verschillende sterrenstelsels. En daar kun je dus nu je data mining op gaan loslaten. Of je machine learning. Of wat je dan ook maar wil. Is er een goed Nederlands woord voor. Dat is altijd weer een lastige. Een Stellar Nursery. Een nursery. Een kraamkamer. Een sterrenkraamkamer. Een kraamkamer voor sterren. Dus daar gaat het ook over. Een hele mooie is natuurlijk de Orion Nevel. Die kan je ook met het blote oog zien. Niet in Nederland is het wel heel lastig. Dan moet je wel echt naar een hele donkere plek toe. Maar als je in Orion kijkt en je hebt de drie sterren. Dan heb je daaronder het zwaard van Orion. Dat gaat eigenlijk verticaal vanaf die drie sterren naar beneden. En daarin zie je een soort vaag wolkje. Een beetje wittig als je er met het blote oog naar kijkt. Maar als je er foto's van maakt, dan maak je hem wel heel mooi roze. Want hij is natuurlijk een beetje rozegegroeid. En daar worden dus sterren geboren. En je kan het bijna met je blote oog zien. Er zijn ook prachtige opnames van omdat hij zo dichtbij is. Terwijl dit project dan gaat over van die wolken in andere sterrenstelsels. Dus deze Stellar Nursery kraamkamer is bij ons om de hoek. En daarom kunnen we hem zo goed zien. Maar bij die grote nog niet. Maar ik dacht dat mensen moeten toch even weten waar die te vinden is in de hemel. Een eigen Stellar Nursery. Even kijken. En uiteindelijk kan dit natuurlijk helpen om onze modellen te verbeteren. Om erachter te komen. Want we hebben volgens mij nu ongeveer twee metrics. Om te weten of er sterren uit komen. Dat is hoeveel gas er is. En wat doet de zwaartekracht. Dus behalve die twee metrics weten ze eigenlijk helemaal niks anders. Ik zag nog de naam van één Nederlander erbij komen. Die dacht die moeten we misschien maar eens een keer uitnodigen. Dat is Diederik. Moet ik goed zeggen. Diederik Kruisen van de Heidelberg Universiteit. Maar verder zag ik dat er geen enkel Nederlands... Heidelberg is niet naast de deur. Nou, op kosmische schaal. Haha. Maar goed verder geen Nederlandse initiatieven die hiermee doen. Maar je kan dus die data uiteindelijk wel tot je bericht nemen. Het idee is dat je dan dankzij de analyse hiervan op een dag kan zeggen. Hier zie ik een gaswolk zes en zo hangen. Heeft die en die eigenschappen. Dus ze gaan er waarschijnlijk zo'n soort ster op leveren. Ja, een beetje wel. Maar daarmee eigenlijk die totale cyclis. Je moet eigenlijk een beetje voorstellen. We kennen regen wel. En we kennen misschien waterdamp wel. Maar die totale cyclis van eigenlijk hoe dat nou eigenlijk totaal werkt. Die willen ze eens helemaal in i-kaart brengen. Het is heel mooi. Ze hebben ook een paar exhalationo's. Even die link plaatsen. We hebben ook mooi een schema staan van welke stap in die baryon lifecycle. Nu met welk instrument wordt opgenomen. Want de James Webb telescoop gaat bijvoorbeeld naar sterren kijken. En ook wel naar gaswolken. Ze hebben dan dus weer radiotelescopen nodig om hele, hoe noem je dat? Veen? Eile. Eile gaswolken. Dat is een mooi woord. Eile gaswolken. Om die vast te leggen hebben ze dus weer die telescopen Chile nodig. Dus ja, ik vind dat prachtig. Er zijn zoveel dingen die we nog niet weten over de grootste structuren van ons, van de kosmos. Dat altijd als daar een stapje in genomen wordt, dan vind ik dat heel fascinerend. Dan raak je heel vast in de echte staat. Jazeker. Ja, zeker. Dus dat was de mijne. Wat was jouw verhaal van de week? Of was het bezels? Bezels dus. Nou dan gaan we gewoon naar Arno hoor. Ja, nee ik zoek even. Arno heeft een hele lijst. Arno mag eerst toch even. Oké, vorige week is het natuurlijk bekend geworden dat ESA de Missie En Vision geselecteerd heeft als nieuwe medium class mission in de tweede stapelijke programma van ESA. Dat is heel spectaculair, want de week daarvoor waren er al twee NASA missies aangekondigd die naar Venus gaan. Daar hebben we het kort over gehad hier. Toen waren we aan het afwachten dat tijdens die uitzending onvriendelijk bekend werd over En Vision. Ja, dat is dus twee dagen later bekend geworden dat inderdaad ESA ook naar Venus gaat. Dus er gaan nu drie missies naar Venus. Ja. Heel gaaf. Dat is heel cool. Om een aantal dingen, ten eerste zijn die missies allemaal complementair aan elkaar. Nee, ten eerste omdat jij meewerkt aan En Vision. Nee, nee. Heel erg cool. Ja, nee het is hartstikke cool om daarmee te werken. Het is bijna een hoog bezoek, denk ik. En Vision is gewoon een satelliet die bestaat uit die van zes instrumenten. Eén is een Synthetic Aperture Radar. Dat is een radar die gebruik maakt van interferometrie om hele hoge resolutiebeelden van het oppervlakte te maken en dat meerdere keren doet zodat je ook veranderingen op het oppervlak kan bemeten. En daar zal ik straks even op terugkomen, dat is heel belangrijk, want van de week is een heel belangrijk paper uitgekomen over Venus die laat zien dat Venus nog steeds geogorisch actief is. Oh. Dus dat is heel interessant. Gaaf. Twee, er zijn drie spectrometers aan boord die zowel van de top van de atmosfeer tot helemaal aan het oppervlak kunnen gaan meten wat voor mineralen er op Venus zijn, waar de atmosfeer precies uit bestaat. Er zijn nog een aantal mysteries over Venus, bijvoorbeeld een bepaald soort iets onbekends wat op 60 kilometer hoogte zit in de atmosfeer waar we geen idee hebben wat het is. Dus dat kunnen ze gaan meten, dat is heel interessant. En er is ook nog een ondergrondse radar aan boord en die kan dus tot ongeveer een kilometer onder de grond gaan meten wat voor structuren daar nog onder zitten. En of dus inderdaad met die geologie ook iets te... Precies. Maar zei je nou dat dat vorige week in een paper is aangekomen dat Venus nog geologisch actief is? Er zijn een aantal onderzoekers geweest die hebben gekeken naar Magellan data. Magellan was een Amerikaanse missie uit de jaren 80 van de vorige eeuw en die hebben ook met de behulp van een radar gekeken en daar hebben ze de data nog een keer goed van bekeken en daar zien ze nu bewegingen op het oppervlak die ze kunnen linken aan ongeveer een miljoen jaar oud. Misschien een paar miljoen jaar oud en dat is op geologische tijdschaal is dat natuurlijk helemaal niks. Dus als het op een miljoen jaar geleden was dan is dat nu ook nog zo. Dus zij beweren dat Venus heeft niet zozeer als op aarde plaattectoniek met van die continuatale platen die onder elkaar schuiven. Maar het is ook niet zoals op Mars of op Mercurius dat het maar uit één plaat bestaat. Dus Venus is een beetje de gekke vorm hiervan en het is heel interessant om te gaan kijken hoe dat nou kan ontstaan. Ook omdat we willen weten van exoplaneten kunnen misschien wel dezelfde soort geologische structuur hebben als Venus. Dus het is een interessante ontwikkeling. Heel gaaf. En zijn nu deze Envision en de andere twee Van Nasa's, zijn die nou complementair aan elkaar? Ja, absoluut. Er zit een instrumentatie aan boord die elkaar goed kunnen versterken en er wordt niet op dezelfde tijd gelanceerd. Dus je krijgt een langere tijd waarop er naar Venus gekeken kan worden. Dus de kans dat je bewegingen op een vlak vanwege geologische activiteit kan ontdekken, die is ook vele malen beter. Dus ook bij elkaar is dat een hele interessante. En wanneer moet Envision de lucht in? Envision zou gelanceerd moeten worden zo ongeveer 2031. Ah oké, ja. Hallo. Doe het maar even. Ja, ja. Wat ben jij aan het doen daar? Ik werk mee vanuit de ESA kant aan de instrumentatie van de satelliet. Dus alle instrumenten worden natuurlijk gebouwd door instituten over de hele wereld. Bijvoorbeeld radar komt bij JPL in Amerika vandaan. De spectrometers komen uit Frankrijk, Duitsland, België. En er zit ook toevallig een Nederlandse S-RON is er ook bij betrokken, dat is ook heel leuk. En de ondergrondse radar komt uit Italië. Dus over heel Europa en zelfs daarbuiten komen de instrumenten vandaan en dat wordt door ESA bij elkaar onderhouden zodat het goed past op de satelliet die door industrie gebouwd gaat worden. Ah ja. En jij doet dan de? Ik ben bezig met de radar. Met de radar. Met de radar. Ja, wij werken heel nauw samen met JPL in Amerika om dat voor elkaar te krijgen. En Envision dus over tien jaar en die andere twee gaan die eerder? Ja die gaan iets eerder. Allewel dat nog niet helemaal duidelijk is. En ook de Envision lanceerdatum dat is nu de planning. Precies op deze termijn kan er nog drie jaar verschil. Ja drie jaar niet, maar daar kan er wel iets in verschuiven. Maar dat zou iets eerder moeten gebeuren, zover ik begrepen heb. Maar dat pin me er niet op vast, precies zo lanceerdatum. Die andere twee zijn pas net eigenlijk goed gekeurd. Dus de plannen lagen er wel. Maar het nieuws van twee weken geleden was alleen maar van nou deze zijn geselecteerd voor het discover programma uit mijn hoofd. Ja, maar Discovery is een vrij snel programma. Oké, dus ze moeten nu echt aan de slag. Ja, ja, ja. Dat gaat nu echt hard gewerkt worden. Net als wij hard aan het werk. En over het karakter van deze missies. Kijk, als je denkt aan die wagen op Mars. Die leveren schitterende plaatjes op. Zelfs de Chinese Mars lander heeft intussen trouwens een selfie gestuurd. Dus Mars, dat is allemaal plaatjes. NPR. Worden dit ook zulke soort missies dat we ONA roepen met foto's in de kranten? Of wordt dat data die naar Nature and Science gaan en dan Hydro wetenschappelijk publicaties opleveren die niemand leest? Nee, ik denk dat deze missies wel meer gaan doen. Niet zo sterk als, want er zitten geen camera's aan boord. Juist. Dat is heel belangrijk. Omdat als je kijkt naar de wetenschappelijke doelen die gedefinieerd zijn voor de missies. Die gaan ook niet landen, neem ik aan. Nee, die gaan ook niet landen. Die is het gewoon niet nodig om een camera mee te nemen. De wetenschappelijke zaken die we willen weten van Venus, die vraagt om een ander soort instrumentatie dan de camera zelf. Vergeet ook niet dat een visuele camera aan boord van een Venus missie niet zoveel zin heeft als je naar het oppervlak wilt kijken. Wolken. Je hebt wolken waardoor je niks kan zien. Dus er zijn bepaalde spectrale ingangen waardoor je kan kijken naar het oppervlak. Daar zitten die spectrometers, die zitten wel op dat golflengtegebied ook. Die zijn er dan wel. Dus je krijgt wel beelden ervan, maar toch in iets ander formaat dan de selfies van een Mars rover bijvoorbeeld. Krijg je kaarten, satellietfoto's, letterlijk. Het is een zijspoor, maar het valt me vaak op dat heel veel missies geen camera's aan boord hebben. Terwijl je zo nu dan denkt, nou ja, een klein goprootje ergens bij wijze van spreken. Zou al gewoon, heeft het budget voor de volgende missie alweer veilig gesteld om het zo maar te zeggen. Ik denk dat je die trend inderdaad wel door gaat zetten. Ik denk dat je dat steeds meer kan verwachten. Maar dat wordt nooit als hoofdinstrumentatie gedefinieerd. Dus je zou kunnen voorstellen dat over een paar jaar als de missie daadwerkelijk gebouwd wordt, dat men zegt van oké, we hebben nog wel ruimte een kilootje of twee om een kleine camera mee te nemen. Voor Mars Express en Venus Express hebben ze dat ook gedaan. Er zijn kleine camera's meegenomen die worden door ESA zelf beheerd en die maken overal beelden van Mars op dit moment. En die hebben dat ook van Venus gedaan. Maar die werden pas later gedefinieerd. En dat noemen ze ook monitoring camera's. Het zijn geen science camera's, het zijn monitoring camera's. Volgens mij ligt er nog heel veel ruimte voor timelapses. Dus, want, kijk, één foto is misschien niet zo spannend, maar als je een filmpje kan doorspoelen van dagen, maanden, weken, jaren, dat is echt te gek. En daar kan je heel veel uit lingen. Ja, maar vergeet niet hoeveel data je daarvoor terug naar de aarde moet sturen. En dat is altijd een heet hangreiser. Wat is het linkbudget tussen de satelliet en het grondstation? Daar heb je wel een punt. Ja, t-shirt even niet aan gedacht. Want vergeet niet dat de SAR, de synthetic aperture radar, die genereert gigantische vervelheden data. Ja? Ja, dus alleen daarom moet je dus goed kijken. En wat is de brete die je hebt tussen Venus en de aarde? Ja, dat hangt er een beetje vanaf. Maar 75 megabit per seconde kan je ongeveer halen. Dat valt me nog mee. Bijvoorbeeld bij New Horizons, met Pluto was het echt modem staan. Ja, ja, dat is wel erg ver weg ook. Ja, precies. Nee, maar daar is het inderdaad even redig. Is er niet een of andere open frequentie waarbij je het gewoon richting de aarde stuurt? Nee, nee, nee, dat is allemaal heel streek geregeld via de internationale uni voor spectrum. Dus dat kan je niet zomaar doen. Er is geen publieke lijn in de ruimte. Helaas. Niet dat ik weet. Hmm, hmm. Ik ga nog even verder nadenken. Een radio. Ja, precies. Ja, dat zou heel handig zijn. Nou, Gaaf en Vision. Ja, ik heb eigenlijk nog zoveel vragen over Venus zelf, maar volgens mij in zijn algemeenheid. Even kijken, kun je dat instrument nog even een keer goed uitleggen? Dat we zeker weten wat je gaat doen. Dus wat is voor Envision nou de hoofdopdracht ten opzichte van die andere twee? Ah, nee, maar je moet het zien. Kijk, wat heel belangrijk is, is dat je de hele planeet in kaart kan brengen. En dan praten we, ik praat dan altijd in hoogte, dus je begint aan de top van de atmosfeer en dan langzaam naar beneden door de verschillende lagen in de atmosfeer. Dan kom je op het oppervlak, wil je het oppervlak goed in kaart brengen en ook de veranderingen op het oppervlak en dan ook nog aan het onderkant van het oppervlak kijken. Nou, wat de Envision missie goed kan doen is in kaart brengen en de Veritas missie van de Amerikanen, die kan bijvoorbeeld weer veel beter de kleine verschuiving aan het oppervlak meten. En wat beide missies kunnen doen, die kunnen helpen om voor Da Vinci de juiste plek te kiezen waar de zon in de atmosfeer moet komen. Dus zo kunnen de missies elkaar helpen en elkaar het wetenschappelijke doel versterken. Ja, ja. Nou, heel gaaf. En jammer dat het zo lang heeft moeten duren. Ja, dat we nog zo lang moeten wachten. Ja, precies. En nu zijn er ook een paar van die andere missies naar IEO bijvoorbeeld niet doorgegaan. Dus het is heel tof. Nu komt er echt duidelijk een soort Mars en Venus golf aan van missies. En Rocket Lab gaat al eerder naar Venus. Die hebben een kleine private missie opgezet naar Venus. Echt, hoor. Ja. Die lanceren geloof ik 2024. Gewoon voor de test? Ik weet niet wat daar precies achter zit. Ik weet alleen dat ze... Wat is daar dan het verdienmodel van als je een private missie hebt? Ik heb geen idee. Nee? Ik weet ook niet de details ervan. Ik weet alleen dat ze bezig zijn om een kleine sonde eraan te vast te koppelen die ook in de atmosfeer moet duiken. Maar de details daarvan weet ik niet. Spannend. Ja. Ze willen zelfs naar Leven gaan zoeken op Venus. Nou, Leven op Venus? Ja, in de clouds. In de clouds, hè? In de wolken, ja. In de wolken. Ja, hoe zit dat nou precies met... Er is het idee dat er een habitable zone zou kunnen zijn in de wolken van Venus. Niet op de oppervlakte. Ja, als je gaat kijken... Er zit natuurlijk heel erg weinig water in de atmosfeer. Dus dat is een probleem. Maar op ongeveer 50, 60 kilometer hoogte kom je op een gebied waar de druk ongeveer 1, 2 bar is. Dus het is veel minder dan het oppervlak. En er kunnen misschien wat mineralen aanwezig zijn. Maar laten we eerst gewoon meestal gewoon kijken. Laten we die drie missies er naartoe sturen en over tien jaar praten we er weer over. Nou, mooi uitgesteld. Prima. Zal ik? Ja, nee, wat hebben we er nog over moeten hebben? Oh, wat moeten we nog hebben? Dat hebben we in de inleiding al even over gepraat. Dat is de sollicitatieprocedure voor astronaut. Voor wie astronaut wil worden. Hier zijn de cijfers. 22.000 mensen hebben gereageerd op de vacature. 998 uit Nederland. En eind 2022, dus anderhalf jaar na nu, gaan we weten wie de nieuwe astronauten zijn. Zijn hoeveel worden er geselliteerd? 6 plus 20. 6 plus 20. 6 vast. De 20 zijn parastronauten. Nee, het zijn de 20 die als backup fungeren. En hoeveel uit parastronauten, dat weet ik niet. En dat zijn dus mensen met een vroeger zijnde handicap. Tegenwoordig zegt je beperking of nog iets anders. Het gaat in dit geval om een legamelijke beperking, toch? Ja. Ze willen kijken hoe het is om een astronaut te zijn met een legamelijke beperking. Ja, die gaan dus niet de ruimte in, maar die gaan wel de training volgen en dat soort dingen om als een soort controlegroep te fungeren. Ah ja, op die manier. Dan zou je ook kunnen zeggen, misschien dat je wel de ruimte in kan, want dat zou er wel uit kunnen blijken dat dat prima kan. Dat is wel eens gedaan, een keer iemand zonder been mee omhoog gestuurd. Maar trouwens heel gunstig lijkt, het scheelt meteen een paar kilo. Absoluut, dat ook niet. Nee, maar ik denk dat je in micro zwaartekracht veel makkelijker kan bewegen. Ja, als je gewoon alleen armen hebt. Je beperking is denk ik veel minder dan hier op aarde. Het is een pre. Maar goed, er is verder een groot ding van gemaakt, in elk geval in NRC waar ik dit in zie staan op 23 juni vandaag. Dat is 24 procent van de sollicitatie is afkomstig van een vrouw. Kijk, daar was speciaal om gevraagd. En dat is dus ook meer dan in het verleden, want de vorige keer hadden ze 84 honderd sollicitaties en was 15 procent vrouw. Maar interessant. Dus de percentage is omhoog. En het aantal aanmeldingen is omhoog. Ja, ook dat. Dus er blijken toch wel twee dingen uit inderdaad. Meer belangstelling. Meer belangstelling. En van meer vrouwen. Ja, wat goed zeg. Dat gaat de goede kant op. Maar er is nog een wereld te winnen, want 24 procent, een kwart. Ja, veel te weinig. Ja, veel te weinig. Ja, moet je daar gaan. Maar ja goed, als het ten opzichte van 15 procent is, dan is het toch weer een probleem. Maar Arno, jij had wat twijfels over de kansen van de Nederlanders. Nou ja, wat ik heel positief vind is natuurlijk dat er duizend Nederlanders de moeite hebben gedaan en ook de spirit hebben om dit te gaan doen. En wat ik een klein beetje hoop is, want Nederland draagt niet zoveel bij in het ESA budget aan het bemenstenprogramma van ESA. Dus ik hoop juist dat als ESA eventueel een Nederlander selecteert, dat dat ook gepaard gaat met extra investeringen in de ruimtevaart. En Nederland is een beetje een slecht jongetje in de klas, als ik heel eerlijk ben. Een zuinige partij. Ja, ja. Dat zeggen de mensen al heel erg lang. Dat wordt makkelijk afgestraft. Als je niet bijdraagt, dan krijg je ook geen beloning. Nou ja, dan moet je dus een beetje op letten. En ik denk dat het belangrijk wordt dat Nederland ook gaat zien dat er zoveel ontwikkelingen in de ruimtevaart bezig zijn, dat we moeten hier een rol in spelen. En op het gebied van instrumentatie doen we dat. Prima, daar gaat de goede kant op. Maar ik zou ook heel graag zien dat in de bemenstertak, die toch voor heleboel kinderen ook een soort inspiratie kan zeggen. Was Nederland in de tijd van Wubbo Okkels en André Kuipers minder zuinig? Dat vind ik moeilijk. Dat kan ik niet 1, 2, 3 inschatten. Maar ik weet wel dat onze bijdrage in het Human Spaceflight and Exploration programma toen wel wat hoger was. En ik heb het idee dat dat, en ik moet dat helemaal qua nummers checken natuurlijk, maar ik denk dat het idee dat het nu wat minder is. Dat zou weer omhoog moeten. En wat zijn de landen die aan dat bemannde programma wel bijdragen? Duitsland is een hele grote speler. Italië is van oudsheren een hele grote speler op dat vlak. Frankrijk natuurlijk. Dat zijn ook de landen die het meeste geld in ESA stoppen. Voor Duitsland en Frankrijk zijn dat hele belangrijke projecten. En in Italië ook. Ik verwacht dat daar zeker een astronaut vandaan gaat komen. Maar nogmaals, we moeten zien hoe dat in de procedure gaat natuurlijk. Ja, over anderhalf jaar zijn we wijzer. Leuk, wel. Ik krijg het een beetje te zien als een soort idols whatever. Ik heb wel eens aan mensen gevraagd die gesolliciteerd hebben deze keer of ze een beetje een soort videodagboek of zoiets aan bij willen houden. Maar ik heb daar niet echt direct positieve antwoorden op gekregen of dat dat werkelijk gaat doen. Maar het zal wel heel interessant zijn. Ik koop ze bij deze op. De ruimtevaart wereld een beetje kennende. Dat je misschien wel bijna documenten moet tekenen dat je dat niet gaat doen. Dat weet ik niet. De ESA weet natuurlijk ook wel dat sociale media bestaan. En als daarover uit vroeger uit de school wordt geklapt, dan zullen ze niet blij mee zijn. Ja, maar aan de andere kant is het wel steeds duidelijker voor alle partijen Ik denk dat het belangrijk is om aan het publiek te laten zien wat je met het geld doet, wat je in de ruimtevaart stopt. Dus ik denk dat dat wel een stuk beter is dan 20 jaar geleden. Dus ik verwacht dat daar een stuk meer openheid in gekregen kan worden. Dat zou leuk zijn. Ja, de ESA communicatie is natuurlijk nog wel heel open geweest. Maar we hebben natuurlijk wel privacy aspecten van de delen. Nee, natuurlijk. Als ze het altijd willen. Ik volg op Twitter volgens mij twee meisjes die in de VS proberen astronaut te worden. Dus dat is hartstikke leuk. Want je ziet inderdaad de trainingen, de stages die ze wel of niet krijgen. Maar ik kan me voorstellen dat als ze het zelf zouden willen als kandidaat, dat dat in eerste instantie wel zou kunnen. Maar met het verloop van de wedstrijd. Je hebt een bepaalde vrijheid, maar ik denk dat die ook in bepaalde manier wel beperkt wordt. De organisatie waar jij solliciteert. Als jij gaat solliciteren bij Philips, dan vinden ze het niet leuk. Of bij Google, verzin maar wat. Dan vinden ze het niet leuk als je in allerlei detail gaat duidelijk maken. Duidelijk maken wie je ontvangen hebt en wat ze je gevraagd hebben. En wie jij in de wachtkamer nog meer hebt gezien. Maar iets meer promo's zijn natuurlijk wel... Zeker als ze zo veel aanmeldingen hebben, dan zie je ook dat het leeft natuurlijk. Als je ook nu ziet wat er op Twitter verschijnt, wat er op hun website, op de ESA website verschijnt. Het is wel een stuk beter dan in het verleden. Het is veel beter te volgen. Er is veel meer informatie ook te vinden. Dus ik vind echt dat er ten opzichte van tien jaar geleden een gigantische stap is gemaakt. Ik zie nog een nieuwtje op de site van NL Space staan. Ik zou er een nieuwtje in gooien. Vertel eens. Dat gaat over die robot arm waar we het al zo eerder over hebben gehad. Hier. Er ligt al jarenlang een robot arm te wachten. Een Nederlandse robot arm. Een Europese robot arm. Airbus. Ja. En lang werd er gewacht tot die een keer de lucht in gaat. Maar hij gaat dus de lucht in. En dat is over drie weken. Op 15 juli. Op 15 juli gaat hij vanaf launcheerbasis Baikonur. En wat gaat hij dan doen? Naar ISS. Is de ISS wel ervan gesoeld? Ja, aan de ISS. En daar is dan een robot arm van de buitenkant aan de ISS. Om dingen te doen. Ik weet het niet. Die Europese robot arm is 20, 25 jaar geleden. En dat hele... Michel heeft er ook nog aan gewerkt. Michel van Baal volgens mij. Of hij had er iets mee. Of hij heeft er iets over gedaan. En hij was ook heel blij dat hij nu... Ik zag hem op Twitter helemaal blij zijn. Mede-host van Space Cowboys. Dat hij uiteindelijk uit de mottenballen gehaald is. Absoluut. Kijk, dat heeft misschien wel wat lang geduurd. Maar dat is niet te wijten aan het ERA-programma. Maar dat is te wijten aan het problemen die nauwka... Waar die aan vastgekoppeld wordt om naar hoog te worden gebracht. Dat heeft enorm veel vertraging opgelopen in Rusland. Dus het is hartstikke tof dat hij nu uiteindelijk... Het is toch een stukje Nederlandse trots die hem hooghoudt. Ja. Die dan rondjes om de haarde gaat aan het ISS vast. Dus hij gaat, hij gaat. Goed zo. Dat was even kort nieuws. Een dienblad aan vastsroeven met glazen wijn. En champagne. Dat je inderdaad ochtends vroeg gewoon van de robotarm een wijntje krijgt. Dat zou toch heel leuk zijn. Ja, meneer. Dan kijk ik nu weer naar... Nou, dan kan ik melden dat het Chinese ruimtesstation eindelijk bemand is. Ja, er zijn mensen naartoe gegaan. En dat is een week geleden al gebeurd. Dus net precies tussen twee afleveringen van Space Cowboys in. Drie man zijn daar aangemeerd, staat iedereen naar de volkskant. En hebben daar hun kamp opgeslagen. En wat ik heel grappig vond trouwens, dat was de foto die werd gepubliceerd. Ik had, dat is zo'n typerend verschil tussen, volgens mij hoor, voor zover ik dat kan beoordelen, Arno, dat jij er meer van kan zeggen, tussen de Chinese ruimtevaart en de Westerse ruimtevaart. Want zie je foto's van... Want zie je foto's van de bewoners van het ISS, ja, dan hangen die meestal in allerlei standen voor de camera. Helemaal in de knoop en ondersteboven en alles. En deze drie gasten, die hadden zichzelf met hun voetjes naast elkaar vastgekort, getipp... gevelcroot. Tip-ex, zou ik zeggen, maar gevelcroot. En stonden stram in de houding te salueren voor de camera. Kijk, in de Westerse wereld is het ruimtevaartprogramma, vooral met mensen, publiek. En in China is het militair. Ja, was het in Amerika natuurlijk aanvankelijk ook. Maar dat is helemaal veranderd. Naast hem is het in principe geen militair attack meer. Terwijl in China, het grootste gedeelte van de ruimtevaart, is nog steeds onder zeer hoge invloed van de militair in het land. Dus ik vind dat niet zo vreemd. Ik vind het wel heel positief dat zij nu ook daadwerkelijk een ruimstation gaan gebruiken. En ik ben erg benieuwd wat daar gaat gebeuren. Wat voor onderzoek ze gaan doen. En wat we daarover te horen krijgen. Ja, absoluut. Heel grappig die foto inderdaad. Ze lijken te staan in plaats van dat ze dus rondzweven inderdaad. Maar ze staan bij elkaar, ze staan keurig in de houding. Nou, Eendje zwaait wel, gezellig. Maar ze zitten dus vast met hun voeten aan een soort balkje of zo. Maar dat is dus gewoon recht over eind. Lijken te staan. Ja, heel geestig. En wat voor onderzoek ze daar gaan doen is dus nog onbekend? Ik weet het niet. Ik weet dat er een aantal Europese partijen zijn uitgenodigd om experimenten met ze omhoog te sturen naar het station van de Chinezen. Om daar onderzoek te doen. En het gaat ook via de United Nations heb ik begrepen. Maar de echte detail is daarover. Ik weet daar niet veel over. In ieder geval ruimte rondleven en ingewikkelde technische tests. Ja, erg. Ik hoop dat het een video is. Ze zullen langdurig aan boord blijven en eten, slapen en sprotten. Een gezond leven in ruimte. Met constant elektrode op hun hartstreek geplakt en alles. Wat zit je nou te doen? Niks, het gaat naar de tafel omhoog. Of gingen wij omlaag? Dat weet je maar nooit. Ik doe de hele studio een stukje omlaag. De aardebewoog. Of ik groeide eindelijk eens een keer. Dat is een beetje te laat tijdje. Te laat. Nou, heel goed. Jeff Bezos, Richard Branson. We hebben het allemaal over gehad. Wat nog iets dat jij aangebracht hebt over de heliosfeer. Een 3D map van de hele sfeer. Ja, ik heb die ook nog gedeeld. Maar je hebt inderdaad niet meer bij mijn meest recente lijstje. Het komt van sciencealert.com. Dat is een hele mooie heliosfeer. De first ever 3D map of the solar system heliosfeer. Dat is dat ding waar de voyagers in tussen uit zijn. Ja, daar zijn ze uit. Ze zijn door de grens van heliosfeer en geen heliosfeer. We hebben het al eerder over de zon gehad. De zon blaast al zijn straling naar buiten. Dat creëert bijna een soort bubbeltje van particles. Deeltjes die botsen tegen de interstellaire ruimte. Die ook allemaal dingen afvuurt op onze zonne stelsel. En daar krijg je dus een soort bubbel van. Maar er was altijd een beetje onduidelijk van hoe ziet die bubbel er nou precies uit. Bovendien, de voyagers inderdaad. Dat zijn de enige twee objecten die inmiddels buiten die heliosfeer zijn. En in de interstellaire ruimte. Dus zoveel meetpunten hebben we ook weer niet. Nee, maar we konden dus een klein beetje wel zien van ze zijn er doorheen. Ze zijn als het ware door de schil van de bubbel heen gekomen. Maar dat was een beetje onduidelijk van hoe ziet die nou precies uit. Die bubbel. Is dat nou een perfect rond cirkeltje? Waarschijnlijk niet. Waarschijnlijk is het iets met een beetje een soort komeetachtige staart. En dat blijkt nu waar te zijn. Want ze hebben een hele mooie 3D afbeelding gemaakt van de heliosfeer. Ik begrijp, als je dan twee instrumenten buiten die heliosfeer hebt hangen. Hoe kun je dan zo'n compleet ruimtelijk beeld creëren? Dat hebben ze ook niet met voyager gedaan. Dat hebben ze op een andere manier gedaan. Dat ga ik even opzoeken hoe ze dat ook weer gedaan hebben. Maar het blijkt dus dat inderdaad onze zon in dat bubbeltje als het ware door... Ik probeer te zoeken naar een soort goede metafoor. Maar die is er bijna niet. Je kan je wel een beetje voorstellen, maar het is ook heel anders. Dat bubbeltje verplaatst zich door de ruimte. Dus krijg je daardoor ook een soort trail achter zich. Van deeltjes die zich daar omheen vormen. Wat er zo mooi aan is, als je het plaatje ziet, is dat je dat altijd weer opnieuw realiseert. Dat alles beweegt daar buiten. Het staat allemaal stil en beweegt het ook ten opzichte van elkaar. Kortom, dit ding is niet symmetrisch. Zeker niet symmetrisch. Heeft het iets te maken met beweging? Ja, absoluut. Want onze ster... Een bepaalde zon. Onze zon draait ook weer rondjes door onze sterrenstelsel. En botst daarmee... Volgt een baan rondom een zwart gat. Nog steeds niet onze classe weer deze week. Misschien is het niet eens een zwart gat waar we omheen draaien. Natuurlijk wel. Dat laten we wel weer even aan mensen die daar meer verstand van hebben. Maar uiteindelijk krijg je dan dus waar die zich doorheen verplaatst. Als je een doek met rode verf door water... Als je die beweegt, zie je daarachter ook een soort baan ontstaan. Dus die kant, zoals dat hier is afgebeeld op sciencealert.com... Dan zie je de linkerkant is een beetje ingedrukt. En aan de rechterkant is die dan veel groter aan het uitwaaieren. Dan zou die linkerkant dus de beweegingsrichting zijn. Daar komt de tegenwind vandaan. Als een trein die door de atmosfeer heen blaast. Hoe hebben ze dit nou gedaan? Als jij nog even iets anders leuks vertelt. 10 jaar data gevangen door Nasas Interstellar Boundary Explorer Satellite. Ken je die Arno? De Interstellar Boundary. EBEX. Wat is dat voor ding? Dat is een satelliet die heeft één instrument aan boord. Dat is een vrij kleine satelliet. Een kleine programma van een NASA. En die kijkt inderdaad naar dat soort fenomenen in onze zonder stijl. Of precies details weet ik ook niet. Maar ik weet dat het een vrij kleine satelliet is. Ik weet niet eens of het Discovery Class is of dat nog kleiner is. De auteurs trakten zonne-wind-particuels... ... als ze van de zon naar het einde van het zonne-systeem rekenen. Hoe ze dat hebben gedaan, geen idee. Dus deeltjes van de zon komen langs dat instrument. En hij kan ze dus blijkbaar ook weer vangen. Als ze weer terugkomen. Dus die vond het ook een baan. Zo te horen. Ja, ja. Valt weer terug naar de zon. Dan lijkt me dat deeltje wordt weggeschoten. En door de zwaartekracht van de zon komt hij uiteindelijk weer in de buurt. Hoge wiskunde. Maar dit is allemaal hoge wiskunde. En ook allemaal. Dus wederom aan zo'n ontdekking zie je dus... ... niet alleen hoge wiskunde, maar ook allemaal totaal onbekende antwoorden. Gewoon allemaal van ja, we weten wel dat er een heliosfeer is. Toen Voyager er doorheen ging, was op dat moment... ... werd eigenlijk pas bewezen dat hij überhaupt bestond. Dus het feit dat we nu een 3D-afbeelding hebben, weer een paar jaar later... ... zie je ook maar dat er altijd weer iets nieuws te leren valt. Ja, waar de afbeelding mij trouwens aan doet denken. Dat is een tekening, dat is de iris van een oog. Vind je ook niet? Beetje wel. Ja, de iris van een oog. Ja, beetje wel. De geaderde structuur. Maar toch ook een beetje een regendruppel die gewoon als het ware door de lucht valt. Gewoon zo'n druppelvorm. Ja, dat is de contour, de vorm inderdaad. Ik heb het over de tekening van binnen. Oh, de tekening van binnen. Nou, mooi. Dat had ik inderdaad nog. Goed zo. Dan weet ik niet of we nog hebben... Arno, ik heb het idee dat jij nog een nieuwtje had dat we nog niet... Had ik nog een nieuwtje? Nee, dat is niet zo moeilijk om nog aan te verzinnen natuurlijk. Nou... Er is een mooie weddenschap online verschenen... Over mensen die beweren dat in juli, dus over een maand... Dat Elon Musk dan als een starship zou lanceren met behulp van de booster. Dus de woorden op Boca Chica. Er zijn een aantal mensen die bij Boca Chica allerlei volgen... Wat er aankomt voor materieel. En daar wordt nu dus bijvoorbeeld de onderkant van de booster... Waar iets van 27 raketmotoren aan vastgemaakt moeten worden. Die is al gespot. Er is een... Of een gwin shot wel, van SpaceX. Die heeft een praatje gegeven ter opening van het universitair jaar... Voor een universiteit. En toen liep ze tijdens dat filmpje door de fabriekshalle heen. En daar stond een kaart met hoeveel raketmotoren er nog geleverd moesten worden... Voor de booster. Daar waren er niet zoveel meer voor nodig. Dus iedereen zit een beetje te gokken van wanneer die eerste lancering daarvan zal plaatsvinden. Ja, juli was eerst gezegd. Het lijkt wel krap hoor te worden. Ik denk niet dat het gaat lukken. Want ook die toren wordt nog gebouwd. Dus we kunnen nog even het einde van de vervolgklappen met een SpaceX update. Want het was een tijdje stil, maar er komt inderdaad wel wat aan. De toren wordt is ook... Hij is nog niet bijna af, maar hij begint wel hoog te worden. Hij wordt echt hoog. Wat een ding zeg. En daar moet hij dan dus... Ik heb er eerst nog een foutje gemaakt de vorige keer. Dank voor de Twitter volger die mij even corrigeerde. Ik had een fout gemaakt in hoe nu precies naar Mars gegaan wordt. De booster gaat omhoog. Sorry. Booster, Starship gaan omhoog in een baan op de aarde. Booster vliegt terug naar de aarde. Wordt bijgetankt, gaat weer omhoog. Tankt dan Starship bij. En gaat dan gewoon weer naar beneden. En dan gaat Starship in zijn eentje naar Mars. En ik had gezegd dat de booster ook meeging. Dat is fout. Nee, dat zou te veel zijn. Is de Starship keert terug vanaf Mars zonder booster? Ja. Moeten dan niet daar ook op enige manier bijgetankt worden? Absoluut. Dus hebben daar dan een tank staan? Nee, nee. Wat het idee is... Wat Muska altijd heeft gezegd is... Ik maak alleen het transportsysteem om mensen naar Mars te brengen. Alles op het oppervlak bemoeit me niet mee. Dus er zijn een aantal andere partijen die zijn aan het nadenken van... Oké, hoe kunnen we dan als beste raketbrandstof genereren op Mars zelf? Dus daar zijn nu een aantal studies aangedaan. Je ziet nu op de nieuwe rover Perseverance... dat daar ook een soort in situ resource utilization experiment op bezig is. Ja, dat was het geslaagd. Dat was goed gelukt. Zonder energie hadden ze net genoeg zuurstof voor één mens om drie minuten te ademen. Dat is de eerste stap. Dat is de belangrijke stap. Maar de volgende stap is... kan je ook uit de atmosfeer van Mars raketbrandstof maken. En in principe is dat een relatief simpele reactie. Maar je moet natuurlijk wel de apparatuur hebben om grote hoeveelheden te kunnen maken. Methanen hebben we het dan over. Daarom heeft Elon Musk ook voor methanen gekozen op Starship. Want dat is in ieder geval overal te vinden. Precies, makkelijk te maken ook. Maar dan is nu dus de vraag wanneer komt de eerste vlucht? En dan gaat het dus eigenlijk over een orbital flight. Dus echt een rondje. En dan moet dus Andy Booster af zijn en SN16. En SN16 is al... SN20. Oh SN20, sorry. SN16 was nog wel... Die werd gescrapt, dat was het ja. SN20, die komt er bovenop. En is die al gespot? Heb jij die overgegeven? SN20 is gespot. Ja, en is die al af? Niet af, maar de booster is ook gespot. Ja, de booster zijn zo'n BN1 of zo noemen ze dat nou. BN1 was alleen maar BN2 is dit. Want BN1 was alleen maar bedoeld om gewoon te bouwen, maar niet om te vliegen. En dan zijn ze nu bij BN2 en SN20. En dan gaat de hele sop verder met SpaceX. Stel je voor, we hebben nu Starship gezien. Er waren maar drie. Raketmotor, peanuts. En dat maakt als je de geluid hoort van de videoopnames, het is niet te doen. Zo hard. Maar moet je dat vermenigvuldigen totdat je A27 van dat soort beesten komt. Bizar hè? Echt bizar. Echt bizar. Dus die moeten er allemaal... En die zitten dan en op de booster. 27 op de booster en drie op Starship. Dus nog even een knaldempertje ontwerpen. En die drie zijn dan genoeg... Als dat ding op Mars is geland, kan die dan in zijn eentje gewoon weer om terug? Je hebt minder zwartekracht. Veel minder zwartekracht. Maar dat is dan dus met die drie motoren en één tank is dan dus in principe genoeg om weer terug te komen? Dat dacht ik. Maar misschien dat het er geen drie zijn, misschien zijn het er ietsje meer, dat weet ik niet. Maar ik dacht dat het er drie op de Starship waren en dan 27 op de booster. Ja ja. Drie zijn zo weinig. Zou dat niet negen kunnen? Ja, misschien dat het er toch zes zijn of misschien zeven. Maar je weet hoe snel dat weer kan veranderen. Ja tuurlijk. Ik zie hier trouwens iets van 29 of 32 op de booster staan. Dat kan inderdaad ook weer... Ja, nee dat verandert per week geloof ik. Dus dat maakt niet uit. Maar iets in de orde van grootte. Ik ben erg benieuwd. Maar of ze jullie gaan halen met de vlucht, dat lijkt mij niet. Nee, dat lijkt me te geloven. Maar zeker voor het einde van het jaar. Dat geloof ik wel. Jullie was ik time. Ja precies. Nou, dat houden we nog goed dan. Houd bij. Dat was het denk ik voor deze keer. Ik denk het ook. Ik ben er helemaal doorheen. Ja, we zijn er helemaal doorheen. Dan zou ik nog willen zeggen, blijf ons vooral volgen. Niet alleen hier op BNR.nl. Maar ook ja. Het Space Cowboys Pod. Op Twitter. Dat is heel goed. Arno, dan wil ik jou heel erg hartelijk bedanken voor deze 2de uitzending. Ja, was wel heel gezellig. Ja, hartstikke leuk. Thijs bedankt. Thijs Roes. En Herbert Flankenstein ook heel erg bedankt. En natuurlijk trouwens, raar. Tot de volgende keer. Tot de volgende keer.