Fotografie in de ruimte, Deel 2 - vooruitblik 2021

Welkom bij Space Cowboys en ik ga om te beginnen. Welkom Thijs trouwens. Ja welkom Hevers. Thijs Roes, leuk dat je erbij bent. Ja, gelukkig nieuwjaar. Van hetzelfde, beste wensen en zo. Star, start time, start date. Ja precies, start time. Start time, ik heb weinig geslapen vannacht. Ik begrijp waarom. Eerst even Jan Terpstra, hartelijk welkom. Goeiedag. Net als in september gaan wij het hebben over fotografie in de ruimte. Maar wat ik eerst even kwijt hou is de nummering. Oh de nummering. Want we hebben een tijd lang de nummering bijgehouden. En ik heb ontdekt dat die fout was. Op een gegeven moment waren we tot 63. Ja 63. En ik ben gaan hertellen vanaf het punt dat ik dacht dat het zeker was. Het was kerst, je had niks te doen. Ja. En ik heb waarschijnlijk geteld met weken, daarbij vergetend dat wij maar eens in de twee weken een space cowboy's maken. Waardoor de nummering dus te hoog is uitgevallen. En ergens in het systeem krijg je een gratis ad. Die mag jij even uitzetten. Volgend jaar, 2020, deden wij elke twee weken. Dus het klonk niet raar. En dan hebben we één jaar elke week gedaan. Dan moeten we een keer samen naar kijken. Maar ik heb dat zeer nauwkeurig nu nagekeken. En we waren bij 63 en we zijn nu nog maar weer 60. Oh oké nou. We zitten bij 60. Welkom bij Space Cowboys nummer 60. Hartelijk welkom. Ja zeker. Dus met Jan Terpse gaan we het hebben over fotografie. Maar eerst even een paar gewone nieuwtjes doornemen. En jij om te beginnen, want je noemde al Amerika. Ja het is wel lastig. Want jij bent een half Amerikaan, dus je bent er even bij betrokken. Ja jarenlang in Amerika gewoond en Amerikaanse geschiedenis gestudeerd. En het live mogen meestuderen. De afgelopen 24 uur. En het was zo grappig, omdat mijn vader, ik zat in ons boshuisje. Dus ik kom eigenlijk ook net, mijn vakantie eindigt eigenlijk nu. Oké. Gefeliciteerd. Dank je. En mijn vader wilde die hele stemming gaan kijken om Biden officieel gekozen te zien worden. En ik heb geen zin om mijn tijd aan Trumps idioterie te besteden. Want daar kwam het wel op neer. Hij zei ja maar het is toch historisch. Nou ik kom even van een koude kermis thuis, want historisch werd het. Maar het is nog steeds, zitten we met z'n allen naar Trumps idioterie te kijken. Want dit is allemaal nog steeds, de wereld is weer in de wan in de greep van Trump. Dus ik kan eigenlijk niet wachten tot Biden er is. Dus dat dit allemaal gewoon een keer voorbij is. Maar het is ook wel, ergens moet ik het er nu over hebben. Want weet ik veel. Waarom zou je het ergens anders over hebben op dit moment? Nou omdat sommige luisterhuis het pas later zullen horen. Absoluut. Dus dan is het al lang weer verleden. En niet alleen dat. Er zijn al lang weer nieuwe escapades van meneer de Don. Ja, laten we zijn naam niet noemen. Maar ruimtevaart is ook altijd wel een hele mooie escape ofzo van alles. Wat is het? Escape velocity? Ja precies. En een veel langer termijn ding. Dus het is ook het kortstondige van wat er afgelopen 24 uur toevallig in Amerika bij het Copernicus is gebeurd. Allemaal klein bier. Het is allemaal klein bier met missies naar Mars en het veroveren van de ruimte zullen we maar zeggen. Laten we de ruimte gaan veroveren. Wat heb jij voor ruimtevaart nieuws? Nou laat ik dan heel even nog bij Biden blijven. Want het is wel goed. Dus over twee weken is hij hier president. Ik wilde een klein beetje naar 2021 gaan kijken. Wij nemen dit op op 7 januari. Op 7 januari? Ja, voor de mensen die denken waar gaat het allemaal over? Ja precies. Op de ochtend, volgens mij net tien minuten geleden is die stemming van Biden officieel geworden. Dus het is echt heel vers. Je bent geëxcuseerd. Ja dank je. Een paar maanden geleden hebben we het er even over gehad dat Biden bezig was met een commissie der wijze. Van acht mensen die bezig zijn geweest met wat moet de toekomst van NASA zijn. Ik dacht dat daar een kleine update over was. Dat de gesprekken die zijn gevoerd zijn voornamelijk gegaan over wat kan NASA nu en in welke niches moet NASA dan nu duiken. Want met de commerciële ruimtevaart gaat het dan nu goed. Het is een redelijk goed gekickstart. Het lijkt erop dat ze veel met remote sensing aan de slag gaan. En heel veel earth sciences. Sensible. Ja, sensible. En heel veel earth sciences. Dat daar nog een hoop te winnen valt. En nu weet ik niet Jan of dat voor jou al logisch in de oren klinkt. Jij weet alles van fotografie. Is het zo dat wat betreft het foto's maken van de aarde of het meten van de aarde dat daar nog veel te halen valt? Daar valt ontzettend veel te halen. Ik herinner mij een uitzending op BNR van midden 2020 waar iemand heel bevlogen aan het vertellen was over het vercommercialiseren van foto's van onder andere weersatellieten. Het is net zoals Robert Mica is geweest. Volgens mij was dat ook in BNR Digitaal. Ja dat zou goed kunnen zijn. Rob Mica van der Satt. Die is ook een keer in Space Cowboys geweest trouwens. Absoluut. Als je dat even doortrekt, dat is redelijk geavanceerd. Zij is een van de eerste die het gaat commercialiseren. Maar als je kijkt naar landbouw, naar visserij. Traditioneel al de weervoorspelling die al heel snel werd vercommercialiseerd. Onder andere door een van de dochterondernemingen van RTL. Dan zit daar kennelijk een verdienmodel in het aggregeren en corrigeren van die data. Absoluut. Dat betreft niet alleen mijn pseudo vakgebied fotografie. Maar dat heeft ook te maken met remote sensing. Dus infrarood fotografie, radarbeelden. Kijken naar bewegingen van het zeeoppervlakte. Wat nu al door een groot aantal satellieten wordt gedaan. Met een speciaal daarvoor ingerichte radar. Die kunnen helpen om grootschalige overstromingen te kunnen voorspellen. We kunnen nog niet de zaak beïnvloeden. Zowel de commerciën als het welzijn van de mensheid in zijn algemeen. Wordt groot aangepakt. Ook in het plan van Biden, die remote sensing. Ter meerdere eer en glory niet van de Amerikaanse staat. Maar gewoon ter verbetering van de omstandigheden van mensen over de hele wereld. Dat vind ik wel een mooie uitgangsgoeding. Ja, dat vind ik een mooi oude. En het verschil is ook. Je kunt wel plannen maken voor Maan en Marst. U zit trouwens ook. Maar daar wordt door mensen die gewoon de kost moeten verdienen wel op neergekeken. Want dat is een money pit. Dat kost alleen maar. Terwijl die remote sensing daar zit gewoon verdienmodel aan. Ja, die data is in ieder geval wel. Dat data is natuurlijk een hoop. Even over dat punt. Want we hebben ook eens een keer Niels Wielaard gehad van Satelligence. Die dus eigenlijk albe publieke beschikbare data met algoritmes bewerkte. Waardoor, of uitlas. En daarmee het ontbossing in kaart kon brengen. Live, bijna live. Voor partijen die dat graag bestrijden. Dus wat je zegt dat je die data ook voor de common good kan inzetten. Dat is natuurlijk wel heel goed. Jij bent er niet mee eens. Ja, ik ben het er niet helemaal mee eens. Want als je kijkt wat jij tegenwoordig in je broekzak hebt. Namelijk een telefoon en een chipcard voor je bank. Ja, zeker. Dat zijn de last termijn. Het is niet mogelijk geweest als niet in de 70er en 60er jaren. Zo enorm veel geld tegen de ruimtevaart. Research and development. En een van mijn vroegere werkgevers, IBM heeft daar een grote rol in gespeeld. En heeft daar gewoon ook heel veel economisch voordeel van gehad. En de ontwikkeling die je nu ziet is eigenlijk steeds meer. Nog steeds een ontwikkeling gebaseerd op de vergaande miniaturisering van elektronica. We waren niet op dat punt geweest als we niet een soorten met space war hadden gehad. Vanuit het westen met het oostenblok. En dat hebben we, dacht ik wel, in space cowboys ook al tegen elkaar gezegd. Dat het zo interessant is dat er nu weer een space war ontstaat. Een wedloop tussen verschillende partijen. Waaronder in ieder geval China, Rusland en de Verenigde Staten. Maar ook binnen de Verenigde Staten door verschillende commerciele partijen. Wie doet het eerst wat? En dat maakt het heel interessant om te volgen. Maar dat maakt ook budgetten vrij. Waardoor het des te sneller zal gaan. Nou, wat een mooi bruggetje naar even een paar puntjes die ik zou willen noemen. Ik vind het wel lekker om even naar 2021 te kijken over wat moet je nou even op letten dit jaar. En wat dat betreft is inderdaad die battle van de commerciële partijen die is volop aan de gang. Maar er zijn een paar dingen waar we het over kunnen hebben. Daar ga ik zo meteen even over hebben. Even een paar puntjes 2021. Osiris Rex hebben we het vaak over gehad. Die gaat weg van Bennu. En die komt dan hierheen, las ik. Die gaat vertrekken daar. Juno houdt ermee op. De Jupiter Missie. Die gaat opbranden. Ergens mid dit jaar. Die laten ze op Jupiter ploffen? Ja, oh ja. Ook een mooi proces om te volgen trouwens. Dat gaan ze ook zeker doen. 30 juli is dat. En dan dit jaar inderdaad wat die battle betreft. Van alle verschillende. Nieuw Glenn moet gaan. Van Jeff Bezos. Blue Origin. Raket moet gaan vliegen. SLS moet gaan vliegen. Oké, sure. We zien het wel. Maar natuurlijk, en wat ook op dit moment weer het meest actueel is. Maar wat ook direct weer ingehaald kan worden door de actuele tijd. Is dus SpaceX ontwikkeling van Starship. Gisteren, het is gebeurd. Ik heb het nog snel even weten te kijken. Er is een static fire geweest gisteren. Terwijl alles in Washington, Mid-Leaf. In de fix stond ja. Er stond er ook iets anders in de fix. In Boca Chica in Texas. SN9. Die rond de kerst nog onmaskevallen. Oh ja, een scheef was gezakt. Ja, een scheef was gezakt. Die staat op het plafond. Die staat op het lanceerplatform. Zijn static fire test heeft goed doorlopen. Dus de motoren lijken het te doen. Zou morgen, vrijdag al kunnen vliegen. Wie weet wanneer je dit hoort. Dan heeft hij misschien al gevlogen. Maar ook SN10 staat alweer in de coulissen. Die is een ringetje kleiner trouwens dan SN9. Vreemd genoeg. En volgens mij gebruiken ze die ook een beetje om te kijken wat ze nog meer kunnen. Dus ze zijn gewoon heel veel aan het testen. En extraal voor de kerst. En dan hebben we ook een andere test. Dat is de SN9. Dus ze zijn gewoon heel veel aan het testen en experimenteren. En volgens mij, misschien dat SN9 wel gewoon land. En dan is het daarna gewoon door ontwikkelen en door ontwikkelen. En hoe zich dat dit jaar gaat ontwikkelen is nauwelijks iets over te zeggen. Omdat het zo snel gaat. Meilpaal na meilpaal. Dat hebben we in 2020 gehad. Dat gaan we het komende jaar ook zien natuurlijk. Meerdere meilpalen per maand. Er is er maar eentje die ook dan weer aan de horizon is. Die we een beetje kunnen voorspellen. Dat is die Super Heavy Launcher. Dus het Starship is de bovenkant. Het ruimtevaartschip. Dat is alsnaren de ruimte in moet. De genen die hem in die baan krijgt. Die raket die gaat gewoon weer terug naar de aarde. En de manier waarop die land daar werd iets over bekend. Elon Musk had daar een paar tweets over. En bij de Falcon 9 die land nu op een soort landingsgestel. Een soort driepoot. Zo'n driepoot ja. Die is een soort driepoot. Die is een soort driepoot. Die is een soort driepoot. Zo'n driepoot ja. Die klapt uit. Vlak voor dat ding geland is. Dan klappen die poten uit. En dan zakt die daar zo op. En om een of andere reden is dat niet wenselijk. Waarschijnlijk omdat dat veel te zwaar is. Die poten zijn een paar van de sterkste onderdelen van die raket. Maar ook de hydrauliek die erin zit is loeizwaar. Ja, heel goed dat jij er meer van af weet dan ik. Ik vond dat onbewonderlijk. Nu blijkt dat voor die Super Heavy Launcher er ook van die vinnetjes aan de zijkant van die raket. Om een beetje te sturen en stabiliteit te geven. Ze gaan waarschijnlijk die Super Heavy Launcher opvangen aan die vinnetjes. En hoe dat precies moet gaan werken is nog niet helemaal duidelijk. Maar die raket komt naar beneden. Bovenin zitten dus dan die vinnetjes. En dan waarschijnlijk komt er iets dat begrijpt of zo. Of een soort dingen waar de ding op kan leunen. En dan die uitgeklapte vinnetjes die hangen aan de raket. En die verlagen hem dan voor het laatste stukje naar de grond. Dat betekent dus dat je een landingsinstallatie moet hebben op de plek waar. En daarvoor is het ook centimeter werk om dat ding daar naar toe te dirigeren. Maar dat blijkt elke keer exact te lukken. Zelfs met die SN9, SN8. Zelfs die ontploften op de perfecte plek. Ze staan echt heel goed in het sturen van die apparaten. Maar dat is ook een van de cruciale vorderingen. Dat kon in de jaren 70 niet. Laat staan in de jaren 60. En dat kan nu wel. En dat is een van de essentiele dingen die het terugkeren van rakettrappen mogelijk heeft gemaakt. Ja, precies. Voor 2021 is dat in ieder geval een hele leuke om te blijven volgen. Ik vind het echt een technische prestatie van formaat. Een Nobel Prize formaat, zullen we dat even hier zeggen? Ik heb zelf een heel zwaar technische achtergrond. Ik ben elektronicus en mechanicus. Radio, amateur, fotograaf. Ik reviseer oude radioapparatuur. En IT'er. Dus ik heb een zwaar technische achtergrond. En ik begrijp ook van de mechanica die erin zit. Maar ik begrijp ook de achterliggende systemen en de bijna AI-achtige programmatuur die erin moet zitten. Om dat allemaal voor elkaar te krijgen. Vroeger drukte we op de krop, deden we onze ogen dicht. En dan ging die Apollo-raket hopelijk zo hoog mogelijk dat hij in een baan van de aarde kwam. Dat is in de beginfase nogal een aantal keren niet goed gegaan. En nu is het in low orbit brengen van het stuk techniek. Dat is business as usual. Daar kijk ik me niet eens meer van op. En ik denk ook dat het later landen van zo'n complex ding dat dat straks niemand daar meer van opkijkt. Dat het ook business as usual wordt. En die hele ontwikkeling heeft zich in 40, 50 jaar voltrokken. Ik vind het fascinerend. Dus elke keer als je zit te kijken wordt inderdaad je voorstellingsmogen opgerekt. Dat is wel een soort tof eraan. Wat dat betreft ook Mars. Want je had het al over landen die elkaar beconcurreren. Je noemde de Rusland ook nog in. Maar ja, doe er wel mee. Nou ja, weet je, het is niet de meest kapitaalkrachtige natie. Ik denk dat Rusland zelfs, india nog wel wordt overvleugeld. Zeker op den duur. In Nederland is het meer. Rusland is natuurlijk ver teruggevallen. Maar ik geloof wel degelijk dat ze nog ambities hebben. Nou, niet op Mars. In ieder geval niet op de korte wijne Mars. Daar gaan de Verenigde Arabische Emiraten heen. Met een zonde in China en Amerika. Die zonde van de Verenigde Arabische Emiraten komt volgende maand aan. En gaat de atmosfeer van Mars bestuderen. En kijken of we niet zozeer waterstof en zuurstof er in de atmosfeer zitten. En sowieso een hele prestatie. Dat ze natuurlijk een eigen Mars missie hebben. Nou goed, ze hebben veel geld. En ze hebben veel geld. En ambities. Want ik wilde zeggen, onderschat niemand in deze business. Sowieso niet. Maar de Arabische landen, de olistaatjes, juist die zijn op zoek naar een alternatief voor de olie. En ik meen te weten dat in de Verenigde Arabische Emiraten ambities hebben op het goeie van mijn bouw in de ruimte. Om daar vroeg of laat veel geld mee te verdienen. Ze zijn niet de enige natuurlijk. Je hebt ook planetary resources en dat soort bedrijven. Ik vind het niet zo gek hoor. Als je zo'n komeet of de oordgordel, de oordwolk. Oordkluid, ja dat is buiten het zoncel. Daar zou ik mijn ambities even niet weg. Misschien wat verder weg. Maar ja, daar swerft genoeg ruimte bij. Waar je moet wezen is op de near earth asteroids. Die sowieso al dicht in de buurt van de aarde komen. Die dus met weinig investering in energie te bereiken zijn. Maar dat is een enorme rijkdom aan materialen en mineralen. Probleem is om ze heelhuidszierig te krijgen. Ja, want naar de aarde toebrengen is nog tot daar aan toe. Maar hoe krijg je dat ding enigszins ongezonden door de dampkring op aarde? Om dat ding helemaal maar zelf uit elkaar te kunnen halen. Nee, je gaat geen complete astroïde. Wat je hoogstwaarschijnlijk gaat doen. Dat is tenminste de dingen die ik daarover heb vernoemd. Je gaat erds oogten en je gaat dat waarschijnlijk al zuiveren. Tot een metaal in de ruimte. Dat is nog wel te doen. En dan ga je het eindproduct, datgene wat veel waard is. Niet al die kilo's rieuw materiaal. Het verfijnde product, dat ga je proberen neer te laten op de aarde. Het zij aan een grote parachute. Het zij als een grote astroïde neer te laten ploffen. Zodat je een mijn krijgt met heel hoogwaardige materiaal erin. Het plan wat ik gelezen heb, maar dat is al wat ouder. Dat je het rieuwe materiaal in een soort van opblaasbaar ruimteschip stort. Het wordt dan los materiaal. Dat je die enorme container naar de aarde sleept. Om daar verder versuivering van de materialen te doen. Dat bleek een haalbaar plan te zijn. Want het maken van een raffinaderij die je naar die astroïde brengt. Om daar dingen te mijnen. En te zuiveren en die terug te sturen naar de aarde. Dat bleek in het artikel wat ik een jaar geleden heb. Nog niet een economisch haalbaar plan. Het kan best zijn dat de Verenigde Arabische Emiraten daar een andere kijk op hebben. Want die hebben wat diepere zakken dan de gemiddelde ruimtefoutorganisatie. Het verbaast me trouwens ook dat men in de Arabische wereld de ambitie heeft. Om dit soort technologieën te gaan uitproberen en te vercommercialiseren. Het was heel erg een oliegedreven maatschappij. Ze zijn daar steenrijk van geworden. Maar kennelijk is de ecologische kentering in het bewustzijn van de mensheid. Nu in een aanleiding om te heroverwegen. Die olie is misschien toch niet zo'n toekomstvaste investering. Laten we nu maar eens kijken naar alternatieven. Dat vind ik wel bijzonder. Dat die olie eindig is, dat is langzamerhand wel doorgedrongen. Trouwens ook het klimaatprobleem is langzamerhand wel doorgedrongen. Zeker bij mensen die echt met geld moeten omgaan. Denk aan verzekeringsmaatschappijen die het al heel lang snappen. De olie-staaten zelf die snappen het ook al heel lang. Alleen ze hebben het nog vrij lang onder de pet gehouden. Om die olie nog een tijdje te kunnen verkopen. Wat betreft het minen lijkt het op de korte termijn meer te gaan over brandstof. Dat kunnen bijtanken en dat kunnen raffineren in plaats van bijvoorbeeld goud of diamant. Daar heb je gelijk in. En omdat het voordeel daarvan ook is dat je dan ook niet op aarde hoeft neer te laten. Dan maak je een tankstation in de ruimte. Als je ergens water kan vinden en energie. Energie is overal. Als je dicht genoeg bij de zon blijft en water moet je dan vinden. En dan kan je raketbrandstof maken. Waterstof en zuurstof bijvoorbeeld. Dat is de reden dat Starship op methaan werkt. Dat methaan overal in het universum vandaan te halen valt. Daarom is voor methaan gekozen als de brandstof. Vooruit ziensblik. Jouw overzicht? Mijn overzicht? We gaan het zo meteen nog even over James Webb telescove hebben. Maar nog even die Mars missies. Want China en Amerika komen allebei aan. Perseverance is er al. Die is net aangekomen. Daar gaat de... Dat is ook een robot. Die is van NASA. Een robot inderdaad. Die gaat daar rondrijden. Die gaat volgende maand al naar het oppervlak. Dus zit daar voor klaar. Wordt dat weer zo'n spannende 3 traps landingsprocedure? Volgens mij komt er weer een sky crane. Sky crane. Dat bedoel ik. Eerst afremmen met een parachute. En dan een raket die gaat hoveren. En dan neerlaten aan een kabel. Bizar. Dat ding dat dan neerlaat vliegt dan snel weg. Om te voorkomen dat je er bovenop valt. Perseverance heeft nog iets nieuws bij zich. Een helikoptertje. De drone. Dat is daar ook. Gelovelig. Een dunne atmosfeer. Dat is echt gewoon heel gaaf. Pionieren. Helikoptervliegen in een dunne atmosfeer. Dat is ook een... Een soort game op een andere planeet. Echt heel grappig. Dus ik ben heel benieuwd. Dat is ook nog nooit vertoond. Vliegen op Mars. Dat is echt gaaf. Die wil ik echt zien. Terwijl je ze natuurlijk computergegenereerd al lang kunt maken. Die zettingen zijn er al lang. Niks haalt het bij echt. Dus ook China komt daar dus ook aan. Rond dezelfde tijd. Die komen volgende maand aan. Ook in februari. China heeft al aangekondigd dat dat ding het nog steeds doet. Het gaat allemaal goed. Is gepland... En ze gaan ook landen. Ze gaan ook landen, maar in mei volgens mij. Dat is ook nieuw. Dat een andere natie dan Amerika of Rusland daar iets neerzet. Dat is ook een andere markt. China wordt dan het derde land dat daar een rover gaat hebben. Het ding is... Het is en een... Dat noem je geen sonde maar het wordt een satelliet. Er komt een satelliet. Een rover. En ook nog het ding dat de rover... Het soort lanceerplatform van de rover. Hoe moet je dat zeggen? Het parkeergarage. Hij heeft ook nog zijn eigen sensoren. Dat zijn drie traps. Ze hebben drie machines. Het is hetzelfde systeem als de Lunagoth. Van de Russen destijds in de 60e jaren. Daar landt een vaartuig. Bovenop dat ruimtevaartuig staat gewoon dat wagentje. Het is hetzelfde idee als de Apollo missies. Je laat iets landen. Daar zit een los te maken bovendeel. Dat gebruik je in de Apollo missie om terug te keren naar de Apollo cabine. En vervolgens naar aarde. Bij Lunagoth en nu ook bij de Chinese missie... Komt er een soort platform naar beneden. Daar rijdt een wagentje vanaf. Van zo'n ramp af. Als een wielrenner bij een tijdrit. Inderdaad. Allemaal hebben ze hun eigen instrumenten om onderzoek te doen. Dat is wel grappig. Er is meer over nadenken. Lawine van beelden en andere gegevens. Vroeger was het NASA. En daar was veel informatie nog wel geclassificeerd. Die geclassificeerde data komt langzaam wel beschikbaar. Want NASA is een hele grote informatie. Elke missie daarvan is werd nooit gepublicoseerd. Maar sinds一定 gehad. Titans zie je dat de technologie brengen beschikbaar is. Dat М Lisa ook in de afstand體l gezet. En dat er een andereries precie Que devotees van deicalaat. wonderedual exaggerator. Leaving the conversation with scientists. waarvan ik dan denk van wow wat een mooi tijdsgewicht dat in een periode van 10 jaar het eigenlijk een monopolie van de Russen, de Chinezen en de Amerikanen als overheidsorganisaties nu doorbroken wordt door mensen die dat ook commercieel gaan inzetten. Dat vind ik fantastisch oplekkelijk. Ja, wat dat betreft, voor China gaat het ook rap want die hebben ook net een ander succes op zak. Die hebben ook net de maanstof van de maan weten te halen. Dus daar komen ze ook net terug. De derde natie zijn ze ermee geworden die maanstof heeft weten te halen. China gaat wel hard op dit moment. Ik vind alleen dat ze er erg stil over zijn. Kijk, de Amerikanen waren er nog van de borst kloppen. Kijken ze wat wij gedaan hebben. Maar van China, je ziet wat foto's. Ze doen erg hun best om te voorkomen dat we ooit zullen zien dat er een raket in rook opgaat. Ze willen ook verhullen hoe geavanceerd hun technologie is en ze ze door ontwikkeld. Ja, vergis je niet, want een enorm technologisch instituut. Ze vertellen ook niet expliciet wat hun plannen zijn. Dat moet je allemaal deduceeren en comprenseren. De eerste missies naar de ruimte die werden door landen er omheen gezien van hey, er vliegt wat omhoog. Dat komt in een baan om de aarde. In China zouden ze dat zelf niet eens aangekondigd. Ja, dat klopt. Wat betreft is het dus veel leuker om SpaceX te volgen. Waarbij de hele tijd er overal live streams zijn. Daarom horen we daar ook veel meer over. Boca Chica Girl staat daar aan de hele tijd. Elke zonsopkomst en zonsondergang, welke wagen van A naar B rijden, of de tanks wel of niet zijn aangeleverd. Zo grappig, omdat het gewoon helemaal stap voor stap mee te maken. Hier kan ook de hele supply chain volgen. Helemaal. Van alle verschillende varianten. Daar komt SN11 de toppel aan, daar komt inderdaad de fuel voor SN9. Heel grappig. Mars, even samenvattend. Ik heb even gekeken wat speelt en op dit moment op Mars, onze buren-planeet. Het totale aantal rovers komt dan op 3 te staan aan het eind van dit jaar. Nog geen vierde vorming voorlopig. Namelijk China met Jan-Wen-1, Perseverance van NASA en Curiosity. Opportunity is een paar tijdjes geleden mee opgehouden. Die is gestopt. Te veel stof, hè. Dus drie zijn het in ieder geval. En even kijken, acht orbiters, acht satellieten die daar omheen draaien. Twee landers, twee landers die daar gewoon stationair staan. En één drone. En één helikopter. Heel goed, Herbert. Precies. Ik wou even inhaken op jouw Perseverance, want dat is toch wel een stukje technologie waar ik als fotograaf erg blij van word, ook wel een beetje warm. Dat verhikel beschikt over 23 camera's. 23? 23 camera's, variërend van 8 megapixel tot ik meen 24 megapixel. En die camera's hebben allemaal hun eigen specifieke taken. Er is een stereocamera waarmee je dat ding kan manoeuvreren. Dat zijn die twee vierkante ogen die in die arm zitten. Daarmee kan hij afstanden meten, kan hij objecten identificeren. Maar er zitten rondom ook nog wat camera's. Collision detection of collision avoidance. Die kijken van ja, zit er niet een rotsblok in mijn traject waar ik misschien straks een as op breek of moeilijk omheen kom. Bij wijze van spreken de achteruitkijkspiegel en de dodenhoekspiegel. Het piepertje wat je tegenwoordig in je auto hebt. Maar er zit ook nog wat wetenschappelijk spul in, want er is een camera waar een veelkleurige laser aan verbonden zit. En die kan, een beetje lastig uitleggen, maar die schiet laserlicht op een object. En uit de reactie, de kleuren en andere emissie uit dat object kunnen ze de samenstelling herleiden. Dus dan weten ze het is de steen waar metalie zit. En heb je dan over puur reflectie of heb je het over verhitting en verdamping? Bij de verhitting en verdamping. Dus in feite een soort spectrometrie om te kijken wat is die substantie. Maar ze kunnen ook bepalen wat het albedo, het lichtreflectiewaarde is van bepaalde objecten. En in samenspreeuw met die stereonavigatiecamera kunnen ze zelfs op afstand kijken hoe groot bepaalde objecten zijn. Met die twee ogen en die laser een driehoeks meting te doen. Dus dat komt ook uit de militaire hoek. Want sinds jaar en dag worden op die manier zelfguidant missiles. Ja bijvoorbeeld zelf stuurende raketten die worden op slagveld opgestuurd. Het is een beetje gebaseerd op de richtmechanismes die vroeger in de Eerste en Tweede Wereldoorlog zaten op kanonnen. Alleen dat ging dan met optisch licht en nu doen ze het met laser dat is nauwkeuriger. Maar de metingen die je daarmee ook op wat grotere afstand kan doen, die zijn ongekend. Want als je dat vergelijkt met twee megapixel camera's die in opportunities had. Ja die is in 2004 naar boven geschoten. Toen was de technologie nog niet zo ver. En nu zitten er in totaal vier camera's in. En nu heb je 23 camera's. Een van de camera's filmt ook constant het afdalen naar het oppervlakte. Tof! En dat is dan voor de commandocentrum A, is dat eigenlijk semi live. Want is dat vertraging tussen, is dat te volgen? Ja inderdaad heel semi live want de vertraging zal een minuut of 20 zijn schat ik. 18 minuten dacht ik. Ja en dat betekent dus dat ze niet op grond van die beelden kunnen bijsturen of zeggen. Dat geldt voor die drone ook. Die drone is ook zelf stuurend, zelf vliegend. Daar wordt een zogenaamde commando-set ingeladen. Gebaseerd op de metingen die onder andere door die stereocamera's wordt gedaan. En dan vliegt dat ding, maar hij vliegt ook niet met een hele grote actieradius. Nee, zal nog accu hebben en zo. Ja, accu hebben, maar ook gewoon het ding moet wel goed contact blijven houden met dat karretje wat daar rondrijdt. Sorry, ik moet je miskennen om dat ding een karretje te noemen. Maar ik vind het wat grappig, want die technologie, als ik hem nu zo hoor, sommige, dat klinkt echt heel disrespectvol, maar consumenten elektronica heeft sommige van die dingen al. Sommige drones die nu voor consumenten beschikbaar zijn, zijn technologisch zo geavanceerd dat ik me erg afvraag van wat was de staat van de techniek toen Perseverance ontwikkeld werd bij NASA. 10 jaar geleden waren ze natuurlijk al ontdrukt mee bezig, van wat voor technologie zit daarin. En er is zoveel gebeurd op dat vlak over inderdaad sensing, 3D mapping, allemaal een AI die zichzelf gewoon kan vliegen om het zo te zeggen. Maar alleen als dit. Mijn eerste drone, dat was er eentje die moest je door zelf handmatig bij te sturen in de lucht houden. En zo'n ding is van zichzelf helemaal niet stabiel, al heeft hij dan vier van die propellers. Maar dan moest je echt gewoon met de pookjes, ik heb dat ding nooit langer dan een minuut in de lucht weten te houden. Mijn tweede drone is al automatisch gestabiliseerd, maar als je zo'n andere drone eerst hebt gehad, dan snap je dus wat een hoop technologie erin moet zitten, alleen al daarvoor. Ja, precies. Weet je wel? En dan heb ik het nog niet eens over orientatie met GPS, over automatisch naar huis komen, over automatisch ontwijken van obstakels en al dat soort zaken. Want dat zit er ook allemaal in. Die daar natuurlijk ook allemaal in zitten. Nou, je moet je voorstellen dat zo'n zelfvliegende drone in feite een zelfrijdende auto, zoals Tesla nu heeft, maar dan in drie dimensies. Je moet je voorstellen wat complexe besturings- elektronica aan logica daar in moet zitten. Ja, precies. Waarbij je dus gewoon een bodem hebt waar je niet voorbij kunt, die je als het even kan toch moet vermijden. En dat zijn toch wel een paar complicaties. Herbert, we kunnen, want een van de laatste dingen die nog voor 2021 op mijn lijstje staat is James Webb telescoop, die moet dit jaar de lucht ingaan. Dat is ook een onderwerp voor Jan. Maar daar kunnen we zo meteen misschien over hebben, want ik ben ook erg benieuwd wat jij misschien nog aan het aangedragen hebt. Ja, dat is ook echt gaan beperken, want we zijn al zo'n beetje op de helft van de tijd die we onszelf meestal gunnen. Ik had een aantal dingen, maar ik wilde eigenlijk één uitpikken. Oké. Dat is meteen ook interessant voor het komende jaar, omdat ik denk dat, hey, misschien ontstaat hier wel het nieuwe thema in de ruimtevaart. Dus dit is een bericht dat ik vond bij Space News, gedateerd 28 december. ViaSAT heeft gevraagd aan de Amerikaanse FCC, de Federal Communications Commission, om een environmental review te maken, wij zouden dat noemen een milieueffectrapportage, van Starlink. En zij zijn? Wie zijn zij? Via Satellietbedrijf. Een concurrent van Starlink. Is dat wel zuiver op de graad als het om het milieu gaat? Moet daar niet beter naar gekeken worden. Waar doelen ze specifiek op? Dan doelen ze op alle, kijk een milieueffectrapportage, zoals wij dat hier kennen, dat gaat om alle milieueffecten, dus dan kun je denken aan de effecten van de lanseringen, wat er natuurlijk ontzettend veel zijn bij Starlink, maar ook aan dingen als lichtvervuiling en het gevaar van space debris. Alles. Welk effect heeft die enorme constellatie van satellieten? Ja, en we hebben hier ook wel tegen elkaar gezegd in alle combinaties dat we hier gezeten hebben, wat raar eigenlijk dat dat zomaar kan. Die duizenden satellieten die Starlink in de lucht brengt, en andere partijen natuurlijk ook, maar Starlink loopt dan het meeste in de gaten, daar hebben ze een beetje aan zichzelf te wijten. En Elon Musk heeft er nog steeds geen bevredigend antwoord opgegeven. Het enige wat hij eigenlijk ooit gezegd erover heeft is, ik weet zeker dat er geen enkele ontdekking verhinderd wordt door Starlink. Waarbij hij een beetje om de hete brei heen draait. En hij zei ook, de astronomie is toch al aan het verhuizen naar de space. Precies, dat bedoelde hij. Leuk voor al die amateurastronomen die vanaf hier proberen de foto's te maken. Jammer dan, get with the times. Grote ontdekkingen gebeuren toch in grote ruimtescopen buitenaarde. En toch voor het definitief veranderen van de hemel, van waar we naar kijken. Wat voor instrumenten dat dan zijn, of wel wat voor risico's het zou kunnen hebben. Eigenlijk dit bedrijf zegt dus van, moet daar niet een effectrapportage over komen. En hebben daar een duidelijk belang bij. Dus wat dat betreft zullen ze ook wat boters in de landseren zelf ook satellieten hebben. Ze hebben boters op hun hoofd. Maar het kan best zijn dat hiermee een beheerput wordt opengetrokken. Dat instantie in Amerika om te beginnen, maar we hebben natuurlijk ook wereldwijde ruimte van organisaties. Dat die gaan denken, hier is inderdaad iets waar iemand wat aan zal moeten doen. En dat er dan iets uitkristalliseert. Dat er een instantie komt die dit soort dingen gaat beoordelen. Die toestemming kan geven voor dit soort activiteiten ja of nee. En wat wil jij zeggen Jan? Er is een website en een organisatie die alle de ruimtes groot, wat iets groter is dan een Lucifer doosje, probeert in kaart te brengen. En een van de dingen, om maar een voorbeeld te noemen, wat gaan we met de naam even uit. Thijs gaat het googelen. Thijs googelt, ondertussen maak ik het verhaal even af. Nog niet zo heel lang geleden is er een Amerikaanse satelliet naar beneden gekomen, waarvan men dacht, een kometen, nee, maar dat was een satelliet die opbrandde in de atmosfeer en die is in 1964 gelanceerd. Ja die is, je hebt het verhaal bijna goed volgens mij. Dat was een onderdeel van een raket kwam weer in de buurt van de aarde. Ik geloof niet dat hij de aarde heeft getroffen. Ja dat klopt. Hij werd waargenomen als he, wat is dat voor een hemel lichaam, dat zal een asteroïde zijn of iets dergelijks. Nee maar ik heb het echt over iets wat de damking is binnengetreden. Hij is uiteindelijk verbrand dat ding en er komt hoogstens misschien wat as in de atmosfeer. Maar die is ik denk een anderhalf jaar geleden voorkomen onverwacht. Mensen zien dan, oh kijk nou een kometen, nee het was geen kometen, het was een oude satelliet. Er is natuurlijk wel vaker ruimtesgrotten naar beneden gekomen. Skylab heeft nog behoorlijk wat onrust veroorzaakt toen het naar beneden kwam. En ook nog een Russische Cosmos, met een kernreactor aan boord. Canada kwam niet terecht. Ja inderdaad, Canada dat heeft ook nog wat tot behoorlijk wat onrust geleid en maakt ook het gevaar, zeker op langere termijn van het gebruik van dit soort technologie wel duidelijk. En ik weet niet of ik met een krankzinnige idee kwam in 2012 of 2013, Amerikaanse uitvinder van de ruimtesstofzuiger. Oh nee, ik dacht dat je iets anders wilde. Nee maar die had het idee van ja je kunt iets in de baan om de aarde brengen met een groot vangnet of zo en dan kun je dat spul behalen. Daar hebben we het vast nog over gehad. Ja maar de snelheidsverschillen tussen die stukken ruimtepuin, die lopen op tot 15-20.000 km. En dan heb je er nou een succes met je vangnetje. Dat gaat niet schadeleiden. Nee dat gaat niet werken. Ik ben wel een van het Google geweest, maar ik vind het interessant wat je zegt Herbert dat het een soort thema is wat we hier wel vaker mogelijk gaan bespreken. Want ik denk dat het is extreem relevant aan het worden. Van wat is het effect van de ruimtevaart op het milieu van de aarde. Ik kom een aantal organisaties tegen Jan, dus ik zag dat het United Nations Office of Outer Space Affairs zich de drug mee bezighoudt en ook de ESA zelf. Space debris is natuurlijk best wel een groot ding, maar ik zie dat de VN ook met een database is bezig geweest. En ik ging eigenlijk googelen. Maar dan gaat het over de objecten die rond de aarde circelen. Via SAT gaat het nu om de milieueffecten van ruimtevaartbedrijven die nieuwe satellieten lossen. Dus het is meer dan alleen maar space debris? Absoluut. Daarom wilde ik aan toevoegen dat ik zelf ook in het verleden wel eens bezig was met dark skies. Lichtvervuiling. Dank je. Dat het buiten gewoon donker is. Dus ook de International Dark Sky Association. Die ging ik eigenlijk even googelen. Want er zijn natuurlijk organisaties die zich wel bezighouden met verschillende aspecten hiervan. Ik vind het een heel terecht punt. Aan de ene kant is het super fijn dat heel veel mensen internet kunnen hebben. Je is Starlink. Maar ik vind het bijvoorbeeld ook... Moet ik natuurlijk over die raketten nadenken. Het is best wonderlijk dat Elon Musk, hoeveel goede dingen de beste man ook doet, best wonderlijk dat hij aan de ene kant bezig is om de wereld aan duurzame energie te helpen. En aan de andere kant, een renketbedrijf aan het opstart is. Ik ken de getallen niet. Maar als ik zo'n rakettenlucht in ze ga, dan weet ik wel dat dat geen secure is. En als je grote rookwolken... Mijn vermoeden is, maar dat zou inderdaad toch een keertje moeten worden nagerekend, dat de ruimte vaart als bron van luchtvervuiling, want daar heb je het dan over nog niet zo geweldig veel voor. Die valt in het niet natuurlijk bij dingen als verkeer en verwarming en industrie en noem maar op. Maar hij wil het wel gaan scalen. En hij wil honderden raketten per jaar gaan lanceren. Hij is de enige niet om, en niet alleen voor interplanetaire reizen, maar ook gewoon om snel van Tokio naar New York te kunnen. Als dat gaat gebeuren, dan zijn de poppen aan het omschrijven. Precies, precies. Dus dat dat dan van zo'n bedrijf van een concurrent moet komen is eigenlijk raar. Je zou eigenlijk denken dat de verrechte naties of overheden gewoon als ze zeggen van... Ja, eigenlijk verwacht je typisch met geitenwolle sokken en vaarden die daar dan... Nou, vergeet even niet wat voor commercieel belang hier speelt. Als jij als ruimtevaartbedrijf in ontwikkeling je concurrent een beetje de voet dwars kan zitten, misschien niet technologisch, maar qua imago of qua financiële last, omdat ze in een belasting moeten gaan betalen over de vervuiling die ze veroorzaken, of weet ik wat er nog politiek te bedenken valt, dan zou jij daar als kleiner bedrijf, wat veel minder prominents, die soort effecten veroorzaakt, een voordeel aan kunnen hebben. Dus hier gaat dan de technologische strijd niet in de technologie, maar die zal uiteindelijk in de rechtbank terechtkomen. O, zeker. Ja, dat denk ik ook wel. Interessant. Mooi. We houden het in de gaten. Zeker doen we dat. En dan denk ik dat we nu de telescopen op Jan moeten rechten. Ja, precies. Om te beginnen volgens mij een aantal historische onderwerpen. Ik wil even terugkomen op de vorige uitzending. Toen hadden we het uitgebreid over... Dan bedoel je dat jij er was? Ja, dat was in september. Ik weet het nummer niet meer, maar ik ben hier een enige tijd geleden... 59 ofzo? Nee, dat kan niet. Verder terug. Verder terug, dat is allemaal 48, 45. Ik denk 51. Maar die kant uit. Die zoeken we op. Venus, daar hadden we het uitgebreid over moeten hebben, maar dat is een beetje naar de achtergrond geschooven. Als je kijkt naar de historische ruimtevluchten, dan kun je vaststellen dat het een lastig onderwerp is. Venus, Mercurius ook. Daar kom ik zo nog even op terug. Maar al die Russische en Amerikaanse missies naar... 52 als ik het trouwens heb gevonden. Allie Russische en Amerikaanse missies naar Venus zijn weinig succesvol geweest, ook qua fotografie. De reden is dat het een der mate helse planeet is. Het is ruim 500 graden temperatuur en iets van 82 bar... atmosferische druk aan het oppervlak. Je kunt niet spreken over lucht. Dat betekent dus dat je ruimtevaartuig in ongeveer 1,5 uur... vloeibar wordt. Letterlijk. Het record is 52 minuten... tot een apparaat het uitgehouden heeft. Ik denk dat het het bestaat was om telemetrie en beelden... zover dat dat mogelijk is. Er zijn beelden van het Venus-oppervlak. Dat is heel zeldzaam. Wel heel tof, toch? Je ziet het zelfs in Nederland. Nee, het verdwijnt in een nogal wolkachtige atmosfeer. Het zicht is ook niet zo erg. Maar we hebben in de warmte tijd inderdaad die land. De foto wel. Er is een prachtige foto. Ook een kleur, toch? Er is een prachtige foto van een poster voor aan je muur. Je ziet foto's van het oppervlak van Mars, Maan, Aarde... en dus ook Venus. Overal waar we ooit geland zijn. Dat is niet van de oppervlakte van Venus. Dat zie je niet. Maar in de baan rond Venus kun je een uitstekende foto maken... van bijvoorbeeld Mars en Aarde. Maar er is toch een foto van het oppervlak van Venus? Ja, een foto van het oppervlakte. Maar je kunt vanaf het oppervlakte niet heel makkelijk naar boven kijken. Nee, maar gewoon van de hondig zon. Ja, die is er wel. Er zijn ook false colors, dus de radarbeelden... die dan ingekleurd zijn om bepaalde details... Deze? Deze ken ik. Ik zit ook te googlen, foto Venus surface. Dan krijg je dit soort foto's. Maar er is nooit een foto gemaakt vanaf de oppervlakte van Venus... richting de Aarde. Nee, dat kan je niet zien. Deze is gewoon helemaal geel. En ook tegen de tijd dat je je camera goed gericht hebt... dan is die gesmolten. Er is weinig beeldmateriaal. Absoluut. De Russische Venera 5 heeft het nog 53 minuten uitgehouden. En er was een zeer succesvolle scheervlucht van Venera 12... ook van de Russen. Op het moment dat hij bij Venus was en telemetrie en metingen ging doen... en foto's wilde maken, wilde de lenskap niet open. Dus dan heb je miljoenen, miljoenen... in tientallen misschien wel honderden miljoenen geïnvesteerd... en hij had een vaartuig dat op honderden duizenden kilometer... zelfs afstand probeert zijn kunstje te doen. En er is zoiets doms. Denk je als fotograaf, dan zit de lenskap vast. En dan is het onmogelijk om foto's te maken van die scheervlucht. Kijk, het landen op het oppervlakte van zo'n planeet als Venus... dat geldt trouwens ook voor Mercurius... is een huzaren stukje wat uiteindelijk niet heel veel succes met zich mee brengt... omdat dat ding het maximaal een uur of zo uithoudt. Maar in een scheervlucht kon je nog wel mooie foto's maken... van hoe de buitenkant van die planeet en die atmosfeer eruit ziet. En dat is hiermee mislukt. Die Venera 12 was trouwens wel een van de meer geavanceerde apparaten... die er naartoe gingen in 1984. NASA heeft vanaf 1961 met de Mariner project onder andere... heel succesvol missies gedaan... waarbij ze uitstekende en goed gedetailleerde radarbeelden... en ook gewoon foto's van de buitenkant van de atmosfeer van Venus hebben kunnen maken. Maar ja, het blijft een lastig iets. Want zodra je die atmosfeer binnenkomt stijgt de temperatuur... stijgt de druk al vrij snel. En dan stoppen heel veel systemen in. Het scherpstelsysteem van je lens, dat is gewoon klaar. Dat loopt onmiddellijk door de warmte vast. Want het is daar niet tegen bestand. Kunststof smelt zelfs al op honderden kilometers afstand... omdat je vrij dicht bij de zon komt. Dus je gaat al denken aan titaniumlegeringen in je lens. Ik zou zeggen, je moet toch materialen kunnen kiezen... dat het wel blijft werken. Ja, maar dat wordt groot en zwaar en lastig te hanteren. Dus zo'n scheervlucht is nog de beste optie. Alleen ja, dat zie je, zeg maar, fotograafisch in normale beelden... zie je erg leider van de oppervlakte. Wat is er nodig? Ik ga het ook nog even over Mercurius. De eerste ruimtezinde van Mercurius... Nou Mercurius was de Mariner 10. Die heeft in 1974 en 1975 opname gemaakt... van bijna de helft van Mercurius' oppervlakte. Dat was een flyby, toch? Ja, dat was een flyby. En de opname, de camera die daar aan boord was... en daar praat ik al in 1975... dat was 1 pixel per 2 vierkante kilometer oppervlakte. Dus 1 pixel in de camera pakte 2 vierkante kilometer oppervlakte. Dat had ik nog niet meer voordoen, maar dat doen we wel. Nee, maar je zou dan bij wijze van spreken... iemand met een vrachtwagen rondrijden op de oppervlakte... dan zou je dat niet kunnen zien, want dat is onderdeel van 1 pixel. Dus gebergden, dalen, bepaalde structuur in de oppervlakte... kun je nog wel bewaarneemd zijn. Maar je zou de brandingsbaan van een vliegveld nog niet eens kunnen onderscheiden? Ja, je zou een verkleuring in 1 of 2 pixels kunnen zien... waardoor je zegt, nou, daar is iets, maar het is er niet. Echter, Messenger ging naar Mercurius in 2004... en die ging op geringe afstand van de zon... proberen foto's en telemetrie te verzamelen. Mercurius staat zo dicht bij de zon, dat is echt een planet from hell. Het is daar zo heet en zo licht dat je alleen maar in de ochtendschemering... en avondschemering van de rotatie van Mercurius nog iets zinnigs kan doen. Want in de schaduwkant van Mercurius is het pikken donker... vanwege het enorme contrast daar. En ook de temperatuurvariatie is vrij groot. Als je aan de zonkant zit van Mercurius, bak je af weg, dan verbrandt alles. Ik herinner me trouwens uit die tijd wel dat inderdaad die eerste flyby... dat toen onthuld werd wat tot dan gewoon niet bekend was. Dat Mercurius een beetje lijkt op de maan, uiterlijk. Gewoon rotse kraters. En dat werk. Dat was net zo groot nieuws toen als wat we een paar jaar geleden hebben gezien... hoe Pluto eruit ziet. Ik wil nog even in de shownotities opnemen, want we waren namelijk ook nieuw... omdat het over lagere resolutiefoto's ging. Er is van de Mars Reconnaissance Orbiter... daar hebben ze ook weer een hoop AI op losgelaten. Hele hoge resolutiefoto's van Mars zijn er net uitgekomen. Dat is ook wel heel mooi om te zien. O, wat leuk. Valt is Marineris bijvoorbeeld. De Grand Canyon van Mars staat er perfect op. Dus het niveau waarop ze tegenwoordig fotografie kunnen maken... is wel niet zo fantastisch als je de hoge resolutiefotnames van Mars ziet. Dat het fantastischer zou zijn als we nou van andere planeten dat ook eens een keer... Dat gaan we doen. We gaan het doen. B.P.Columbo van de ESA ruimtevartorganisatie is onderweg naar Mercutius. Daar zitten onderdelen in van ESA en van de Japans ruimtevartenorganisatie. Die doet eerst twee flybys bij Venus om snelheid te maken door die zwaartekracht slinger. Slingshot effect. Ook nog de aarde zelfs, toch? Ja, hij komt ook nog een keer terug naar de aarde om ook nog een keer geslingshot te worden. In oktober 2025 komt hij uiteindelijk bij Mercutius af. Dat splitst hij in twee delen die afzonderlijke taken hebben. En in één van de delen, volgens mij is dat in de Japanse. Daar ben ik even kwijt. Maar in de Japanse zit een hoge resolutiekamera die ook van Mercutius goede beelden kan maken. En nu wil ik weten hoeveel kilometer die pixels dan zijn. Daar moet ik even heel snel denken. Dat was 5 kilometer per pixel. Dat zou slechter zijn dan van die Mariner? Dat is slechter van die Mariner. En de andere camera, de Japanse camera, is 50 meter per pixel. Kijk, 50 meter per pixel. Nou, u zegt geen groothoek camera. Je hebt een groothoek camera die algemeen beelden maakt. Maar je hebt ook een camera die heel specifiek naar dat oppervlakje kan lichten. En dat is enkele meters. Enkele 10 kilometer per pixel. Dan zullen we toch nog wat langer moeten wachten op bewijs of we wel of niet vrachtwagen zijn. Ik kom in 2025 zeker nog een keer terug om te praten. Hartstikke leuk. Heel goed. Gaaf. Wat else? Met InfraRoad, om even het verhaal af te maken, kun je per pixel tot 5 meter, 5 vierkante meter per pixel, dikken. En dan kan je dus in InfraRoad wel die vrachtwagen, die landingsbaan of het stiekem laboratorium van Batman of zo. Van Kim Jong-un? Ja, geen idee wat zich allemaal afspeelt op een curie. Ik weet niet wat voor James Bond schurk. Maar als je dat even vergelijkt met de eerste photos van de maan, de eerste photos van Mars orbitus. Het is ongelooflijk hoe ver die technologie gegaan is. En daar op inhaken, even iets dichterbij. Mag ik even onderbreken, want dat verhaal over James Bond schurk en zo. Hoe heet die film ook weer? Ik ga hem al googelen. Waar in een belangrijk rol wordt gespeeld door een kolonie van nazi's op de achterkant van de maan. Oh ja, nazi's. Google maar even Space Nazi's Moon. Het is een Finse film. Iron Sky. Iron Sky. Dat kan iedereen aanraden. Die is volgens mij gratis verkrijgbaar. Geweldig. En die heb ik gezien en die is zo ontzettend geestig. Ja? Ja, die is echt geweldig. Ik kom even terug op de maan. Space Nazi's. Sinds, en dan moet ik even in mijn notities kijken. 2009 draait om de maan de Lunar Reconnaissance Orbiter. En die heeft een pixeldefinitie van 1 meter. Voor de maan. Voor de maan. Die zit in de lower orbit rond de maan. Ja precies, dat kan je zo laag gaan als je wilt. Want er is geen atmosfeer. Ja, die doet keurig netjes rondjes op de maan. Op een hoogte van 100 meter als je wilt. De data daarvan is te vinden op Google Moon. Google Moon. Ah, oké. Google Earth. Google Earth doet het op de aarde. Google Moon doet het op de moon. En de foto's zijn wat minder scherp dan we gewend zijn van die enorm gedetailleerde foto's van de binnenplaats van het huis van Herbert. Maar het is echt behoorlijk gedetailleerd wat je kunt zien. Zo gedetailleerd zelfs dat je foto's kunt zien van de eerder Apollo missies van de rommel die ze daar hebben achtergelaten. Dat maankarretje en het landingsgedeelte wat later als planceerplaatsvorm van die lunar module, de LM, werd gebruikt. Die zijn te vinden. Zo gedetailleerd zijn die foto's. Geweldig gestapt. Dat je inderdaad de resultaten van eerdere missies zo terug kunt vinden. En ja, ik heb het ook al eens gememoreerd dat ze nu met nieuwe technieken die analoog gestuurd foto's van de eerdere maanlandingen naar aarde hebben gestuurd. De detaillering daarvan is ongeveer vergelijkbaar. Dus men heeft nu digitaal bereikt wat we 60 jaar geleden met groot formaat film al konden. Alleen we hadden toen niet de technologie om dat van een maan naar de aarde te brengen. Als je dat weer hoort luister de vorige uitzending even. Komt in de show. Dan moet ik even weten hoeveel tijd we nog hebben. Ik heb nog een interessant onderwerp over doe-het-zelven. Ik wilde nog even over James Webb. Ja, laten we daar heel even over hebben. 10 minuten, 15 minuten, dan wil ik afsluiten met doe-het-zelven in ruimtevaartflotogrover. Oh leuk, ja precies. Nou houden we dit gewoon kort. James Webb, de James Webb telescoopste opvolger van Hubble. Lang gewacht, stilgezwegen. Lang gewacht. Hoe lang is je hier achter op schema? Zeven jaar, acht jaar. Ik voorspreek 2012 was een van de eerste officiële echte pogingen. Echt poging. Lanseringsdata. Ja zoiets, maar dat is eindeloos vertraagd. Hij moet achter de maan komen te hangen waar het extra koud is op een lagrange punt. Waar hij helemaal stabiel achter... Hij gaat volgens mij rondjes draaien achter de... Niet om de maan, maar achter de maan. Dat heb de Royalse Keer volgens mij uitleggen wat zo'n lagrange punt is. Dat het bijna een soort virtuele hemellicht is waar je baantjes omheen kunt draaien. Ja, ja. Dat noemen ze ook wel het... Ik ben er wel even kwijt, laat maar. En hij heeft iets van mogelijkheden in het visuele spectrum. Verder is hij voornamelijk in van rood, als ik me niet vergis. Jan, als jij daar meer van af weet moet je het ook vooral vertellen. Hij gaat omhoog op een Ariane 5. Ik hoop gewoon dat het de meeste... Dat het heel blijft? Ja, dat het gewoon de meest veilige, saaie raket is die er bestaat. Gewoon zodat hij gewoon maar komt. Je moet er niet aan denken dat het... Ik ga nu al 13 kleuren stront voor gewoon... Er mag niks misgaan met dat ding. Nee, er mag niks misgaan. Zelfs een beetje te veel trilling bij de lansering is al finished. Ja, en ik weet niet... De Hubble Telescope heeft ons zoveel prachtigs gebracht. Niet alleen qua de letterlijke wetenschappelijke waarde die het had. En de ontdekking die we er mee zijn gedaan. Maar hoeveel posters, t-shirts, plaatjes, desktop background. En gewoon totale verwondering. Met plaatjes van Hubble overtuig ik iedereen van de schoonheid van het universum. Dat er ook wat geld naartoe mag om dat soort dingen te maken. Ik had een prachtig boek van Hubble. Ongeveer 3 à 4-jes groot. Waar je posters uit kon scheuren. Die heb ik al een paar jaren aan iedereen rondgedeeld. Ik kwam er rond de kerst weer tegen. Als zijstapje even. In juni 2021, dit jaar, wordt voorlopig... Voorlopig is er een beslissing genomen om Hubble te decommissioneren. Dat betekent dat hij niet meer actief zal worden onderhouden. Dan wordt hij... Even denken, dat komt nieuws bij mij. Vanaf dat moment gaan ze een beslissing nemen? Dat zeggen ze sunsetting. Dat gaan ze al standzetten? Sunsetting betekent dat de apparaten aanblijven. Dat je jezelf ook nog beelden kunt opvragen. Dat de apparatuur gewoon... Maar als er iets stuk gaat... Dan wordt het lastig. Maar als er iets stuk gaat, dan wordt het misschien wel vervangen. Maar er wordt geen actief reparatie en onderhoud meer gedaan. Terwijl de schatting is, als we hem straks nog een klein setje geven... Want er zit zo'n koppelring in om de dingen weer in een wat hogere baan... Of om hem gecontroleerd op de aarde neer te laten storen. Als we hem nog een setje hoger geven... Hij zakt steeds verder naar de aarde toe door de atmosferische drek. Als we dat ding nou een klein stukje omhoog blazen... Dan kan de ding technologisch gezegd nog 15 jaar mee. Zonder dat ze daar actief onderhoud is. Hij heeft geen eigen brandstof meer om dat te doen? Nee. Maar nog wel een beetje voor positiecorrectie? Dat gaat ook met magnetorkers. Dat zijn sterke magneten die zich naar links, rechts of boven en beneden trekken... Op het aardmagnetisch veld. Het zijn niet alleen grote bewegingen, dat zijn het raketjes. Maar er zit ook een magnetorker in die dat ding op zich van de aarde bril is. Mocht het onverhoop toch misgaan met James Webb... Dan vind ik het ook wel een mooi moment om te kijken of we het niet wendbaar... Wanneer wordt James Webb gelanceerd? 31 oktober dit jaar. Goeie vraag. Zou het me niks verbazen dat ze de recommissioning van Hubble uitstellen tot na die datum. Precies. 31 oktober moet ook maar kijken of het dan gaat gebeuren. Maar het zou ook een mooi moment zijn dat er flexibel opgetreden kan worden om hem te repareren. Om er toch gewoon heen te gaan. Net als ze het met Hubble hebben gedaan. Die is de laatste keer gerepareerd. Die bleek toen niet scherp te kunnen kijken. Die was geel. Die web kun je wat moeilijker bij. Want die hangt dus achter de maan. Ik weet ook weer waarom die daar hangt. Dat heet een trojaanse stelling in de cirkume. Dat is een driehoek waarbij de onderlinge aantrekkingskrachten een stabiele situatie hebben. Maar goed hij is daar dus moeilijk bereikt. Hoe halen ze daar de data uit? Is er dan een zonde rondom de maan die communicatie regelt? Net zoals die Lunar Reconnaissance Orbiter is er een soort relestation rondom de maan. Maar die hangt er al? Dat weet ik niet. Er hangt er zat in elk geval. Volgens mij draaien er nog steeds een stuk of 12 of 13 van die radiokassies om de maan heen. Maar dan moet het maar net de capaciteit hebben. Dat gezegd hebben de apparatuur van de Apollo maanlandingen doet het ook nog steeds. Die signalen kun je nog ontvangen. Er zijn nog twee apparaten van Apollo 14. Een seismometer waarschijnlijk. Een seismometer en een laserreflectie paneel. Dat is gewoon een verkeersbord dat er staat. Daar zit ook nog een mechaniek in om te richten. Maar de seismometer en de zonnewindmeter van Apollo 14, als ik me niet vergis, correct me if I'm wrong, in de show notes doen het nog gewoon. In die signalen kun je met apparatuur, en ik weet collega's en tammateurs die daar een grote hobby van maken, die ontvangen die signalen nog steeds. Heel gaaf. Dat staat daar al hoe lang? Bijna 60 jaar. Nog even over Hubble, want wordt er dus gedecommissioned. Maar ik neem aan dat zolang hij nog functioneert, dat hij gebruikt kan worden. De decommission betekent dat je hem uitzet. De decommission betekent dat het aflopende zaak is. En hoe raar, zolang hij het nog doet, doet hij het nog. Maar ze gaan het niet meer grootschalig investeren. Terwijl ik vind, als je die koppeling gebruikt, niet om het gecontroleerd te laten neerstorten, maar om het in een hogere baan te brengen, kan hij technologisch nog 15 jaar. Dat is wel een serieuze investering, want er moet dus een raket, ook al is hij toch in de buurt, moeten die wel weer heen. Daar praat je wel over flinke diepe zakken die je moet hebben. De laatste keer dat hij geserviced was, volgens mij 2002, door Mike Massissimo. Ja, ruimtewandelig gemaakt. Ik heb die man wel eens gesproken. Een wonderlijke vent. Op een gegeven moment konden ze ergens niet bij. Toen was het echt Houston, we have a problem. Ik kan niet bij een ding dat ik moet vervangen. Toen zeiden ze uiteindelijk, ruk het er maar af. Er zijn beelden van hem dat hij boven de aarde aan de Hubble hangt. En dus een ding die aan het losfrikken is. Het is bizar. If it breaks, it needs replacing anyway. Nou, Hubble en James Webb Telescoop, allebei in de gaten houden. We komen vast nog terug in Sveets Cowboys. Dan Jan, de hobbyisten voor ons. In het vroegere tijdperk van fotografie had je grote zware lensen en interessante camera's met grote filmopvolslak. Daar had je nodig om foto's te maken van bijvoorbeeld de maan. Of gewoon sterrenfoto's. En dan moest je nog allerlei ingewikkelde apparatuur hebben om ervoor te zorgen dat met een langere sluitertijd die aarde draait onder de sterren helemaal door. Dus het worden geen scherpe puntjes, maar het worden streepjes. Dat kan ook een beoogd effect zijn. Dat kan heel kunstzinnig zijn zelfs. Maar met een hele eenvoudige camera, een Canon 200D of 250D, wat niet eens een semi-professionele camera is, maar met een instapcamera en een goede kwaliteit lens, maak je foto's van de hemel. Dus je richt het ding op een donkere plek. Ik heb wel eens midden op het afsluitdek gestaan om dat te proberen. Daar is het vrij donker. Je richt je op de sterrenhemel, en je kunt er wat inzoomen ook. En je maakt foto's. Zonder dat je de boel meedraait of wat er ook, je maakt foto's. En de huidige moderne fotobewerkingsoffer, ik zal geen merknaam noemen, maar iedereen weet waar het over gaat, die kun je stacking laten doen. Stacking houdt in dat die foto's over elkaar legt, maar ook automatisch corrigeert dat al die beeldpunten over elkaar liggen. Dat betekent dus dat je virtueel dat volgen gaat doen? Ja, je gaat virtueel volgen. En dan kan het zomaar zijn dat je eenvoudig apparatuur, je moet wel heel goed statief zijn hebben, want de ding moet wel echt goed stilstaan. Je moet geen camera shake hebben, zoals dat heet. En dan maak je foto's, en dan maak je 25, 30, 40, sommige maken wel 100 foto's over de loop van bijvoorbeeld een uur. Die leg je allemaal over elkaar, die stacking. Dat betekent dus dat je foto's virtueel gesproken naar hogere definitie gaan. Maar een interessant effect daarvan is dat als je die foto's over elkaar legt, dan heb je statische informatie, namelijk die mooie witpuntjes van de sterrenhemel. En je hebt dynamische informatie, en dat is de ruis. En die kun je van elkaar aftrekken. Dat betekent dus dat je door de nabewerking en het stekken van die foto's de ruis uit de foto's haalt, waardoor je optisch gesproken alweer een veel scherper beeld hebt. Als ik dit tien jaar geleden had verteld, had iedereen mij volkomen voor gek verklaard dat je met een amateur fotocamera, met een goede lens, dat soort scherpe foto's van de sterrenhemel kan maken. Ja, absoluut. Ik heb wel al na 6, 7, 8 seconden al een streepje ontstaan. Het is wel bizar hoe snel de aarde draait. Wat is het, de oppervlakte snelheid rond de Evenaar is 1500 kilometer per uur, meen ik. Dat zou ik even moeten uitregen. Het is 40.000 kilometer in een dag. Dat is de ontrek van de aarde. Dus doe de math. Ik merk dan inderdaad, als ik op hoge resolutie iets maak, dat ik al heel snel last had van streepjes inderdaad. Dus dan kan je je ISO omhoog gooien, maar dan krijg je weer te verhuizen. Google eens naar Space Photography Stacking. Je krijgt prachtige mooie instructiefilmpjes van mensen die dit gedaan hebben. En die hebben ook bijzonder goede resultaten. Er is ook een Nederlander die dat doet met een heel lastige naam, die ik ook al weer kwijt ben. Je hebt geprobeerd, maar je hebt dan wel speciale software nodig die niet gratis is, volgens mij. Ja, dat is betaalde software. Ja, precies. En dan kan je stacken. Die camera moet je toch ook kopen? Ja, je hebt het ook nodig. Ik moet wel zeggen, je kan ook, zelfs met een telefoon die alweer bijna vier jaar oud is, daar is het maar ook wel eens gelukt om best wel spectaculaire ruimtefoto's mee te maken, wat echt absurd is. En dat blijft alleen maar beter gaan, want ook camera's zijn de afgelopen jaren vooral ook ontwikkeld in lage lichtomstandigheden. Dus dat is voor astrofotografie natuurlijk hartstikke goed. En ook heel veel telescopen zijn van goedkope, professionele apparatuur naar gewone consumenten. Ja, elektronica-hobbyisten-apparatuur geworden. Dus er is nooit een beter moment geweest om te beginnen met astrofotografie, zou ik zo zeggen. Behalve dat Nederland zo extreem licht vervuild is, omdat het extreem moeilijk is om... Als ik op vakantie ben, dan kan ik echt lekker los. Op het Franse platteland, dat is niet plat, maar buiten de grote steden, heb je inderdaad plekken waar je zeer weinig lichtvervuiling hebt. In de Morfant bijvoorbeeld. In de Morfant, ja, daar ben ik een van de laatste keren. Prachtige plek om ook ruimtefoto's te maken. Als afsluiting voor de geïnteresseerden, daar is een kaart van. Dus er is een kaart van Europa waarin je perfect, tot behoorlijk detail, ik zal hem wel in de show note zetten, kan zien waar het donker is en waar niet. En dan zijn er een paar plekjes inderdaad in de buurt van Afsluitdijk, die ook in Nederland misschien net wel geschikt zijn. En er waren eilanden trouwens. Dan nog als laatste afsluiting, als je zelf geen camera hebt, niet zo goed kunt fotograferen, maar toch iets wil weten over aardfotografie. Er zijn enkele tientallen wetenschappelijke satellieten, maar ook radio-amateur satellieten die dus door hobbyisten zijn, hobbyisten wel professionals, maar als hobby zijn gebouwd, die een op de aarde oppervlakgerichte camera hebben, waar je gewoon live mee kan kijken. Dat zijn voor een deel de aardobservatiesatellieten van NOAA, de Noord-Amerikaanse organisatie die het weer in de gaten houdt. Ook Europese weer-satellieten die gewoon een stream aan data naar beneden sturen. Die dingen zitten voor de kenners ergens rond de 137 megahertz en die zenden daar hun beelden uit. Maar ook de wat professionele spullen. Het schijnt dat je zelfs semi-live mee kunt kijken met de Hubble. Hoe het zit, daar wilde mijn bron eigenlijk weinig over zeggen, want hij vond het een beetje extructief dat hij dat zelf ontdekt had. Maar het schijnt dat je semi-live mee kunt kijken naar foto's die uit de Hubble komen. En dan zijn er, wat ik zeg, nog een aantal camera's aan boord van het International Space Station die constant op de aarde gericht zijn. Waar je ook live en semi-live mee kunt kijken. Kan je daar ook links over? Daar heb ik links voor, die zal ik in de show notes laten opnemen. Als laatste, ISS dan, ter afsluiting. Iemand vroeg mij de aanleiding van de vorige keer dat ik hier te gast was, wat voor camera's hebben ze dan bij het International Space Station aan boord? Dat zijn een hele lijst. Op Wikipedia staat gewoon een lijst met alle cameratypes die daar aan boord zijn. En dat begint bijvoorbeeld met een Nikon Spiegelreflex camera. Nikon D2 is een van de eerste camera's die daar zijn. Iemand daar ooit eens heeft achtergelaten? Nee, niet achtergelaten. Die is gewoon echt meegegaan als payload. En vanuit ISS werd dat ding gebruikt. Inmiddels koop je zo'n camera tweedehand voor een paar honderd euro. Want naar aardbegrip is hij verouderd. Maar hij wordt daar nog steeds gebruikt. Er zijn inmiddels bijna twintig van dat soort camera's. Zelfs tot en met een iPhone en een Android-telefoon. Die speciaal meegenomen is om van daaruit iets te doen met social media. Dat wordt niet heel veel gedaan, rechtstreeks vanuit ISS. Maar zo af en toe zijn er astronauten die vanuit het International Space Center bloggen. En dan kun je daar gewoon zien hoe het dagelijkse leven gaat. En dan worden foto's en filmpjes opgepost. Ook op YouTube trouwens is dat geregeld. Oké, tot zover. Leuk! Heel gaaf. Volgens mij heb ik inderdaad die site gevonden waar je het over hebt. Want ik kan inderdaad live meekijken naar hoe Hubbell op dit moment naar... Ster LTT 1445A aan het kijken is met Wild Field Camera 3 voor professor David Singh. Geweldig! Dat was toen echt de gek. Je zet wel in over een zin met AVG, Thijs. Heb ik een wet overtreden? Nou, je hebt David Singh genoemd. Ik weet niet of dat een probleem is. Want je mag geen research proposal moeten indienen bij Hubbell. David Singh staat ook op Wikipedia. Oké, mooi zo. Heel goed. Nou, leuk. Er is een hoop om lekker doorheen te... Voor de boerjes in de show. Ja, ik bedoel, boven de show is ook de Google model. Het leuke van dit soort dingen is, als het over fotografeertelemetrie gaat, dat heel veel actuele en historische informatie gewoon publiekelijk beschikbaar is. Dus als je iets wilt schrijven voor een proefschrift of een werkstuk op school, of weet ik wat, of je hebt gewoon interesse voor om dat soort data te bekijken, te verzamelen en misschien te analyseren. Er is voor duizenden jaren aan gegevens beschikbaar. Succes allemaal. En trouwens Hubbell, over het algemeen zijn die foto's die eruit komen zwart-wit. En het is inderdaad een Photoshop-klusje om er gewoon een mooie plaat van te maken. Daar zitten uren naar computerniveau. Zogenaamde false coloring. Nou, hartstikke leuk. Leuke vooruitblik. Oh, luisteraars kunnen aan de slag. Dat jullie allemaal foto's buit maken en zelf genereren, dat kan weer naar ons. Absoluut. Volg ons op Twitter. SpaceCowboysPod. SpaceCowboysPod inderdaad. En stuur ook als je vragen hebt of opmerkingen of aanvullingen, dan voor harte welkom om dat op te sturen naar ons. Oké, bedankt Jan Terpstra. Graag gedaan. Voor al die informatie. Thijs Roes, dank je wel. Herbert, jij bedankt. Graag gedaan. En tot de volgende Space Cowboys, en dat zal dan haast waarschijnlijk nummer 61. Dat zal dan wel, ja. Dag allemaal, tot de volgende keer.