Hoe waardevol is de ruimtevaartsector nou echt?

Hoi allemaal, welkom bij een nieuwe aflevering van Space Cowboys. Hier met Herbert Blankesteijn, Joeri Nortier en ondergetekene Thijs Roes. Jij ook welkom. Dankjewel. Terug van, wat was het ook weer? Vorige week als je het niet... Nee, we zijn een beetje aan het rondkloien geweest met wie wanneer waar bij komt. De vakantieperiodes komen er aan en corona was gebeurd en zo. Dus verwachten komende weken steeds wisselende bezettingen. Ja, we gaan gewoon kijken wie er kan en wie er zin heeft. En we proberen ook nog wat gasten uit te nodigen. Er zijn wat in- en oudste deuren uitgegaan. Er is nog geen verlozend woord op, maar wie weet komen er binnenkort weer eens wat mensen langs. Goody. Ja, dat zou heel leuk zijn. Dus stay tuned. Wat gaan we vandaag allemaal doen? Waar gaan we het allemaal over hebben? Space Force. Niet Space Force het legeronderdel, maar Space Force de serie. Aha, met Steve Carell. Met Steve Carell. Ja. We hebben zitten kijken, allemaal een paar afleveringen en daar gaan we het over hebben. Ja. Dat is één. En we gaan het ook hebben over astronomie. Waar komt het eigenlijk... Wij zijn carbon-based life. Ons leven hier... Voor zover ik weet. Ja. Allemaal op... We hebben ons leven, alle moleculen zijn opgehangen aan koolstof als het kernmolecul of atoom, moeten we maar zeggen. Waar komt dat allemaal vandaan? Daar weten we nu iets meer van. En we gaan het hebben over SpaceX, zoals altijd eigenlijk. Want die zitten op de klok, als we op de klok kijken, die willen zo meteen weer even iets gaan launchen. Joeri, wat zijn ze aan het doen? Ja, nou, we zitten nu te wachten op de volgende lancering van hun Starlink-constellatie. 57 satellieten deze keer. Ja, ik vind het heel vervelend. Niet meer steeds 60. Maar 57 deze keer. Omdat er ook twee kleine aardobservaties- satellieten van Black Sky meegaan als passagiers op deze vlucht. Volgens mij zitten we nu te wachten op goed weer. We hebben nog zo'n kwartier. Ja, we hebben nu twaalf minuten hebben we nu nog. En het weer ziet er niet goed uit. Dus we houden het in de gaten. En voor de orientatie van de luisteraar, het is vandaag 8 juli... Ah, dat doet het er niet toe. Dat doet het er niet toe. Dat gaat elke twee weken van ding omhoog. Ze zijn allemaal... Ze zien er allemaal exact hetzelfde uit. Tijd bestaat niet. Tijd is relatief, Herbert. Dat heb ik toch gezegd. Al zit je op dit moment lekker met je kont ergens op het strand. Toch is het je gelukt om midden in de zomer ergens heen te gaan. Dan zit je gewoon onze oude afleveringen terug te luisteren. En dan is het toch spannend. Ja, die luisteraar, die verwelkomen we ook. Sterker nog, als we dit niet vertellen wanneer het eigenlijk is, dan is het zeker spannend. Want als je het wel vertelt... Dan weet je wanneer of het gelukt is of niet. En wij weten het nog niet. Dus wij zitten op dit moment nog in het totale... Nou, dat zou ik ook niet willen zeggen. Zeker over een podcast. Dat is heel ongezellig als je dan je mond in je hart hebt. Maar nog tien minuutjes voordat hij dan misschien wel of niet de lucht in gaat. We houden het maar gewoon even in de gaten. Dit is dus weer voor Starlink. Wat ik eigenlijk zo bijzonder vind aan Starlink de hele tijd. Blijkbaar is er voor hun een business model om dus nu al die vrij dure lanceringen te doen met al die kleine satellietjes. Is het nou het bijvangst of hebben ze nou ook al een paar keer iets omhoog gestuurd met alleen maar voor Starlink? Ik vind dat een puntje. Als je kijkt naar de afgelopen half jaar wat SpaceX allemaal heeft gelanceerd. Het is eigenlijk alleen maar hun eigen grut wat ze de ruimte in hebben gestuurd. Heel veel Starlink geweest. Weinig waar ze echt winst mee hebben kunnen maken. En dat viel mij wel een beetje op. Normaal gesproken heeft Starlink altijd heel veel... Mijn microfoon? Nee, het is niet mijn microfoon. Sorry, ik zit met je... Welkom bij Radio mensen. Je klinkt heel hard bij mij. Dus ik zit de verkeerde koptele van zakken te zetten. Blablabla. Dit ben ik. Dat is een stuk prettiger. Sorry, ga verder. Wat mij dus opvilt is dat de afgelopen half jaar heel weinig revenue binnengekomen is bij SpaceX. Dat is eigenlijk alleen maar... Dat is toch wel vet door de naast betaald. Die is betaald. Maar daar hebben ze natuurlijk ook wel zelf hun eigen geld in gestoken. En voor de rest is het eigenlijk alleen maar Starlink geweest. Dus we hebben nu afgelopen maand weer een GPS-satelliet voor de Space Force gehad. Eindelijk. En de komende periode zit het er ook wel goed uit met een paar commerciële communicatiesatellieten. Maar ze proberen dus nu om wat ruimte die ze over hebben bij dit soort Starlink lanceringen... om die in te zetten om kleine bedrijfjes te helpen met het omhoogbrengen van hun satellieten. Bij de vorige lancering waren er ook drie kleine aard-observatiesatellietjes de lucht in gestuurd. En nu dus twee. En het ziet eruit dat bij de komende lanceringen daar ook steeds een beetje ruimte overblijft voor dit soort passagiers. Ja, en dus niet andersom. Ik zou eigenlijk eerder zeggen dat ze zeggen... We verkopen eerst een vlucht aan een partij en daar verdienen we ons geld mee. En dan vullen we de gaatjes elke keer op met onze eigen satellietjes die de lucht in gaan. Maar dus blijkbaar heeft SpaceX voor zichzelf bepaald... dit gaat zo leuk lucratief worden. Voor het einde van het jaar willen ze gewoon een soort van initial operating capability hebben. Dus dan moeten er volgens mij begin 2021 in ieder geval 1500 van dit soort satellieten in een baan om de aarde zweven. Zodat ze kunnen beginnen met de eerste test. En die eerste mensen ook daadwerkelijk internet via de ruimte kunnen aanbieden. En daar hebben ze wel wat haast bij. Want dat willen ze gewoon zo snel mogelijk gerealiseerd hebben. Ja. Nou, ik wil graag naar mijn eerste soort van nieuwtje. Het is niet eens een nieuwtje, het is een rapport van een paar maanden geleden. Maar ik hoorde het niet, en dat gaat heel erg hierover. Het is een rapport van onder andere Baiva Laal. Zij is de projectleider van het... even een paar afkortingen, wat daar houden ze van in Amerika. Zeker als het over het onderwerp gaat van de STPI van IDA. Wat is dat nou? Dat is de Space and Technology Policy Office. Ik heb... Oh nee, sorry. Het Science and Technology Policy Institute. Dat is hem. Dat heeft een onderzoek gedaan naar eigenlijk hoe groot is de ruimtevaart-economie in de Verenigde Staten nu? En nou, ontzettend relevant, want eigenlijk de hele tijd zijn de beloftes... Nou ja, de sky is the limit, zou ik willen zeggen. De beloftes zijn van die economie elke keer heel groot. We zeggen het ook in deze podcast vaak, want er komt heel veel aan. Die economie gaat zich enorm ontwikkelen. Maar wat zij nu eigenlijk hebben gekeken is in hoeverre is dat al waarheid aan het worden? In hoeverre wordt dat waarheid? We zijn al op stoom aan het komen. Het gaat bijvoorbeeld heel vaak over de trillion dollar space industry. Nou, hebben ze gewoon eens even gekeken van is het nu al een tril? Dat is het ook weer. Het is een buljard. Trillion, dat is duizend miljard. Duizend miljard. Dat is even makkelijker. In het Nederlands raakt een alt de kluts kwijt. In het Engels is het makkelijker. En nou, dan zegt ze even nee. Dat is dus nog niet zo. Dat was de management summary. The management summary is no. Het is interessant. Ze worden gesponsord door de federale overheid van de Verenigde Staten. Ze zijn wel een onafhankelijk instituut. Zitten tegenover het witte huis en moeten dus eigenlijk policy advies geven aan die executive office. Dat is gewoon het kantoor van de president. Zodat de overheid er juiste beslissingen op kan nemen. Dus in die context hebben ze geschreven. Nou, wat komt daar bijvoorbeeld al uit? Dat waarschijnlijk veel getallen over de huidige space economie al ongeveer met de factor 2 te hoog worden ingeschat. Want ze zeggen al vaak veel zaken worden bijvoorbeeld, veel opbrengsten worden dubbel geteld. Of het grijze gebriet tussen wat hoort nou wel bij die space economie en wat hoort nou niet bij die space economie is te groot. Is veel te ruim genomen omdat iedereen het wil dat het zo groot mogelijk lijkt en dat allemaal. Dus bijvoorbeeld ze gaf een voorbeeld. Onze collega's van de Planetary Radio, die hebben een eigen podcast. We hebben ook ooit een prestator daarvan in de uitzending gehad. Zij was daar te gast en ze legde als volgde uit. Als je een film via de satelliet verspreidt, al was dat het met mensen in de huiskamer komt. Het abonnementsgeld reken je wel mee, want dat is een soort directe opbrengst. Ook de service-industrie om die satelliet uit te krijgen. Maar de royalties op die film voor de acteur, dat gaat natuurlijk veel te ver. Maar er is wel een heel groot grijs gebied. Je hebt die service-industrie voor die satelliet bijvoorbeeld. Als die personen aan iets aan het klussen zijn en ze halen een broodje om de hoek, hoort dat er dan wel niet bij. Je kunt er nog nauwkeuriger naar kijken. Je kunt doen alsof alles wat nu via satelliet gebeurt, anders niet gebeurd zou zijn. Maar dat is natuurlijk niet altijd waar. Iemand die nu een film koopt die toevallig via satelliet naar hem toe wordt gebeamed, die had anders misschien die film ook wel gekocht, maar op een andere manier. Maakt niet veel uit als je door die pamp komt. Is dat dan ruimtevaartindustrie? Dat vind ik best een moeilijke vraag. Wat je dan wel of niet zou moeten meerekenen. Dat vond zij ook een moeilijke vraag. Daarom is het grijs gebied dus groot. Maar daar komt dus wel uit zichzelf eigenlijk al een veel kleiner getal uit. Er zijn allemaal verschillende soorten modellen voor. Dus ook in de show notes komt gewoon dit volledige rapport voor iedereen die geïnteresseerd is om de tientallen pagina's door te werken. Maar even wat highlight is dat de traditionele grootte van de space economy wordt ongeveer geschat op 300 miljard dollar. Dat is heel wat anders dan een trillion dollar. 0,3 in plaats van 1 als het ware. Die 1 trillion is een beetje de ambitie. Daar wordt het over gesproken. Dat zit eraan te komen. Kijk maar naar SpaceX. Kijk maar hoe zich dat ontwikkelt. Daarvan zegt ze dus, daar zijn we nu dus sowieso nog niet. Ze zegt zelfs, we zitten er ongeveer op de helft. Op dit moment is die space economy dus eigenlijk volgens die matrix 150 miljard. Wat relatief klein is per jaar. Het is natuurlijk niet niks. Het is nog wel flink. Zij gaat dus uit van die 150 miljard. Hier is er een grijs gebied waarbij dat iets groter kan oprekken. En eigenlijk, ze denken wel dat het zich ontwikkelt. Het is voor hun natuurlijk ook een beetje natte vingerwerk. Maar een 1 trillion space economy op zijn vroegste 2040, 2045 als het zich veel sneller dan nu ontwikkelt. Want als je kijkt naar de daadwerkelijke getallen. Oké, wat is de groei van de space economy? Nou, dan wordt er bijvoorbeeld gerept over 5-6 procent. En bij al dat financiële nieuws, rendementen van 5-6 procent als je daarover in zou gaan investeren. Nou, ze zegt dat het komt eigenlijk neer op ongeveer 2,1 tot 2,5 ongeveer. En als we daar de inflatie van afhalen, dan komt het veel lager uit. Dan kom je dus op een groei van deze economie van ongeveer 0,3 procent per jaar. Dus als het daar de taart zelf wordt, maar met 0,3 procent groter. Want ja, de prijzen worden wel verhoogd. Dan lijkt het alsof het een grote economie wordt. En als je het zo verwoordt, dan begint het heel erg tegen te vallen. Want de IT-industrie in de jaren 80 ging echt wel met een procentje of 30 op jaarbasis. Exact. En dus is het rapport ook wat dat betreft veel meer een soort wake-up call. Van ga nou niet als het ware al die huiden verkopen voordat die beren geschoten zijn. Want het moet allemaal nog van de grond komen. Het is nog steeds risicovol. En een van de dingen die ze ook heel duidelijk zegt is ja, die private space economie is zich zeker wel aan het ontwikkelen. Maar wie is de hoofdklant nog altijd en onveranderd is gewoon de overheid. Als je dan kijkt waar ontwikkelen zich dingen, dan is dus inderdaad in telecommunicatie daar wel het ene aan de hand. Daar komt dus die kleine groei vandaan. Maar verder zitten de meeste ontwikkelingen eigenlijk nu bij Space Force. Bij Defensie zitten veel ontwikkelingen. En dat is toch weer die overheidsklant. Waarbij dus eigenlijk niet die totale pie gegroeid wordt. Super interessant, want een reality check. Ik zie jullie ook bijna een beetje beteuterd kijken. Het is niet wat ik wil horen. Jij wilde die 10 procent. Ik wil gewoon die groei hebben. Het is grappig, want het is een van de redenen. Bij het begin van deze podcast hebben we ook wel eens gezegd dat er zoveel gaat gebeuren de komende jaren. En dat is ook zo. En die vinger wil aan de pols houden. Maar het is ook best wel leuk. Ik vind het ook heel lekker om als die reality check ook juist de bijt te houden. Dus dat je ook vingers op steren plekken kan blijven. En op zichzelf dat de overheid een launching customer is en op allerlei manieren ook de ontwikkeling van de technologie stimuleert. Dat is niet verkeerd. Ook in de IT bijvoorbeeld is dat in hoge mate zo geweest. En het internet bijvoorbeeld, om een kleinigheid te noemen. Maar het valt mij wel op dat bij de ruimtevaart, dat de overheid na 50 jaar nog steeds eigenlijk de belangrijkste speler is. Ik bedoel, die telecommunicatie, een klein beetje art observatie, maar eigenlijk alles draait om overheidsprojecten. Nog steeds. Ja. Een mens vraagt zich af, dat zou historisch onderzoekers moeten zijn, van hoe ging dat dan met de treinen vroeger? Of hoe ging dat met het internet? Met treinen. Het mooie voorbeeld van treinen is dat in sommige, dat verschilt een beetje per land. Maar dat is meestal vanuit private oogpunten opgestart. Destijds? Destijds. In Nederland ook. Voordat de NS hier kwam bestond eigenlijk het hele treinnetwerk. Dus het bestond uit allemaal private bedrijven. Die zijn pas in de jaren, eigenlijk pas rond de Eerste Wereldoorlog, zijn de eerste zaken genationaliseerd. Daarvoor had je de staatspoorwegen. Die waren door de staat opgezet om bepaalde belangrijke onderdelen van het netwerk te voltooien. Maar de belangrijkste hoofdassen waren allemaal private bedrijven. Die pas daarna zijn genationaliseerd tot de NS. En datzelfde zag je dus ook in Duitsland en in Frankrijk en in de Grote Britannië. Eigenlijk pas na de Eerste Wereldoorlog zijn de eerste staatsbedrijven ontstaan. Om het eigenlijk allemaal bij elkaar te binden. Het primaire opstarten van die hele sector was gewoon een private aangelegenheid. Ja, maar wel gevoed uiteindelijk toch ook door overheidsgeld die infrastructuur aanlegt. In ieder geval in de Verenigde Staten ken ik dat ook. In Nederland ook. Met slechte Nederlandse geschiedenis. Ja, maar het vaak wel. Maar uiteindelijk de meeste investering kwam er toch ook van. In Frankrijk zijn heel veel opgezet door bankierfamilies die gewoon een bedrijfje in de treinindustrie wilden opzetten om op die manier ook leuk extra rendementen te halen op hun beleggingen. En dat zag je meerdere plekken terug. Oké. Nou, dat zal in ieder geval bij Space dus ook voorlopig nog een wisselwerking blijven. Ook al, ze zegt dus ook niet van het is allemaal niet waar. Alleen de getallen zijn gewoon niet zo lang niet zo hoog. Ik wil niet te stoer, maar je staat er met onze lancering. Ik heb even gekeken. Afgeblazen. Oh, is die afgeblazen? Ik zag dat de livestream opeens te meestopte. Dus ik dacht al, wat is hier aan de hand? Het weer. Gooi toch weer roet in het eten. Het onweert een beetje in de verte. En er hangt te veel bewolking. Dus uitgesteld. Ik denk dat er een vloekje heerst op live lancering die wij proberen te kijken. En ik zag van jullie appjes deze week over, kunnen we dan niet binnenkort om 4 uur nachts hier afspreken als dan al het is... Echt, maar dan op de zender. Oh ja, dan gaan we live op zenders. Dan gaat het wel goed, want dan hangt de magie van de FM erover heen. Dan durven ze het niet meer af te blazen. Nee, daarom hebben we onszelf uit bed gewerkt en dan zitten we inderdaad met die halve oogjes om 4 uur nachts. Ik denk dat wij niet voor dit soort suff Amerikaanse raketjes die niet tegen een beetje rekenen. Dan moeten we gewoon een Sojuus lancering. Die gaan gewoon altijd door. Dat heb ik hier in elk geval bij BNR bespraken gebracht. Als het een voldoende prominente gebeurtenis is, dan is het bespreekbaar dat we dat op zender gaan brengen. Ik voel een James Webb-pje aankomen. Met natuurlijk ook camera's in de studio. Ja, dan zit ik bibberend met een kleed over me heen. 8 miljard in één lancering. Oef. Wat was het nou weer? 300, jullie hadden het vorige keer gezegd in de aflevering, 300 vaalpunten of zoiets die er zijn? Het uitvouwen van dat ding heeft 300 single points of failure. Ja, zo hier, oh vreselijk. Hij is 10 jaar over tijd. Hij is een factor 10 over budget. Ik hoorde jullie trouwens ook heel erg zeggen dat hij niet echt als een opvolger van Hubble wordt gezien. Omdat hij een fraaroot is. Als luisteraar wilde ik daar even over klagen. Ik hoorde, ik hoor altijd dat er iets van visible light in het spectrum zit. Dus dat zit er wel in. En toen hoorde ik ook volgens mij, ik weet niet meer wie het zei, iemand zei, dan krijgen we ook niet van die mooie plaatjes. Nou, dan komen zeker mooie plaatjes uit. Dan komen zeker mooie plaatjes uit. Want alle plaatjes die van de Hubble komen zijn Photoshop jobs. Dat zijn verschillende, voor de luisteraars thuis dan pakken ze gewoon verschillende frequenties van licht. En dan zeggen ze, oké als het dus inderdaad een lage frequentie is dan maken we een beetje rood. Als het een hoge frequentie is dan maken we een beetje paars. Een utre violet. Maar dan gaan ze er nog meer uitzien als false color producties. Ja, oké dat zou natuurlijk kunnen. Al was het ook maar om recht te doen aan het feit dat het niet is wat je zou zien met je eigen ogen. Ja, precies. Bij Hubble is het natuurlijk wel iets wat je zou zien met eigen ogen. Alleen gaan ze het dan een beetje enhanceen. Ja, precies. Maar ik dacht van, nou daar komen we ook van James Webb. Het is niet alleen de lancering die heel tof is en de gedachte van de ontdekking die die gaat doen, maar ik denk dat er ook wel wat iCan die naar beneden wordt gestraald. Maar je moet de bewerkingen die ze bij Hubble plegen. Ik heb zo'n idee, spreek me eventueel tegen als je het nodig vindt, dat het iets is als make-up bij televisie. Als je mensen zoals ze zijn onder een televisielamp zet dan zien ze eruit als lijken. Weet je wel? Wanneer je wilt dat ze eruit zien als mensen dan moet je met de verfbus aan de slag. Dus ik stel me voor dat als de Hubble telescoop foto's maakt van het zwerg dat dat eruit ziet als iets heel raars. Terwijl als je wilt dat het eruit ziet zoals het er in feite uit zou zien als je alleen maar zo vergroten hier beneden omhoog kijkt, dan moet je gewoon een beetje klooien met Photoshop. En dat is vast niet altijd zo, dat wordt vast ook wel echt opgeleukt. Maar toch, die vergelijking met make-up bij de televisie die is tot op zeker hoogte wel opgekomen. Wildrecht, al die posters en t-shirts en zo dat je allemaal ziet, dat zijn toch allemaal zwart-wit foto's die uiteindelijk allemaal in het dorp Photoshop zijn gehaald om daar de plaatjes van te maken die nu zo beroemd zijn geworden. Dus dan nog eventjes terug, dat was de kijkers vraag van mij en die ik ook zelf verantwoord heb. Dan heb ik ook niet te luisteren te kijken. Thank you for listening. Ja precies. Nou, dus volgens mij heb ik de grootste punten van dat rapport gehad. In de show notes staat alles en ik heb, ja, wacht tot 2040 en kijk dan eens of die trillion dollar industry ontstaan is. Nu de Space Force genoemd is, zullen we dan ook even over de serie gaan hebben. Sure. Want, voor je het niet weet, er is dus een serie op Netflix en het is een comedy, dat hebben we net in de inleiding niet gezegd. Comedy over Space Force, het ruimtevaart onderdeel van de Amerikaanse strijdmacht, dat in aanbouw is en waar we in de podcast De Technologen al over hebben gepraat met Patrick Bolder. Die is legerofficier en verbonden aan... Volgens mij Hague Center of Strategic Studies. Dank je wel. Dat is zo mondvol dat ik het vaak vergeet. In ieder geval, wil je daar meer over weten over dat onderdeel dan moet je daar wezen. En de Space Force is een komische serie die daar het raak mee steekt. Steve Carell inderdaad in de hoofdrol. Lisa Kudrow bekend van Friends zeg ik het goed. Steve Carell is van The Office. Of voor de wat oudere luisteraars onder jullie van The Daily Show, daar is hij begonnen als correspondent en daar is hij bekend geworden. Sindsdien ben ik groot fan van hem. Ik zet het even op de achtergrond en loop het even mee. En niet te vergeten John Malkovich als de wetenschapper die daarnet ook nog tussendoor rondloopt. En jij vond het niks Thijs? Wat ik jammer vond en... Ik vind dit best wel grappig. Wat ik nu zit te kijken, het begin van aflevering 2. Gelijk overgehaald. Ja, gelijk overgehaald. Wat ik altijd een soort verwachtingsmanagement denk. Tuurlijk is het een comedy. Maar een comedy is misschien soms nog grappiger als hij zich aan echte dingen houdt en daar de draak mee steekt. En wat ik jammer vond was, en dit is alweer twee weken geleden ofzo, dus de storyline is ontgaan een beetje. Maar goed ook, want het waren spoilers voor de luisteraars. Aflevering 1 was eigenlijk direct wilde ze iets gaan... Wat ik al... De premissen van de serie vond ik jammer. Dat als het ware Steve Carell wordt... Ik ga een beetje zeiken. Steve Carell wordt neergezet als hij krijgt de Space Force als het ware in schoot geworpen en hij denkt... Tegenwillend dank. Tegenwillend dank. Wat een lullig baantje en wat vreselijk en wat stom. Terwijl ik denk... Daar ging ik als een... Ja, sorry hoor, maar als je de Space Force mag gaan leiden... Al heb je er niks mee, dan denk je oké. Maar dan weet je eigenlijk ook wat hem overhaalt. Hij gaat denken wacht eventjes, die en die, ik weet niet meer wie die was, die heeft nog eens een keertje de luchtmacht helpen opzetten. Ik geloof dat dat de vergelijking is. Die heeft nog eens de luchtmacht helpen opzetten en dat heeft zijn plek in de geschiedenis verzekerd. Daar wordt hij dan mee over gehaald. Dat wil ik eigenlijk ook wel. Ja, precies. Dus dat wordt zijn typetje. Voorzien hoe geloofwaardig hij moet zijn, vond ik dat ook wel een geloofwaardige onderzij. Dat was het voorzetje en toen dacht ik vervolgens... Ja, toen vond ik het heel jammer dat de issues die ze kregen totaal van de pot gerukt zijn. Dus het heeft niks te maken met daadwerkelijk launchen en daadwerkelijk dingen die daar grappig aan zijn. Het is totaal een ridicule passivlaasje op iets dat lijkt op ruimtevaart. En toen dacht ik, er is zoveel dat ik kan kijken. Is dit dan mijn serie? Dus dit is de kritische nood van mijn kant. Herbert, jij bent op aflevering 8. Je hebt de afgelopen dagen niks anders gedaan. Ik ben er al een tijdje geleden voor het laatst gekeken. Maar dat is een week of misschien twee weken geleden. Maar ik ben tot en met de voorlaatste aflevering. Dus ik moet eigenlijk alleen de finale nog zien. Maar toen kwamen er al al die dingen tussendoor en ik had genoeg gezien om er hierover te kunnen lullen. Ja, gaat het ergens heen dan? Ja, het gaat wel degelijk ergens heen. Het gaat namelijk heen naar, gaan we op de maand landen ja of nee? Hier zal ik dus de spoilers eventjes tegenhouden. Ja, dat gaan we proberen. Precies. Maar ik zal even vertellen wat ik er aardig aan vind. Want ik vond het dus een hele leuke serie. En het leuke zit hem niet in heel erg komische situaties als in dijekletsers. Dat je de slappe lach krijgt of zoiets. Maar ik zat eigenlijk voortdurend met een glimlach te kijken door echt, vind ik nog steeds, leuke dingen. Ja, dingen die te maken hebben met zelfspots is altijd heel belangrijk. Dat meneer Carell in zijn rol van generaal Naird in situaties belandt waarin zijn militaire autoriteit wordt aangetast. Bijvoorbeeld in het samenwonen met zijn dochter. Die zijn autoriteit dus in het geheel niet accepteert. En die ook op heel ongelegen momenten in zijn gezelschap moet zijn. En dan heb je John Malkovich die daar dus als geleerde aanwezig is. Een raar geniale rol. Al was hij de enige die daar aanwezig was van enig niveau. Dan zou het nog leuk zijn. Omdat hij die wetenschappers zo leuk neerzet met allerlei krachten en zwakters. Wat hebben we nog meer? Lisa Crude, die ook een merkwaardig storend element is. Die zit in de gevangenis. Niemand begrijpt waarom. Ik zit me nu nog af te vragen, wil ik nou weten waarom ze in de gevangenis zitten? Ze weten alleen maar dat ze in de gevangenis zitten. Maar dit is een stukje van het mysterie. Dat vind ik wel heel grappig. Als het wel uitgelegd werd zou je dat weer te expliciet vinden. Waarom moet ik nou weten dat ze een moord gepleegd heeft? Of waarom moet ik nou weten dat er een grote vrouw in gaat? Silke en Sally zitten er ook weer in. Dus die elementen van zelfs pot waarin het militaire wordt ontheiligd en de wetenschap ook een beetje wordt ontheiligd en allerlei wrijvingen tussen al die verschillende karakters. De jongen van de Chinese afkomsten van de namen helaas ontschieten. Dat zul je altijd zien. Die ook in Silicon Valley speelt. Die fiets hier ook overal doorheen. Je bedoelt die Jin Yang speelt? Ja. Oh, ik geef op zo'n koelier. Maar daarnaast ook, daar werk ik naartoe, de president van de Verenigde Staten die geen moment wordt genoemd. Allemaal als het Trump is. Precies, want hij is podus en zijn rol is vooral om voortdurend tweets te parachuteren die van invloed zijn op het proces waar wij getuigeven. Dus al die dingen vind ik grappig. En nogmaals, ik heb geen moment moeten hikken van de lach, maar ik zit voortdurend met een glimlach. Maar ja, dit is leuk getypeerd. Jin Yang heet Jimmy Yang uit Hongkong. Met excuses dat ik zijn naam niet vind. Oké, ik ga natuurlijk de tweede kans terug geven, maar Joeri? Ik vond het eerlijk gezegd ook een leuke serie. Oké, dat mag natuurlijk. Over het algemeen is het juist mijn straatje. Het is inderdaad niet dat ik in een schuur lag. Ik heb van tevoren wel echt even een knopje om te zetten om niet te veel te letten op de echte ruimte van details. Ja, we zijn gewoon te nerdy. Je bent bij de hand als je daarop gaat letten. Zo is het niet echt. Als je daarop gaat letten, kijk, er zijn een paar dingjes. Je kan er op een gegeven moment nog even wat lanceren. Dat is niet hoe het werkt. En op een gegeven moment werd er een beeld getoond van een Indiase raket die werd gelanceerd met gestolen technologie. En dat was gewoon een Soyuz raket van Rusland. Dat soort details heb ik niet eens gezien. Als je daar dan even niet op let, dan is het echt een hele leuke, vermaakkelijke serie. Aflevering is een half uurtje, dus je kijkt er ook echt zo doorheen. En nee, aanrader vind ik. Ja, ik ga het een tweede kant geven. Ik denk dat ik, als ik een veldig kwam heel even ter sprake, wat ik daar dus heel leuk aan vond, is dat ze dus als het waren zo nu en dan sommige dingen lieten zien die gewoon eigenlijk echt zo zijn of zo. Als het gewoon een yoga sessie van een CEO midden na iets, of een constant strelen van ego's. Zeg van, je schijnt dan een lampje op iets dat zo is, maar misschien niet zo opvalt. Dan heb je gewoon meer... Mensen hier op een koudkast stelt en toch worden doorbetaald. Ja, precies. Ja, precies. Je hebt zulke dingen die dan, dat worden dingen die echt zijn, die als het ware een lampje opschijnt. En dat is, dan heb je heel veel kennis van binnenuit nodig. En misschien dat dat in dit geval gewoon, je wilt eigenlijk de office nadoen, alleen in een soort space setting. Zo voelt het een beetje gewoon, laat het kijkzaam aan het schappen gaan doen. Maar jongens, op Netflix, Space Force. Ja, leuk. Gaan lekker te zien. Gaan we door. Gaan we door. Zullen we Witte Dwergen doen of gaan we... Joeri, ik wil jou eens even iets vertellen over een ver land hier vandaan. Een ver land? Of een half dichtbij. Zullen we een soort van land waarvan je niet wist dat ze een ruimtevaartprogramma hadden? Dat is een categorie die kan worden. Dat is zeker leuk. Ik werd eerder deze week verrast door een lansering uit Israel. Oh ja. Israel had wel iets, toch? Israel heeft sinds 1988 zijn eigen ruimtevaartprogramma. Eens in zoveel jaar lanceren ze iets de ruimte in. Dat zijn altijd spionage satellieten. Altijd spionage satellieten om hun buren in de gaten te houden. Wat ik begrijp, want dat wel eens inderdaad. Het leuke of interessante van deze lansering is dat het nog een eens een hele speciale satelliet is of iets dergelijks. Het is gewoon een intercontinentale raket waar die op geplaatst is. Maar het leuke is dat deze lansering compleet de verkeerde kant op gaat ten opzichte van andere lanseringen. Andere raketten worden altijd richting het oost of richting het noorden gelanceerd. Deze gaat tegen de draaien van de aarde in en gaat helemaal naar het westen. Huh? Oké? Retrograde. Maar waarom? Nou, omdat als ze naar het noorden vliegen, dan vliegen ze over Turkije heen. Als ze naar het zuiden gaan, gaan ze over Egypteën. Als ze naar het oosten gaan, gaan ze over Jordanieën, Soederaadieën en Irakëen. Dus er is maar één plek waar ze naar toe kunnen lanceren. Ze zijn eigenlijk het enige land dat op deze manier een satelliet in de baden op de aarde brengt. Nee, maar is dat ook zo'n probleem? Een raket, in eerste instantie als je recht omhoog schiet, komt hij dan op een zodanige hoogte over, pak een beetje Irak, dat ze daar luchtafweegschut op gaan loslaten? Nee, dat niet. Maar het wordt over het algemeen niet gewaardeerd als je raketten over een ander land lanceert, zonder dat ze daarmee instemmen. En je hebt ook het probleem, is dat zeker, dit is natuurlijk een drie traps raket, die eerste trap gaat op een gegeven moment binnen een paar honderd kilometer vallen. En dat is echt gewoon in een land waar ze officieel nog mee in oorlog zijn. Ze willen dan in vredesnaam vanaf hun eigen territorium lanceren, laten ze dat dan in Kuru doen of zo? Nou, ze hebben dus wel eens een samenwerking met India gehad en dat daarvan uit Shiharikota, dus dat is de lanceerbasis van ISRO, India's NASA, dat ze daar een spionage satelliet vanuit hebben gelanceerd. Maar ze willen het gewoon in eigen handen hebben. Want die kost verschrikkelijk veel meer. Nou ja, precies, dus deze satelliet is 300 kilogram en zwaarder dan dit kan je het ook niet maken, omdat als je die kant op lanceert, als je naar het oosten lanceert, verlies je ongelofelijk veel aan effectiviteit van je raket, omdat je gewoon tegen de baan van de aarde in gaat. Je moet de snelheid van de aardrotatie eerst compenseren en daarna moet je vanaf nul beginnen. Dus zij leveren een stuk effectiviteit in om uiteindelijk vanaf hun eigen grondgebied dit soort satellieten te kunnen lanceren. En nog iets misschien, maar dat hangt een beetje af van het doel van de satelliet. Ten opzichte van de aarde, beweegt hij dan op een... komt hij een stuk sneller over als hij eenmaal in zijn baan zit? Klopt, ja hij gaat ook die kant op. Hij gaat ook de verkeerde kant op. En dat betekent als je bijvoorbeeld foto's wil maken, dat je, ik noem maar even iets heel dwaas, dat je makkelijkere bewegingsofscherpte krijgt? Ja, dat weet ik eerlijk gezegd niet helemaal zeker. Of dat je minder lang boven het gebied hangt. Kijk, uiteindelijk zouden willen dit gebruiken om de landen in hun directe omgeving in de gaten te kunnen houden. Daar is het prima voorzicht. Dan kun je ook handig vinden. Ja, oké. Met een weerballonnetje. Ik zat even aan Bear Sheet te denken, gewoon die maanlanden die ze hadden gelanceerd. Maar dat was een privaat ding, dus dit gaat over een overigensprogramma? Ja, dit is 100 procent een defensieprogramma. Het is een intercontinentale raket die ze gebruiken. Ze willen ze zelfs niet aan Amerika toe vertrouwen. En Bear Sheet die zat dus op een Falcon 9 vanuit Cape Canaveral. Ja, is wel in samenwerking met een aantal aannemers daar gemaakt die ook hier voor werken. Maar dat was echt een privaat initiatief. Eigenlijk niet te vergelijken hiermee. Ik wil niet te lang blijven hangen, maar ik snap dat retrogate nog niet helemaal. Dus als je de aarde draait, wat jij net vertelde. Van West naar Oost. Van West naar Oost, ja. Zij lanceren hem dus richting het Westen. En dus tegen de draaien. Zal ik even beginnen bij het begin? Ja. Wat je altijd doet, omdat dat nou eenmaal energetisch heel gunstig is, dat is lanceren van West naar Oost. Ja, want dan krijg je een zet van de aarde mee. Je hebt die beweging al. Dus maak je dan in godsnaam gebruik van. En nu moeten ze dus eerst zo snel als de aarde draait en dan zijn ze op nul. Ja, ik snap hem. En dan moet je nog verder. En dan moet je dus nog naar 27.000 km per uur gaan. Om in een stabiele baan te raken. Je kan ook zeggen dat, net als een vliegtuig, dan stijgt hij op en dan maakt hij zo'n grote bocht. Dat is nou meer een soort wokkel omhoog. Maar dat is wat India doet. En dan omzoek je hier en dan de andere kant veel. India lanceert heel veel aardobservaties, satellieten. En vanuit hun lanceerbasis in het zuiden van India, als ze direct in een poliënge baan zouden gaan zitten, dan zouden ze stukken raket op Schillanka droppen. Schillanka vindt dat niet zo chill. Dus wat ze doen is, ze lanceren eerst een stukje naar het zuidoosten. En dan halverwege de vlucht maken ze een zogenaamde dog-lag-maneuvre. En dan draaien ze eigenlijk helemaal richting het zuiden. Wat vet zeg. Ook dat, dat kost ongelofelijk veel extra energie. Dus efficiënt is het niet. Maar het is wel een stuk efficiënter dan a. ruptie met je buren of b. De volledig verkeerde kant op lanceren. En jij vraagt je hardop af, waarom kan een raket niet wat een vliegtuig wel kan? Nou, ik heb wel een idee. Oké, dat kan ik binnenkort nog wel vertellen. Maar natuurlijk, ja. Vertel eens. Nou, in de eerste plaats heeft een vliegtuig profijt van het feit dat hij door de lucht vliegt en krachten van de lucht ondervindt. Dus een deel van de krachten die nodig zijn om om te keren worden door de lucht geleverd. Ja. In de tweede plaats gaat het om steeds veel lagere snelheden in het geval van een vliegtuig. Dus ook een vliegtuig moet in feite zijn bewegingsenergie in de ene richting omzetten en bewegingsenergie in de andere richting. Dat kost. Maar het is veel minder. Ja. Omdat de vliegtuig een lagere snelheid heeft, is het dat een minder groot verschil tussen de beweging in de ene kant op en de beweging de andere kant op. Elke keer als je je beweegrichting een klein beetje verandert, dan zeker met snelheden die toch in de 20.000, 30.000 km per uur lopen, ja, dat kost ongelooflijk veel energie. Dus dat wil je zoveel mogelijk zien te voorkomen. En die omkeringen die bestaan in de ruimtevaart ook wel, dan gebruik je een of andere asteroide of een of andere planeet als slinger. Dan is het wel gratis, maar als het gaat om banen rond de aarde dan heb je dat even niet bij de hand. Dan moet je echt gewoon een verre weg zijn. De aarde zelf kun je eventueel gebruiken, maar niet als het om dit soort banen gaat. Ik snap hem. En ik hoop dat mensen thuis ook. Anders stuur je boze brieven. Waarschijnlijk van Israël horen we de komende periode niks meer, want ze doen dit één, twee, drie, vier jaar. Dus het zal weer even rustig blijven. Leuk dat je even een update kon geven. Ja, sowieso. Zal ik iets proberen? Wat heb jij in je grote doos? Wat heb ik eigenlijk? Even kijken wat ik ook weer heb. Alleen interessante dingen. Dit wil ik even noemen, maar niet te lang bij stilstaan. Er is een of andere start-up die belooft via een Kickstarter campagne ruimtegeur als product. Ruimtegeur? Als dat een soort parfum naar ruimte rijdt? Nee, de lucht van het inwendige van een space station bijvoorbeeld. Dat schijnt als een schet. Dat is verschrikkelijk smerig inderdaad. Het is een vage onderneming, heeft de trafie intussen 350.000 dollar opgehaald. Maar Arche Technica heeft erover geschreven, daardoor kwam ik dit op het spoor. En die stellen vast dat eigenlijk nergens duidelijk wordt gemaakt hoe ze dit gaan maken. Dus het is een heel goede onderneming. En het is een heel goede onderneming. En het is een heel goede onderneming. En het is een heel goede onderneming. En het is een heel goede onderneming. En het is een heel goede onderneming. Dus er is enige verdenking van is dit nou werkelijk een serieus te nemen onderneming. Hoeveel kost het? Dat vond ik wel heel grappig. 100 dollar? Ja, goede vraag. Moet ik even beladen. Laat u niet oplichten. Wat kun je pledgeen? Dat is natuurlijk meteen de vraag. Je kunt 10 dollar pledgeen. Dus dat zijn de minimale kosten, maar dan heb je waarschijnlijk nog niks. Als je dan ondersteunt je alleen het project for no reward, ga je naar 15 dollar dan... Oké, buy one, give one, all the space. En de kosten daarvan is 29 dollar of meer. Dus dat is ongeveer de kosten van een fletje van deze ruimte-lucht parfum. Als we het dus hebben over die ruimtevaartindustrie, hoort dit er dan ook bij? Goede vraag. Ja, die weg. Die 1000 miljard ga je wel halen met gebakken lucht. Maar alle zichzelf respecterende media zijn er opgedoken. CNN, Architechnica, NPR, Fast Company, Mashable, CBS. Er is zo een van een onbenoerde niemandalletje te melden. Economie, mechanics, Daily Mail, New York Post. Jongens, nieuws is heel belangrijk. We weten hoe de wereld werkt. Dus dat ook al die bedrijven dat dan ook gaan klakken. Neem ze dat dan ook serieus. Is het uitstel, dat is best een triest verhaal, van de Vega raket met 53 satellieten van 24 verschillende klanten aan boord. Die is eerst uitgesteld omdat er een Vega niet werkte. Jury weet waarschijnlijk uit zo'n ding over kwam. Die ontplofte. Dus ja, hij werkte niet helemaal. Hoe heet dat ook weer? Een niet-nominal prestatie. Rapid unscheduled disassembly noemen ze dat. Dat werk. En deze is om te beginnen daardoor uitgesteld. Vervolgens tijdens de flappe lach. Unscheduled disassembly. Je ziet dat dingen vanuit elkaar vallen. Dit was unscheduled. Eerst door corona werd hij uitgesteld. En nu door het weer notenbenen. En nu is hij door het weer een maand of langer uitgesteld. Hij is niet opnieuw ontploft. Nu vraagt Strettinga zich hardop af, hoe zo door het weer 6 weken uitgesteld. Nou, het punt is, er zitten een aantal andere lanseringen aan te komen en die staan te dringen. En om die ruimte te geven is Vega nu nog verder uitgesteld. En ze zeggen bij Ariane Spas, het is een Italiaanse raket trouwens. Vega. Ja, zeggen ze bij Ariane Spas, ja sorry, maar deze moeten even voorgegaan. Vanaf waar zou die vergrands geven? Cool, feel your pain. Cool. En het probleem zat ook te maken met een wind die heel hoog in de atmosfeer zit. Wel vrij langdurige wind hoor. En juist in deze tijd van het jaar is die heel heftig daar. En dit is ook de eerste lansering nadat de vorige echtvouw ging. Dus we willen 100% zeker weten dat het goed gaat. De volgende lansering is overigens de tweede lansering van onze bekende ruimtevaart Wegenwacht. Die ook weer naar een bestaande oude communicatiesatelliet gaat. Daar vervolgens zich vastklamt en hem dan weer in de juiste baan om de aarde gaat. Sorry, welke is dit? De ruimtevaart Wegenwacht. Ja, maar sorry, dit is de eerste volgende missie die... Die vanuit Kuro gelanceerd gaat worden. Ja, precies. Ja, ik wil zeggen, want er komt ook nog... Soms kan iets gewoon uitgesteld worden en dan opeens heel lang uitgesteld worden. Ik las even over de nieuwe Mars missie Perseverance, die naar leven gaat zoeken. Of nou, de overblijfsel van leven op Mars. Met ook weer een rover aan boord. Ja, met een rover aan boord en een helikoptertje kan zitten aan zelfs. Een van ontzettend vette missie en daar willen we binnenkort ook in deze uitzending flink wat aandacht aan gaan besteden. Misschien die lansering dan live verslaan? Tot even tussendoor. Nou ja, die zou dus 22... even op mijn hoofd hoor. 22 juli zijn, ongeveer rond die koers. Het ding is, dan is er een launch window tot ongeveer 15 augustus. Maar als het niet voor die datum lukt, dan is het meteen twee jaar uitgesteld. Dus je kan je echt goed voorstellen dat inderdaad, ja, iets gewoon opeens, vanwege gewoon... Het is niet helemaal astronomie. Dan kan die veka wel even een maandje wachten. Ja precies, ja, deze moet dan naar Mars. Maar inderdaad, de Earth orbit is dan... ja, moet gewoon even wachten. Dus nu dan... het is niet anders. Ja. Oké. Who's next? Nou, ik ga even iets over Witte Dwergen vertellen. Laat ik het anders zeggen. Ik ga je iets over koolstofatomen vertellen. Wij bestaan uit... Ons leven bestaat uit carbon-based life. En ik vind het heel lastig om dus sommige dingen nu even naar Nederlands life te vertalen. Want sommige van deze dingen ken ik echt alleen maar in het Engels. Op koolstof gebaseerd leven. Op koolstof gebaseerd leven, dank je wel. En... Nou, wij zijn van sterrenstof gemaakt. Dus we weten wel, dat komt ergens van de sterren af. Men wist ook al heel lang hoe je een koolstofatome maakt in de ruimte. Namelijk van drie heliumatomen. Dus drie protonen... Er zitten twee protonen in elke heliumatome. En in koolstof zitten er zes. Nou, ik dacht eigenlijk dat het twee keer drie zou zijn. Maar het is dus drie keer twee. Dat is hoe het gedaan is. Fusieproces in wat oudere sterren. O ja, dat gaat duurder. Vertel verder. Vertel verder. Wat weet je nog meer? Wat ik nog meer weet? Ja, wat weet je nog meer? Want dan kan ik vertellen wat we dan nu weten. Nou ja, ik vermoed dat het vervolg is. Dat is dus juist in die witte sterren. Die witte dwergen, dat zich tot afspeel. Ja, precies. We wisten dus eigenlijk al vrij lang dat we van sterrenstof bestonden. Dat is Margaret Burbidge die dat heeft helemaal uitgezocht. Beroemd astronoom uit de twintigste eeuw. En dus op honderdjarige leeftijd. Afgelopen april overleden. En ik denk dat dat totaal is ondergesneeuwd in het hele coronageweld. Zij was degene die... Er waren al wel theorieën over. We wisten natuurlijk wel dat er iets in de sterren, dat daar iets werd gemaakt. Maar hoe dat dan precies werkt en welke ster nou precies wat maakte. Daar heeft zij eigenlijk het meest defining rapport over geschreven in de jaren vijftig. Dat is nog steeds schijnlijk leading te zijn als gewoon de handleiding van hoe we maken de sterren ons, zeg maar. Maar nu moeten al die kleine vakjes nog ingevuld worden. Bijvoorbeeld, waar kwamen die koolstofatomen nou vandaan? Nou, we zijn erachter. In Witte Dwergen. Dus wat is een Witte Dwerg? Eigenlijk, onze zon wordt ook een Witte Dwerg als eigenlijk een normale ster. Zoals onze zon. Wat 90 procent van alle sterren is. 90 procent van alle sterren eindigt als een Witte Dwerg. Want ook onze zon, als die op een gegeven moment uitgebrand is en als een helium kwijt is. Als een helium kwijt is aan het waterstof en het rest van het universum. Dan blijft er een Witte Dwerg over. Helemaal binnen in die Witte Dwerg zegt dit nieuwe onderzoek van, ik moet even zijn naam natuurlijk goed noemen, anders dan, eer wie eer er toekomt, het Italië. Paolo Marigo. Ja, zij is een researcher aan de Universiteit van Paderwa in Italië. Zij is achtergekomen, colstafatomen worden gemaakt in het midden van die Witte Dwergen. Gaan dan, vinden hun weg naar buiten. Zitten vervolgens op de buitenste laag. En worden vervolgens door de zonnewind langzaam ervan af geblasen. Het universum in. Echt super gaaf. Dus een zachte wind aan het oppervlak brengt die colstafatomen de wereld in. Om vervolgens, de wereld in, het universum in. Om de vervolgens, wie weet, ooit ergens op een ander planeetje... Intelligente weesentjes. Intelligente weesentjes over te maken die er volgens over kunnen kletsen. Over hoe dat werkt. Is in elk geval één keer gebeurd. Ja, precies. Dus nou, dit is weer één klein... Dat is in principe... Dus we weten het, waar het gemaakt wordt. En het is natuurlijk, als we dat totale verhaal over, waar komt leven nou precies vandaan, willen kunnen vertellen, moeten we ook weten waar de jatomen vandaan komen. En dat puzzelstukje is dus nu opeens even gelegd. Dus dat is heel tof. Leuk. Dit zijn wel de interessante ontdekkingen natuurlijk, die soms gaan daar worden. Ik vind het ook wel fascinerend dat er dus in de jaren 50 dus al een theorie neergelegd is. Dat we dus nu steeds echt bewijs vanuit de astronomie krijgen dat dit soort theorieën kloppen. Ja, kernfusie eigenlijk. Weet je wat het was? Kernfusie, dat werd gewoon begrepen op papier als het ware van, hé, dat kan dus. Maar vervolgens waren de astronomische observaties gewoon nog niet goed genoeg... om al die data goed in te vullen. En pas tegen de jaren 50 was dat dus eigenlijk allemaal voorhanden. En door eindeloos naar allemaal verschillende soorten sterren te kijken, werden dus die ideeën daarover, heeft ze het dus, ja, weten te stollen in als het ware, oké, die ster doet dus dit, hier heb je Supernova, die doet iets anders, waterstof wordt omgezet in helium door kernfusie in een normale reguliere ster. En zo, er blijven nog steeds heel veel dingen over, want we weten bijvoorbeeld ook wel dat, in Supernovas worden bepaalde zware metalen gemaakt, maar dan zien we bijvoorbeeld weer dat er niet genoeg, dat als je naar de rest van de universum kijkt, dan missen er heel veel atomen, er zijn heel veel atomen kwijt, lithium bijvoorbeeld is een heel belangrijk voorbeeld, van eigenlijk zou lithium langsgekomen moeten zijn in het ontstaan van het universum, maar waar is al het lithium gebleven? Dus die missen we, en zo moet eigenlijk, zij heeft als het ware de roadmap uitgeplot, maar de letterlijke waar wordt, nou precies, wat exact gemaakt, en hoe komt dat dan volgens de rest van het universum, stap voor stap voor stap is het een groot mysterie dat we aan het ontrafelen zijn, dat is echt gek. Mooi. Ik ben helemaal leeg verder voor vandaag, ik let lekker met jullie mee, vanaf nu. Oké, dan wat er heel veel over moet worden, dat is, 8 juli had ik al gezegd, as we speak is er dus een komeet aan het ver moment, he? Ja, ik zie alleen maar grijs buiten, maar vannacht is die en die komeet te zien, toen dacht ik echt van, wat nou, ik heb een verregend pijpensteel. Stel, het klaagt opeens op, waar moeten we kijken de komende dagen? Dan moet je kijken, de eerste dagen na nu, tijdens nu al 8 juli, maar de eerste paar dagen nog, moet je ongelooflijk vroeg opstaan, om een uurtje of vier als ik me niet vergeten, zoek vooral zelf eventjes, de komeet heet Neo-Wise. Neo-Wise? Ja, dus Neo van Nieuw en Wise van Wijs, dat is niet wat het geacht wordt te betekenen, maar dat heeft te maken met de telescoop die hem ontdekt heeft. Ik heb nog nooit een komeet gezien in tekst. Oh nee? Oh, in 1995. Ik wel, diverse keer. Het is mooi, het is onvergetelijk, dus als je de kans krijgt, als het een keer helder is, dus oké, de eerste paar dagen nog heel vroeg opstaan, uurtje of 3, 4, kijk het vooral zelf even na voor jouw locatie enzovoort. En vanaf vrijdag ook zavons laat, rond een uur of 11, dus nu een stuk mensvriendelijke tijd. En is die ook zichtbaar in stedelijke gebieden? Dat wordt moeilijker, want kijk, alle verhalen gaan op voor zwakke objecten, dus bewolking natuurlijk, lichtvervuiling helpt niet, luchtvervuiling helpt niet, alles wat dingen moeilijk maakt om te zien, dat helpt niet. Dus je kunt het beste gaan naar een plek waar weinig licht aanwezig is, het moet natuurlijk helder zijn, je zicht op de lage horizon moet goed zijn, want het ding komt niet al te hoog boven de horizon. Oh serieus? Natuurlijk, altijd, want een komeet is een komeet omdat hij dicht bij de zon staat. Ja, natuurlijk, vet. Daarom is het altijd vroeg of zavons laat, en dan nog, op dit moment is het ook zelfs zo, hij verwijderd zich langzaam van de zon, en dat werkt goed en het werkt slecht, het werkt goed omdat hij daardoor geleidelijk aan minder hard door de zon wordt beschenen, sorry, het werkt goed omdat hij geleidelijk aan in een donkerder deel van de hemel staat, het werkt slecht omdat hij geleidelijk aan minder door de zon wordt beschenen, en dus minder licht geeft. Oh ja, natuurlijk. En het netto effect is dat hij geleidelijk aan minder goed zichtbaar zal zijn, dus hoe sneller je kijkt vanaf nu, 8 juli, hoe beter het is. Oké, en tot wanneer denk je dat hij dan een beetje te zien... Tot in de loop van augustus. Ja, oké, dus ik ga binnenkort op vakantie, dus dan moet ik echt eventjes gaan zoeken. Maar vanaf een bepaald moment komt hij ook weer steeds dichter bij de horizon, zodat het weer lastiger wordt om hem... Ja, dan ga je hem echt piek zoeken. Die manoeuvres van zo'n komeet zijn best ingewikkeld, en in dit geval werkt dat zo uit. Ja, oké. Dus je kunt het best... Thanks voor de tip. Laten we in de shownote even iets van informatie zetten over hoe we hem kunnen zien. Ja, ik heb daar een goede link voor. Dat hoor je wel graag. We hebben een leuke gevarieerde uitzending jongens. We hebben televisie, we hebben ruimte van lanceringen, we hebben een financieel economisch nieuws, astronomie, en nu ook nog skygazing tips. Nou, dat is toch... Dit overtreffen we nooit meer. Nee, zo divers gaat het niet meer worden. Ik weet niet, volgens mij nu nog één raar nieuwtje uit een verre buitenland. Juri? Nou ja, kies maar. Ik heb iets uit Nieuw-Zeeland en ik heb nog iets politiek. Nou, Nieuw-Zeeland is het verst weg, dus laten we daar dan maar beginnen. Kennen jullie Rocket Lab? Dat klinkt bekend, maar ik weet even niet... Nou, Rocket Lab is een... Het is eigenlijk een Amerikaans bedrijfje. Een lanceerbedrijfje. En het is opgezet door een Nieuw-Zeelands ondernemer. En zij lanceren kleine raketjes vanuit Nieuw-Zeeland. En je moet dan echt denken aan raketjes die 150 kilogram in een baan om de aarde kunnen brengen. Daar zijn ze in 2017 mee gestart. Eigenlijk is het een soort van hele mini versie van een Falcon 9. Hij heeft ook negen van die kleine motoren aan de onderkant. Het lijkt echt op een mini versie van de Falcon 9. En de businessmodel van Rocket Lab is dat zij voor heel weinig geld... een hele kleine satelliet in een baan om de aarde kunnen brengen. Dus voor een paar miljoen heb jij een dedicated raket... om jouw 100 kilogram zware satelliet in een perfecte baan om de aarde te krijgen. Nou, zij zijn ook druk bezig met het hergebruiken van die raket. Dus wat zij later dit jaar willen gaan doen... is de eerste trap proberen op te vangen. Als hij aan een parachute naar beneden komt via een helikopter. Het is gewoon een helikopter met een grote haak eraan. Ze vliegen over die parachute, plukken hem naar de aarde... en brengen hem weer terug naar een lanceerbases. Ze hebben de eerste test vorig jaar al gedaan... met iets wat niet gelanceerd was, maar wat gewoon uit de vliegtuig was gegooid. En dat liep goed. Het is techniek die ook al eerder is gebruikt in de jaren 60... om spionage satellieten, de capsules van spionage satellieten... uit de lucht te plukken. Interessant om die beelden een keer terug te zien. Maar nu hadden zij dus afgelopen weekend een lancering. Ik zat te kijken en dat ging goed in het begin... totdat ik op een gegeven moment in beeld zag dat hij niet meer sneller ging. Hij verloor hoogte. En die hele webcast ging gewoon door alsof er geen engelissue was. Nu bleek dus uiteindelijk dat een lancering dus lukt was. Ongelofelijk jammer, want ik vind het een heel erg cool bedrijf. Het is echt een soort van mini-versie van SpaceX. En de satellietjes die er aan boord waren... waren ook allemaal kleine aardobservatiesatellieten. Bijvoorbeeld van Planet Labs, een start-up uit het Verenigde Staten. Canon, bekend van de mooie camera's die ze hebben... die had ook een satelliet aan boord... en nog een kleine onderzoeks- satellietje. Die zijn allemaal verloren gegaan. Ik vind dat zo moeilijk. Je ziet dat iedereen verslagen is. Een van de makers van die satellietjes zei ik dat ze gutted waren... door het verlies van hun satellietje. Dat zijn plekken waar ze al jaren aan hebben gebouwd... en die opeens verloren zijn. Bittig, ook voor Rocket Lab. Ze zijn nu nog druk bezig om uit te zoeken waar het dan ligt. Er is een gaande theorie rond dat het misschien iets te maken heeft... met het overschakelen van de ene batterij naar de andere batterij. Want de hele raket werkt op elektrische componenten. Dus de motoren worden ook via elektrische componenten aangedreven. En wat ze doen tijdens de vlucht van de tweede trap... is dat ze van de ene batterijpak naar de andere batterijpak switchen. Waarschijnlijk is het daar ergens mis gegaan. En je ziet ook tijdens die lansering dat ze gewoon die batterij... die ze niet meer gebruiken, die ploppen ze gewoon uit de raket. Die worden ook in een baan onder aarde gebracht. Die kan uiteindelijk weer terug. Het ziet er heel gek uit. Een vierkant zwart pakketje wat dan weer wegvliegt. Wat gaaf hoor. Ik zit even naar een website te kijken. Dat is wel tof hoor. 53 Satellite Launched. Satellite Launched zeggen ze. En best wel een vette lanceerplek ook. Ik moet wel eerlijk zeggen qua lanceerplek... de Japanners hebben een prachtige plek helemaal in het zuiden van Japan aan het water. Maar deze plek doet er ook niet aan onder hoor. Dit is echt op een rotspunt midden in de oceaan. Het leuke was... Het was echt een James Bond locatie. En het leuke was ook... Vlak voordat die lanceerden zat ik ook naar het beeld te kijken. Zijn dat toch allemaal witte puntjes op de voorgrond? Maar hij... Dat waren allemaal schapen. Oh ja. Dus ik zat tijdens die lanceering... zat ik ook te kijken van... zouden ze nou wegredden? Zouden ze nou wegredden? En ik bleef daar gewoon lekker stoos zijn staan. Die waren waarschijnlijk al lang gewend aan... dat lawaai wat er van die lanceering kwam. Maar als Nieuw Zeelanders de eerste waren geweest... die een beest in de baan onder aarde waren... hadden schapen zeker een schap geweest. Het kon nog niet anders dan dat het schapen waren. Ik zie het ook niet van Nieuw Zeeland. Maar vet, dus Nieuw Zeeland heeft ook al een programma. Tof zeg. Ja, het is dus wel een Amerikaans bedrijf. Maar goed, het is een beetje half Amerikaans, half Nieuw Zeeland. Want hij is Nieuw Zeeland. Hij is een Nieuw Zeelander. Peter Beck heet-ie. Oh, Peter Jackson dacht ik. Nee, andere Peter. En laten we hopen dat ze snel vinden wat het probleem is... en dat ze snel weer terug kunnen gaan. En dat ze ook snel die mooie experimenten kunnen uitvoeren... met het uit de lucht plukken van hun eerste gebruikte trappen. Mahia, zo heet hun launch complex. Mahia. Dus ze zit inderdaad in Auckland, Nieuw Zeeland... Long Beach in California, in Virginia... en de Chatham Islands, waar liggen die dan? In het kanaal. Oh, oké, thanks. Nou. You're welcome. We zijn helemaal bij je inderdaad. En ze zeggen dus een true global company. Het is wel grappig dat je inderdaad naar spacehacks refereert. Want die fuel krijg je er wel een beetje van. Ik check dat trouwens wel, want misschien zijn we toch wel gewoon Zuidzeeiland. Nou, oké, als jij dat wil. Oké, Chatham Islands. Het is het meeste dat je denkt, klopt dit wel. Klopt dit wel, ja. Gaan we even herbergen. Flankestein eventjes zo goed. Factshack, gewoon een live factshack. Chatham Islands. Chatham Islands. Ja, Nieuw Zeeland. Nee, dat ligt toch echt helaas ook... Wow, dat ligt echt in de middel of nou, hoor. Bij... met het dorpje Awenga ligt dat ook. Awenga. Awenga. Nee, het is inderdaad, als je dus... als je inderdaad denkt bij Nieuw Zeeland... goh, ik ga de stille oceaan op en het grote niks in... dan kom je op een gegeven moment iets anders tegen... dan ga je nog even naar de Chatham Islanden... en dan heb je een halve aarde lang niks totdat je... ja, ik denk Galapagos eilanden en Chili je tegenkomt. Ja, dat is het. Ja, leuk. We gaan de hele wereld rond. Ja. Echt tof. Afgezien van wat ik aan het begin van deze uitzending... zei over hoe groot nou het getalletje van die economie is... je merkt aan alles natuurlijk... Overal gebeuren dingen. Overal gebeuren dingen en er zijn allerlei soorten landen... kijk, vijftig jaar geleden stond alles nog in de kinderschoenen... en toen boom, in één keer naar de maan... waardoor ook echt binnen 10, 20 jaar of zo... als daar het ge-short-circuit werd... als er kortsluiting was, meteen een veel te grote missie eigenlijk... Ja. en het vette is eigenlijk dat dus alles wat er wel niet kan gebeuren... in space, in allerlei soorten landen gebeurt... dus er zijn universiteiten in Afrika die gewoon een raketprogramma hebben. Hoe heet het ook weer van in die hype cycle? We hebben die top van de te hoge verwachtingen gehad... we zijn het dal van de teleurstellingen nu ook voorbij... en we kruipen nu uit dat dal en... Absoluut. En er gebeuren allemaal mooie dingen... en of het dan inderdaad mensen zijn die gewoon raketten bouwen... dus het feit dat het na laatst... dat die hobbyraket in een baan om de aarde was gebracht... of dat ze daarmee bezig waren... vroeger had je daar als het ware... de volledige mensheid voor nodig om dat van de grond te krijgen... letterlijk, nu kan je het met eigenlijk... Delfse studenten laten doen. Ja, wat mij opvalt is dat er ongelooflijk veel van dit soort bedrijfjes... overal als paddenstoelen uit de grond schiet. Afgelopen maand kwam OHB, dat is een Duits bedrijf... in Hoogsburg... die kwamen ook met het idee om een kleine raket te bouwen... om kleine satellietjes in een baan om de aarde te brengen... die zouden dan vanuit een platform in de Noordzijde gaan lanceren... dan komt het opeens wel weer heel dichtbij. Ja, vet. Dat was het ooit sprake van een wild plan om... ergens buiten de kust van Lelystad... Spaceport. Spaceport, hè KLM die iets wilde doen. Daar kan er niks meer van. Nee, dat is... Heel leuk, dan komt het wel heel dichtbij. Nee, de meeste zeggen mensen dat als... om de hoek iemand is doodgeschoten. Ja, ik vond het wel dichtbij. Ik zie het echt meer als... Volgens mij is het dichtstbij zijn lanceerinstallatie vanuit... Nee, daar is die van corona doodgegaan. Wat is de dichtstbij zijn lanceerinstallatie eigenlijk... vanuit Nederland? Volgens mij moet je dan naar... Dichtstbij zijn... Nou, ik denk in Zweden eigenlijk. Kiruna. Ja, Zweden. Ja, heb ik het noorden van Zweden. Kiruna. Nou, dit is voor suborbital rockets alleen... nog niet voor echte satellieten. Oké, kan zijn. Dat niet. Nou, dan moet je inderdaad naar Noord-Rusland. Naar Plzecsk. Plzecsk. Plzecsk. Ik heb er nog eentje. Ja, dus in plaats van Kansergestaan... moet je dan iets dichter bij Rusland. Is er nog ook eentje. Oké, ja. Als we toch hebben over dingen die... spectaculaire dingen die gebeuren. We weten intussen dat cubes had bestaan. Goedkope satellieten. Ja, in dat ene rapport van mij ook niet... Blijkt elke keer dat de economische... Het is efficiënter voor de mensen die het al lukt. Maar om iets nieuws van de grond te krijgen... schijnt heel moeilijk te zijn. Oké, oké. Maar goed, dat... Wens allemaal succes. Sorry. Dat was mijn inleiding nogmaar. We hebben nu ook Cube Rovers. Ja. Er staat een prachtig stuk op nasa.gov. Ik kwam daar waarschijnlijk via space.com ofzo. Eén of andere afdeling bij de NASA die wordt geleid door... een hele jonge dame. Leeftijd moet ik je even schuldig blijven, maar... ze is eigenlijk nog... Ze is daar begonnen als stagiair en leidt nu een afdeling. En ontwikkeld een Cube Rover. Echt een ding. Ik kan hem jullie nu even laten zien. Niet veel groter dan haar hoofd. Ze staat er gewoon lachend. Een technisch Lego ding. Voor op de maan. En die gaat ook in 2021 gelanceerd worden. Die gaat er op groevrijde op de maan. Supervet. Ja. Behalve dat ergens krijg ik twijfels. Twee dingen eigenlijk. Als ik probeer na te gaan wat dat ding op de maan gaat doen... dan vertellen ze eigenlijk alleen maar dingen die een beetje doen denken... aan dat Lunar Project van Google. Lunar X-Prize. Hij gaat een stukje rijden en hij gaat een plaatje schieten... en hij gaat weer terugrijden. Straalingsmeter. Dus dat ding is eigenlijk alleen maar gebouwd om te testen... of zo'n ding het ook zou doen. En het doel waarom je zulke dingen eigenlijk zou moeten hebben... dat is niet helder. Een swarm. Dat is volgens mij het enige waarom het dan logisch is. Maar dan komt een tweede twijfel. Punt van twijfel. Punt van twijfel. Waarom hebben alle maanwagentjes en marswagentjes... die er tot nu toe geweest zijn, voor zover ik weet... best wel grote wielen gehad. Dus namelijk omdat je ook over een aantal... niet al te kleine keien heen wilt kunnen rijden. Want de maan is een beetje ruw terrein. En hoe kleiner je wielen... hoe kleiner de keien waar je niet overheen zult kunnen komen. Ja, precies. Als ik die leuke foto's van haar zie... Die komt niet ver. Nee, dan heb je inderdaad het idee van... Teg dat je van te voren een terrein uitdoet... dat heel smooth is, heel glad is. Maar dat heb je niet zo snel vinden. Je hebt ook nog regolithen waar je een beetje op vande. Precies, omdat het ook weer betekent... dat de steentjes die je moet kunnen zien... vanaf jouw observatiepunt, die worden heel klein. Anders kun je ze niet zien en kun je ze ook niet ontwijken. Kun je ook niet dat ding daar neerzetten waar ze niet zijn. Dus dat is moeilijk. En daardoor denk ik van nou eerst zien dan geloven. Maar ik vind het wel heel leuk. Want het voordeel als je hier iets aan hebt... is natuurlijk wel dat ze heel goedkoop zijn. En net wat jij zegt Thijs... je kunt er dan ontzettend veel neerzetten... en het is niet erg als 90 procent nergens komt. Nee, precies. Alleen al die jammerlijke bandensporen op de maan. Dat is zo... horizonvervuiling. Wat zo lelijk. Ja, zo lelijk. Zo lastig als ik dan avond naar buiten kijk. Nee, precies dat wil je niet. Ik vind wel dat Thijs gelijk heeft. Op een punt dat je zover bent in je maanexploratie... dat je zegt van jezus, het ziet er hier wel ontzettend lullig uit. We hebben de boel wel bedorven. Met astronautenpoep. En ander afval. En afgedankte maanrovers. Maar ook hun sporen. Het vergaat niet. Nee, het vergaat nooit meer. Ik zit altijd aan de plek van Apollo 11 bijvoorbeeld. Tens ergens weer gaat. Een soort vreemde visie op een gegeven moment. Oké, dus stel al die basiskomende van Europa, van China. En het wordt inderdaad normaal. En over 20 jaar is het iets normaler. Dan kan je je dus heel goed voorstellen dat als het praktisch haalbaar is... dat je gewoon zegt als astronaut, weet je wat we vandaag gaan doen? Opruimen. Nee, we gaan even naar die Apollo plek. Even het verhaaltje. De visie die ik had. Kom op. Dus dan ga je naar die Apollo plek. En dan kom je daar. En dan is er een soort toeristendingetje. Waarschijnlijk een lintje gespannen. Want overigens moet dat niet te veel zijn. Volgens mij wordt dat een hele troosteloze plek. Omdat je dus inderdaad alle sporen van iedereen die er ooit is geweest... die ga je zien. En dan ga je uiteindelijk één lullig plekje hebben. Van dit is het met een omgevallen vlag. Waar niemand bij mag komen. Want als er maar één iemand een keertje heen loopt... dan is je hele historische plek is vergaan. Dus ik weet niet. Ik hou elke keer... Ik heb het vreemde van elke keer van alles wat met ruimtevaart te maken is. Aan de ene kant is het... het gaat over de allermooiste avonturen die we als mensheid kunnen beleven. En tegelijkertijd voelt het ook alsof we iets kapot maken. Op hetzelfde moment. Dat is de zesdrijd waar ik altijd in zit. Het vervelende van menselijke exploratie. Het is een historische vraag trouwens. De eerste landingsplaats van Apollo 11 is onomstreden een monument. En waarschijnlijk geldt dat voor alle Apollo locaties. Ook voor een aantal andere surveyor, Lunogoth. Allemaal geweldig als je die kunt terugvinden en daar kunt kijken. Waar in het proces van die maanexploratie verandert een monument in een stuk vervuiling. Ik weet het niet. Verschillende mensen zullen daar verschillend over denken. De tijd zal het weten. Het wordt dan ook helemaal platgeslagen. Ik moest deze week een project doen over de pilgrims die naar Amerika gingen. Dat even tegen nieuw licht houden. Die steen waar zij dan dus... Plymouth Rock. Ze zijn van dat schip afgekomen en stappen in dat nieuwe wereld. Ze stappen van de boot. Die steen is nu een tempeltje omheen gebouwd. Allemaal mensen aan de foto maken. Het is ook platgeslagen. Dat ik op een instant dacht dat ik de plek van Apollo 11 heb. Een van de meest epic plekken ter wereld. Ooit is dat gewoon... Niet gewoon. Het zal nooit gewoon zijn. Het zal een toeristisch dingetje worden. Dat is een monument. Maar ook zijn waarde verliest. Je kan er eigenlijk niet heen want dan maak je het kapot. Ja, dat is als je afstand houdt. 1,5 meter. En daarmee, dames en heren. Is de public service announcement aan het einde ook nog. Captain Planet zei op het einde toch ook nog een wijze tip. Gooi je afval in de prullenbak. Liefstijn voor elkaar. En 1,5 meter afstand. Ljuri. Herbert, you're welcome. Dat was hem. Dan zeg ik, lieve luisteraar, tot de volgende keer. Bij Space Cowboys.