Staren naar de Zon

Hi en welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys nummer 70. Zo, hi Thijs. Hi, Herbert Blankesteijn. Thijs Roes. En hier ook met Wouter Jonker van TNO. Hoi, goeiemiddag. We hebben weer eens een gast. We hebben weer eens een gast, een niet vaste gast, laten we het zo zeggen. Iemand die niet bij het vaste team zit. Wouter, we gaan het uitgebreid hebben over adaptieve optiek en wat wij wel en niet van de zon weten. Wat doe jij bij TNO? In je eigen woorden? In mijn eigen woorden. Tegenwoordig ben ik project manager en programmanager van onze activiteiten op het gebied van groentegebonden astronomie. En er is op dit moment een project. Groentegebonden astronomie? Groentegebonden astronomie. Mooi. Dit in tegenstelling tot astronomie vanuit de ruimte. Ja, ja. Ja, ooit was astronomie vanuit de ruimte heel bijzonder, maar tegenwoordig is het eigenlijk meer andersom, hè? Als je niet vanuit een satelliet de boel waarnemt, dan moet je het er eigenlijk bij zeggen. Ik denk dat dat de val is, maar... Overdrijf ik? Een beetje. Maar straks als we meer over de sommertelescopen, over adaptieve optiek gaan hebben, dan kunnen we daar heel diep op in gaan. Ja, want Thijs gooit het op de techniek, adaptieve optiek, maar we gaan het ook concreet hebben over een nieuwe te bouwend telescoop op Tenerife. Is het op Tenerife? Op een van de Canarische eilanden. Oh. Niet zomaar Tenerife? Voor mij is de knoop nog niet helemaal doorgehakt. O, dat is toch wel goed. Maar waar nu moet het komen? O, interessant. Of dat toch op Labanne wordt of dat toch op Tenerife wordt. Ja, ja, oké. Ik heb wat door zitten klikken en uiteindelijk dacht ik, o, hij komt op Tenerife. Ik weet niet meer waarom, omdat het ergens stond, maar dat staat dus nog niet helemaal ver. En heel even om vooruit te blikken, wat gaat deze telescoop doen? Deze gaat naar de zon kijken. Om alles aan de zon te onderzoeken en te weten te komen. En te kijken wat we wel of niet weten. Wat je dus helemaal niet moet doen, hè? Naar de zon kijken. Als er een telescoop tussen zit, dan mag het weer wel. Je kan twee keer door de telescoop naar de zon kijken. Twee keer, zei je? Een keer met je linker en een keer met je rechter ogen. Nou, daar gaan we het over hebben. Een beroepsfrapje. Precies. En ja, maar we gaan ook even wat nieuwtjes doorspreken en wat er allemaal gebeurd is, want er is een hoop. Er gebeurt zo veel de hele tijd overal. SpaceX is bezig. Virgin Galactic heeft gevlogen. De Chinezen zijn geland op Mars. En hebben hun wagen losgelaten. Starlink is in Nederland beschikbaar. In Zweden komt er een soort spaceportachtig ding. Heel wat te bespreken. En nog een budgetdingetjes. Dus waar gaan we beginnen? Ik denk bij de zon. Vertel over de UFO's. Nou ja, ik heb niet het idee dat er letterlijk op dit moment echt een soort stap in het nieuws is genomen, maar er is een video van Sixteen Minutes die heel goed is hierover. Een klein beetje de UFO's gevolgd de afgelopen tien jaar. Hoe heet het daar ook weer in Arizona? Red? Er is zo'n dorp waar... Roswell. Roswell. Roswell. Nee, dit is Roswell 2.0. Dit is veel... Ik laat het niet in de hand. Dit is veel... Dit is veel... Ik loop achter. Bij Roswell was eigenlijk altijd dat ding, er zijn aliens neergestort en de regering houdt het geheim. Nou, nu is het, we weten niet wat het is, maar het is in ieder geval niet langer meer geheim. De Amerikaanse overheid heeft... Als je niet weet wat het is... Sorry, als je wel weet wat het is, is het geen UFO. Nee, ze noemen het ook UAP's Unidentified Aerial Phenomena. Je moet die Sixteen Minutes aflevering maar kijken in de show notes. Er komen al een aantal jaren beelden naar buiten van dingen waarvan je denkt, ja, ik weet niet wat het is. Niemand weet wat het is. En een lange tijd was het als, ja, dan is het geheim en dan gaat de Amerikaanse overheid dat geheim houden en dan kunnen we allemaal erop los speculeren. Nu zegt de Amerikaanse overheid ook, wij weten ook niet wat het is. Pentagon zegt ook officieel, wij weten niet wat het is. Ja, maar ze joggen natuurlijk en ze weten het best. Nou, maar misschien wel. Er zijn een paar theorieën. Volgens mij zijn er drie mogelijkheden. Eén, het is toch Amerikaanse technologie en ze leiden iedereen om de tuin. Twee, het is... Het wordt nu over een specifiek verschijnsel of over UFO's in het algemeen? Nee, we hebben het over specifieke verschijnsels. Zal ik dan zo meteen even uitleggen? Ja. Even het opzetje afmaken. Eén, of het is Amerikaanse technologie. Of twee, het is buitenlandse technologie. Of drie, het is buitenaardse technologie. Ze worden elke keer gevangen, die beelden, die objecten. En dan kijk je ernaar zo'n drone die hard snel beweegt, opeens stil blijft hangen, midden in de lucht en weer verder beweegt. Je denkt, raar. Praat je met, zoals in Sixty Minutes, met mensen die voor de luchtmacht werken. Die zeiden, ja, ik heb er lang mijn mond over gehouden, maar ik zag ze elke dag. Elke dag zag ik een object dat ik niet kon verklaren, dat zich op manieren bewoog, dat ik niet kon verklaren. En vervolgens was het weer weg. Weer twee straaljagerpiloten die zeggen, ja, als we in ons eentje in een straaljager hadden gezeten, zou ik het nooit hebben gezegd. Maar we zagen een soort tiktak onder water, raar zich bewegen, met schuim ook op het water. En op het moment dat we een kijkje gingen nemen, keek dat ding, soort van keerde zich naar hun en begon op dezelfde manier ook richting hun te vliegen. En op een gegeven moment hing het stil voor hen, en ze zagen het allebei. Wat afstand? En er zijn, dat zei ik er niet bij, maar er zijn radar en infrarood en alle meetapparatuur hebben dit ook waargenomen. En opeens verdweenie. Wormhole. Klokkie. Nou ja, wat moet je met zulke informatie? Ja, wat moet je met zulke informatie? Geheim houden. Ik vind het heel, geheim houden. Geheim houden. Nee, ik vind het te gek. Ik vind het heerlijk om er een oplossing te felicitveren. Ik zat er een hele leuke clubhouses erover. Gewoon even het niet weten en het mysterie ook gewoon even laten hangen. Is heerlijk. Het feit dat inmiddels het niet alleen maar individuen zijn die het zonder opnames, is dat een en-opnames en het wordt officieel door de Amerikaanse overheid dan nu ook naar buiten gebracht. Dus je kan er eindeloos over door blijven gaan. Blijft dat de u nog steeds unexplained is. We kunnen ook niet zeggen van nou ja dan is het dus buitenaarts. Wat ik wel heel grappig vind. We hebben het ook over Oumuamua gehad en dat je open-minded moet blijven over dat dat dan misschien ook buitenaart is. Dat was een ding dat inderdaad uit het zomerselsel, van buiten het zonselsel kwam. Een sigaar, die rare sigaar. Langwerper. Langwerpersigaar. Reflecterend. Ja en er moest dan rekening gehouden worden met, zei dan een top wetenschapper aan de Universiteit van Californië, ik ben even zijn namen kwijt, dat het buitenaarts is. En zo'n collega's zei dat... Epiloop. Was het Epiloop zelf die zei? Waar zei die? Toen het over Oumuamua ging. Toen het over Oumuamua ging. Was het Epiloop. Ja die zei dat... Is er zo'n boek over geschreven nu? Ja. We moeten een open mind houden want het zou zomaar buitenaarts kunnen zijn. En gewoon simpelweg dat je dat moet kunnen zeggen dat dat geen taboe is. Dat is al een verovering. Want ik moest ook denken toen ik dat zat te kijken, we hebben het ook wel eens over de Fermi paradox. Als er waarschijnlijk buitenaartsleven zou kunnen moeten zijn statistisch, waar zijn ze dan? Maar dan moet je ook, als het je soms recht in je ogen staart, ook niet zeggen we ja dat is allemaal onzin. Dus ik vind het wel grappig om die dingen gewoon een beetje wel... Je moet het wel in de gaten houden. Want voor je het weet zitten we hier met soms Space Cowboys daadwerkelijk de aliens te negeren. Ja dat zou toch ook zonde zijn. Dat wil je toch niet missen? Dat zou toch ook zijn. Het is optie drie. Het is optie drie. Optie één, het is van de Amerikanen. Optie twee, het is van de Chinezen. Dat kan ook nog steeds. Maar there's something out there. Ik zal een verhaal vertellen over een waarneming die ik zelf een keer heb gedaan. Oh shit, nu komt het. Ja. Ja? Ik reed een keer over de snelweg in de avondschemering. Bijna donker. Misschien helemaal donker. En opeens zag ik een lichtverschijnsel werkelijk met waanzinnige snelheid van heel ver links naar heel ver rechts bewegen. De meteor? Nee, het ging horizontaal. Het ging ongeveer horizontaal. En ik heb hem een kilometer lang ofzo, heb ik me eens afvragen, wat heb ik nou gezien? En op een gegeven moment wist ik het, want het was ter plaatse een hoogspanningsleiding. En wat ik heb gezien, dat was een licht reflectie op die hoogspanningsleiding die door mijn beweging heel snel van links naar rechts ging. Ja, dat gevoel kreeg ik ook bij, toen ze zeiden die tiktak kwam opeens dichter bij mij in dezelfde soort van beweging als wij er naartoe. Dat verhaal illustreert dus dat je hele rare dingen kunt zien. Ja. En als je dan niet toevallig op dit idee kwam waar ik dan toevallig op kwam, misschien door mijn natuurkundige achtergrond, dan ga je blijven denken dat dat onverklaarbaar is en zo. En hoe langer je dat onverklaarbaar vindt, hoe mooier het wordt in je gedachten. Wouter, jij was ontvoerd door Aliens? Nog niet, nee. Jammer. Jammer, jammer. En meestal een leuke anecdote. Ik zou vooral zeggen, kijk naar die video en maak er verzinnen zelf maar je eigen verhaal bij. Dat is voorlopig wat je moet doen. Dan even een paar korte nieuwtjes. Er is iets leuks in Zweden aan de hand. Daar is een soort spaceport aan het ontstaan, schrijft New York Times. Er wordt een oud marinecomplex omgebouwd tot mogelijk lanceerplatform voor polaire satellieten die van noord naar zuid gaan. Verticaal om de aarde heen draaien. Dat schijnt goed te zijn voor aardobservatie. Want de aarde draait onder je door. Ik kijk even naar Wouter. Uiteindelijk kun je op die manier overal op aarde uitkomen. Overal kun je alles zien. Toch gewoon van boven naar beneden te gaan en de aarde draait gewoon onder je door. Dus dat is hartstikke leuk. Bovendien in Zweden in Kiruna, de meest noordelijke stad in Zweden, speelt zich af, is ook het Zweedse instituut van space physics. En een space high school voor middelbare scholieren die het extra goed doen op school. En dan is er ook nog het Lulee University of Technology met een space program. Dus met allemaal PhD studenten. Dus heel grappig dat er opeens in Noord-Zweden, waar je toch de laatste tijd al de ontwikkelingen zag juist meer richting de Evenaar, waar iedereen wil zijn om de snelheid van de aarde mee te krijgen. Nu blijkbaar ook in het noorden. Misschien voor je. AESA ook wel interessant. Net zoals voor die andere categorie banen een plek zo dicht mogelijk bij de Evenaar heel gunstig is, is zo'n plek in het noorden van Zweden heel gunstig voor die polaire banen. Want dan krijg je namelijk die zwaai mee van de Evenaar. Die krijg je juist niet. Die krijg je juist niet mee. Die wil je voor zo'n baan namelijk helemaal niet hebben. Die wil eigenlijk gewoon stilstaan. Ja. Ja, of nou ja, er zijn allerlei varianten mogelijk. Lanceren ze hem naar het noorden ook? Enig idee? Dat hoeft denk ik niet per se. Welke richting je dan kiest. Je kunt daar vandaan allerlei hellingen kiezen ten opzichte van de Evenaar. Dus daar ben je redelijk vrij in. Schat ik zo. Die duw van de Evenaar krijg je niet mee. Dus je moet wel een flink harder duw geven. Je moet wel een flinke rekette onderzetten. Dus daar moet ook een goede lanceerinstallatie voor komen dan. Nou, dan ga ik meteen door naar het volgende. Want het wordt druk in de ruimte. Leuk bruggetje. Brugtig. Want het wordt druk in de ruimte. Starlink is beschikbaar in Nederland. Officieel. Je kunt nu een abonnementje nemen? Je kunt nu een abonnement nemen op Starlink. Wat leuk. Ja, in Nederland. Waarom hebben we dat nog niet gratis aangeboden gekregen? Ja, Bright had het wel vertonen. Oh ja? Die had een ondernemer gevonden die slecht internet had en het ging uitproberen. Volgens mij uiteindelijk haalden ze, het filmpje was daar toch een beetje onduidelijk over, maar uiteindelijk haalden ze toch 130 Mbits down ofzo. Wat echt hartstikke goed is. Ja, dat is sneller dan wat ik op kantoor had laatst. En de lag is natuurlijk ook wel belangrijk. Lag is laag. Laag. Ja, volgens mij is het uiteindelijk het doel 10 milliseconden of 9 milliseconden. Ik hoorde zelfs of ik las dat licht door glasvezel langzamer gaat dan door de lucht. Dat zal best kloppen ja. En dat daardoor in sommige situaties zelfs een ping winst te behalen valt, omdat het via de ruimte gaat. Wat eigenlijk wel heel intuïtief is, want je denkt dat het dan veel meer van de aarde gaat en veel meer afstand aflegt. Je doet er al een aantal millisecondes over om er bovenuit te komen. De stalling zit op 500 ish. 3 tot 500 kilometer. Dan heb je er over 5, 6, 7 milliseconden voor dat je daar bent. En dan gaat het naar een grondstation in de buurt. Voor filmstreamen is dat genoeg, maar voor online gamen is dat... Ja, je wilt die 9, maar ik zat laatst te gamen met een ping van 100. Dat ging eigenlijk ook prima. Ik VR wel eens met mijn broer in Vietnam even tussendoor. Heel bizar. Zeker in coronatijd, als je mocht geïsoleerd, zit je wel in de VR wereld met je broer in Vietnam en mijn vader van 72 te vliegen door VR. Heel bizar. Maar dat kan je dus ook met Starlink overal doen. Ik zag ook al mensen die dat gingen doen. Met je handen kan je in de middelsnowhere. Ik zag ook Starlink overkomen trouwens. Hebben jullie je treintje wel eens gezien? Nog nooit. Ik heb het zelfs gezien ja. Een lang treintje, groot treintje. Ja echt een stuk of 15 van die dingen. Misschien nog meer van die dingen. Zo helder als de helderste sterren zeg maar. Echt een duurde eindeloze. 10, 15 minuten voor het hele trein over was. Precies. Dat had ik dus ook 2, 3 weken geleden. In Frankrijk was ik. Ik zat met een stel Frans in de tuin. En er kwam dus dat treintje over en ik zei oké, dat is gek, leuk, lachen. Maar het bleef maar duren. En het bleef maar duren. En toen hield het even op en toen ging het weer verder. En weer en weer. Nou en er werden sommige Fransen die werden. Ja precies. Nou gelukkig had ik er een verklaring voor. Maar sommige van die Fransen die werden er bijna emotioneel van. Die hadden echt zoiets van daar gaat. Onze weer grijpt in. Nou ja een beetje. Een beetje zoiets. Daar gaat onze nacht ofzo. Daar gaat onze hemel. Onze night sky. Ja de night sky gaat eraan. En het is nooit meer hetzelfde. En ja die begonnen te vloeken over miljardairs en Silicon Valley enzo. Maar toen het mij niet ophield met die treintjes. Ik dacht van oh leuk hij komt over. Maar dat we de hele tijd gewoon twee gesprekken verder zaten. En nog steeds onder die treintjes zaten. Ja ik weet niet. De tijd verandert. Of ik word oud. Maar het. Al bij je waarschijnlijk. Ja ik vind het wel. Ik weet het ook een beetje meewaarig van. Weemoedig. Weemoedig wat is het juist de woord? Weemoedig zal dan het woord wel zijn. Ja weet je als je een keertje. Frankrijk is een goede plek. Maar in Afrika ofzo waar echt nog donkere nachten zijn. Dan kun je je vergapen aan een echte sterrenhemel. Je houdt het niet meer. Dan kan het al lang niet meer. Maar er komen nog tot 2025 worden ze uitgebreid. Er komt misschien nog concurrentie voor. Dan heb je ook alle andere staten die er niet meer bij komen. Ja ja. Starlinks zenderen straks in ieder geval 12.000. Ja zoiets hè 1260. Ik las dat Muskal was bezig met plannen voor nog eens 30.000. Ja. En dan heb je de One Web. Die heeft ook wel dat soort aantallen. Ja wel maar weet je. Die zijn te graven volgens mij. Je ziet ze alleen in de avondschemering. Als het echt midden in de nacht is dan zijn ze net zo zeer in de schaduw van de aarde als jij. En dan zie je ze ook niet meer overkomen. Dat is wel een goed punt volgens mij wat jij nou maakt. Want het was inderdaad zo. Eetste tijd toetje. Laag aan de hemel. De satelliet moet beschreden zijn door de zon terwijl jij dat niet meer bent. Maar in de noorden. Hele heel nauw venster. Kijk astronomische waarneming is een ander verhaal. Maar ze met het blote oog waarnemen dat kan alleen als het niet te lang is naast ons ondergang. Ja daar heb je wel gelijk aan. En foto's. Astronomische foto's gaan er ook nog aan. Die zijn heel gevoelig natuurlijk. De telescopen die ze daarvoor gebruiken. De ground-based. Ja precies. Alleen als je gewoon zoals ik hobbyfotograaf bent. Je pakt altijd al wel een vliegtuig of een satelliet mee. Maar als het er echt veel zijn. Dan is gewoon je hele foto naar de knoppen. Dat is echt de zeel. Nou om het Starlink nieuws af te ronden. Het kost 100 dollar of euro per maand. De aanschaf is 500 euro. Dus voor Nederlandse begrippen best een hoop he? Ja dat is best een hoop. Dat is absoluut een hoop. Het is ook nog in beta. Dus het is volgens mij ook de better than nothing beta. Gewoon echt om het uit te testen voor de liefhebbers. De best, even op z'n Engels te zeggen. In Nederland heb je voor 5, 6, 10-jes. Heb je topkwaliteit internet. En een geweldig pakket televisiezenders. Via de kabel bedoel je? Gewoon via kabel of ADSL. Dit is echt bedoeld voor Wadden eiland of een of andere gek op de Veluwe. Waar het met aangelegd is. Maar goed, dus de vraag is ook in Nederland. Volgens mij, moest ik die schat dat het dan 3 tot 5 procent van de wereld de gebruik van kan maken. Het is afgestemd tot de Amerikaanse markt. Dat is wel duidelijk. Ja. Maar hij zou uiteindelijk dus omlaag moeten komen en moeten concurreren. Dus het is allemaal nog tijdelijk. Het was maar voor degene die geïnteresseerd zijn daarin. Dan ben ik even klaar met praten. Want ik ben even klaar mee. Dan heb ik voor jou de Chinese Mars Rover. Ja, daar kom jij ook mee Wouter. O ja. Vertel jij het dan Wouter. Dan heb ik het niet te doen. Ik heb me vast niet zo diep ingelezen als jij. Maar het viel wel op dat de Chinese de afgelopen paar jaar heel erg hard aan de weg gaan timmeren zijn. Met een landing op de achterkant van de maan en een sample return missie vorig jaar. En nu de Mars lander en een rover notobene dit jaar. Volgens mij was er eind april een lancering van de eerste onderdeel van een Chinese ruimtesation. Ook. Maar ze zijn ontketend lijkt het wel. Echt als dat Space Race. Ja, ze zijn een beetje hun schade aan het inhalen. Alle dingen die de Amerikanen al gedaan hebben, die doen zij nu ook om hun spierballen te vertonen. En wat was dan nu de stap die de Chinese nu hebben gedaan? De stap die ik wilde melden is dat de Chinese Mars Rover is uitgestapt. Small step for a rover. Precies. Pas de tekst maar aan. Hij is via twee rails. Het is allemaal keurig beschreven. Ik heb toevallig een stukje van Nu.nl. Maar niet echt beelden he? Ik bedoel niet dat je een live beeld krijgt. Maar je merkt dat NASA altijd wel wat andere tropeels om de beelden te laten zien. Maar de Mars Rover is via twee rails van de lander afgereden. En staat nu dus met zijn wieltjes op de Mars bodem. Dat is het nieuwsfeit. En dat is zaterdag op 4 uur 40 Nederlandse tijd gebeurd. Toen raakte de Mars Rover de grond van de rode planeet. Tianwen-1. Mars Rover heet dan Tsu-Rong. Ik ben nu ook niet zo goed in de Chinese uitspraak. Maar Tsu-Rong. Ik zie nu wel de eerste foto's bij de NOS staan. Dus in ieder geval een soort selfie van de zonnepanelen en communicatie antennen. En hij is nu begonnen aan zijn missie. En gaat volgens planning ongeveer 90 dagen zijn werk doen. En daar zullen we dus wel het nodige van meekrijgen. Zo werd de Chinese behaagd om dat openbaar te maken. Zoals we al zeiden, wat spaarzamer mee dan de Amerikanen. Nu hebben we die Rover. Is er dan nog iets dat op stal staat voor de Chinese? Dat wij weten zo? Nou ja, we noemden het al. Het ruimtestation dat is in aanbouw. Een bemannde maanmissie is in de planning. Maar dat gaat natuurlijk wel ietsje meer tijd kosten. Een paar jaar als ik me niet vergis. En ze werken met maandlandertjes en de hele mikmak. Een bemannde maanmissie in de China ook. Maar die moeten zo van een paar jaar... Ja, ik heb het niet in mijn hoofd zitten wat daar de planning van is. Volgens mij gaan we voor 2030 wel meemaken dat er Chinese op de maan landen. Want wat wel opvalt aan de plannen van de Chinese. Anders dan van de Amerikanen. Wat ze plannen, dat doen ze ook. Ja, de Amerikanen hebben altijd van dat budget gedoe. Waardoor dingen die ze... Daar heb ik nog een prachtig nieuwtje over. Ze zijn hapergedreven en ze roepen dus van alles wat ze later niet waar maken. Maar de Chinese maken eerst waar en beginnen dan pas te roepen. Het is eigenlijk een gevolg worden bij hen. Ook een aardig gevolg worden. Ik heb nog een klein puntje over het budget uit de Verenigde Staten. Weer politiek gedoe. Het is nog niet helemaal duidelijk of het er allemaal doorheen komt. Maar het was wel weer zo'n vijf spel. Ik weet niet of je nog kan herinneren dat een maand geleden ongeveer SpaceX het project kreeg om de maanlander, de nieuwe maanlander te ontwikkelen. Starship mag op de maan gaan landen. Op zijn kuifjes. Op zijn kuifjes, ja. Ja, op zijn stuit. Ja, precies. Maar nu was niet iedereen daar heel blij mee. Voornamelijk niet de senatoren die in staten zitten waar andere bedrijven zijn. Die ook eigenlijk graag die maanlander wilden hebben. Bijvoorbeeld de senator van de staat Washington. Maar ook die van Mississippi, waar veel zit. In Washington zit niemand minder dan Jeff Bezos. Jeff Bezos die had eigenlijk 10 miljard gevraagd voor de ontwikkeling van de maanlander. En nu is er dus een nieuwe versie gekomen van even kijken moet ik het goed zeggen. Die maanlander was geselecteerd door NASA. Het congres heeft nu in het nieuwe spacebudget een voorstel geschreven om voor 10 miljard, rara waar komt die 10 miljard vandaan, extra naar een tweede maanlander te laten gaan. Om een tweede maanlander te ontwikkelen. Om de concurrentie op de maan op die manier te waarborgen. Want het kan niet zo zijn dat er maar één bedrijf dat voor een veel lagere prijs opeens alles doet. Er moet wel een vrije markt economie gevund worden door de senatoren van de desbetreffende staat. Of om het risico te spreiden dat één van de twee toch stiekem de eindstreep niet haalt. Of het technologisch gewoon niet uitkomt. Dat is de rationele reden die wordt gegeven. Dat het budget overeenkomt met wat eerder gepitcht is door Jeff Bezos is dan verdacht. Spuur toeval. Spuur toeval, sorry. Dat wordt zocht ik. Dus dat is er nog niet helemaal door. Dat is een voorstel van het congres over het budget. Het budget moet allemaal nog goedgekeurd worden. Dat moet allemaal nog ondertekend worden door Biden. Maar het laatste woord is daar volgens mij nog niet over gezegd. Het is wel weer een mooi voorbeeld van hoe in de Verenigde Staten consequent alles aan elkaar hangt van lobby en politiek. We hebben het al zo vaak over SLS gehad. Het zou dus zomaar kunnen zijn dat er een second stage van de SLS door ontwikkeld gaat worden. Terwijl de first stage van SLS eigenlijk al half dood wordt verklaard. Dus it's to be continued ook weer. Doen we. Doen we. Voordat we het over de zonotelescoop gaat hebben heb jij volgens mij nog één. Ja, Virgin Galactic. Ja, één groot mijlpaal die we even moeten bespreken. Want die hebben hun eerste succesvolle ruimtevlucht gemaakt. Tenminste dat zeggen ze zelf. In ruim twee jaar. Dat is wat hier The Verge citering. Ik heb hem gezien. Ja. Ja. Ze hebben dus met hun, hoe heet dat ding bij Virgin ook weer? VMS, Eve, Carrier Aircraft. Oh Unity was de naam van het ruimteschip. Wat een groot woord is. Je hebt twee dingen. Je hebt een soort vliegtuig. Dat gelanceert per vliegtuig. Waar die aan hangt. Ja. Als een soort raketje. Naar 44.000 voet. Dus deel dat door drie kom je op 15 kilometer ongeveer. En daar wordt het ruimteschip losgelaten. Gaat dan verder op eigen gelegenheid omhoog. En bereikt een hoogte van 45, sorry, 55,45 mijl. En dat zit dus tussen de 80 en 85 kilometer. Hoog wel. En dat noemen ze dan Outer Space. Nou daar kun je dus over discussiëren. Wouter kijkt ook nog heel zuinig. Ja, Wouter die is er ook niet mee. Ik ken deze discussie. Suborbital heet het toch. Je kan wel heel hoog komen. Maar als je niet echt in een baan op de aarde bent, ben je dan wel echt in de ruimte. Dat ook nog eens een keer. Dat ook nog eens een keer ja. Ben je dan astronaut. Als je recht omhoog gaat naar 200 kilometer en je gaat recht weer naar beneden ben je wat mij betreft in de ruimte geweest. Dat is ook zo ja. Ik vind toch dat je op een klaarlichte dag de ruimte zwart ziet. Dus dat je echt de dampkring dat die zo dun is dat je dus als het waren niet meer de bekaatsing vind ik ook wel een mijlpaal hoor. Dus dat je eigenlijk overdag... Wat is zwart Thijs? Wat is zwart? Oké klopt. Soms heb je op sommige dagen wel inderdaad de zon op een bepaald punt staat die je kijkt recht omhoog. Dan voelt het alles of ja heel donkerblauw. Een menselijke ervaring of is het iets wat je kunt meten? Nee maar toch over het algemeen als grens wordt aangehouden, kijk ook even schuin naar Wouter, is 100 kilometer. Ja 60 mijl 100 kilometer. Maar dat vervolgens, ik zag een prachtige registratie van NASA Spaceflight Now. Ik weet niet of jullie dat YouTube kanaal kennen en die kloptje mensen die dat doen. Zij hebben in het afgelopen jaar, twee jaar een organisatie weer te neer te zetten. Het is waanzinnig. Het zijn allemaal vrijwilligers, youtubers weet ik het wat. Die dus met dankzij live beelden van mensen die daar staan, dus het zijn allemaal hobbyisten of drone piloten of gewoon cameramensen die dat signaal het internet op krijgen. En dan ergens hebben ze het allemaal aan elkaar geknoopt met perfecte schakeling. Ze weten allemaal heel veel, allemaal infographics op het beeld. En zo hebben ze de hele ontwikkeling van Starship gevolgd. Maar dus ook zelfs die Virgin lancering waar geen beelden van waren, geen live beelden van waren. Gewoon met iemand die daar op de grond stond met een camera, hebben ze toch een aflevering of een uitzending van 2,5 uur kunnen maken. Waarbij je het dus helemaal live kan volgen. En nog goed in beeld ook en zo. Dat was echt waanzinnig gedaan. En daar kwam deze discussie ook langs. En daar was iedereen het erover eens. Ze zeiden het gewoon heel goed. Ze zeiden, de piloten die dit ruimtevaartuig uittesten nu, zijn dus officieel geen astronauten. Vanwege die arbitraire grens die ooit is getrokken. En dat vonden ze allemaal heel onterecht. Want deze mensen die, ze zetten hun leven aan de lijn. Ja, Herbert, een beetje meedenken aan deze. Dit zijn ook helden die ook proberen de mensheid verder te helpen. Dit zijn gewoon astronauten. Punt. Als je gaat... Wat een mooi punt. Nou ja, oké. Dan kun je zeggen nee, want we hebben ooit 100 kilometer besloten. Punt. Als je gaat bunkerjumpen, waag je ook te leven. Daar word je ook geen astronaut van. Nee, maar ze zijn toch wel... Mag je ze nou astronauten noemen? Op een bepaalde manier wel. Nee? Ja, ik vind van wel. Ik vond het wel zo met z'n eend. Oké, luisteraars mogen hun eigen mening voren. Ja, precies. Ja, ja. Dan gooi je wel een poll op Twitter. Maar het is eindelijk gelukt. Het is wel gelukt. Het nieuws is dat het eindelijk gelukt is. Er is niemand dood gegaan dit keer. Sorry. Ja, in het verleden wel eens een keer wat misgaan. En daardoor... Ik ben bij die Spaceport in New Mexico. Ik was daar in met RTL in 2010. En toen werd ons al verteld van... Nou, het staat op het punt van beginnen. Het had nog een paar jaar nodig. Dat was 11 jaar verder. En het liep toen ook al een paar jaar. Nou, het is nu eindelijk gelukt. Dus, volgens mij is nu ook... Zijn ze al open for business? In principe wel. Je krijgt je boeken, alleen er is geen lanceerdatum die je dan meteen meekrijgt. Dat is de business. Het is vooral voor ruimte toeristen, geloof ik. Ja, en dan kan je een paar minuten gewichtloos zijn. Ja, dat is het. En dan verstort je weer te aarde. En dan land je. Volgens mij die second stage die landen nog eerder dan dat vliegtuig dat hem zo hoog gebracht had. De kaartjes kosten around 250.000 dollar. Echt waar? Een stuk. Destijds werd ons altijd besteld 120 dollar. Dat is inflatie. Ja, ja. Zeker in Schilke Valley. En we hebben het er ook laatst over gehad. Want dat hebben ze volgens mij getest, als ik mij niet vergis, twee maanden geleden. Ze kunnen dus ook dat vliegtuig gebruiken om raketten in een baan om de aarde te krijgen. Waardoor ze een hele kleine niche voor... Ik heb nu de details niet voorhandig, maar zou ik mij ook op onze eigen uitzending moeten terugluiten. Vind je dat cubesoft zijn nou? Dat is een soort niche waarmee ze dan ook nog in een baan om de aarde kunnen gaan krijgen. Want het is alleen voor bepaalde raketten in een bepaalde baan. Very low worth of audit. Het voordeel was dan dat je deze dan dus van overal kan lanceren. Je hoeft dan dus niet per se een lanceerinstallatie te hebben. Een vliegveld was dat. Dat was iets van... Ik moet even heel diep graven. Van orbital sciences had volgens mij ook zo'n PEGASUS of zo... Heette zo'n raket die ze ook van onder een vliegtuig lanceren. Ja. Hebben we het ook wel eens over gehad hier? Zou kunnen. Michel, moeten we wel weten. Ik weet het wel. Michel van Baal. Of die Pelo-satellieten, want dat meer anti-satellieten van andere landen was. Of tegen de spionage-satellieten. Zoiets. Maar er is dus in ieder geval een business case nog daarnaast waarvan je denkt... Het was natuurlijk ook Richard Branson, de baas van Virgin, zijn grote droom. Hij is hier ook twintig jaar mee bezig geweest. En of er dan echt nu heel veel winsten wordt gemaakt. We hebben Virgin bij al die bedrijven van Virgin altijd een beetje afgebracht. Het lijkt wel een hele lage marge ding, maar als het allemaal bij hem komt, telt. CD's en inderdaad een airline in Australië. Het zal allemaal wel. Maar hij doet het maar. Hij heeft het ook hier weer voor betaald. Dus de beste man doet veel dingen goed. Virgin Galactic heeft volgens mij nog geen centwinst gemaakt. Maar misschien hebben wel heel wat mensen dat kaartje al besteld. Voor misschien eerst 120.000, later 250.000 dollar. Dat is trouwens een hoop hoor, voor zes minuten gewichtloosheid. Dat is jouw mede. Dat is jouw mede. 10.000 euro per minuut. Dat is toch om in de ruimte te zijn. Of in de geef van de ruimte. Of in de halve ruimte. Nou, niet voor Herbert dan. Nee. Wouter, we gaan het over jullie project hebben. Ja, heet je. Bij TNO. Toch nog? Ja, toch nog. We kunnen het ook even over de zon zelf hebben. Het is een satelliet op aarde die naar de zon gaat kijken. Want we weten heel veel dingen van de zon. Telescoop. Sorry, een telescoop, hoor mij. Die naar de zon gaat kijken. Want je had mij een hele mooie serie doorgestuurd van lezingen. De Kaiser-Lente-lezingen. Ja. Dat is in 2021. Blijkbaar van het Leids Astronomisch Disput. Frederik Kaiser. Dat is even opgezocht. Ik kende die lezingen helemaal niet. Prachtige serie. Ook even in de show notes. En daar zat een hele mooie lezing dit jaar bij. Over wat we allemaal nog niet weten van de zon. En daar komt dan eigenlijk op neer dat we bijna alles nog niet weten van de zon. Want we konden er heel lang niet naar kijken. Ze zijn eigenlijk ongeveer op dit punt, als ik het goed begreep heb, bezig om de structuur van de zon eens een keer goed in kaart te brengen aan de binnenkant, buitenkant. Dat wat maar kan. Alle data die je maar kan krijgen. Eerst maar eens kijken of we die kunnen krijgen. Hoe ver zit ik er? Dat is inderdaad professor Christof Keller. Is de ziel vooraanstaand solar astronomer. Om het zo te zeggen. Die had inderdaad een serie van die lezingen. En hij had een lezing over de zon. Wat weten we nog niet? En wat is de huidige stand van zaken? Ja, de zon is de enige astronomische objecten. De enige ster die op een enige wijze het leven op aarde beïnvloedt. De zon beïnvloedt het weer op korte termijn. Beïnvloedt het klimaat op lange termijn. Er is heel veel aan de fundamentele natuurkunde. De kernfusie, de plasmafysica. Al de magnetische velden en hoe dat zich ontwikkelt. Dat we eigenlijk nog maar heel slecht snappen. De zon is de enige ster die we echt van dichtbij kunnen bestuderen. Dat is ook een voorvorende. Dat kan mee automatisch een model voor alle andere sterren. En hoe ontwikkelen die zich nu. Dus daar is heel veel belangstelling voor. En er is nu in Europa in aanbouwen of in ontwikkeling. Er wordt nog aan driften gaan ontworpen. Dat is de European Solar Telescope. Het wordt een telescoop met een primaire spiegel van 4 meter. Om licht van de zon op te vangen. Dat gaat dan via de nodige reflecties uiteindelijk het optische lab in. Het optische backend van het telescoop. Waar allerhande metingen en analyses en onderzoeken vols worden gedaan. Hoe werkt die zon nou eigenlijk? En heeft de ESA al een soortgelijke telescoop? ESA, European Southern Observatory, is de Europese sterrenwacht. De astronomieorganisatie ESA. ESA is de European Space Agency. Dat is de Europese NASA. En de ESA is dan? ESA is de European Southern Observatory. En dat is... In Chile? Die hun hoofdkwartier zit in Garching in Duitsland. Maar er zijn een aantal observatoria, een aantal telescopen op de Canaanse eiland staan. Maar hun grootste observatorium staat inderdaad in Chile. In Paranal ergens diep in de Atacama woestijn. Waar het nog lekker donker wordt s'nachts. Geen storielicht. Waar de atmosfeer lekker schoon is. Waar het geologisch lekker stabiel is. Waar de atmosfeer geen rare dingen doet. Om zo goed mogelijk beeld te krijgen van wat daar buiten allemaal hangt. Maar deze European Southern Telescope is een ongevangelijk initiatief. Dat heeft ESO... Draagt daar in zoverre niet aan bij. Er zijn wel landen die ook in ESO zitten die doen ook mee aan die Southern Telescope. En dat bevindt zich al heel lang in de ontwerpfase. En vrij onlangs zijn een aantal contracten uitgeloofd... Hoe zeg je dat? Awarded. Hoe zeg je dat? Toegekend. Toegekend. Kijk eens. Voor de ontwikkeling van een aantal sleutelsystemen daarvan. Voor de ontwikkeling van de ondersteuning van die viermeterspiegel. Want die moet supernaukeurig in vorm blijven. En ook voor de secundaire spiegel. Secundaire spiegel. Dat is de ontwerpopdracht die Riteino heeft gewonnen. Dat moet namelijk een vervormbare spiegel worden. Waarmee je de storende invloed van de atmosfeer in realtime kunt wegregelen. Je kunt wegregelen? Je kunt wegregelen. Alsof hij er niet is? Ja, komt er wel op neer. Dat ik goed begrijp. Dus daadwerkelijk het licht dat binnen valt, wordt dus eigenlijk voordat het als het ware op de sensor valt. Als het ware al gefilterd van een astronomische disturbances. Of sériesverstoringen. Stel dat je op een hete dag over een asfaltweg in de verte kijkt. Dan zie je allemaal van die turbulentsie, van die wervelingen. Die heb je op een kleinere schaal. Ook als je naar de sterren kijkt of als je naar de zon kijkt. Die verstoren je beeld. Het is het twinkelen van een ster. Dat zijn die bewegingen. Ja, daardoor kun je minder scherp beelden krijgen dan je anders had kunnen doen. Dan je bijvoorbeeld met een ruimtelescoop kan doen. En als je die verstoringen goed genoeg kunt meten. Dan kun je ze wegregelen. Je ziet een verstoring. Je brengt vervolgens precies de tegenovergestelde verstoring aan op jouw vervormbare spiegel. Op een hele kleine plek op die spiegel? Ja, zo'n vervormbare spiegel heeft allemaal do en track stangetjes. Zo moet je je ook voorstellen. Actuatoren. Waarmee je hem heel ingewikkeld als een soort lachspiegel. Maar dan nog veel nauwkeuriger. Omdat hij hele moeilijke vormen kunt geven. Om precies die effecten van al die turbulentie weg te regelen. En als je dat goed genoeg doet. Dan krijg je Hubble Space Telescope kwaliteit afbeeldingen. Maar dan met een telescoop die gewoon daar kan blijven staan. Deze technologie wordt niet voor het eerst toegepast. Die is volgens mij ook wel in andere astronomische telescopen. Hij wordt al best wel lang toegepast meer in het optische laboratorium. Dat zich achter zo'n telescoop bevindt. En elk afzonderlijk meten instrument heeft dan vaak zijn eigen vervormbare spiegel. Maar goed, die technologie wordt steeds beter. Die ontwikkelt zich steeds meer. Het is de tweede keer dat hij wordt toegepast bij een telescoop als secundaire spiegel. Zo'n telescoop heeft een hele grote primaire spiegel. Die al het sterrenlicht in eerste instantie opvangt. Dat wordt naar de tweede spiegel gekaadst. Die zit dan helemaal boven in die telescoop in de structuur. En dat is eigenlijk de beste plek om het overgrote deel van die verstokking alvast weg te regelen. Het is de tweede keer dat hij wordt toegepast op die plek in het telescoop. En de eerste keer dat het in een zonnentelescoop wordt gedaan. En omdat een zonnentelescoop overdag werkt, naar de zon kijkt. Op het moment dat je heel veel warmte-input hebt, heel veel turbulentie, heel veel verstoring hebt. Heeft een zonnentelescoop nog heel veel meer last van turbulentie dan een gewone telescoop voor een spaties nacht. Oh ja, want als de zon lekker schijnt, en dat moet hij doen, anders kun je hem niet waarnemen. Dan is hij ook bezig het atmosfeer op te warmen. En dan krijg je juist allerlei wervelingen die je nachts misschien helemaal niet hebt. Nee, het is nachts veel minder erg. En die adaptive optics, die ontwikkeld zich steeds verder, tot voor kort... ...had het niet zo heel veel zin om zo'n hele grote zonnentelescoop te bouwen. Want je beeld werd toch zodanig verbest dat je er eigenlijk niks aan had. Het had niet veel zin om veel groter dan een meter ongeveer te gaan. Maar nu met het langzaam volwassen worden van adaptive optics... ...kun je grote telescopen bouwen waarmee je fijner de duis kunt zien. Dus het is essentieel om dit soort waarnemingen te kunnen doen? Ja. En is het daarmee dan ook deze nieuwe telescoop de grootste meteen? Ik geloof dat de Amerikanen er ook eentje hebben. Die kist staat op Hawaii. En dat is ook in de buurt van een viermeter telescoop. Die heeft echter niet een vervormbare secundaire spiegel... ...maar die heeft dus ook zo'n vervormbare spiegel verderop in het lichtpad. Dus met de EST verwachten ze zo'n EST, de European Solar Telescope... ...verwachten ze nog veel beter, nog veel nauwkeuriger waarnemingen te kunnen doen. Ik had ook wel eens gehoord dat ze misschien met berekening... ...als je zo'n soort sensor hebt en je kan ernaast kijken... ...wat de atmosfeer doet dat je ook met algoritmes nog het een en ander kon doen... ...dat dat tot dus ver ook nog weleens gebeurd is? Dat wordt bij long range camera's voor defensie toepassing bijvoorbeeld wel gedaan. Je kan met puur met software het nodige recht trekken, zeker als je weet waarna je kijkt. Maar de ultieme oplossing is gewoon om de verstoring bij de bron aan te pakken. En je zei dat het dus even goede kwaliteit uit kan komen als wat de Hubble Telescope nu doet. Dus dat heeft volgens mij ook een enorme consequentie voor de prijs van zo'n telescoop. In plaats van als je dus de Hubble hebt, die man, nou, net zoals James Webb, gewoon heel veel kosten. Ik heb het even opgezocht, maar inderdaad in 2020 dollars heeft de Hubble Telescope... ...totaan het moment van lancering zo'n 9 miljard dollar gekost. Ter vergelijking de Europese Extremely Large Telescope die op dit moment wordt gebouwd in Chile. Die heeft straks een spiegel van 39 meter, die hangt 250 keer zoveel licht op als Hubble. Dat ding is zo idiot groot, joh. En die kost maar een vijfde omdat die op aarde mag blijven staan. En als je die dus met een adaptieve spiegel net zo'n goede scherpe afbeelding kunt laten maken... ...dan is dat wel de beste oplossing. Dus tien keer zo groot en most of bang voor de bak. Ja, en vijf keer zo goedkoop. Ik heb het idee dat het dan ook wel een soort... ...als je zegt dat het nu pas de tweede telescoop is die het op deze manier gaat doen... ...dat dat dus ook wel kan zorgen voor een hele rit van telescopen die allemaal hier gebruikt van kunnen maken. Ja, het is een opkomende technologie denk ik. Het is langzaam volgenshand worden. We bereiken nu het punt waar dit kosteneffectief kan worden toegepast. Ik heb wel iets wat me intrigeert. Want we hadden het over invloed van de zon op de atmosfeer... ...dat die daardoor zijn eigen waarneming een beetje in het honderd laat lopen. En goed, daar kun je dan wat aan doen. Maar je praat nu over een telescoop met een spiegel van vier meter. 4,2 heb ik ergens gezien, dus het is een groot ding. Het is een soort brandglas. Ja, eigenlijk wel. Je gaat een ongelooflijke voorraad zonlicht concentreren op een of andere sensor. Hoe maak je een sensor die dan niet onmiddellijk in rook opgaat? Wat is dat voor een ding? Je kijkt met die telescoop maar naar een heel klein stukje van de zon. En dus ook maar een heel klein stukje van al dat zonlicht. Dat wordt echt naar die tweede spiegel weer kaas en gaat vervolgens verder je systeem in. En het grootste deel van de zonlicht, al dat je van de zon niet naar kijkt... ...kaast je eigenlijk gewoon vrolijk weer terug de lucht in. Dat is de oplossing van het raadsel? Dat is een belangrijk deel van de oplossing van het raadsel. Je hebt nog flink een aantal honderden watts aan warmte die je nog steeds moet zien weg te koelen. Maar dat is beter dan de... ...zonne-constant op aarde precies is. Maar je hebt het al gauw over kilowatts die je opvangt. Maar de meeste daarvan kaart je vrolijk terug de lucht in. Moet ik meer een laserachtig punt voorstellen dat je dan afspeurt? Want zo groot is de zon nou ook weer niet vanaf hier gezien? Nee, maar de structuren die je op zo'n zon wilt zien zijn typisch wel heel klein. Dus je moet echt voorstellen alsof je door een heel klein rietje kijkt... ...en dus maar een heel klein stukje van die zon tegelijkertijd in beeld kan brengen. En ook maar wil brengen. Want anders zit je met al die kilowatts waar je niet goed weet wat je daarmee moet. Evengoed is zo'n sensor dan nog gekoeld of zo? Hoe moet ik dat voorstellen? Ja, de spiegel zelf. Die vervormbare spiegel, die secundaire spiegel die daarboven in die telescoop hangt... ...dat is maar een hele dunne spiegel. 2-3 mm dik. Wel 80 centimeter in doorsnede. En omdat je hem wil kunnen vervormen, moet hij dus heel dun zijn. Want je wilt overal aan duwen en trekken. En als dat een dikke plak glas is dan lukt dat niet. Dus dan moet hard worden nagedacht over hoe ga je dat doen? Nou we hebben daar wat ideeën over. Patent pending. Dus ik ga er nog even niet al te diep op. Je zei het eerder, je trekt hem letterlijk recht. Moet ik me echt letterlijk voorstellen? Is het een moleculairachtig fenomeen? Of is het... je had het over stafjes volgens mij? Ja, er zitten echt gewoon letterlijk stangetjes aan vastgelend. Stangetjes is een beetje overdreven. Ongeveer zo groot als een spijker, als een naald. En daarmee trek je letterlijk aan die spiegel. En daarmee trek je een paar micrometer uit vorm. En als je dat op 2000 plekken op die spiegel tegelijkertijd doet en je doet dat met 100 hertz... 100 keer per seconde. 100 keer per seconde. Dan hou je daar een nagenoeg perfect beeld aan over. Ja. Dan wil ik ook weten waar die spiegel van gemaakt is. Maar die ideeën over koelen, daar kun je dus niet verder over praten. Omdat dat nog onderwerp is van patenten aanvragen. Dat begrijp ik er goed. Ja, dat is het geval. Oké, dan vergeten we dat. Blijkbaar is dat ook wel interessant. Koelen is heel vaak de grote uitdaging bij heel veel ding. Ja, je kunt een ventilator opzetten en er Emmer's water overheen gooien. Dat zijn alle rad voorwaarden die erbij komen. Want die koeling, een koelkast, die genereert zelf ook warmte met het rooster aan de achterkant. En je wilt niet nog meer warmte genereren, want dan heb je turbulentie. Je wilt niet koelen met allerlei ingewikkelde, giftige koelvloeistoffen, glycol. Er zijn gevallen geweest waar gekoelde spiegels koelvloeistoffen hebben gelekt. En daarmee de primaire spiegel van een groot onderzoeksteleoscoop hebben verpest. Dat wil je ook allemaal niet. Alles wat beweegt, ventilatoren, zorgt voor trillingen. En je structuur die je beeld verpest. Dus er zijn behoorlijk wat rad voorwaarden. Moet je hard over nadenken. Maar goed, wat de technologie helemaal uniek maakt. Tenminste de technologie van de adaptieve spiegels zoals TNO die ontwikkelt. Dat zijn juist die actuatoren die duw- en trekstaantjes. Adaptief optiek is niet nieuw. Deformeerbare spiegels die bestaan al een aantal tientallen jaren denk ik. Alleen je hebt verschillende visieze principes hoe je dat kunt doen. En over een aantal jaren hebben wij een nieuw principe ontwikkeld. Waarmee dat beter kan. Waarmee dat betrouwbaarder kan. Waarmee je veel meer kracht kunt leveren in een veel kleiner verpakkingje. Waarmee je veel meer kracht kunt leveren voor veel minder elektrisch vermogen wat erin moet. En dat is beter dan wat nu de state of the art is. En wij zijn dat samen met WDL ETG in dit geval, de technologie verder aan het ontwikkelen. We zijn samen met University of Hawaii bezig met een technology demonstrator. Die moet rond het einde van dit jaar klaar zijn. Dan gaan we die op de 2,2 meter telescoop van de universiteit installeren. Dan gaan we echt demonstreren dat dit niet alleen in het lab werkt. Dit werkt niet alleen bij een ground to ground test, want die zijn er ook al geweest. Maar dit werkt ook gewoon echt op sterrenlicht. En alles wat we daar geleerd hebben, ontwikkeld hebben, aangetoond, brengen we nu in in dit project voor de European Solar Telescope. Ik miste nog, als je dan, ik vind het leuk om het hele proces te begrijpen, hoe meet je dan de verstoring in de atmosfeer zelf? Wat is de input voor die spiegel om te snappen waarin je zich moet vervormen? Daar kan ik op ingaan. Het wordt een technisch ingewikkeld verhaal, dus hou me tegen als je denkt van nou... Jippe-Janneke. Waar het op neerkomt is dat licht een golfverschijnsel is. En golven hebben een fase, dat punt waar ze in hun golfbeweging zijn. En als licht van heel ver af komt, als al die fotonen allemaal netjes in de pas lopen, netjes in fase lopen, dan spreken we van een vlak golf front. En je kunt een sensor bouwen die dus kijkt van, is het allemaal wel netjes vlak? Lopen al die golven overal wel in de pas? Er zijn verschillende principes voor. En daarmee kun je zien hoe ver zit ik er vanaf, hoe ingewikkeld ziet mijn verstoring eruit. En daarvoor helpt het als je een eikpunt hebt. Dat je iets weet waarvan je weet dat dit niet verstort is, of zo zou dit eruit moeten zien. Bij een telescoop die gewoon s'nacht werkt kun je kijken naar bijvoorbeeld een heldere ster. Je weet dat het een puntbron zou moeten zijn. Je kunt zien dat het dat niet is. En dan kun je eigenlijk terugrekenen, dan is dit dus de verstoring. Op het moment dat je niet een heldere ster in je beeld hebt, dan kun je er zelf nog zelf eentje maken. Want je kunt met een laser launch telescoop... Oké. Een laser launch telescoop is een soort overmaatse laserprojector. Je kunt de natriumatomen in de bovenlaag van de atmosfeer die kun je aanslaan. Door gewoon licht met precies de juiste golflengte op te schijnen. En zo kun je een soort kunstmatig sterretje maken. Die laser launch telescoop hebben we met TNO ook nog een keer ontwikkeld voor de ESO's VLT observatorium. Dat is nog steeds voor s'nachts. Met de zon is het nog wat lastiger. Op de zonopvlak zit er structuurtjes op, granule heette dat. Daarvan weten we redelijk netjes hoe die eruit zien. Met de zon telescoop moet je dus daarnaar kijken. Naar die granulen. En je weet hoe ze eruit moeten zien. En dan kan je ook daar terug rekenen. Dan is dit dus mijn verstoring. En dan moet ik dus deze vorm aan mijn spiegel geven om dat precies op te heffen. Fascinerend. Goede vraag, want dan komt het en de wereld gaat open. En dan heb ik een vraag die je daar wel op aan staat. Want je zei al dat die spiegel dan vrij dun moet zijn. En vervormbaar, want je moet eraan kunnen zorgen en duwen en trekken. Waar is die dan van gemaakt? Nou, bedrekkelijk gewoon glas, mag ik wel zeggen. Toch glas? Want glas kennen we toch niet als heel erg plastisch. Nou, een paar micrometer vervorming, dat lukt altijd wel. Zeker als die lekker dun is. Het is geen autoruit of thermopain, nervensterglas. Dus dat gaat vrij netjes. Dat is een borosilicaatglas, borofloat. Daar kan het goed mee. De traditionele manier om dit soort spiegels te maken is door een groot dik blok zero-dur te nemen. Zero expansion glas, duur materiaal. Dat dus niet uitzetten bij verhitting. Precies. En dan eindeloos te slijpen en te poleisten tot je uit het hele dikke blok een hele dunne spiegel van precies de goede vorm hebt overgehouden. Doordat de actoren die techniek die wij hebben ontwikkeld, doordat die zo sterk zijn in zo'n compact jasje, kunnen wij veel dikkere spiegels vervormen dan wat er tot nu toe bestond. Dus waar een andere technologie een spiegel nodig heeft van 1,5 mm, kunnen wij met spiegels van 3,5 mm toe. En de sterkte van zo'n spiegel gaat met de derde of vierde macht van de dikte, geloof ik. Ik had een proefexemplaar van zo'n spiegel. Ik wilde het skeetje in handen hebben. Ik wilde weten van 3 mm dikke glasplaat, hoe is dat nou? Dus ik ben naar de lokale glasboer gegaan op m'n vouwfietsje. En er snij je een stuk glas uit. En ik heb het gewoon onder de arm meegenomen naar de zak. Dat is heel wat anders dan wanneer het 1 mm is. Je denkt van nou, als ik een keer hard niez, dan ligt het aan scherven. Een 3 mm voelt gewoon als een soort dikke... Dat is eigenlijk gewoon een beetje ventseglas eigenlijk. Dus dat stokplaat is nog iets dikker nog? Dat zijn er misschien vier, maar het is hetzelfde. Dat soort dikke spiegels kun je dus veel makkelijker maken. Want die kun je namelijk maken door een vlakke glasplaat te nemen. En die boven een metalen mal te verhitten en dan gewoon in vorm te laten zakken. En dat is goed genoeg. Ook dat is weer een grote kochtbesparing van deze manier van vervormbare spiegels maken. Dat is goed. En welk onderdeel van de zon is dat nu? Want je zegt een heel klein stukje waar ik me bekeken. Uiteindelijk bekijken ze vast tegen de zon, maar na één heel klein stukje tegelijk kun je kijken. Ik las volgens mij iets over de buitenste atmosfeerlagen. Was dat de focus van deze telescoop? Dat het voornamelijk om de buitenste kant van de atmosfeer van de zon gaat? Ja, dat deel dat je kunt zien. Ja, niet het oppervlakje. Want je weet niet wat er binnenin gebeurt. Dat kan je helemaal natuurlijk bereken. De buitenste lagen van de zon hebben een dichtheid van een honderden van onze atmosfeer hier. Dat wordt langzaam steeds dikker totdat je bij de kern van de zon bent. En daar is de dichtheid acht keer zo groot als die van goud geloof ik. Echt lood zwaar. Dus het is zo moeilijk om te zeggen, hier begint de zon. Precies, dat is heel interessant. Dat heb ik ooit gehad op de universiteit bij de college astronomie. De zon ziet eruit ook op hele nauwkeurige foto's als een bal met een heel duidelijk oppervlak. Ga je eraan rekenen, dan blijkt dat niet zo te zijn. Dan is de dichtheid, neemt van buiten naar binnen toe. Stel dat je naar de zon zou afdalen. De dichtheid neemt steeds toe. Maar er is geen oppervlak zoals wij het wateroppervlak van het museum hebben. Het neemt alleen maar geleidelijk toe. En dat neemt zodanig toe dat die illusie van een oppervlak inderdaad ontstaat. Ergens is er een bepaald gebied waar dat vrij snel toe neemt. Maar niet zo dat er echt een discontinue plek is. Dus die granulen, zijn dat die vlekjes die je ziet? Of is dat die... Ik kreeg het woord namelijk zo in 21 gevonden. Ik kijk wel een paar plaatjes van het oppervlak te zien. Maar ik vraag me af wat je dan wel kan meten. Het is gewoon hoe je moeilijk wordt voor korrels. Ja, korrels. Dan zijn dat dan die soort van vlekjes die je... De hele zon zit daar eigenlijk vol mee. Met kleine driehoekjes en alle... Als soort puzzelstukjes die constant vervormen tegen elkaar aan gaan. Maar dat voelt altijd als het oppervlak. Ook als je een foto van de zon ziet, zie je een soort ruis. Zonde vlekken lijken ook gelokaliseerd op het oppervlak. Alsof inderdaad die grote zonnenwinden, die grote slierting er vanaf slaan. Alsof die inderdaad vanaf het oppervlak ongeveer van de buik... Via het oppervlak naar buiten komen. Maar het is allemaal een illusie. Als je een zonensverduistering ziet, zie je ook de corona. Zie je eigenlijk hoe groot die is. Maar zelfs die bol is geen bol. Het is inderdaad zoals je zegt, het is een gasbol... Die naar binnen toe steeds dichter wordt. En goed, we staan er nu 150 miljoen kilometer van de zon af, geloof ik. Dus op zo'n afstand door de oogharen kan je wel zeggen, daar begint-ie. Dat is eigenlijk een beetje hetzelfde als Jupiter en Saturnus en Uranus. Zeker, daar geldt het ook voor. Dat betreft misschien de aarde op een bepaalde manier ook. Als je het zo zou willen bekijken. Het begint ook met een atmosfeer. Want de aarde bestaat voor een bepaalde deel uit vaste stof. En voor een ander deel uit vloeistof. En daar heb je die scherpe overgang nou juist wel. Ja, dat is waar. Ik ga niet zo hard analogie zoeken, maar die is er niet. Hij bestaat niet. We hadden het al eerder over hoeveel telescopen er dan zijn. Het klinkt ook als een van de meest moderne telescopen die er is. Die naar de zon gaat kijken. Ik ga je niet naar vragen welke ontdekkingen gaat-ie doen. Maar op welke gebieden gaat-ie zich concentreren? Laat ik het dan zo vragen. Welke data gaat-ie proberen te vangen? Het hele zonneonderzoek is nu vooral te samenvatten als het begrijpen van wat daar qua magnetische velden allemaal gebeurt. Want die bepalen helemaal hoe de zon zich gedraagt. Hoe al die structuren vormen. Hoe zonnevlammen en zonneuitbarstingen ontstaan. Dat wordt allemaal gereageerd door magnetische velden. En dat in zijn algemeenheid probeert men beter te begrijpen. Ja. De magnetische velden. Ja. En ik heb... Of jij moet het hier nog op willen voortbouwen? Nee, ik heb me vooral afgelopen dagen inlezen in magnetische velden. En het enige wat je dus... Ik weet niet, als ik me ergens over inlezen... Het enige wat je dan snapt is dat je er niks van weet, niks van begrijpt. En dat je eigenlijk vier jaar lang moet oorleren om op het punt te komen dat je weet dat je het echt nog niet weet. Dat is het dus met de zon de hele tijd. We snappen al die verschillende krachten van het universum. Ze zijn allemaal niet compatible met elkaar. We weten dat er nog heel veel mysteries liggen. Ik hoor dat prachtige feit dat honderd jaar geleden bepaalde studenten werd aangeraden om geen natuurkunde te gaan studeren. Dat was af. Dat was af inderdaad. We wisten het allemaal al. En dat we sindsdien alleen maar een soort van prei van... Is het dit dan misschien? Is het dat dan misschien? Alleen maar gewoon data verzamelen in de hoop dat er eens een keer een doorbraak komt. Wie weet. Wie weet. Ik ben wel geïnteresseerd in de planning. Want ik had het net over Tenerife. En toen zei jij, nou dat moeten we nog maar zien. Maar in welk stadium zitten we dan eigenlijk? Want als je nog niet eens weet waar die telescoop komt, weten we dan eigenlijk wel wanneer die ergens gaat staan? Dat is een soort master schedule. Dat is een hoogt schema van hoe die ontwikkeling er ongeveer uit moet gaan zien. Ze willen in 2024 alle ontwerpvraagstuken wel zo'n beetje opgelost hebben. En dan willen ze echt gaan beginnen met de groundbreaking ceremony. Ze beginnen met de eerste spa in de grond. Als dat bestaat, als er zoveel kaan. Detailonderwerp, realisatie van alle subsystemen. En dan willen ze, ik geloof dat ze nog hebben gezegd, van 2028, dat ze first light willen. Dat is voor het eerst een soort licht door het hele systeem kijken van, werkt het eigenlijk wel? En dan de eerste echte observaties moeten gaan beginnen. Dat is misschien nog wel een jaar of twee of drie later. Zo, we zijn er vroeg bij. Het is van het eerste idee tot het einde, ze zijn er 25 jaar bezig geweest. Dat is een hele carrière. En jij zit er op sinds? Want het is voor jullie eigenlijk net begonnen. We hebben het projectvoorstel sowieso, dat heeft ook een lange aanloop gehad. In eerste instantie wilde men namelijk, ook bij de European Solar Telescope, net als bij de Diekist Telescope in Hawaii, wilden ze gewoon een vaste secundaire spiegel. En al die vervormbare LND wilden ze allemaal ergens verderop in het systeem doen. En toen hebben wij een ontwerpstudie voor zich gedaan. We kwamen via Metzien in contact met een ontwerpstudie gedaan. En daaruit, wij denken deze en deze bevolkingsgekunde halen. En toen hebben zij gezegd, hey, maar als wij dan zo'n vervormbare secundaire spiegel hebben, dan kunnen wij in ons totale systeem van 13 moeilijke dure spiegels terug naar 6. Kijk, dat spaart ons 7 spiegels uit. De beste is geen deel. Zeven dure componenten, zeven reflecties waarbij we steeds beeldfouten introduceren, fotonen kwijtraken. Dat is wel vooral interessant. Toen hebben ze officieel de uitvraag gedaan, een Europese aanbesteding geweest. Dit zijn onze eisen, wie kan dat bouwen? Dat projectvoorstel hebben we midden vorig jaar geschreven. Een uitgebreid proces waar je dan heen moet, want die aanbestedingen, dat is altijd nogal een circus. We zijn met goed gevoel er heen gekomen en die kick-off van dat project was nu zo'n 6 weken geleden, denk ik. Was midden april. Zoals je zegt, we zijn er vroeg naar. Nou, Wouter, dank je wel. Heel erg bedankt voor het kijken. Ik denk dat we nog heel even in de laatste minuut vooruitblikken naar de komende weken. Tenzij jij nog brangende dingen hebt. Ik zat alleen te denken, zoals ik mijn persoonlijke verhaal... Wat had je nog? Ik noemde het Tenerife. O, je had nog een Tenerife nu? Ik dacht... Ik dacht dat komt op Tenerife wat leuk, want waarom vind ik dat leuk? Ik heb daar een korte vakantie doorgebracht. Het observatorium dat er al is op Tenerife staat op de vulkaan die de grootste deel van ons eiland beslaat. De tijden. En ooit eens een keertje ben ik daar de vulkaan op gefietst. Zover als je kon fietsen. Op bezoek naar die telescoop ook? Nou, niet speciaal op zoek naar die telescoop, ik wilde gewoon naar de top. En dat is nog een heel stuk verder. Want je komt eerst die telescoop tegen, dat is het observatorium, daar staan een aantal gebouwen. En nog een stuk verderop, daar kun je niet hoger, er staat wel een hotel en daar heb ik overnacht. Toen ik eens vroeg ben ik te voet verder gegaan, dan kun je nog 1500 meter verder omhoog. En toen was ik, om 9 uur stond ik op de top. Echt een piekervaring in mijn leven. Ik zag de zon opkomen boven de wolken. En dat is echt fantastisch. Ik hoop dat die op de tijden komt. Maar Gran Canaria, daar staat ook een observatorium. Die zie ik nou net, ik heb even gegoogled. Dus een gespreid bedje waar die op komt. La Palma staat daar ook een nodige. Dus als we straks voor de opleving van de project die kant op gaan, dan neem je een extra grote cover mee. Blijven een weekje langer. Je kunt het uitstekend combineren met vakantie. Je beloven. Ik wil er nog heel kort vooruitblikken over, even naar SpaceX. Want ik weet niet precies of dat de komende twee weken al gaat gebeuren. Maar hou even in de gaten. SN15 is goed geland. Ik neem me aan dat jullie het in de vorige aflevering over hadden geland. Toen was ik er niet bij. Nu zie je dat de aandacht zich begint te verleggen. Na dat landen is gelukt. Nu is een orbital launch. Dat hij een rondje om de aarde maakt. Dat is nu eigenlijk de focus. Het zou kunnen zijn dat de paar die in de coulissen stonden, SN16 stond klaar. Die wordt waarschijnlijk gescrapped. Die gaan ze waarschijnlijk niet gebruiken. Ze gaan eerst SN15 proberen op te blazen. Net zo vaak opnieuw proberen nog een keer te lanceren. Dat moet ze snel lukken. Ze gaan kijken of het een herbruikbare raket moet worden. Kunnen we hem herbruiken? Dat is nu het eerste. Daarna moet hij met de eerste en tweede fase op elkaar een rondje om de aarde doen. Dat zou in juni en juli al kunnen gebeuren. Het blijft daar ook wel leuke soap. Door dat NASA spaceflight, waar ik aan refereerde eerder, constant op de voet elke dag. Er staat altijd een live camera op. Deze week was het verhaal dat ze van verschillende hijskranen een grotere hijskraan hebben gelast. Ze noemen het de Cranezilla of zo. Dat klinkt wel heel SpaceX. Je ziet hem ook uit verschillende kleuren bestaan. Hier nog een stukje ertussen en daar nog een stukje ertussen. Hier nog een stukje ertussen en daar nog een stukje ertussen. Om dat ding waar die hoge dingen te kunnen... Heerlijk. Dat is een engineers dream toch wel. Het voelt net alsof we met een computerspel aan het spelen zijn. Het wordt ook helemaal door de youtubers als een soort computerspelletje. Als een soort red alert-achtig. Zie je het van bovenaf uit de grond gestampt worden. Het is heerlijk op het volgende. Deze tv-show is elke week... Er zijn wel een paar nieuwtjes. Het moet ook heerlijk zijn om daar te werken. En je moet ook knutselen de volgende dagen. Er staan ook altijd allemaal grapjes overal opgeschreven op die reketten. Het is echt supermol. Easter Eggs. Het eerste hardware fabriek met Easter Eggs. Precies. Dus blijf dat volgen. Gaan we doen. Blijf ons volgen op Twitter. Space Cowboys Pod. En daarmee gezegd Wouter Jonker van TNO. Hartelijk bedankt. Thijs Roes ook bedankt. En Herbert Blankesteijn.