Nieuwe missies naar Mars

Hoi allemaal, welkom bij een nieuwe aflevering van Space Cowboys. Hier met Joeri Nortier en Inge Loes ten Kate. Dankjewel dat je het zelf zei, dat is wel goed. Vandaag gaan we praten over alle marsmissies die er de komende tijd gepland staan. Een marsmissie van de Verenigde Arabische Emiraten, een missie van de Chinese met een lander. En een flinke toffe nieuwe missie van de VS. En het gaat vooral om dat we sporen van leven gaan vinden. Maar eerst, Inge Loes, heel goed dat je er bent voor degene die jou niet kent. Eindelijk in deze Space Cowboys weer... Ik wil je absoluut geen cowgirl noemen. Maar eindelijk niet meer zo'n... niet alleen meer boys. Juri dat is even... Nee, niet alleen maar weer de vertrouwde oude stemmen. Gewoon weer een nieuwe iemand. Heel fijn, heel fijn. Inge Loes, je bent in het Nederlands dus planetair wetenschapper en astrobioloog aan de Universiteit Utrecht. En nu ook associate professor. Ja. Jarenlang... Kijk, waar heb je gezeten? Je hebt in Noorwegen gezeten. En in... Ik ben ook gewoon in Nederland begonnen. Ook in Nederland begonnen. Ja, in de Elft, in L.A. Nou ja, ook nog in de Noord-Hoogspolder. O, in de Noord-Hoogspolder? Ik heb bij NLR gewerkt. O. Ja. En toen in Lijden. Ja. En toen naar de VS. Toen naar de VS. Toen heb je daar ook gewerkt met data van Curiosity? Nee, niet met data. Want het was voor dat Curiosity vloog. Dus nu heb ik ook gewerkt aan voorbereidingen. Het testen van het instrument een beetje en allerlei... Ja, ook experimenten die gerelateerd waren aan Mars. En spin-offen en datzelfde instrument. Een ander instrumentje gebouwd. En... Bij JPL toch? Nee, bij Goddard. O, bij Goddard. Ja, aan de oostkant. Wat is de... Wat doen ze bij Goddard? Bij Ant? Vooral heel veel wetenschap. Wetenschappelijk onderzoek naar planeten. Veel astronomie. Veel aardgerichte onderzoek. En tegenwoordig doen ze ook missies bij Goddard. Bij JPL zitten de meeste missies. Maar inmiddels begint er bij Goddard ook meer. Ze werken een beetje samen met Johns Hopkins EPL. Applied Physics Lab. Doen ze missies. Dus volgens mij de Titan-missie die eraan komt. En komt ook uit die hoek. En ze hebben allerlei verschillende massaspectrometers gebouwd. En... Nou, een van de eerste was een massaspectrometer die op... De Galileo-missie van 98 naar Jupiter is geweest. Ja. Waarmee je moleculen kan meten, om het zo maar even te zeggen. Ja, wat je kunt doen met een massaspectrometer. Een massaspectrometer is eigenlijk een heel geavanceerde neus. Dus je ruikt de gassen. En dan... Wat een massaspectrometer doet is die ioniseert die gassen. Dus die maakt ze geladen. En kijkt dan vervolgens... Er zijn verschillende technieken die je kan gebruiken. Maar die kijkt dan vervolgens uit wat voor moleculen dat gas is opgebouwd. Ja. En ze bouwen dat soort dingen dus voor verschillende missies. Want ook die van de Huygens-missie op Titan was daar gebouwd. En nu hadden ze deze. En ze hebben er één gebouwd voor de Maven-missie. Dus voor Curious. Die hebben ze er één gebouwd. Voor de Maven-missie hebben ze er één gebouwd. Wauw. Ja. Ja, leuke oplossing. Van alles. En de reden dat we jou hebben uitgenodigd is omdat... Ook omdat we het leuk vonden om eindelijk weer eens over Mars te praten. En jou weer eens te zien. Maar er gebeuren allerlei dingen, Juri. Wat staat er allemaal te gebeuren en wat is er al gebeurd? Kun je het even samenvatten? Nou, het is spitsuur als het gaat om missies naar Mars. Want afgelopen week is de eerste missie van de Verenigde Arabische Emiraten naar Mars vertrokken. Al Amal, oftewel Arabisch voor hoop. Eigenlijk een weersatelliet die naar Mars gaat. Bedoeld is om in een baan om Mars te komen. En daar wat meer te weten te komen over het klimaat op dit moment op Mars. Maar ook over wat er de afgelopen periode gebeurd is op Mars. Waarom raakt Mars bijvoorbeeld zijn zuurstof kwijt? Ja, de hele atmosfeer, toch? Dat is met je de vraag daar. Maar waarom is dat toch zo mysterie? Ingeloes. Ja, nou, voornamelijk gebrek aan data. We hebben wel een beetje een idee, natuurlijk. We weten wat voor factoren er een rol spelen. Dus bijvoorbeeld de laag zwaartekracht. Dus je houdt minder makkelijk dingen vast. Geen magnetisch veld. En bij ons beschermt dat magnetisch veld natuurlijk ons tegen zonnewind en dat soort ellende. Daardoor hebben wij ook onze mooie aurora's. Ja, ons noordenlicht en het zuiderlicht. Ja, en op Mars heb je een heel klein beetje magnetisch veld wat opgewekt wordt. Waarschijnlijk zelfs opgewekt wordt door die interactie van de zonnewind met de bovenste laag van de atmosfeer. Maar die beschermt niet echt. Dus de zonnewind komt eraan. En ook elektrische geladendeeltjes van de zon en straling. En die reageren en breken moleculen uit elkaar. Maar die kunnen ook gewoon moleculen zo pioe uit de bovenste laag van de atmosfeer knikkeren. En dus op die manier, dat zijn al processen waardoor je gas kwijtraakt. Je hebt meer UV-stralings, ultraviolette-stralings. Kortere golf-lengte. Waar we op aarde van verbranden. Maar je hebt nog kortere golf-lengtes. Ook hoge energie. Kun je ook moleculen mee afbreken. En die kunnen dan ook weer voor een deel ontsnappen. En je hebt niks wat er toevoegt. Want wat je op aarde hebt is recycling. Omdat je verdamping hebt van de oceaan. Je hebt vulkanisme. Waardoor er elke keer weer gas de atmosfeer in wordt gepond. En wat je op Mars eigenlijk hebt is in de zomer verdampt er een deel van de kappen op de pol. Of eigenlijk sublimeert. Want het is ijs. Dus als sublimeert gaat van ijs. Van vast direct in gasfase. Dus van ijs wordt er direct gas. En in de winter vriest het weer vast. Dat is wel ongeveer de enige cyclist die je hebt op Mars. Dus Mars verliest eigenlijk constant een stukje van zijn water, van zijn zuurstof. Van alles wat het heeft eigenlijk. Ja, het verliest heel. Het gaat niet heel snel. Maar het is gewoon geen bescherming. Dus het blijft allemaal maar. Stapje voor stapje. Atoompje voor atoompje. Wordt het dus weggehaald. Dit zijn dus de globale effecten. Maar hoe het nou precies zit. En wat nou de grootste speler is in dit verhaal. En wat is nou precies de interactie met het oppervlak. En helpt dat nou nog bijvoorbeeld om een deel van die atmosfeeraansicht te binden of niet. Dat zijn allemaal dingen die we proberen met verschillende missies uit te zoeken. En daar... Dit kan meehelpen. Ja, want allemaal is het eigenlijk meer een soort van weer satelliet die op Mars gaat draaien. Maar wat voor soort weer hebben we eigenlijk op Mars? Dat is een leuke vraag. Wat je hebt is... Er zijn wolken op Mars. Als gezien. Niet zoals bij ons. Zo als ik nu naar buiten kom. Oh, oké. Jammer. Jammer. Maar er zijn wel wolken gedetecteerd. Maar dat is CO2. En voor de rest heb je wel veel wind. Dus je hebt nog steeds door opwarming van het oppervlak. Je hebt natuurlijk die mooie hele kleine stofstormpjes. Die zijn ook bijvoorbeeld door in ieder geval Spirit en Opportunity. Twee kleine Marswagentjes van de Verenigde Staten. Ja, die hebben ze ook op... Het is niet echt film, maar op timelapse gezien. Dus dan zie je ze voorbij weer volwinden. Die dustdevils die je uit de Amerikaanse woestijn kent. Ja, nou dat soort dingen heb je dus op Mars. Maar je hebt ze dus ook groter. En je hebt dus... En dat is Seizoens gebonden. Die stofstormer die echt de hele planeet omvatten. Ja, daar hoor je wel eens van. Ja, dus dat is natuurlijk ook interessant voor missies. Want ineens zit je hele atmosfeer vol stof. Dus je hebt minder licht van de zon wat binnenkomt. En daar de meeste missies op Mars toevallig Curiosity en Perseverance niet. Maar andere missies hebben allemaal zonnepanelen. Dus je hebt je stof... Houd je zonlicht tegen. Wat je ook kunt krijgen is dat stof doordat het tegen elkaar aan beweegt wordt statisch geladen. Oeh, bliksem. Ja, nou en dat is heel leuk. Want dat kan dus inderdaad. Omdat wat je dus krijgt is dat lichtere deeltjes die blijven wat hoger zweven. En zwaardere deeltjes zweven wat lager. En die zijn ook tegengesteld geladen. Dus dan moet ik heel eerlijk zeggen dat ik niet meer uit mijn hoofd weet of de lichten... Volgens mij waren de lichten positief geladen en niet naar boven. En de zwaar negatief geladen en die gaan naar beneden. Het zou dus ook misschien wel een bevolking kunnen zijn. Maar goed, die krijgt dus dat ladingsverschil en die krijgt dus een potentialf schil. En daardoor, als dat groot genoeg is, kun je inderdaad bliksem krijgen. Hebben we daar wel eens foto's van gehad? Nee. O, man. Maar het is geen regen dus, droge bliksem. Dit is gemeten in de stofstormen in de woestijnen in de VS ook al. O ja, ja. Maar je krijgt even dan dus een droge bliksem. Drge bliksem. Je hebt geen... Ja, er komt geen regenbui bij kijken. Nee, nee, nee. En dus, je zegt, wolken zijn er wel. Ja, maar ik geloof, er zijn wolken gezien. Maar dan moeten we misschien meer denken aan de cirrusbewolking die hier op aarde ook al is. Heel hoog, heel koud. En waarom staat die wind dan door? En waarom, ik vind het eigenlijk apart, het voelt alsof het toch een dynamisch weersysteem is. Met een hele dunne atmosfeer en weinig ingrediënten, om het zo maar te zeggen. Hoe kan het dan toch opeens dat op Eensmars helemaal een en al storm wordt met een stofwolk? Waar komt dat dan allemaal aan? Goede vraag, dat weet ik ook niet precies. Maar het heeft te maken met opwarming in ieder geval. Want je krijgt toch door... Zeker in de zomer kan het op de evenaar best warm worden. Dan kan het zelfs 20 graden warmer. 20? O ja, ja. Nou, dat is denk je wel het absolute max, maar dat... 20 graden absolute max op de evenaar van... Ja, het kan... Lekker? Klinkt er als een prima. IJsland of zo, weet je. Op de mooiste dagen. Ja. En dus dat kan. En ja, door dat soort... En doordat je natuurlijk zeker dag en nacht een enorme temperatuur schil hebt. Namelijk hoeveel? Ja, nou laten we zeggen dat dan 20 een uitschieter is. Maar je zegt dat het overdag ergens tussen de... Nou, min 10 en plus 10 ligt. En slagslicht de temperatuur tussen de min 80 en min 90. Oh man. Ja, dus het is wel echt... Ja, nee, dat is jammerlijk. Dat is jammerlijk. Als je er dan heen wilt, is het niet gewoon heel aangenomen. Maar ik moet heel... Ik weet niet precies hoe die hele grote stofstormen zich nou opbouwen en... Waarom die dan ook meteen zo lang blijven hangen? Dat... Nee, het is een beetje de vraag. Op aarde gebeurt dit natuurlijk ook. Maar soms was er recentelijk ook vanuit de Sahara een enorm stofstorm ontstaan. Hoe heette die ding nou? Die heb ik zo'n mooie naam. Amboep. Weet ik niet zeker. Maar dat was ook een enorme stofstorm die zichtbaar was. Ook vanuit de ruimte en die vervolgens over de Atlantische Oceaan trok. En zelfs tot in de Verenigde Staten zijn effect had. Ja, die was recent inderdaad. En de vraag is daar ook bij. Hoe ontstaat dat? Midden in de woestijn. Want ook net zoals op Mars in de woestijn. Het ziet er heel rustig uit het weer. Het is niet alsof daar heel veel gebeurt. Dus ja, dat is een goede vraag eigenlijk. Maar misschien dat allemaal hier ook nog wat meer duidelijkheid over gaat geven. Ja, dat hopen we natuurlijk wel. Ik denk vanuit de baan die ze hebben juist, omdat het is natuurlijk een vrij elliptische baan. En ze zijn in vergelijking met anderen, gaan ze wat verder van de planeet weg. En daardoor kunnen ze dus ook beter een mooi overzicht van de hele planeet krijgen. Dus wat dat betreft denk ik dat we globaal gezien, ehm, ja, daar toch wel een beter begrip van krijgen. Wat overigens voor de Arabië natuurlijk heel nuttig is. Want die willen graag uiteindelijk ook op Mars een nederzetting bouwen. En dan is het toch wel handig als je dat weer begrijpt. Daar begint het mee. Ja, daarom dus. Iedereen wil naar Mars, dat is ook een klein beetje een ding natuurlijk. Maar ik vond het überhaupt fascinerend om te zien dat die Arabieren zo druk met Mars bezig waren. Want in de categorie landen waarvan je niet wist dat ze een ruimtevaartprogramma hadden, vond ik dit ook wel een verrassing. Ik wist dat ze wat aardobservaties satellieten hadden. En dat is volgens mij anderhalf jaar geleden een eerste cosmonaut of astronaut. Nou, toen ging met een Russisch zijn ruimtevaarttuig naar het ISS hadden, Hazal Mansouri. Dus dit was voor mij ook een verrassing eigenlijk dat zij deze missie naar Mars zouden sturen. En was het nou, hij is een paar dagen geleden de lucht ingegaan, hè? Klopt, succesvol. Gelanceerd met een Japanse raket. Ja, ik zat er helemaal niks van die lanceringen. Ja, het was inderdaad een interessante... Sowieso Japanse lanceringen zijn altijd een interessant fenomeen om te aanschouwen. Want het aftellen gebeurt net op een wat andere manier. Veel anime karaktertjes, veel leuke filmpjes. Heel kawaii, heel schattig allemaal. En het wordt allemaal net wat anders gedaan dan wanneer een Europese of Amerikaanse raket gelanceerd wordt. Maar het was wel fascinerend om te zien. En leuk ook om te zien dat dit een mooie samenwerking is erbij. Dus de Verenigde Arabische Emiraten, samen met Universiteiten uit de Verenigde Staten... En samen met Mitsubishi, dus de maker eigenlijk van die Japanse raket, de H-2A-raket... Dat ze daarmee dus samen eigenlijk deze missie tot werkelijkheid hebben gebracht. Dus die is nu mooi onderweg. Komt in februari 2021. Ja, duur nog even. Moet hij daaraan komen. En dan gaat hij dus in een baan om Mars heen. Waarbij hij volgens mij de hoogste lagen van de atmosfeer voornamelijk bestudeert. Dat is een beetje de idee. Maar dit is dus een zonde. Het is gewoon een zonde die als satelliet om Mars heen gaat draaien. Je bent het spitsuur op Mars. Er zijn namelijk nog twee zaken aan de hand. Klopt. Morgen, dan hebben we het over donderdag, 23 juli. Vroeg in de ochtend moet Tianwen-1 gelanceerd worden. Tianwen-1. Dat is een Chinese missie. Het is eigenlijk de tweede Chinese missie die naar Mars gaat. Want ze hebben in 2011 geprobeerd om samen met Rusland ook een missie naar Mars te lanceren. Rusland wilde toen een lander op Phobos. Dat is een maan die in een baan om Mars draait laten landen. En als verstekeling eigenlijk, of als medepassagier, zou de Yinghuo-1 meegaan. Een kleine zonde die ook in een baan om Mars moest draaien. Die missie is helaas hopeloos mislukt. Hoe was die mislukt? Nou, wat is er goed gegaan is een betere vraag. Het eerste deel van de lancering ging goed, laten we het zo zeggen. Hij ging wel lucht in. Hij kwam in een baan om de aarde. Alleen vervolgens ging echt alles mis. Quality control vanuit de Russen is waarschijnlijk het belangrijkste oorzak geweest. Maar de ontsteking van de raketmotor die uiteindelijk het hele setje tussen de lander van Rusland en de zonde van China in een baan richting Mars moest gaan krijgen, die mislukte. Waardoor het hele setje een paar weken later verbrande in de atmosfeer. No way. Ontzettend zonde, want het was een hele gaaf missie geweest. Hij is vlak voor Curiosity gelanceerd. Dat was echt maar twee weken ofzo. Hij zat in dezelfde launch. Ongeheens niet. Volgens mij echt een dag of een paar dagen daarvoor. En welke vragen zouden hij proberen te antwoorden? Dit was eigenlijk eenzelfde soort zonde als voor allemaal. Dus gewoon foto's nemen van Mars en remote sensing. Die missie van Rusland, klein uitstapje, die was wel heel gaaf geweest. Dat was namelijk een lander die op Phobos, een maan op Mars moest gaan landen. En die daar stukjes van de aarde moest gaan opnemen. Sample return mission. Van Phobos. Dat heet dus niet aarde, maar dat is het. We snappen hem. En dat moest dan weer terug naar aarde gebracht worden. En dat was wel heel gaaf geweest. Dan hadden we dus eigenlijk voor het eerst stukken grond van een volledig andere planeet gehad. Maar helaas het mocht niet zo wezen. Maar goed, morgen, donderdag de 23e, moet China dus Tianwen-1 gaan lanceren. Tianwen-1 is ook weer een pakketje aan instrumenten. Het zijn namelijk twee onderdelen. Allereerst hebben we een zonde, net als allemaal die in een baan om Mars moet gaan draaien. Met eigenlijk een beetje dezelfde missie. Remote sensing. Een idee krijgen van hoe de atmosfeer van Mars zich gedraagt gedurende de periode. En foto's nemen. En het tweede gedeelte, dat is het meest interessante gedeelte ook van deze missie. Dat is een lander, een wagentje. Een Marswagentje. En wat er gebeurt is dat zodra dit hele setje in een baan om Mars is, koppelt dat gedeelte zich los. Wordt dan in de atmosfeer geremd. Parachute opent zich. En uiteindelijk plopt het hele gedeelte als een soort van airbag door de atmosfeer en klapt het op de opvlakte van Mars. Dus gewoon een ballon. Vind je een ballon? Dezelfde manier als eerder de Amerikanen het hebben gedaan? Nee, niet als curiosity, als spirit and an opportunity. Je bent ook met zo'n gekke ballon aan de buitenkant stijgt. Als dat allemaal goed gaat, dan klapt het hele gedeelte open op Mars en dan zou er een wagentje uit moeten rijden. Een beetje hetzelfde soort wagtje als spirit and opportunity. Ja, volgens mij ook. Zelfde grootte ongeveer. Dat kan ook niet anders, want als je groter bent kun je niet met een ballon. Nee, dat is het. En dan heb je een verdraaid groot hitterschil, dat is ook nodig volgens mij om uiteindelijk te landen. En wat ik in ieder geval heb begrepen, de Chinees zijn vrij gesloot over een Mars programma helaas. Enorm, want ik kan er dus eigenlijk helemaal niks over vinden. Dat dit wagentje natuurlijk foto's moet gaan nemen, ook op zoek moet gaan naar de chemische compositie van de plek waar hij landt en ook op zoek moet gaan naar zogenaamde biosignatures. Ja, dat is natuurlijk interessant. Zou jij iets meer kunnen zeggen over biosignatures? Wat moeten we daarbij denken? Ik denk dan namelijk gelijk, die gaat leven vinden op Mars. Ja, nou er is van alles, kijk als je op zoek gaat naar biosignatures, dan ben je op zoek naar leven, want anders zit het woord bio er niet in. Maar je kunt er allerlei dingen denken, want het is heel makkelijk om te denken van nou dan gaan we meteen naar bewegende weesentjes kijken. Kunnen we bacteriën vinden bijvoorbeeld. Je kunt ook naar bepaalde type moleculen kijken. Nou, dan moet je weer heel voorzichtig mee zijn, want je kijkt dan naar organische verbindingen, maar heel veel organische verbindingen kunnen ook zonder de biologie heel goed gemaakt worden. Dus als je echt wil kijken naar biosignatures, dan moet je kijken naar, als je bijvoorbeeld zou kijken naar aminozuren, dat is iets wat het leven zoals wij het kennen heel veel gebruikt. Maar wij gebruiken alleen maar linkshandige aminozuren. Dus dan moet je kijken of er een verschil is en wij gebruiken dan rechtshandige suikers. Dus dan moet je kijken of je een overmaat aan één bepaalde type biomoleculen kunt vinden, want dat is iets wat leven doet. Die gebruik je of de ene kant of de andere kant, omdat de manier waarop al de rest van je cellen zijn gebouwd, pas de ene hand wel in en de andere hand pas er niet in. In de DNA bijvoorbeeld. Dus dat is iets waar je, dat heet homogrialiteit. Dus je hebt, grialiteit betekent dat je van heel veel moleculen die leven gebruikt, dat je een links- en een rechtshandige vorm hebt. Als je kijkt naar chemische processen, die produceert dat soort vormen eigenlijk evenveel. Dus dan heb je 50 procent links- en 50 procent rechts. En wat je dus hebt als je leven hebt, is dat je maar eigenlijk er eentje hebt. Dus je hebt of alleen maar linkshandig of alleen maar rechtshandig, afhankelijk van welk type moleculen je kijkt. En dat heet homogrialiteit, want je hebt dus maar eentje van, of één soort. Dus dat is iets waar je naar kunt kijken. Waar je bijvoorbeeld naar zou kunnen kijken is isotopenverhoudingen. In ieder geval, we kijken natuurlijk naar, althans ik neem aan dat de Chinezen dat ook doen, je zoekt naar hetgene wat je kent, dus je zoekt naar levens wat lijkt op het leven op aarde. En wat we daar zien is dat het leven op aarde, bijvoorbeeld als je naar koolstof kijkt, de 12 isotopen gebruikt, die is lichter. Dus wat je dan ook zou kunnen zien is, zie je bijvoorbeeld organisch moleculen die dan voornamelijk isotopen 12 van koolstof hebben. Dus dat zou een indicatie kunnen zijn. Je zou kunnen zoeken naar moleculen die echt specifiek aan leven gerelateerd zijn. Dus bijvoorbeeld je hebt bepaalde moleculen in je celwanden, die echt alleen maar geproduceerd worden in een levend systeem in die celwanden. Die worden niet chemisch zonder leven geproduceerd, dus je kunt naar dat soort specifieke moleculen zoeken. En dan zitten we dus nu heel erg op de organische moleculenhoek. Een ander ding waar je naar kunt kijken is naar mineralen. Want we weten bijvoorbeeld dat leven in actie heeft met de omgeving en daarbij bepaalde typen mineralen produceert. Wat bijvoorbeeld interessant is, is dat we inmiddels zo'n 5000 verschillende mineralen kennen, waarvan 2500 gevormd worden door niet biologische processen, 2 tot 2500. En alles daarboven heb je leven voor nodig. Dat weten we gewoon. Dat is een flinke katalogus aan potentiële mineralen die dus bij je leven horen. Ja, dat is een hele grote katalogus. Nou verwacht ik daar heel veel van nog niet op ars, maar wat je dus bijvoorbeeld ziet is bepaalde ijzerhoudende mineralen die gevormd worden doordat bacteriën bijvoorbeeld andere stoffen uitscheiden of zelfs ijzer uitscheiden. En dat wordt weer op een of andere manier in de mineralogie, waar zo'n bacteriekolonie zit wordt ingebouwd bijvoorbeeld. Wat je ziet is op aarde hebben we natuurlijk heel veel carbonaat. Je kent de bekende kliffen in Engeland bijvoorbeeld. Maar je kunt carbonaten vormen biologisch en abiologisch. En dat kun je zien, maar dat kun je bijvoorbeeld ook als je wat het sample NLSS op Mars instrument, waar ik daarna gewerkt heb op Curiosity, wat die deed was die nam grondmonses en verhitten En door die verhitting kun je moleculen van zo'n grondmonster, dat verhit je dan, dus die komen in de gasfase en die kun je meten. Maar je kunt ook mineralen kapot maken. Dus bijvoorbeeld als je een klein mineraal hebt, als je dat verhit kan er water uit komen. Bij carbonaten kun je dat verhitten en dan krijg je CO2. Een carbonaat is een CO3-mineraal, dus dat kun je afbreken en dan komt er CO2 bij vrij. Bij biologische mineralen, en dezelfde variant als die biologisch is gemaakt of niet biologisch is gemaakt, zit er tussen de 5 en 10 graden verschil, soms nog wel iets meer, bij de afbraaktemperatuur van zo'n mineraal. Dus daar zou je dus kunnen, en dat is wel heel specifiek, in het lab kan dat allemaal heel makkelijk, nou is dat op Mars, is dat dan veel moeilijker, want je valt er niet van uit, maar dat zijn dus dingen waar je kunt zien of iets bijvoorbeeld biologisch of niet biologisch gevormd is. Daar wordt heel veel onderzoek naar gedaan. Hoe beïnvloedt nou leven zijn omgeving en hoe is die interactie? En kunnen we dus inderdaad aan de mineralogie iets afleiden of er biologische processen in de buurt zijn geweest die daar die mineralogie hebben? Dus dat zijn dan denk ik de dingen waar je naar kunt kijken. Het gaat er natuurlijk heel erg vanuit dat leven is zoals het hier op aarde is. Hoe groot is die kans dat het op Mars ook zo is gegaan ooit als er leven is geweest? Nou als we kijken, dat leven veel geavanceerder is als er ooit leven is geweest op Mars, laten we dan daar hypothetisch nu eventjes van uitkijken. Stel dat er leven geweest zou zijn op Mars, dan zou het niet heel veel verder geëvolueerd zijn tot iets meer cellers, maar nou houdt het ook wel op. Ik bedoel complexer leven dan dat, dat denk ik niet. Hoe lang denken we op dit moment, wat is onze beste schatting van dat er zeg maar een habitable, het zit in de habitable zone, maar dat het ook een klimaat heeft gehad waarvan je denkt nou dat zou dan normaal met je kunnen. Nou laat ik het optimistisch zijn en zeggen nou misschien een miljard jaar. Misschien een miljard jaar, in het begin dan ook vooral? Ja, want na een miljard jaar zijn eigenlijk de meeste aanwijzingen voor langere termijn vloeibare water weg. De atmosfeer was toen al behoorlijk aan het afnemen, anders had je ook nog een lange vloeibare water gehad, dus die was ook weg. Je kunt redeneren en hypothetiseren, heel end, als het er was kan het zich in niches hebben begeven en het kan daar lekker doorgegroeid zijn. Als je dan in een grot zit in Mars dan is de temperatuur veel stabieler, je hebt minder lavastraling, je kunt het allemaal opnoemen. Maar ik ga er niet van uit dat het dan heel ver geëvoluëerd zou zijn. Maar in hoeverre zou het lijken op dat van ons? De condities rond die tijd waren hetzelfde als die op aarde en die eerste miljard jaar in ieder geval voor dit gedachte experiment. Onder zulke soorten omstandigheden is koolstof de meest logische bouwsteen van leven. Want onder die druk en temperatuurcondities is dat gewoon het meest makkelijke element om dingen mee te bouwen, dat breekt makkelijk af. Op het moment dat je het bouwt, ook door die dubbele binding niet kan aangaan, kan het heel stabiel zijn, maar je kunt het ook makkelijk weer omzetten en afbreken. Dat is natuurlijk wat wij doen de hele dag met eten. Dus koolstof is gewoon het meest logische element. Dan kan er iets heel anders ontstaan zijn, maar dan zouden we niet heel erg weten waarom dat het geval zou zijn. Je zou je nog kunnen voorstellen dat de giraliteit omgedraaid is, dat daar misschien iets gespiegeld is. Daar zijn we nog lang niet uit hoe het komt, maar waarom het dan toevallig die hand is en niet de andere kant. Er was toen ook gewoon vloeibar water, dus er is ook geen reden om aan te nemen dat er dan een andere vloeistof is gebruikt dan water. Je hebt een vloeistof nodig, maar waarom zou je dan... Er was water voor handen en ook net als koolstof is water zo ongelooflijk makkelijk, want er lost zoveel in op en water heeft zoveel superhandige eigenschappen. Dat het ook gewoon de meest logische, als je het voor handen hebt, een hele logische oplosmiddel is. Dus om die reden zou je niet heel exotisch gaan denken aan silicium gaan beseert leven, daar is het gewoon veel te koud voor. Ik heb het altijd een beetje fascinerend gevonden als leek dat je denkt van nou ja, wat is het sinds de jaren 70 zijn er landers die kant op gegaan. Is er nooit een soort brute force methode geprobeerd, zeg maar even hierop checken om te kijken of het misschien leef heeft. Het lijkt alsof de vraag alleen al de juiste vraag komen en de juiste opdracht aan zo'n landen meegeven, al zo gecompenseerd is. Dat ik het altijd een beetje fascinerend heb gevonden dat het zo stapje voor stapje gaat. Het ging niet stapje voor stapje, dat is natuurlijk de grap. Met viking ging het niet stapje voor stapje, viking ging gewoon zoeken naar leven. Die ging gewoon zoeken naar leven? Ja, die had ook een experiment op alle twee landers. Is dat het labeled release experiment? Nou ik ben benieuwd. Ja, want die deden, echt heel slim experiment. Wat ze deden is als je leven hebt, heeft leven eten nodig. Wat we weten van bijvoorbeeld korsmossel of een ander soort leven, nog simpeler leven op aarde is dat het heel makkelijk in een soort van sporen situatie kan komen. Het is eigenlijk een soort van hele geavanceerde winterslaap, want ze drogen zichzelf dan helemaal uit die bacteriën. Of er blijven alleen maar een paar hele essentiele basisonderdelen over en zodra er dan een groeimedium in de buurt is, water of iets, leeft dat weer op, gaat het als een gek groeie en bloeie, repliceert het een miljard keer en dan is het water weer op en dan gaat het weer in. Een middenslaapsituatie, korsmossel doen dat ook. Je kent zo'n stuk steen met zo'n vlek erop en een keer gaat het regenen en dan bloeit het als een gek en daarna ligt er weer zo'n vlek op zo'n steen. Ja, zo'n plak. Ja, maar dat is natuurlijk hartstikke slim als je dat kunt als leven. Dus wat ze toen hebben gedaan is gedacht, nou weet je, als dat soort, stel dat er leven in die vorm is en je geeft ze een groeimedium, dus water met wat essentiële dingen die we hier op aarde meestal leven gebruikt. Wat gebeurt er dan? En wat ze toen gedaan hebben is, wat ik net al uitlegde, als je eet dan adem je meestal leven ademt al CO2 uit. Ook wat andere dingen, maar vaak komt er CO2 bij vrij. Dus als we nou alles wat we aan koolstof in dat groeimedium stoppen, als we dat nou niet C12 koolstof meegeven, maar we geven het C14 koolstof mee. Daar kan leven, kan daar nog steeds wat mee, maar dat kun je heel makkelijk meten. Dus we hadden een metenapparaatje wat specifiek die C14 kon meten, want als je dat dan aan een bacterietje heeft en die bacterie die neemt dat op en stoot dat op de een of andere manier uit dan zie je dus dat er C14 koolstof is. Ja, dan kan je gewoon weer meten. Ja, en de standaard atmosfeer op Mars is natuurlijk allemaal koolstof of CO2, dus dan moet je natuurlijk wel op de een of andere manier van, als je koolstof produceert met dezelfde isotopenverhouding, zie je het niet. Dus als je dat labelt met 14, kun je ook daadwerkelijk onderscheiden van de standaard Mars atmosfeer waar veel minder C14 in zit, of bijna niet. En wat ze toen zagen was dat ook onder sommige omstandigheden inderdaad die gelabelde koolstof in de gasfase boven die grond die ze dus nat hadden gemaakt met dat groeimedium, daar kwam inderdaad gas uitvrij en daar zat inderdaad die koolstof 14 in. De zijdenken, wow. Maar dat is nog steeds niet, er is toen besloten dat het het is niet, want andere experimenten lieten andere gegevens zien en toen hebben ze gewoon gezegd dat dit geen leven kan zijn. Die uitkomsten van die andere experimenten daar is inmiddels ook heel veel over te doen geweest. Omdat, wat ze daar... Ga je me nou zo meteen vertellen dat we toen leven hebben gevonden op Mars? Als het aan de prijai van dat instrument ligt wel ja. Serieus? Ja die zegt van ja jongens weet je dat andere instrument dat ligt aan de koolwater of in de glorverbindingen die ook op Mars zijn, dus dat ligt niet. Dat instrument werkte perfect. En hij is ervan overtuigd dat dit niet een of andere foute meting was. En wat hij natuurlijk zegt, nou is het lef om gewoon mijn experiment nog een keer te vliegen. En dat doet niemand. En ik snap wel dat je daar heel gefrustreerd bent. En daarvan denk ik ook, dit zijn experimenten waarbij je, en hij heeft op allerlei manieren laten zien dat het echt heel moeilijk is om hier op een andere manier zijn resultaten uit te krijgen. Er zijn nog steeds mensen die het allemaal niet met hem eens zijn, maar ja goed de beste manier om het te ontkrachten of te bevestigen en het nog een keer te doen. Wauw dat is een vet verhaal. Ik zie het de Chinezen nog wel doen. Ik zie het de Chinezen best doen ja. En dus ik ben heel... Ja puur ook omdat absoluut niet bekend is wat ze nou maar precies gaan doen met dat maandwagentje. Dat zou wel echt heel gaaf zijn als ze dat zouden doen. Dus ja dat is natuurlijk de, ja. Maar omdat daar toen besloten was eigenlijk van, kijk er zijn zo weinig aanwijzingen die dat bevestigen dus we kunnen er gewoon niks over zeggen. Had viking natuurlijk geen leven gevonden dat gingen ze wel doen ja. En dan, oh ja er is dus geen, weet je, dit is dus de planeet Mars. Aan de ene kant staat een landetje, aan de andere kant staat een landetje. Samen hebben ze, ik geloof voor label to release, hebben ze in totaal vijf experimenten geanalyseerd. Nou misschien dat ze verdeeld over twee landen tien samples hebben gemeten. Nou dat is natuurlijk eigenlijk niks. Dus op daar basis daarvan hebben ze meteen de hele planeet afgeschreven. Maar goed, we gingen opzoeken naar leven en het was er niet. Ja probeer dan maar eens geld voor je nieuwe missie te krijgen. Was dat ook een reden waarom het zo lang duurde voordat er daarna weer een nieuwe missie in de Mars kwam? Want dan hebben we het eigenlijk pas over surveyor volgens mij. Ja 97. Oh ja, 97. Dus van 71 tot 76. 76. Oh 76. Vakie. Vikinglanders landen op 76. Weet ik nog heel goed. Ik was drie maanden oud. Dat is van als tot 80 gisteren ja. En toen dus inderdaad bijna 20 jaar, nee meer dan 20 jaar, geen missies naar Mars. Geen missies naar Mars. Pizar. En dat had voor een deel daarmee te maken en voor een deel ook gewoon omdat er minder geld was. En waarom het op een gegeven moment weer ging natuurlijk nog veel meer ging lopen. De surveyor was al gepland. En toen hadden we natuurlijk in 96 hadden we de ALH 84001 meteorite. Die gevonden was op Antarctica en die kwam ook van Mars. En die is ook helemaal, helemaal, nou om te zeggen dood geanalyseerd. Hij was toch al dood. Maar die is helemaal geanalyseerd en was op een gegeven moment in 1996, het is vlak voor dat de surveyor en de Pathfinder werden gelanceerd. En toen vonden ze daar organische verbindingen en ze vonden allerlei structuren. En wat ze ook op een gegeven moment vonden waren microscopische vormpjes die leken op gefossiliseerde bacteriën. En toen is dat van... Oh dat verhaal. ...artikel Synthesize, Clinton. Clinton, die quote van Clinton die nog in meerdere Hollywoodfilms daarnaast gebruikt. Ja die quote van Clinton. Maar wat daar dus door... De quote van Clinton was dus dat hij, ja hij zei dus in principe half half in een soort ochtendvergadering zei hij van nou ja misschien dat het wel zo zou kunnen zijn dat we niet alleen zijn in de univers. En we moeten nog even de juiste resultaten afwachten een beetje die strekking. Maar wie weet, dus het is volgens mij in contact ofzo, zit die ook die quote. Ja volgens mij, ik denk dat ja. Maar goed hij heeft er toen inderdaad ook een persconferentie over gegeven zelfs. Ja. En dat werd er dan allemaal ontkracht want die vormpjes die waren echt veel en veel kleiner dan alles wat wij aan levende vormpjes ooit hebben gezien. En kon je ook heel makkelijk gewoon geochemisch maken. Ja niks voor nodig. Maar daardoor werd toch ineens de interesse voor potentieel buitenaardse leven weer aangewakkerd. Dat was ook de tijd van de X-Files natuurlijk. En de... ja ook ja inderdaad. Independence Day. Maar ook begonnen op aarde, begon er steeds meer leven op hele rare plekken gevonden te worden. Extremofielen. Geothermal fans waar... Op de raarste plaatsen, we wisten al wel op hele zoute dingen, hele zoute mieren en zo. En in Yellowstone dat was ook al een tijdje bekend. In die hot springs op 80 graden. Maar er werden op steeds meer exotische plekken, werd leven gevonden. En toen in combinatie hiermee en gewoon voorschrijdend inzicht, hebben ze bijna gedacht we moeten hier toch wat geld in stoppen. Dus toen zijn ze bijna zijn heel actief astrobiologie gaan vunden. En daardoor loopt het nu dus allemaal en wordt er toch echt heel veel meer in die richting gezocht. Dus het heeft inderdaad heel lang geduurd voordat we weer naar Mars gingen. Maar in één keer was de interesse terug en nu gaan we met z'n allen tegelijkertijd. Ja, dat laat het wel op. Je had toen ook nog, misschien is het wel leuk om het even af te maken ook, want nu gaat Perseverance binnenkort de lucht in. Een schrikkelijke naam hebben ze gekozen. Niemand kan hem in één keer goed... Ingenuity dan. Perseverance is wat dat betreft wel weer een toffe. Zit echt wel behoorlijk in de lijn van de van de eerdere Mars rovers te gaan. Daar gaan we het zo meteen even over hebben. Misschien is het leuk om even die lijn af te maken, want volgens mij in de jaren 90, er zijn er ook nog een paar neergestort. Mars Polar Lander is ooit... Mars Polar Crusher? Ja, Mars Polar Crusher. Wat was dat weer omdat er een kilometers en miles verwarring was geweest? Mars 95, 94, 95, op Mars is het een hele beetje hetzelfde lot volgens mij als Mars 95. Vobels Groen, wel glaceerd, maar weer ter aarde gestort. Climate Orbiter heeft het ook nooit gehaald. Ze noemen dat toch de Mars Goal, Mars Ghost of zoiets. Gewoon iets ongrijpbaar, zodat we al dit soort missies... Volgens mij zitten we nu net in het hangtum een beetje van af hoed bekijkt, want we hebben natuurlijk nu best wel een aantal positieve dingen gehad richting Mars. Die Insight doet het goed. Ja, goed Europa is volk met Tracecast Orbiter en weer iets wat in een gat geparkeerd is. Schiaparelli. Dat ging niet helemaal goed. En B-Gol ging niet helemaal goed. En de Japanners, ik bedoel, voor de Emiraten die gaan, het zijn nu met de Japanners die kant op, maar Japan is één keer naar Mars gegaan en die hebben Mars gemist. Oh, dat was in Nozomi, klopt. Mars is gewoon echt niet heel makkelijk. Je moet er al een paar keer bij sturen om überhaupt in de juiste baan te komen. Als je daar eenmaal bent, dan moet je je afstanden goed in het juiste frame hebben gezet. Normaal zijn meters goed. En dan heb je natuurlijk een hele dunne atmosfeer. En alles wat je doet is natuurlijk... Je kunt niks bij sturen. Op een gegeven moment druk je op een knop en zeg je nou ja, oké, ga maar dan. Hoeveel ligt tijd tot Mars? 8 tot 15 minuten. 8 tot 15 minuten, dat schiet gewoon totaal niet op om zich erbij te sturen. Je kunt niks. Bij Curiosity noemden ze het de Seven Minutes of Terror. Die landing. Maar goed, dat ding ging met een sky crane en een parachute en dingetjes en moeilijk. Hij heeft het wel gered. Uiteindelijk hebben we wat Spirit, Opportunity hebben het gered. En even kijken, Phoenix en Dawn. Dawn ken ik eigenlijk niet, het is Gravity Assist en Flyby geweest. En dan zijn er een paar... Ik zie hier ook een lijst met welke operational zijn. Curiosity doet het dus nog steeds natuurlijk. Ja, dat is eigenlijk het rijdende laboratorium van de Verenigde Staten. Ja, de enige die het nog doet, want... Welke was het? Opportunity, die is op een gegeven moment in een zand. Ja, maar niet zo lang geleden. Zand op de zon van Eelic. Die heeft het iets langer dan de 90 dagen volgehouden. Dat speelt ook. Ja. En uiteindelijk Curiosity ook. Curiosity is ook met vee jaar. Insight is nog bezig met het meten van de aardbevingen natuurlijk. Maar Curiosity, die werd een beetje op... Lijkt het, met dezelfde vragen op pad gestuurd als Perseverance nu. Ja, maar dat klopt wel. Want ze zijn altijd... Follow the Carbon was het dan. Follow the Water, Follow the Carbon. Kijken naar bewoombaren of leefbaren of plekken waar leven mogelijk zou kunnen zijn geweest ooit. Ja, en in dit geval gaat die naar Jezero Crater. En die is al heel lang geleden gemaakt. Die crater heeft zich vervolgens opgevuld te hebben met water. En dat water is er op verschillende momenten in de tijd uitgestroomd. Een keer via die andere kant, een keer weer vol gelopen via een andere kant. En dus denken ze, misschien dat daar wat interessante aardlagen, marslagen omhoog. Voor mij. Hij is er gewoon van alles afgezet. Dus je zit met al die... Als je van de verschillende kanten volstromt, de verschillende kanten weer leegstroomt, krijg je allemaal mooie sedimentafzettingen. En wat zit daar dan in? Ik heb die al gefilmd. Dan kunnen we even tegelijkertijd meekijken. We zullen het ook even in de show notes zetten. Daar zie je eigenlijk heel duidelijk. Je ziet de rand van die crater. En je ziet ook, ze hebben de route aangegeven hoe die dan gaat rijden. En dus is eigenlijk van die crater, vanuit de rand van die crater omhoog rijden, naar waar dan misschien die lagen exposed zijn. Ja, dat is natuurlijk wat ze met Curiosity ook doen bij die berg die in Mount Sharp heet die, in de Gale Crater. En dat is inderdaad hier ook. Want doordat je omhoog rijdt, kun je mooi die lagen afrijden. En wat je bij Curiosity dan heel mooi ziet is dat je kleien hebt. En daarna heb je zwavelhoudende mineralen. Maar die zijn alle twee gevormd in de aanwezigheid van water. Dat zijn al twee mineraalsorten die je niet kunt maken als je geen water hebt. Dus ze weten gewoon al dat vloeibare water moet daar geweest zijn. Dat weten we dan. En dat is ook de reden dat ze hier naartoe gaan. Inmiddels zijn we wel zover dat we niet meer naar Mars gaan waar er geen water is. We weten wel niet. Misschien voor Insight niet, want daar ging het niet om. Maar voor dit soort missies gaat het daar om. Wat ook wel interessant is, is dat we denken dat die waterhoudende kleisorten, die zijn natuurlijk afgezet toen er water was, maar je kunt ook aan het soort mineralen dan weer zien of de pH-waarde van het water veranderd is. Of het heel zuur was of heel basis. Dus dat is ook een reden om in dat soort mineralen te kijken. En wat we ook weten van dat soort mineralen is dat ze, het zijn een soort sponsjes, ze zwellen op. Ze kunnen in hun kristalstructuur, die bestaat eigenlijk uit een soort van lagen, en daar tussenin kunnen ze bijvoorbeeld water opnemen. Dus als je een bakje hebt met hele droge klei, en doe er een beetje water in, dan zie je dat klei zo omhoog komen als sponses. Maar in dat water kan natuurlijk van alles opgelost zitten. En dat kan ingefangen blijven tussen die lagen van de kleien. En dat zie je bij die filosilicate en dat zie je bij die zwaalverhoudende mineralen, zie je dat ook. Dus dat soort mineralen zijn dan weer hele leuke containertjes eigenlijk om te kijken van wat zat er in dat water. En dan kun je dat in die mineraalstructuur van die kleien en van die zwaalverhoudende mineralen nog terugvinden. Dus dat is ook een van de redenen waarom ze naar dit soort plekken gaan en dan daar onderzoek in doen. En zijn er nog even over die deltas en die rivieren, zijn er nou veel van zulke plekken op Mars? Ik zit met mijn vriendin, die is landschapsarchitect, we zitten wel eens over Google Mars te gaan. En dan kom je dus dingen tegen waar je denkt, het zou bij wijze van spreken hier kunnen zijn. En dan zie je ook bij deze krater, bij het Jezero krater, zie je ook gewoon heel duidelijk dat het eruit ziet als iets wat je kan opraardig vinden. Er zijn er nou veel van die plekken op Mars? Dat is wel interessant want er zijn zeker een aantal veelbelovende plekken. Dus nou dit is er één, Gale is er één, er zijn er nog één, Moart Valles is er nog zo één en er zijn er nog een aantal. En er zijn er ook een aantal die om die reden op dit moment niet bezocht mogen worden. Want we hebben die, er is die planetary protection treaties. We hebben de officer wel eens een keer in de uitzending gehad hier. Planetary protection officer van ESA. Ja super leuk. Dus dat gaat inderdaad twee kanten op en dat heeft Stefan ook wel uitgelegd, dat is misschien wel leuk omdat dat nog staat. Want het is natuurlijk, het gaat de kant op dat je geen spul van buiten de aarde naar de aarde terug wil nemen omdat je potentieel de aarde vervuilt. Maar je wil ook niet spul van de aarde meenemen naar andere plekken. En zeker op Mars. Op Mars hebben we toch aanwijzingen dat er gedurende bepaalde, heel korte tijdvakjes in de dag, dus vooral vlak naast onze opgang. Dan heb je net een hele korte tijd waar de temperatuur zo is dat je net onder het opvlak vloeivere water zou kunnen hebben. En nou is dat wel onder andere omdat je daartoe pergolaat hebt en dat zijn zouten waardoor je de vloeibare temperatuur van de temperatuur waarbij water vloeibar is, kun je iets verlagen. Dat is dezelfde reden dat wij zout op weggooien in de winter. Dus het zou kunnen zijn dat dat water te zout is, dus dat het door leven niet gebruikt kan worden. Maar er zijn een aantal regio's waar we toch van zien dat er zoveel wateractiviteit is geweest. Daar gaan we op dit moment niet naartoe. Want stel nou dat daar iets zit en je neemt wat mee van de aarde en je vervuilt daar de boel. Dan zul je het nooit meer weten. Maar we gaan nu wel echt, er wordt heel hard gedeputeerd. Op dit moment, ESA heeft vorig jaar zijn Cosmic Vision tot 2050 ronde gehad. En NASA heeft nu zijn Planetary Science Decadal Survey. Dus dat doen ze elke tien jaar, elke decade. Dan mogen alle wetenschappers naar ESA en naar NASA schrijven waar ze heten, wat ze willen doen en waarom. En die decadal survey van NASA is dus nu net een paar weken geleden dichtgegaan. En daar zaten weer, daar wordt steeds meer geduwd richting, er zijn nu zoveel ontwikkelingen van allerlei partijen die ook bemensde missies naar Mars willen sturen. Elon Musk zelfs? Elon Musk en de Emiraten en de Chinezen willen dat ongetwijfeld ook. Dus iedereen wil er op een gegeven moment bij mensen heen. En willen we nog een keer een kans hebben om ergens naartoe te gaan, dan moeten we nu naar dit soort regio's toe, Planetary Protection of niet, want over een tijdje is het sowieso te laat. Dus laten we het dan maar nu proberen. En er zijn allerlei andere redenen waarom mensen toch zeggen van we moeten wel nu gaan. Ik moet ook zeggen dat ik al die dingen heb ondertekend, want dat weet ik ook. Dan moet je wel gaan. Anders komen de cowboys. Dat is wel een goeie. Dus eigenlijk, er zijn heel veel van zo'n plek. Er zijn heel veel, maar er zijn zeker van dat soort plekken die nog interessanter zijn dan G-Zero. Mars heeft daardoor altijd een beetje de allure van een soort gestorven aarde. Je ziet altijd dingen die je herkent van de aarde, maar als het ware alsof hier de nachtkaars is uitgegaan en alleen nog maar op Mars en dan alleen nog maar een stuk rot met een dun atmosfeertje en wat overblijfselen over is gebleven. Volgens mij is dat nog een beetje de vraag, toch? In hoeverre heeft het dan misschien ooit op ons geleken? En dan is nu de vraag nog, is het er dan nog? Dat is dan een beetje de... Nou, dat is zeker... Kijk, je hebt allerlei modellen over hoe vroege planeten zich vormen. We weten natuurlijk op zich het een en ander over Mars genoeg om te weten dat er wel een atmosfeer was. We zien al die tekenen van vloeibare water. Nou, daar heb je. Dat kan niet met de huidige temperatuur van min 90. En om een vloeibare watertemperatuur te hebben, moet je een atmosfeer hebben. Ook omdat als je temperatuur aangenaam is zonder atmosfeer, dan gaat het van ijshubsicase en sublimeert het in gas. Dus krijg je ook geen vloeibare water. Dus dat zijn dingen die we weten. We weten overigens ook uit metingen die gedaan zijn onder andere van de Mars Odyssey, Mars Globosurfeer. In ieder geval Globosurfeer volgens mij. Die had een magnetometer, dus een magnetometer aan boord. En die kon vanuit een baan om Mars meten of het gesteente wat je kon zien, magnetisch of daar een magnetisch veld in zat. En daar hebben ze vanuit een baan om Mars een heel patroon gezien op het oppervlak, waar dus de magnetisch veld in het gesteente zit. Dat kan alleen maar als je ooit, net als de aarde, een dynamo hebt gehad die een magnetisch veld heeft opgewekt. Dat is bijvoorbeeld hoe we op aarde platetroniek terugredeneren. Dus hoe je op aarde bekijkt hoe zat het Middellandse zeegebied er vroeger uit. Of hoe is het met die botsing tussen India en Azië waar uiteindelijk de Himalaya uit is gekomen. Dat doe je onder andere door met het magneetveld, wat opgeslagen is in die stenen, kun je terug kijken door de grootte van het magneetveld en de richting, hoe dat gesteente waar dat monster uit komt ooit gelegen heeft terug in de tijd. Vet, ik had geen idee hoe ze dat deden. Als je daar zelf van hebt, dan weet ik niet wat je moet doen. Dan moet je ook volkletsen. Maar goed, dat soort magneetveld kun je alleen maar opgeslagen als je een globaal magneetveld hebt wat binnenin de planeet ontstaat. Dus we weten dat Mars ooit een globaal magnetisch veld heeft gehad. Waarschijnlijk niet heel lang, maar toch zeker een paar honderd miljoen jaar. Iets van een interne dynamo die daar aan het draaien was. Ik vind het zo vreemd, want het verhaal dat ik altijd heb gehoord is dat er in de aarde zit een stuk ijzer in de kern, die draait rond. Want de aarde draait rond, dat creëert een dynamo-effect, dat creëert een magneetisch veld. Zou het dan zijn dat volgens die theorie op Mars dat ijzer er misschien wel zat, maar gestopt is met draaien omdat het afkoelt? IJzer zit er sowieso, dat heb je in al deze planeten. Er zit altijd ijzer in en door de manier waarop ze afkoelen. Omdat ze zo groot zijn en zo heet van binnen krijg je differentiatie. En dan zinkt het zwaarste spul naar beneden en dat is over het algemeen ijzer. En dat is dan uiteindelijk, hoe kan een planeet zomaar zijn magneetisch veld verliezen? Dat vind ik zo vreemd, want dat ijzer zit er nog steeds. Ja, maar je hebt, magneetisch veld komt door convectie. En doordat je je ijzer binnenkern, want wij zijn natuurlijk vloeibar en vast, en daar heb je convectie in. En daardoor stromen je elektronen en daardoor wek je uiteindelijk een magneetisch veld op. En dat moet met een bepaalde snelheid gaan. Want als dat niet snel genoeg draait, dan is het weer niet groot genoeg voor een magneetisch veld. Ja, dan gaat de lamp niet aan van de dynamo. Oké, en dus is het, misschien omdat het een kleinere planeet is ook, misschien al meer afgekoeld en zo? Ja, dat is een beetje de standaard redenatie. Mars is klein, dus is sneller afgekoeld. De buitenkors, de buitenkant van de kors is sneller afgegroeid, sneller, sneller gegroeid en daardoor sneller afgekoeld. Geen mogelijkheid voor platectoniek bijvoorbeeld. Maar goed, er zijn allemaal, dus ja, dat is eigenlijk, dat is wat we nu weten. En hier en daar weten we natuurlijk wel ietsje genuanceerder dan wat ik het nu breng. Maar er zitten heel veel dingen die we zowel van de aarde als van Mars nog niet goed weten. En Insight heeft dat dus ook, de aardbevingen, die heeft daar nog niet een nieuw beeld van opgeleverd, dat jij weet. Nee, ze hebben natuurlijk wel al nu vanuit een bepaalde, want ze hebben op een gegeven moment heel veel signalen gemeten en die hebben ze ook kunnen terugrelateren naar een bepaalde plek waar je ook ziet dat er, ja, toch activiteit is geweest in ieder geval. Dus daarvan wordt er ook gekeken van is er daar toch iets waar je toch stukken Mars, die toch op de ene of andere manier heel langzaam langs elkaar schuren en geeft dat tommbevingen die je kunt meten. Dus dat is wel heel leuk aan Insight, heeft dat dus weer kunnen localiseren. We moeten het nog over één heel cool ding hebben. Dat is dus dat Perseverance, die neemt een helikoptertje mee. Dat is een hele debiel ding, die zit aan de onderkant, dus op een gegeven moment dan zet Perseverance dat ding neer, rijdt hij een stukje door en dan staat er een helikoptertje met een zonnepaneeltje er bovenop, zodat hij zichzelf kan heropladen, dat ze langer geen stormers zijn, en met goede camera's en dat allemaal erop. Dus wat ze gaan proberen als hij eenmaal landt, als hij eerst, eerst moet ik nog eens even goed die kant op, want hij is... Ja, die landing is ook wel een spectaculair gedeelte. Ja, de landing is dit keer weer een sky crane volgens mij. Ja, ik kan niet anders met zo'n bakbeest. Want het is een enorm bakbeest, hij is veel groter dan de... Hij is precies zo groot als Curious, dit is exact, het is gewoon exact een kopie van Curious, die hoogelijk met betere wielen. Ja, want die wielen lagen een beetje en dan draaien die... Elk rotsblokje waar hij overheen reed, tak, gat in je wielen. Ze hebben extra camera's nu bij die wielen, dus ze hebben dan has cams, die zitten nu bij alle wielen, dus dan kunnen ze goed kijken waar ze dan overheen gaan rijden. Maar dus met een sky crane gaat hij weer omlaag. Dat helikoptertje, dat moet het zelf gaan doen, want het kan dus niet op afstand bestuurd worden, hij gaat eerst een kleine hop maken, dan een grotere hop, en zo gaan ze proberen steeds meer van dat ding te krijgen, dan vliegt hij ook een keer terug en dan doet hij z'n data uploaden en dan hopelijk, hopelijk, hopelijk, hopelijk krijgen we het te zien. Ja, kijk, wat wij graag, dat zijn coole filmpjes en voor de rest is het natuurlijk gewoon technology demonstration. Maar ik bedoel, wetenschappelijk gezien... Dat betaalt weer voor tien jaar wetenschap, die kant om. Weet je, ik zou best wel eens een keer een timelapse vanaf boven, zo'n drone view van Mars, ja, geen idee. 4K, alles. Verkoopt lekker. Ja, maar je moet, dat soort dingen heb je ook gewoon, dit wil iedereen zien. Ja, eerlijk. Je moet op de ene of andere manier, en daar hebben we zijn hele goede trade-off, en dat moet ik zeggen, dat dat ook bij de Arabische missie, de Emiraten missie zo is. Want de Emiraten hebben natuurlijk heel handig gewoon gezegd, we gaan niet van scratch zelf iets nieuws bedenken, maar we huren meteen mensen in die dit goed kunnen, die trainen ons, zodat we meteen op een goed niveau instappen. En we doen een opvolgmissie op wat er al gedaan is, want dit is eigenlijk qua onderzoek, opvolging van de MEVN missie van NASA. Oh ja? Ja, dat is eigenlijk gewoon een volgende stap. Dus wetenschappelijk gezien is het super interessant, en technologisch gezien hebben ze meteen een stap. En dat is natuurlijk nu bij Perseverance ook, want die heeft nog iets anders leuks over ons, want die gaat ook sample'tjes meten en achterlaten voor sample return. Ja, vergelijkste data over. Juri, vertel, ik weet dat je het over je hebt verteld. Wat was mijn meest tof? Ja, dat vond ik het meest tof aan deze missie. Het is een herhaling van Curiosity, leuk, vind ik leuk. Nou, dat is het eigenlijk ook niet, want er zitten heel veel in... Veel nieuwe experiments? Oké. Er zitten zeker nieuwe, er zit nu een instrumentje op, dat is technologie, om te kijken hoe je zuurstof kan winnen op Mars. Nou, dat is echt over in-situ research utilization. Hoe je zuurstof kan winnen uit de lucht, uit CO2, dat is het idee. En er zit nu een... Zodat we een basis kunnen bouwen, en zodat we raketbrandstof kunnen maken. Er zit, vorige keer zat er een Rundgund diffractometer op, en natuurlijk Sam, die zijn sampletjes verhitte en op die manier dingen deed. Nu zit er een Raman spectrometer op, dus die zet je op je gesteente, en die kan, dus hoef je niks voor te samplen, die kun je gewoon op je steen zetten, en die kan dan volgestellen wat de compositie van die steen is. Wauw. Dus dat is ook echt heel erg leuk. Er zitten natuurlijk wel weer standaard weerstationen en iets meer camera's. En verder, wat hier dan inderdaad speciaal aan is, is dat ze dus al die contextonderzoek kunnen doen met deze instrumenten, en dan kunnen ze vervolgens zeggen, nou dit is wel heel interessant, nu halen we er met een boor een heel klein stukje uit die steen waar we nu naar zitten te kijken, en dat slaan we op, en dat kan iemand anders laten komen halen. Ja, want dat is inderdaad het gaver ervan. Er zitten dus volgens mij een paar van die reageerbuisjes eigenlijk in. Supersteriel gemaakt, volgens mij als je leest hoeveel aardse moleculen er maximaal in mochten zitten, en dan was het maar een paar, dan heb je het echt over moleculen, zo steriel is dat eigenlijk gemaakt. Ja, en het is de gilte van een potlood ongeveer allemaal, een klein potloodje. Klopt, die worden dus gevuld, en die worden dus volgens mij ergens in perseverance bewaard. Op een gegeven moment stopt perseverance ermee, gaat een keer gebeuren, misschien alleen al omdat het kernreactortje wat erin zit opraakt, misschien op de andere reden, maar het idee is dan dat er ergens later in dit decennium, dat er een missie naar Mars wordt gestuurd, die die reageerbuisjes uit de buik van perseverance gaat trekken, vervolgens terugrijdt naar een ander wagentje, een ander wagentje wat daarvoor of daarna geland is, dat daar inzet, en dat moet dan weer afgeschoten worden richting de aarde. Ja, en dat ding die opraakse betekent dus dat je maar 43 van die potloodjes mee kunt nemen, want je hebt namelijk, anders krijg je het niet terug. Nee, ik vond het, toen ik dit las, toen ik dit hoorde, vond ik dit zo'n speciale missie, met name omdat je dus, je hebt een missie nodig die een wagentje wat dus naar perseverance toeraait, vervolgens dat eruit had, en je hebt dus nog een aparte missie nodig, waar een soort van retro of een terugkeerraket in zit. Dus je hebt verschillende missies nodig om een paar potloodjes aan Mars, stof, terug naar de aarde te krijgen. Maar er is dus nog een aparte missie geweest? Theoretisch zou je natuurlijk net als wat Hayabusa 2 op die asteroid nu doet, Ryukyu, iets meenemen en weer terug aan, en dat is eigenlijk meer een soort van kaatsen, die staat niet eens stil, die ketst, neemt wat mee. Ja. En ja, dat zou je kunnen doen. Het grote nadeel daarvan is, zeker op Mars, dat je de context niet hebt. En dat is natuurlijk het voordeel hiervan. Je kunt heel veel contextonderzoek doen, dus op het moment dat je zegt van, oké, nou dit stukje gesteente gaan we meenemen, dan heb je ook heel goed nagedacht waarom je dan dat stukje wil en niet het stukje anderhalve meet meer op zit. Daar moet een hele goede keuze voor gemaakt zijn. Ja, en dus vandaar dat ze het op deze manier doen, het heeft ook zo eens voordelen, dan heb je nog even wat tijd om Sample Return terug te ontwikkelen, want dat kunnen we natuurlijk op dit moment, is die technologie daar nog niet. Daar wordt natuurlijk heel hard aan gewerkt. Maar ja, bij Mars is natuurlijk altijd alles enkele race. Maar ja, dat wordt natuurlijk ook super interessant. Maar grappig zijn hier natuurlijk, zoals altijd overal, ook weer meerdere kampen. Want aan de ene kant is het natuurlijk ongelooflijk tof om gewoon materiaal van Mars te hebben, waarvan je weet wat de context is, je weet precies waar het vandaan komt. Van die grotere context kunnen we ook een behoorlijke geschiedenis bouwen. Dus in plaats van die Mars meteorieten, waarvan we eigenlijk nooit precies weten waar ze nou precies van Mars vandaan komen, hebben we nu strakjes monsters die we kunnen onderzoeken, waarvan we precies weten waar ze vandaan komt. En de apparatuur op aarde is natuurlijk nog steeds ongelooflijk veel beter dan wat we terughalen, of dat we wat we naar Mars sturen. En er zijn dus je kunt daar heel veel verschillende aanwijzingen uithalen. Maar aan de andere kant heb je natuurlijk het kamp wat zegt, ja weet je, je kunt wel sample return doen en dan kijken of je daar aanwijzingen voor leven kunt vinden. Maar laten we vooral ook niet die andere, gewoon die andere missies sturen. Dus ja, daar wordt natuurlijk van twee kanten naar gekeken. Ja, er komen nog een aantal missies aan ook. Echt zo Mars 2022, van de ESA he? Volgens mij dit jaar gelasseerd moeten worden, maar er was iets mis. In 2022 zie ik staan. Ja, dan, ssss, oké, oké, oké, mijn vrienden luisteren mee. Nee, ze zouden, ze zouden, nou ja, ik ben XMars, ik, wat het grote, ja, laat het positief uitdaging noemen met XMars, ehm, want XMars staat al heel lang op de planning. Ik zou oorspronkelijk in 2009, was het allereerste idee, ehm, maar het begon als wetenschappelijke missie. Met bemannen, ehm, ESA programma en toen was er dit en toen was er dat en toen was het niet verplicht. Dus dan doet een land wel mee en een paar jaar later doet een land weer niet mee en ja, toen was er een deal met de Amerikanen voor de rover en toen hadden de Amerikanen wat anders uit en nu aan hun hoofd. Dus die stapten er weer uit. En dus er is, er is zoveel gedoe geweest met XMars en het is zo sneu, want het is een ongelooflijk gave missie. Wat wil die missie doen? Ja, die gaat boren tot twee meter diep. Oh wauw. Ik bedoel, als je iets, als je graag een keer onder de grond wilt kijken op Mars, dan moet je met XMars. Ja, maar ik maak me wel serieus zorgen om die missie. Ja, we gaan het zien, want het bedoel, hij had nu natuurlijk moeten vliegen, ehm, maar goed, het was al kantje boord en door corona ging dat niet meer. Nou nee, ik denk, bedoel, corona heeft echt, was in dit geval een ekslag voor deze lancering. Of ze het anders gehaald hadden, dat weet je nooit, maar goed, ze lagen enigszins op schema. Dus ik hoop dat ze 2022 wel halen. Ik bedoel, ze gaan echt. Het heeft inmiddels zoveel geld gekost, dan gaat niemand meer zeggen we doen het niet. En ze gaan echt gafe dingen doen. Er zitten echt hele gave instrumenten op ook weer. En die boor van twee meter diep, dat wordt natuurlijk heel spannend. We zien nu met Insight, met dat dingetje wat niet verder dan een centimeter of dertig op een steen zat. Maar goed, dat is een mol, dus die hamert zich in de grond en kan niet terug. Bij ExoMars wordt het een boor en die boort zich naar binnen en die kan zich ook weer uitboren. Dus daar is een mechanisme om het terug te trekken. En dat was met die mol, je kon een klein beetje terugdraaien aan de kabel, maar die was daar niet op bedoeld. En ExoMars zou eigenlijk moeten hebben vliegen, maar ook vanwege de baan van Mars op dit moment gaat die pas over twee jaar, want dat is dan efficiënter of zo. Je hebt maar eentje in de 26 maanden, omdat je nu doet, je landzittelenaarde zit nu achter Mars. Mars haalt de aarde in. Ja, je kan het zien. Ik vind het heel vet als je nu naar buiten kijkt, niet nu, maar gewoon, het is een snak. Je ziet Mars en stel je even voor waar de zon staat, dan zie je gewoon, oh Mars haalt ons in. Ja, dat is echt heel leuk. En wat er dus gebeurt, is je lanceert richting Mars en op een gegeven moment komt je aan het satellietje en Mars tegelijkertijd op de... Nou ja, met wat bijsturen dus, dus je niet bijstuurt dan mis je Mars. Maar met een paar stuurmaneuvers kom je tegelijkertijd op hetzelfde punt in de baan van Mars terecht. Nou, dat duurt nu een maand of 7. Als je deze launch window mist, dat betekent dus dat jij na Mars aankomt in een baan van Mars. En dan moet je dus Mars inhalen op de een of andere manier. Dan moet je wel een hele sterke raketmotor hebben, wil je dat volgens mij kunnen? Ja, dus of je moet daar maar gewoon een beetje rond hangen in de hoop dat Mars jou inhaalt, dan met nosome hebben ze natuurlijk, ging dat de eerste keer, hadden ze een manoeuvre die niet helemaal goed ging. En toen hebben ze het alsnog nog een keer geprobeerd 26 maanden later. En dat is toen uiteindelijk ook niet goed gegaan. Helaas, dat vond ik echt heel stoer dat ze dan gewoon zeiden, nou weet je, we gaan het gewoon weer in de Amerika. Lullig is, vervolgens een paar jaren later hebben ze het met Venus ook een keer moeten doen. Ja, dat klopt. De Japanners, zonder Akatsuki, lukten de eerste keer ook niet. Tweede keer, toen ging het wel goed. Oh ja, dat was goed. SpaceX wilde dus ook nog naar Mars, die zeggen 2022 voor een cargo mission en 2024 voor een crewed mission. Ik ben benieuwd wie de cargo gaat bouwen, gaat ze die zelf ook bouwen? Ik ben heel zacht dat ik daar niet... Even kijken, ze hebben een capsule natuurlijk. Kijk, die raket bouwen ze wel, daar ben ik niet zo bang voor. Maar dan, gaan zij ook hetgene bouwen wat er op de planeet komt te staan? En het financieren? En ik weet het niet zo goed, maar... Dat is nu niet helemaal duidelijk. En dat 2024 is echt snel. Ze moeten een miljard mee werken, want die willen die basis wel bouwen. En die hebben het geld wel. Daarom. Dus dat is... Oké, nou jongens, 2024, see you on Mars gewoon. Ja, ja. Nee, ook goed. Nog een reden om eerst eens even, als ze weer gaan zoeken naar Leventer. Ja, precies. Ik heb altijd zo'n hele mooie... Voor het echte Cowboys-cowboy. Ja, precies. Ik heb op mijn desktop, op mijn computer, thuis, een Sonsondergang van Mars staan. Die is mooi, hè? Die is heel mooi. Want de Sonsondergang is daar eigenlijk bijna blauwig. Terwijl overdag is het daar dus rood-paarsachtig. Ja, het is een rood-paarsachtige zon, en als hij ondergaat is het blauw. Dat is waanzinnig. En het lijkt me wel heel leuk om naar Mars te gaan, maar ik vraag me dan ook van nu af... Vrienden vragen altijd, zijn we in de Sonsondergang, zijn we in de Mars gaan? Vreng me een beetje over wat ik thuis zou doen. Dat is een beetje... Het zou heel tof moeten zijn. Wij vragen altijd alleen maar mensen, verslaggevers vragen dat. En zo, maar vrienden vragen mij niet. Nee, nee, nee. Wacht even. Dan vragen wij het ook niet. Jury, wil jij naar Mars? Op den duur wil ik best wel naar Mars. Ik ben een risico-meidenpersoon, dus... Ik wil eerst dat andere mensen het voor me hebben gedaan. Eerst al die robotjes zo. Ik wil ook wel graag terug kunnen. Ja, dat lijkt me wel prettig. En het is wel een eind weg, hoor. Ja, het is niet... 500 dagen. Het is niet meenoegen. Het is niet meenoegen. Nou ja, je bent een beetje gelukkig zeven maanden heen. En dan zit je daar dus een tijdje, voordat je weer terug kunt. Want ja, dan zit je ook met die één keer in de 26 maanden. Dus je bent wel even bezig, ja. Ja, vind ik pittig. Hey, ik had trouwens nog één soort van klein foutje gemaakt. Het is niet... De missie heet niet Perseverance, maar die rover heet Perseverance. De missie heet Mars 2020. En dat koptetje heet dus Ingenuity? Ingenuity. Ingenius is hij zeker. Wanneer gaat hij nou uit de lucht in? 30 juli is de planning. 30 juli. Als ik het goed heb, ergens om drie uur smiddags. Dus voor iedereen hier in Nederland... Leuk. Ja, dan ben ik wakker, dus dan zal ik nog gaan kijken. Ja, precies. Weet je niet. Leuk. Hey Ingenius, super bedankt dat je langs kwam om ons helemaal bij te kletsen over waar alles stond op Mars en zo. Hury, jij bedankt. Jij ook bedankt. Dank je wel. En Ingenius, heel erg bedankt. En dan heel erg bedankt aan al onze luisteraars. Dan zien we jullie de volgende keer weer. Horen, luisteren, zien, kijken, alles. Ja. Doei. Doei.