Vele redenen waarom een maanlanding in 2028 ver weg lijkt

Hallo, wij zijn Four Fish Mazar, accountants en adviseurs.
Bij ons draait het om fairness. En nu met AI is dat belangrijker dan ooit.
Want leg zo'n AI-agent maar eens het verschil uit tussen wat kan en wat juist is.
En als we heel eerlijk zijn, AI vond deze commercial trouwens helemaal geweldig.
Four Fish Mazar.
Dit is een BNR-podcast.
Heel erg welkom bij Space Cowboys, nummer 197.
Je hebt hier Filip Schoonjans, hallo. -Hallo, goedemiddag.
Erik Laan. -Hi, Herbert. Goedemiddag.
Mijn naam is inderdaad Herbert Blankesteijn.
Even kort, wat zijn jullie spannendste onderwerpen, Erik?
Voor mij de recente New Glenn-lancering.
De lancering van de New Glenn, Filip?
Ja, het spannendste is, denk ik, een molkendreiging.
Een handelsoorlog in de ruimte. -Handelsoorlog in de ruimte?
Alsof we het er niet genoeg al hebben. -We hadden er nog alleen wij, heb ik de indruk.
Mijn spannendste onderwerp is de ruimtepakken.
Daar heeft NASA net zelf een rapport over uitgebracht waarin ze zelf zeggen...
dat het maar zeer de vraag is of de ruimtepakken voor Artemis III op tijd klaar zijn.
Nou, daar ligt het dan allemaal.
Zullen we beginnen met wat er pas is die we nog niet hebben gezien?
Nu is er de landing van Artemis II. Daar heb jij van alles over te vertellen, Filip.
Ja, dat was voor mij eigenlijk geweldig.
Want ik heb dat natuurlijk zitten bekijken ergens midden in de nacht...
en ik mocht daar meteen ook op 3FM over vertellen.
Dus het was in zes brokjes op de radio. Het was heel laat, maar de moeite waard.
Ik was natuurlijk ongelooflijk nieuwsgierig naar vooral dat hittesgeld.
Want ik heb er al zoveel over gezien.
Er waren allerlei brokken, hittesgeld waren er uitgeslagen...
en de grote vraag was natuurlijk of die besluitvorming van NASA...
dat ze gewoon met hetzelfde hittesgeld terugkeren zonder het te veranderen...
terwijl ze het al weten dat ze bij Artemis III wel veranderen.
Ja, precies. Alleen een iets andere route.
Ja, het ging in een andere route, maar er waren dus criticasters die zeiden...
als je dan uit ontdekking van de hittesgeld komt, dan kan je dat niet doen.
Maar er waren dus criticasters die zeiden dat als je toch aan een ontwerp bezig bent...
dan moet je het gewoon maar veranderen, dan is er maar wat uitstel.
Er waren ook criticasters die zeiden dat je dan nog een keertje om de wand moet vliegen...
als je toch met datzelfde ding wilt vliegen.
Maar dat was natuurlijk helemaal onaantrekkelijk, dus ze hebben het maar gewoon gedaan.
En ja, het ging eigenlijk heel erg goed en ik heb nog...
Uiteindelijk wilde ik nu ook weten wat dan de eindconclusie was van dat hittesgeld.
Dus ik heb die persconferentie... - Hoe heeft het het overleefd?
Ja, precies. Ik heb de persconferentie ook zitten afluisteren van de bemanning.
En er was ongeveer een uur, er was ergens eind vorige week.
Dus er was wel vele dagen na de landing...
en er was heel erg veel halleluja en bedanken van iedereen en zo.
Dat was niet het interessante deel, maar er was uiteindelijk helemaal op eind...
er kwam natuurlijk toch die vraag over dat hittesgeld.
En zij zeiden 'Ja, dat hittesgeld heeft natuurlijk prima gedaan'.
Reed Wiseman die commande zei ook dat hij toch een aantal flarden...
van dat charcoal zag voorbijvliegen uit zijn raampje, maar heel weinig.
En ook zij waren dus uit die capsule gevist.
Sorry, maar ik moet even nadenken.
Ik probeer me voor te stellen hoe dat dan gebeurd had, dat een astronaal...
'Ja, ik zag wel wat onderdelen voorbijvliegen in het partijspoort.'
Het is niet zo erg. - Maar het moet afschapen, hè.
Het is een ablete hittesgeld, dus er hoort dat er steeds een laagje...
afgeschaapt wordt door die gecompresste lucht die heel heet is en zo.
Dus oké, daar zag je wat van.
Maar dat was niet zorgwekkend, het was maar kleine flintertjes.
Maar het was wel zo dat ze waren uit de capsule gehezen...
en voordat ze in die helikopter stapten...
zeiden ze, het eerste wat we deden was toch wel even naar die capsule kijken...
toen die er ook uitgevist was.
En dat was helemaal oké.
En er was ook een foto gemaakt door Duikers, die staat op de HAASA-website.
Dus er is nu een eerste, twee dagen geleden verscheen...
een eerste stuk over hoe Artemis II het gedaan heeft...
en hoe dat helpt ter voorbereiding op Artemis III.
Want de eerste trap van Artemis III hebben we alweer...
zien binnenrollen in dat Vehicle Assembly Building.
Dus men gaat er eigenlijk meteen mee door.
Er is zo'n foto van Artemis I, dat hittesgeld wat een beetje beroemd is geworden...
waar je al die resten, die sporen op zit...
en dat je eigenlijk zo'n foto wil zien.
Die foto heb ik eigenlijk alleen maar gezien van onder water...
want de Duikers hebben meteen zo'n foto genomen, dat is volledig intact.
En voor de rest heb ik wel een aantal foto's zien verschijnen...
op X of LinkedIn, maar er stond heel vaak een discussie over...
ja, dit is fake. Na zo heeft helemaal nog niet zo'n foto gepubliceerd.
Dus ik vind dat wel heel moeilijk als je iets probeert te achterhalen...
dat je tegenwoordig echt wel moet oppassen.
Dan hebben we straks ook nog een voorbeeld van hem of die foto kan wel echt zijn.
Nu jij dit verhaal vertelt, om het even samen te vatten...
het hittesgeld heeft het geweldig gedaan, daar wist je het verhaal.
Wat moet je daar dan uit concluderen?
Moet je daar dan uit concluderen dat het hittesgeld...
misschien beter maar zo gehandhaafd kan worden?
Want het alternatief is dat je Artemis III gaat vliegen met een hittesgeld...
dat niet getest is. Misschien wel beter, maar niet getest.
Ja, die discussie komt misschien wel op gang.
Maar zeggen we het hittesgeld past eigenlijk wel bij elke missie.
Dus wat al meteen al gezegd is, stel dat hij het nu goed doet...
is niet per se dat hij ook voor de Artemis III de beste is...
want die heeft misschien weer een andere terugkiekraject.
Volgens mij was met die Artemis I missie wat ze wel hadden laten zien...
dat ze veel nauwkeuriger konden landen.
Dat ze een kleinere landingscirkel hadden door die manier van re-entry...
en dat hebben ze nu volgens mij losgelaten.
Ja, maar ze waren toch binnen 2 mijl, iets van de gewendste plaat.
En ze hadden nog steeds zo'n skip.
Denken dat die één keertje stuit op de dampkring...
maar een veel kleinere stuit dan de vorige keer.
En we weten het ook nog niet helemaal zeker...
want ik begrijp dat die kapsule gaat nu met schild...
en al naar Kennedy Space Center voor onderzoek en inspectie en foto's...
en daarna gaat die naar Huntsville Marshall Space Center...
en dan gaan ze ook met X-rays, gaan ze gedetailleerde opnames maken.
Dus er komt nog een officiële rapport dan alleen maar...
kijken naar het hitteschild hoe het eruit ziet.
En daar zitten we dan op te wachten. - Spannend.
Maar er was nog veel meer te beleven.
Dat was ook een prachtig verhaal van die Christina Cook over...
dat overview-effect van hoe mooi de aarde is, vonden ook de foto...
gedesgevraagd vonden ze ook de foto van de aarde...
vonden ze de mooiste foto eigenlijk van de missie.
En Christina, die had dus een verhaal over eigenlijk...
wij zijn een bemanning en we hebben veel harmonie...
maar eigenlijk is de hele wereldbevolking een bemanning van Spaceship Earth...
een prachtige, prijswaardige toespraak.
Maar dat was ook wel een mooie toespraak, hoor, dat vond ik.
Ik vond het verder heel mooi dat de maan wel kleur heeft.
Er zijn ook veel foto's gepubliceerd met kleur.
Maar dat is wel een kleur waarvan, zoals je zegt, je ziet het eigenlijk bijna niet.
En hetzelfde als dat je noorderlicht ook beter ziet als je met je iPhone een foto maakt...
dan met je eigen ogen.
Dus er zit wel kleur, maar dat is maar een heel zwak schijnsel.
Maar daar heb ik wel mooie foto's van gezien.
En ik vond ook heel mooi dat verhaal, want die hebben we ook al over gehad...
over dat de SLS de krachtigste raket ooit was...
maar dat je met de Saturnus V meer payload naar de maan kan brengen.
En dat was bijzonder, want NASA vindt natuurlijk altijd weer manieren...
om iets tot het mooist uit te verklaren.
Die SLS heeft meer thrust bij het begin.
Dus er is ook een prachtig filmpje.
Dan hebben ze naast elkaar gezet, het opstijgen van de SLS en de Saturnus V.
En die SLS is gewoon eerder weg en gaat dan ook harder.
Maar de tweede trap van deze SLS is veel minder krachtig dan van de Saturnus V.
Dus vandaar dat je met die Saturnus V toch meer naar de maan kunt brengen.
Maar dat stel, de NASA wel in staat om in de marketing te zeggen...
dat het de krachtigste raket ooit was.
En dat vond ik dan ook wel mooi.
Ik kan wel uren doorgaan, maar bij de foto van de aarde...
daar was ook opvallend dat de foto van destijds Apollo 17...
was veel sprankelender van kleuren dan deze foto.
Die was eigenlijk best dof.
Er zat ook een hele verhandeling van hoe dat nou kan.
Om het begin hadden ze destijds ectachrome filmpjes...
en die zijn kennelijk gemaakt om heel sprankelende kleuren te hebben.
En nu heb je een digitale camera die probeert zo neutraal mogelijk weer te geven.
Ze hadden destijds de zon achter zich, dus de aarde was in volle zon.
En nu hadden ze een foto met de zon achter de aarde.
Dus er is eigenlijk veel minder licht.
Maar daardoor zag je natuurlijk noorderlicht en zonneschijnsel.
En de nabewerking maakte uit, want er was destijds ook nabewerkt...
voor zo'n spectaculair mogelijke foto.
En ja, alleen al over één zo'n foto...
daar kun je al hele verhalen over ophangen.
En ja, daarna ben ik verder gegaan met kijken naar...
wat eigenlijk de veranderingen in de Lunar Gateway-verhaal...
wat die voor ESA betekenen.
Want natuurlijk die hele sequentie van Artemis' vluchten is veranderd.
Dus Artemis 3 gaat niet meer naar de maan.
Die gaat voor een test in een baan om de aarde.
Die Lunar Gateway is geschrapt.
Ja, de Lunar Gateway is daarmee ook geschrapt en voorlopig onholt.
En de vraag is natuurlijk, wat doen we dan met de drie astronautentickets...
die Europa had uitonderhandeld op basis van hun bijdrage aan de Lunar Gateway.
En dat weten we niet, want als zij die bijdrage niet leveren...
dan ben je ook een beetje... -De bijdrage is zelfs een beetje geleverd...
alleen die wordt niet gebruikt.
Ja, want er is al een miljard ongeveer aan uitgegeven.
En dat is nu wat in discussie.
Hebben de Canadezen dat eigenlijk heel goed gedaan, want die maken daar ook...
een hele grote robotarm voor die Lunar Gateway.
En die hebben ze ook nog niet geleverd.
Maar ze hebben al wel die ene Canadees op een Artemis 2-vlucht...
die heeft al gevlogen, dus zij hebben de buit al binnen...
en ze hoeven de tegenprestatie eigenlijk niet meer te leveren.
Maar die European Service Module, dat wordt dan niet gebruikt als...
Nee, ESM 1 tot en met 4 dient om het ruimte van zo'n ISS mee te betalen.
De operationele kosten van het ISS.
Waarna zou het levendeel van betaald.
En Europa betaalde dan dat door die Service Modules.
En pas bij Service Modules 5 en 6...
die gingen dan ook meetellen voor latere astronautenvluchten.
Die de ESA-directeur-generaal al heeft beloofd aan Duitsland, Frankrijk en Italië...
in die volgorde.
En misschien wel... -Dat zij een astronaut mogen leveren bedoel je?
Die naar de maand gaat.
En waarvan de eerste twee een rondje om de maand...
of naar het Lunar Gateway zouden gaan.
En de derde, daar wilde Aschbacher, de DG, kijken of die daar een landing op de maand zelf.
En die was dan voor Italië.
En dan zou dat leuk zijn als dan een vrouwelijk Italiaanse astronaut.
En dat zou kunnen doen.
Dan sla je weer twee vliegen en één klop.
Maar dat zou hele discussies zijn of de Canadees nou beter had gaan om te gokken...
op de iets minder spectaculaire eerste vlucht.
Maar dan heb je hem in elk geval in de pocket.
Of dat je moet gokken op de mooiere vlucht die later komt.
En eerst is ook wat waard. Dat zijn allemaal afwegingen, inderdaad.
Ja, maar we denken ook aan dat beroemde psychologische marshmallow-experiment.
Dat zo'n kindje een marshmallow kan krijgen...
en als je geduld hebt om te wachten tot hij terugkomt, krijg je er twee.
En dat die je later dan volgt in hun leven.
En degenen die in staat waren om het genot uit te stellen...
die deden het veel beter in de rest van hun leven.
En dat hadden we hier natuurlijk ook.
We zijn dus ingezet op die taart aan het eind.
Die twee marshmallows. -Op de twee marshmallows.
Ja, die zijn er misschien niet.
Maar de directeur-genaal zegt dat hij in de juni Europese Raad...
op de ESA-kansel zijn plan gaat onthullen...
van hoe hij denkt hiermee om te gaan.
Voorlopig weet hij dat eigenlijk niet.
Ik zag wel in het nieuws ergens dat ESA ook had iets geroepen...
van we willen onze eigen maandbasis in 2040.
Dat heb ik voorbijgekomen, ja.
Maar dat is niet heel concreet geworden, volgens mij.
Dat is makkelijk gezegd, maar op zich wel een heel ambitieus doel.
Ja, maar er blijft een enorm probleem voor Europa...
dat je er dan niet zelf naartoe kan vliegen.
Dus voor mij is het belangrijk dat we eerst zorgen...
dat we er ook zelf naartoe kunnen vliegen.
Dat zou een hele stap zijn, maar...
Die kan gemaakt worden.
Ja, dit kost alleen een hele hoop geld.
Maar er is geen begin van een plan daarvoor, volgens mij.
Nee, niet de ESA, maar wel de industrieën die geven aan...
dat ze dat willen kunnen en dat willen en ook kunnen.
En ze zeggen ook dat ze de Ariane 6 best herbruikbaar zouden kunnen maken.
Dat zou helpen. -Encru-rated.
Encru, ja. Herbruikbaar en cru-rated.
Dat zijn natuurlijk de twee dingen waar je nu eigenlijk naartoe wil.
En wij willen uiteindelijk natuurlijk ook op die maand...
op een maandbasis daar beginnen om daar allerlei onderzoek te doen.
We hebben ook gekeken wat de belangrijkste wetenschappelijke vragen van de maan zijn...
die we daar kunnen beantwoorden. En veel beter als je daar bent.
En dat willen we zo duurzaam mogelijk doen.
Dat wilde ik nog wel even noemen, dat we het verhaal van de ambassade van de maan hebben.
Er was vorig jaar bijeenkomst al een tijdelijks museum...
van een groep mensen, maar heel multidisciplinair.
Dus juristen, wetenschappers, ruimtvaartingenieurs...
maar ook filosoven, dichters enzovoort...
om te kijken wat is het belang van de maan in de cultuur...
en hoe moeten we zorgen dat we die maan niet vernachelen...
zoals ook de Spaanse kofstaats zijn vernacheld of de zee enzovoort.
En daar komt dus een tweede sessie van op 19 juni in Space Expo Noordwijk...
en die is toegankelijk voor het algemeen publiek.
Dus als je de maan een warm hart toedraagt...
op die manier ook, op die culturele manier niet alleen wetenschappelijk...
dan kun je daar meedoen aan de discussies op 19 juni.
Dus dat zou wel leuk zijn.
We hebben vanuit de hoogste school in Holland ook elke dag livestreams gedaan...
over die missie. En we kregen ook een paar keer echt de vraag...
'Wat gebeurt er nou met al die spullen die je op de maan neerzet?'
Nou ja, dat laat je achter. -De poep van Neil Armstrong ligt er nog.
En toen was er ook ergens een artikel, volgens mij 20.000 kilo...
ligt nog op de maan van de resten en afgetrapte schoenen.
Op de Mount Everest was het ook lang geen probleem omdat het zo weinig was...
maar het is dus ook anders.
Ik heb gewerkt aan die Lunar Gateway...
maar die hebben discussies gehad ook met NASA in lange werkgroepen in Houston.
Er was ook al de vraag 'Wat doen we met de afval van die Lunar Gateway?'
En er waren echt voorstellen van 'Dat kunnen we toch gewoon crashen op de maan?'
En uiteindelijk heeft dat voorstel het niet gehaald...
dan was het liever dat het in een baan richting zon stuurt of zoiets.
Ja, dat kost ook allemaal veel energie natuurlijk.
Dus het is echt wel een probleem.
Ja, je moet in feite dan toch een stortplaats hebben of een paar stortplaatsen.
Maar goed, ik vind het interessant dat die discussie nu dus tijdig gevoerd wordt.
Ja, hij moet vooraf gevoerd worden en daarna is het natuurlijk...
Niet als het al overal vervuild is.
Wat ik ook nog wel interessant vond tijdens die landing...
toen ze in het water lagen met die capsule...
vond ik het een beetje stuntelig, zeg maar, met zo'n raft erbij...
en heel veel mensen op die raft en ik denk 'Ja, straks valt iemand in het water'.
Want bij die Crew Dragons zie je echt gewoon een soort boot dokken...
en dan trekken ze dat ding op die boot.
Dat is allemaal veel gestroomlijner dan wat hier gebeurde.
Dat is gelijken met die Apollo-missies.
Dat gebeurde eigenlijk op dezelfde manier toen.
Alleen die Apollo was een stukje kleiner, maar ik vond het een beetje stuntelig.
Ik ben het helemaal geëens.
Want ik heb dus midden in de nacht nog zitten wachten...
tot ze die mensen eruit gehaald hadden en daar had ik achteraf spijt van...
want het was niet heel interessant, maar het duurde ook heel erg lang.
Dus dat was echt heel... - Je had lekker gaan slapen toen.
Ja, en de volgende ochtend moest ik alweer op de radio, dus dat was heel kort.
Maar ik vond het ook en ze bleef, maar ze over hoe lang...
dat ze die recovery-ploeger daarvoor getraind hadden...
en hoe belangrijk dat dat was.
Ja, ik denk als je zoveel aandacht naar besteed...
kan je misschien ook wel een manier kunnen bedenken...
om het met iets minder mensen wat simpeler te doen.
Want het was ook een gekriuwel van je welsten.
En er moesten ook mannetjes die gingen de oranjen in kruipen...
om ze eruit te halen.
Er zijn beelden op zo'n hoofdcamera dat je echt die crew voor het eerst ziet.
Maar goed, er zal wel meer achter zitten dan dat wij weten.
Ik stel voor dat we naar Erik zijn eerst, want we zijn nu een kwartier verder.
We kunnen hier wel een uur over. - Oh ja, dat gaat heel makkelijk.
Maar dan moet ik reclame gaan maken voor Nutella en dat gaan we niet doen.
Die hebben we allemaal zien vliegen, die potten.
Zo, dat was even een mazzeltje voor...
Eer, vertel. - Ja, de New Glenn 3.
Een van de raketten die uiteindelijk ook voor Artemis 3...
zou moeten worden gebruikt om een maanlander van Blue Origin...
te laten dokken met zo'n Orion. - Oh ja, inderdaad, precies.
Ja, die moet daarvoor worden gebruikt.
Maar er was een derde lancering van die raket...
afgelopen een paar dagen geleden.
En het bijzondere was natuurlijk dat die eerste trap...
is al gebruikt voor de tweede lancering, een half jaar geleden.
En die hebben ze nu hergebruikt. Ze hebben wel wat gerefurbished.
Ze hebben raketmotoren vervangen.
Dat was voor het eerst dat Blue Origin een raket hergebruikt, toch?
En dat is eigenlijk, na SpaceX nu, dat zij dat ook de capability hebben.
En dat is heel bijzonder. - Een beetje jammer was dat de satelliet...
die ze lanceerde, niet goed rechtknopt.
Dat was een beetje een domper, want dat ligt aan de tweede trap.
En die moet uiteindelijk een satelliet in de ruimte brengen.
Dus de vorige twee keer is dat goed afgelopen.
Maar nu dus niet. Er zat een telecom-satelliet van AST Space Mobile aan boord.
En die is niet in een goede baan te komen.
Die moest naar 460 kilometer hoogte.
Maar uiteindelijk is die op 152 kilometer hoogte afgezet.
De reden daarvoor was dat een van de twee raketmotoren van die bovenste trap...
het gewoon niet goed heeft gedaan. Dat wordt nu onderzocht.
En ze staan nu ook een beetje onholt door de FEE.
Je moet eerst uitzoeken wat hier gebeurd is...
voordat je weer een volgende lancering mag doen.
En die satelliet moet afgevoerd worden. Die gaan ze laten zakken.
Nou, die is al verbrand in de atmosfeer. - O, is dat gebeurd?
Dat is ook gebeurd. Er ging wat geld down the drain.
Was verzekerd, hoorde ik. - Was verzekerd, inderdaad.
Maar goed, het heeft een beetje twee kanten, dit verhaal.
Het is een succes dat ze die eerste trap wisten te recoveren en kunnen hergebruiken.
En het is wel bijzonder, want het is een echt veel groter ding dan die Falcon 9.
Dat zien we natuurlijk altijd landen op de oceaan, op zo'n barge.
Maar dit is gewoon anderhalf keer groter dan een Falcon 9 eerste trap.
En die landen ook op zo'n platform.
En prachtig, ook van de zijkant, dat de afstofteam ging missen.
En op het laatst gaat hij op zee en dan landt hij toch mooi op z'n pootje...
in het midden van dat cirkeltje.
Ik vroeg me af of dat ook met opzet was, in de zin van...
als het echt helemaal misgaat, dan valt hij tenminste in het water...
en dan maak je ook niet... - Ik vermoed van wel, inderdaad.
Hij verplakt van heel.
Maar je verbrandt natuurlijk een hoop stuurstof ermee.
Uiteindelijk kun je dat natuurlijk voorkomen.
En dan kun je die stuurstof gebruiken om die tweede trap nog meer energie te geven.
Dus ik denk, als ze het een paar keer hebben gedaan...
dat ze nu wel weer gaan het zonder doen.
Maar ik begrijp dat de grootste impact is misschien wel dat we nu onhold gezet zijn.
Want daardoor vertragen ze...
en zij wil natuurlijk meedingen volgend jaar na die Artemis 3 docking...
met 'whoever is ready' van SpaceX of Blue Origin.
Ja, dus dat gaat mogelijk natuurlijk in de vertaging komen hierdoor.
En dat vertraagt het Artemis-programma natuurlijk.
En het vertraagt ook de eigen plan van Blue Origin.
Die wil in combinatie met Amazon, Leo...
ook een bedrijf van Jeff Bezos, de eigenaar van Blue Origin...
willen ze natuurlijk een eigen Starlink in de ruimte gaan brengen.
En dat gaat ook in de vertraging. Dus dat aan alle kanten...
En ik zou het heel jammer vinden als ze uiteindelijk dan besluiten...
om toch maar eind volgend jaar Artemis 3 door te laten gaan.
Misschien met alleen maar SpaceX.
Want ik ben eigenlijk wat meer gecharmeerd van het ontwerp van de maanlander...
van Bezos, want die is tenminste laag en breed.
En die van SpaceX is hoog en smal.
Nee, want die maanlander wordt de Artemis 4-5 maanlanderd.
Ik zie de hele Starship-maanlander...
uiteindelijk misschien wel gebeuren, maar niet voor 2028, 2029.
Nou, die 'new moon' van Bezos dan wel, want die ligt nog een hele tijd achter.
Ja, maar dat is veel makkelijker te realiseren...
als je dat gewoon qua dimensies alleen al...
en dus daar zie ik veel minder technologische uitdagingen.
Natuurlijk is het een moeilijke ding om te bouwen, maar...
Kijk, met die Starship is ook gewoon...
Ja, dat is zo'n groot ding.
En er is ook onlangs een rapport uitgekomen van NASA...
van de Office of van de Inspector General...
over de lenders die mee moeten gaan.
En daar was behoorlijk kritiek op het feit dat SpaceX...
eigenlijk niet de requirement van NASA echt inwilligt van...
het moet ook manual controlled kunnen.
En SpaceX zegt, nee, dat gaat allemaal automatisch.
Want als je dat nou ook manual controlled maakt...
dan moet je allerlei systemen weer aan boord nemen...
om die astronauten echt in staat te stellen om dat dan ook te gaan doen.
En die moeten dat ook proberen.
Net zoals ze nu bij Artemis 2 ook de handensturing van Orion...
hebben uitgeprobeerd met de tweede trap van de raket.
Ja, dus ik zie die Starship maanlander...
die zie ik echt wel tegen een aantal hiccups gaan aanlopen...
zoals dit, die manual control, dat ze dat, als ze dat moeten realiseren...
ja, dan ben je ook zo weer een jaar verder, denk ik.
En dat moet sowieso dat hele 2028 niet gebeuren, maar dat is een ander...
Het moet ook in recordtijd ontwikkeld worden, want ik zag een tabelletje...
van allerlei belangrijke bemannde ruimteschepen...
en hoe lang de ontwikkeldheid was, en Orion was 19,4 jaar of zoiets.
Maar dan zie je ook Mercury, Gemini, die Apollo-capsules...
en zij moeten ongeveer datzelfde tempo...
moeten zowel SpaceX als Blue Origin dan halen...
om deze mission te kunnen halen.
En dat is natuurlijk een tempo wat we toen hadden...
met 4 procent van het Brutal National Product en een hoop meer risico.
En dan moeten we maar zien of ze in het ene dagen ook dat tempo kunnen halen.
Ja, dus dat hele Artemis-verhaal zit nog wel een beetje op...
hoe zeg ik dat? Niet helemaal op een secure path, denk ik.
Nee, dat is zo duidelijk als wat.
Zoals de wereld er ook nu uit ziet, hangt het aan elkaar van onzekerheden.
Is dat jouw conclusie? Ben je klaar met New Glenn?
Daar kan ik nog uren nog praten, maar we gaan verder.
Precies, want als dit jouw conclusie is dat 2028 geen secure path is...
dan kan ik daarbij ook een duit in het zakje doen.
Want er was van de week een rapport over ruimtepakken uit van NASA zelf.
En NASA zelf zegt, en dat is dan eventjes de conclusie die ik hier uitlicht...
op basis van onze analyse als Actium...
dat is het bedrijf dat op dit moment in ruimtepakken ontwikkeld...
een uitstel ervaart in ontwerp en testen dat in overeenkomst is...
met het historische gemiddelde voor ruimtevaartprogramma's, een aantal voorbeelden...
dan gaat het allemaal niet lukken voor 2031.
Ja.
Terwijl 2028 het vereist is. Dus dat is buitengewoon spannend.
Ze gaan vast niet landen en dan niet naar buiten.
Nou, bijvoorbeeld. -Dat zou dat misschien wel kunnen zonder pak.
Ik begreep ook uit dat verhaal dat de ruimtepakken die gebruikt worden voor ISS...
dat dat ook allemaal ruimtepakken zijn die gebaseerd zijn op hele oude technologie.
Ja, natuurlijk. -Dat moet allemaal opnieuw.
Er zijn ruimtepakken geweest voor het Apollo-programma die waren geschikt om op maand rond te wandelen.
Nou ja, barely natuurlijk, want als je ze ziet lopen...
Ze konden bijvoorbeeld niet iets ophapen van de grond.
Ze konden niet bukken, want overal waar de scharnieren zijn, daar stond het gewoon...
Als ze omvielen konden ze niet opstaan en zo. Dus het was allemaal maar op de randje.
Maar goed, er waren ruimtepakken. Toen zijn de ruimtepakken ontwikkeld voor de Space Shuttle.
En dat was inderdaad andere technologie. Dat was sowieso een paar jaar verder.
Maar er waren ook sommige dingen niet nodig, zoals bescherming tegen scherpe rotspunten.
Je hoeft geen zware lazen te hebben, die benen deden sowieso bijna niks.
Dus dat waren andere ruimtepakken voor een ander doel, dat is logisch.
Maar die zijn dus ontwikkeld in de jaren 70, toen het Space Shuttle-programma werd ontwikkeld.
En daar is eigenlijk amper meer iets aan veranderd.
Die ruimtepakken waar nu aan gewerkt wordt, die zijn de culminatie van, schrik niet...
Twintig jaar dat NASA daar inmiddels mee bezig is.
Het is al de vierde poging om een nieuwe ruimtepak te ontwerpen.
Dus het is vrij ontnuchterend als je je daarin verdiept.
En die traditionele maker van die ruimtepakken, Collins Aerospace...
die heeft zich in 2024 teruggetrokken aan het...
NASA had dus het geweldig idee, we gaan het privatiseren.
Dan besteed je een bepaald risico uit dat het allemaal te veel geld gaat kosten.
Dat is dan het probleem van het bedrijf dat je een contract neemt.
Twee bedrijven hadden ze uitgekozen, dat is ook fijn, want dan heb je...
A, concurrentie, dan gaan ze met elkaar de tent uitvechten, dat is goed voor de prijs...
en misschien ook wel voor de kwaliteit, dat is ook een afweging.
En je hebt ook twee alternatieven.
Dat bleek buitengewoon belangrijk, want Collins heeft zich op een gegeven moment teruggetrokken...
omdat ze het niet konden redden, niet aan de eisen konden voldoen en zo.
En Axiom is het bedrijf, dat is overgebleven.
Ze hebben nu gewoon één contractor waar dat ruimtepak vandaan moet komen.
Dat is natuurlijk een hele ongewenste situatie.
Het is een monopolist.
Geen enkel ander bedrijf is bezig met ruimtepakken voor NASA.
Nou, hoef je geen kwaad wil te veronderstellen, maar het is toch een oncomfortabele situatie...
want als daar iets misgaat, dan gaat het gewoon heel erg mis.
En nu hebben ze ook hele zware eisen voor op de maan.
Het is wel leuk dat ze marktent, dat ze samen met Prada zo'n pak ontwikkelen...
en de fashion is wel verzorgd, maar ik ben eigenlijk meer geïnteresseerd...
in de technologische eisen van hoe je een pak moet maken waarmee je op de maan...
Ja, en twee pakken, want je moet pakken hebben bij microgravity...
en dat is het verhaal dat ik net vertelde, die heb je nodig...
en je hebt pakken nodig voor op de maan die je aan andere eisen moet voldoen.
Die moeten een stuk steviger zijn om te beginnen.
Maar ja, inderdaad hele zware eisen. Zo'n pak moet leefbaar zijn.
Je moet je kunnen bewegen, de klimaat is op pak moet kloppen...
je moet kunnen drinken, je moet kunnen pissen, noem maar op.
Dus ja, dat is een hele lijst eisen en het moet getest worden.
En de bottom line is dus op dit moment dat NASA zelf denkt...
wij gaan dat niet halen voor 2031.
En wat zien ze daar dan als gevolg van? Dat ze dat zelf denken?
Voorlopig gaan ze gewoon door en proberen ze toch te halen, want kijk ze...
dan moet je dat zorgvuldig lezen en ze zeggen dus als er uitstel is...
zoals we dat gewend zijn, dan gaat het mis.
Intussen gaan ze gewoon door en in feite stoppen ze hun handen voor hun ogen...
en in hun oren en zeggen ze nou ja, we gaan voorlopig maar eventjes...
hopen dat dat uitstel er niet komt. We hebben een agenda, die komt uit in 2028.
Alleen ja, wij kennen de ruimtevaartbusiness...
en we hebben dan toch wel een probleem als er wel uitstel komt.
Maar in zulke soorten gevallen hoop je dat iemand anders ook uitloopt...
zodat je een tijd wint.
Of dat iemand ergens een checkboek trekt en zegt...
we gaan zoveel geld erin tegenaan gooien, want we vinden het heel belangrijk...
dat in de termijn van president Trump die landing alsnog plaatsvindt.
Dat zal Trump wel belangrijk vinden. -Dat zal hij heel erg belangrijk vinden.
Dus ja, dan kun je iemand een mes op de keel zetten.
Weet je, we hebben bij een ESA ook een keer aan zo'n pak gewerkt...
samen met de Russisch bedrijf Vesda.
Dat was er gezamenlijk met, ik denk, wat nu een Airbuspoot is.
En uiteindelijk had de technologiepoot maar geld voor...
ofwel die Europese robotarm, ofwel dat EVA-suit, dat ruimtepak.
En toen hebben ze gekozen voor die robotarm, gelukkig maar...
want dat is uiteindelijk de lucht in gegaan, maar wel na heel lang.
Dus ze hebben ook lang gedacht dat ze misschien de verkeerde keuze gemaakt hadden.
Nou kijk, ruimtepak voor op de maan is er gewoon niet en moet er komen.
Dan zou je nog kunnen zeggen, kunnen we niet even verder met die ruimtepakken...
die ze in het ISS gebruiken voor de microgravity-condities.
En dan is er bijvoorbeeld een aerospace safety advisory panel...
dat kennen jullie misschien beter dan ik, dat weet ik verder niet.
En die heeft de verouderde staat van het huidige ruimtepak...
een persistent and critical risk genoemd, ook al voor het ISS.
En dat weten jullie ook, want er zijn wel dingen...
bijna misgegaan met die ruimtepakken. -Nou metzoek aan Parmitano met name.
Die heeft bijna een grove in zijn droom.
Dus dat zijn risico's van de huidige pakken, dat zijn gewoon dingen die deugen niet.
Daar verzamelt zich water.
Maar goed, al met al kom je dan toch tot de rationeel conclusie...
dat T-28 niet gehaald gaat worden in 2031.
En dan is het een van de vele redenen. -Hoeven we verder niet moeten komen.
Ik begrijp ook eigenlijk dat steeds meer NASA ook in het artsmisprogramma...
echt gaat zeggen dat zij wel op alle kritische onderdelen wil zitten...
dat ze niet eigenlijk willen uitbesteden aan andere landen...
dat die in bijdrage... -Maar wel aan bedrijven.
Amerikaanse bedrijven.
Dus de European Service Model is daar nog wel even een van de onderdelen van.
Dat doen ze niet zelf, dat hebben ze in Europa voor nodig.
Natuurlijk kunnen ze dat natuurlijk ook zelf maken en bedenken.
En dat kost ook weer geld. -Ik zou zeggen dat ze dat nu niet meer moeten willen...
nu dat het zo goed gedaan is.
Dat hoor je wel. Als je de interviews met Jared Isaacman teruglees...
toch wel een soort 'America first' hoor je daarin terug.
We willen wel samenwerken, maar we moeten in ieder geval eerst zorgen...
dat we het ook zonder iedereen kunnen.
Ze zijn er ook heel druk mee bezig.
In eind maart was er een hele grote conferentie in Bosch.
Een grote nazi-conferentie deden ze het Ignition Event.
En dat ging over alle technologie-gaps, over alle missende technologieën...
waar ze nog aan moesten werken voordat ze een maanbasis konden hebben...
en die moesten ook allemaal uitzicht hebben op gebruik op Mars.
En daar was ook een pak voor planetary EVA's.
Dus ruimtewandelingen op het opvlak van het planeet.
Dat was er natuurlijk ook een van.
Ik stel voor dat we het hier bij laten wat die ruimtepakken betreft.
Dat is wel ongeveer duidelijk. We gaan verder met de onderwerpen.
Maar ik denk dat we in dit stadion van de uitzending...
Filip, jij eerst even moet vertellen over de 200ste.
En wat wij daarvoor leuks hebben.
Ja, de 200ste. Dat is natuurlijk een jubileum-uitzending.
En we zitten nu op 197, dus over drie keer.
En daarom hadden we bedacht dat dat heel erg leuk zou zijn...
als die dan met 'live audience' zou gaan, zoals de Amerikanen dat noemen.
En dat gaat plaatsvinden in Ruimtvaartmuseum Noordwijk Space Expo...
op vrijdag 29 mei om drie uur 's middags.
Dus zeg maar van drie tot vijf dan.
En dat is gewoon binnen de openingsuren van het museum.
Dus als je dan naar het museum komt, of je koopt een museumkaartje...
of je hebt een museumkaart of een vriendeloodrij...
weet ik vooral iets waarmee je binnen kan, dan mag je gewoon daarheen...
en dan moet je een kaartje kopen.
En dat wordt denk ik wel heel erg leuk, om dat een keertje met publiek te doen.
Dus dan is het ook leuk als er meerdere Space Cowboys aanwezig zijn.
Niet per se alleen maar drie.
Dus we moeten even kijken hoe we die uitzending ook kunnen opleuken.
En we wilden dus graag aan de luisteraars...
om te beginnen te stimuleren om te komen...
maar ook drie keer twee vrijkaartjes doen te komen.
Uitloven. -Uitloven.
En wat moeten ze doen om daarvoor in aanmerking te komen?
Ja, je moet een mailtje sturen naar ons e-mailadres...
en dat ga jij mij straks noemen.
Dat gaan we nu doen, dat is spacecowboyspod@gmail.com.
Oké, spacecowboyspod@gmail.com.
En dan mag je daar aangeven dat je daar interesse in hebt...
en hoe je het leuk vindt en misschien zelfs wel waarom.
En dan gaat iemand daar kijken wie we daar dat voor geven.
Als niemand iets leuks zegt, misschien de eerste.
En als iedereen iets leuks zegt, dan wordt het een besluit.
En als het er drie zijn, dan gewoon de enige.
Maar daar hebben we echt zin in, dus dat wordt leuk.
Ja, dus wil jij namelijk komen voor zo'n gratis kaart...
stuur dan dat mailtje en dan wordt daar door ons naar gekeken.
Mooi zo, Filip, jouw tweede onderwerp.
Ja, dat was dat verhaal van die handelsoorlog in de ruimte...
en dat gaat over de European Space Act.
Europa is bezig met een wet te bedenken. Die is nog niet ingevoerd...
maar er zijn diverse concepten van die wet...
en die gaan des te bedoelingstue regulate EU en non-EU satellite operators.
Dus het idee is, als je als satellietoperator op de Europese markt wil binnentreden...
dan mag Europa ook eisen stellen aan de flight safety...
aan ruimtepuin, risico en ook limit the brightness tot een magnitude 7.
Dus het is tegen lichtvervuiling, tegen ruimtepuin en het moet gewoon veilig zijn.
En magnitude 7 is niet met de blote oog zichtbaar.
Nou, kijk eens aan. Dat wist ik al niet, maar dat weet jij dan wel.
Dus dat is dan een groot voordeel.
Dus SpaceX heeft daar enorme kritiek op...
want die willen met Starlink natuurlijk ook hun diensten verkopen aan de Europeanen.
En zij zegt, ja, dat is gewoon een anti-Starlink-wet.
En daarmee is dat een politiek verhaal.
En zij hebben aan de FCC, hebben zij gevraagd...
Overigens, om dat argument eventjes te tackleen...
een wet die lastig is voor Starlink is natuurlijk niet per se gemotiveerd...
om Starlink lastig te maken en dat is alleen om een probleem na te pakken.
Als je de wet ook zo zou maken dat iedereen eraan voldoet...
dan heeft de wet ook geen zin.
En we moeten natuurlijk op een of andere manier beperkend zijn...
want anders is het bezig om iets te reguleren...
wat eigenlijk helemaal niet gereguleerd hoeft te worden.
Maar zij hebben aan de Federal Communications Commission...
en dat is de commissie waar ze ook aan hebben gevraagd...
of ze toestemming konden krijgen om een miljoen satellieten te lanceren.
En daar vroegen we ons al af waarom is dat in godsnaam de Communications Commission...
want er is ook de FEE, de Flight Aviation, die je zou kunnen vragen...
maar waarom moet je dat aan een Amerikaanse autoriteit vragen...
als je de hele aardboel wil omgeven met een miljoen satellieten?
En ik hoorde gisteren dat er dan ook altijd permanent zes voor de maand staan.
Dus dan is het echt wel heel erg vol.
En ze hebben gevraagd aan de FCC, kunnen jullie dan niet iets reciprocs inbouwen?
Dat als Europa dat doet, dat er dan ook in de wetgeving van de FCC...
of in de regelgeving ook zit...
dat dan die Europese satellietoperaties ook niet in Amerika...
hun diensten zouden mogen verkopen.
Want voor ons SpaceX is dit een gevalletje van Europees protectionisme.
En als dat op die manier zal gaan...
dan krijgen we dus inderdaad een handelsoorlog.
En dat is het definitie van een handelsoorlog.
SpaceX heeft ook nog een ander argument, wat ook genoemd wordt.
Want er was de bekende conferentie in Colorado Springs...
die altijd ongeveer nu plaatsen, dat was vorige week.
En daar was veel kritiek op die SpaceX.
Maar er was ook een discussie, kwam daar aan het licht dat...
er is een concurrent van SpaceX, dat is Viasat.
En Viasat wil op veel hogere hoogte ook communicatiesatellieten maken.
En zij vinden eigenlijk die Europese wet prima.
Ze zeggen dat dat gewoon een zinvolle wet is.
En ze zeggen ook, uit principe mag ook een lid van de wereldhandelsorganisatie...
zoals Europa van land, mag ook best wel eisen stellen aan de bedrijven...
die daar mogen opereren.
En om daar even iets van te zeggen, als ze dat minder...
als ze geen probleem hebben met die wet, kan dat natuurlijk ook zijn...
omdat ze geen ontwerpveranderingen hoeven door te voeren om er aan te voldoen.
Natuurlijk, zij zitten veel hoger.
Dus het is wel duidelijk dat SpaceX daar meer last van heeft.
SpaceX ziet ook dat dat een probleem is...
dat een interne Amerikaanse concurrent dan veel minder last heeft van die wet dan zijzelf.
Dus SpaceX vindt het natuurlijk een buitengewoon vervelende wet.
Maar dus nu in die discussie...
Ik heb ook een artikel in de show notes gezegd...
dat sommige mensen vinden dat een stap terug is, dat de wet te vaag is...
en dat ook die wet zou Europese autoriteiten in staat stellen om inspecties te doen...
onsite-inspecties bij SpaceX, van hoe die satellieten er dan uitzien.
Want hoe stel je nou vast dat die straks minder prijzen zal zijn dan zoveel?
Om te gaan kijken.
En dan krijg je dus ook dat zij informatie zouden mogen opvragen of verkrijgen...
die in strijd is met ITAR, met de anti-exportwetgeving...
van de Amerikanen voor militaire doelen.
Dan kunnen dus andere mensen in de Amerikaanse keuken kijken bij dual-use technologie...
die ook militair ingezet kan worden.
En die kennis mag niet geëxporteerd worden...
zonder dat de Amerikaanse autoriteiten daar toestemming voor geven.
We zeggen ook dat deze hele EU-Space Act is afstrijdig met ITAR.
En dat vinden we ook al een probleem.
Dus er is heel veel over te doen.
Het is daarmee ook onduidelijk of die wet zal worden ingevoerd.
Want als die gaat ingevoerd worden, dan heb je dus kans dat er een tegenwet...
of een tegeregulering komt in Amerika. En dat is natuurlijk zorgwekkend.
Ja, dat is natuurlijk slecht zaak.
Maar een aspect wat ik nog een beetje mis in die European Space Act...
is het feit dat je natuurlijk ook een hele belangrijke reden...
om tegen die grote aantallen satellieten te zijn...
is dat ze van aluminium worden gemaakt...
en in grote aantallen in onze atmosfeer duiken na vijf jaar.
En dan verbranden en aluminiumoxide nanoparticles genereren...
die heel rustig naar beneden vallen en dan de ozenlagen afbreken.
Ik hoor dit van drie per dag of één per drie dagen.
Ik weet niet meer precies. Maar ik hoor heel veel verbranden in de dampkran.
Dus al die aspecten, van de botsingen en dit aspect...
Kijk, de lichtvervuiling. Ik vind het vervelend voor de astronaut...
maar ik vind dat probleem van onze atmosfeer, onze ogen ozenlaag...
dat vind ik een veel significanter probleem...
waar ook die operators moeten daar gewoon op aangesproken worden.
En dat kan gewoon niet. En het is ook niet een schaalbare business uiteindelijk.
Als je... Ik kreeg in de trein toevallig net een reclame van...
ik kan nu een Starlink-terminal krijgen voor tien euro per maand.
Dan krijg ik een gratis terminal. -Zeker als je van duizend naar tienduizend...
naar een miljoen gaat, dan... -Maar als we dat met z'n allen gaan doen...
in Nederland, dat we ons Odido-abonnement opzegden...
en we allemaal Starlink-abonnement gaan nemen...
dan heeft Starlink, die moet vervolgens heel wat satellieten bijplaatsen...
om al die capaciteit te hebben.
Dus het is niet een schaalbaar model ook.
Het is natuurlijk een prachtige technologie.
Als je ziet hoe het gebruik wordt op sommige plekken...
is het natuurlijk fantastisch. -Dat wel, maar we zijn net bezig...
om ons minder afhankelijk te maken van Amerikaanse bedrijven...
wou ik even opmerken. -Ja.
En als je kijkt naar de Europese tegenganger...
dus de OneWeb van Eutelsat...
met ook 650 satellieten...
in principe kan dat systeem vrijwel hetzelfde...
als wat Starlink kan met dezelfde type terminals.
En minder capaciteit waarschijnlijk. -Ongeveer dezelfde capaciteit.
Alleen je betaalt zeg maar niet tien euro per maand...
maar je betaalt tien duizend euro per maand, hoort aan het terminal.
Dus het is gewoon een schaalgroot.
Maar we moeten misschien ook kunnen kijken...
hoe we wel meer satellieten veilig kunnen impassen.
Dat wil ik eigenlijk helemaal niet...
want dat stimuleert ook weer dat er weer meer komen.
Maar gisteren was ik bij een soort technologie dag...
voor een satellietdetectiebedrijf, een start-up die ik ondersteun.
En er zaten allemaal experts onderaan, Marco Langbroek...
ook een expert die van het kijken naar alles wat boven ons zweeft in de ruimte.
Dune-Dane. -Het was due-by-Dune-Dane, ja.
En daar was ook een vraag van...
hoe kunnen we beter die orbit propagation voorspellen?
Dus als je eenmaal weet waar een ding zit en welk kantje op vliegt...
hoe kun je dan beter voorspellen waar die dan uiteindelijk terecht zal komen.
En net zo goed als de GPS ons in staat stelt om vliegtuigen...
met eentje per een minuut of eentje per twee minuten te laten landen...
in plaats van vroeger moest je veel meer afstand houden...
en nu is daarmee de capaciteit van de vliegvelden vergroot...
zou dat dan ook niet de capaciteit van het aantal satellieten in de ruimte...
die daar veilig kunnen rondzweven, kunnen vergroten...
als je veel beter kunt vaststellen waar ze hangen en welke kant ze opgaan.
En daar ging een heel enorm detail discussie over...
welke termen dragen meest bij aan de onhalkeurigheid...
hoe kun je dat vaststellen en zo.
Ik kan zeker niet beweren dat ik daar ook alles van begreep.
Maar er wordt naar zulke dingen gekeken, alleen het nadeel is altijd...
als je die ruimte creëert, dan wordt je ook ingenomen.
Zoals je die baangegevens hebt, dan kun je heel nauwkeurig vaststellen...
waar een satelliet is een dag later, omdat er gewoon een vacuüm is...
en die valversnelling, dat kun je heel goed voorspellen.
Alleen als je een satelliet hebt die geen mogelijkheden heeft...
om een delta V te geven, dus om een andere baan te nemen...
dan valt er niks te doen voor zo'n satelliet.
Dan neem je de informatie wel.
Alsof een medische diagnose van een ziekte waar je geen behandeling tegen is.
Dat heeft ook geen zin.
Een mooie van SpaceX wel trouwens. Ze doen ook hele mooie dingen.
Dat is een beetje de twee benen waar ik altijd op hink met SpaceX.
Dat zij ook de StarTrackers aan boord van die Starlink-satellieten gebruiken...
om dus baangegevens te ophalen van al hun satellieten.
En ze zijn bij Ferre nu de grootste bezitnemer van de ruimte.
Dus alles wat je vrijwel ziet is Starlink.
En die StarTrackers aan boord maken dus allerlei opnames...
om al die baangegevens van die Starlink-satellieten...
heel nauwkeurig steeds up te daten en dat er een autonoom systeem is...
om al die Starlink-satellieten niet te laten botsen.
Dat is fantastisch natuurlijk, alleen je bent er niet alleen.
Als Amazon Leo ook dingen gaat doen...
op een gegeven moment krijg je toch een systeem waar iedereen allerlei metingen doet...
maar net die ene satelliet niet in de gaten heeft, die je dan gaat tegenkomen.
Dan zou je dat moeten uitwisselen, en dat kan misschien binnen Amerika nog wel...
maar als je dat ook met de Chinezen moet doen bijvoorbeeld, dan lukt dat al.
Zullen we dit afronden, want...
Je kan er weer nog een half uur over. -Ja, weet ik.
En jullie samen wel twee uur.
Ik maak van de gelegenheid gebruik om nu over dit soort dingen te melden...
wat BNR zelf op de website meldt vandaag als we dit opnemen, namelijk dat...
SpaceX investeerders waarschuwt dat de plannen om AI-datacenters in de ruimte te bouwen...
mogelijk nooit commerciëel rendabel zullen worden.
Waarom waarschuwt SpaceX investeerders zelf?
Dat is omdat ze naar de beurs gaan en dan zijn ze dat verplicht om te doen.
Is dat de reden? -Ja, het staat in de documenten...
die nu openbaar moeten worden gemaakt.
En het is grappig omdat dat Elon Musk zijn propagandapraatjes onderuit haalt.
Dus het bedrijf spreekt nu zijn eigen directeur tegen...
in berichten die wettelijk openbaar moeten worden.
Dus is dat nou een goed idee dat SpaceX nou beursgenoteerd gaat worden of niet?
Misschien heeft Elon Musk er nu spijt van, dat weet ik niet.
Want ze moeten dan, laat ik zeggen, 2000 miljard dollar waard gaan worden.
Hij zet Musk op in, weet je, hij krijgt dan gewoon geld binnen.
Dat kan hij weer steken in een raket te ontwikkelen om naar Mars te gaan.
En een raket te ontwikkelen om naar de baan te gaan.
Hij zal het niet hebben om de rijkste te zijn.
Dat kan ik me niet voorstellen, hij wil dan vast wel wat meedoen.
En dat geld dan weer besteden, denk ik.
Erik, wat is jouw tweede onderwerp?
Mijn tweede onderwerp, dat gaat over ExoMars of Rosalind Franklin...
heet dat ding tegenwoordig. Dat is een ESA-missie.
In 2001 is dat gestart om een rover naar Mars te gaan brengen...
die vervolgens rond gaat rijden en bijzonder aspect heeft dat hij...
anderhalve meter in de grond gaat boren om op zoek te gaan naar sporen...
van vroeger of bestaand leven op Mars. - Wordt dat een record?
Anderhalve meter diep? - Ja, dat is nog niet gedaan.
Hij moet zelfs twee kunnen. - Of twee zelfs?
Ja, en we hebben gezien dat het UV ligt, bijvoorbeeld de eerste meter...
daar zal niet veel leven mee te vinden zijn.
Maar als je echt wil dat het onaangetast is...
vroeger leven, dan moet je zo diep gaan.
Ja, dus dat is een fantastische missie. Ik heb er ook zelf ooit aan gewerkt.
Oh, die gaat in 2009 naar Mars, interessant.
Maar goed, allerlei dingen die gebeurd zijn, een beetje à la era...
waren dan voor ExoMars... - Dat is op hetzelfde moment.
en dat de lansiercampagne in Baikonur is afgelast...
omdat dat natuurlijk een Russische lansierbaas was in Kazachstan.
En die was gepland direct na de inval in Oekraïne.
Ja, en toen zou die met een proton omhoog gaan, en toen heeft Europa dat teruggetrokken.
En toen is Amerika weer benaderd van, kunnen jullie niet de Russische rol opnemen...
want er moeten wel radioactive heating units in...
met plutonium om hem te laten overleven.
Want in Europa hebben we die technologie niet.
En ook de manieren om dat ding op Mars neer te zetten.
In Europa hebben we daar niet echt de kennis en kunde voor.
En bij JPL in Amerika natuurlijk wel.
En bij NASA hebben ze daar ook wel systemen die dat kunnen.
Dus dat gaan de Amerikanen ook doen.
Maar goed, er was op een gegeven moment een budget...
dat de president van de Verenigde Staten indiende...
van we gaan weer hier een nieuw geld in NASA stoppen, maar dit gaan we allemaal cancelen.
Waaronder Rosalind Franklin, de Exo-Mars rover.
En toen dacht ik, oké, dan gaan we weer opnieuw beleven wat we vorig jaar ook beleefd hebben.
Want toen werd het ook gezegd, we gingen toch weer door.
Maar nu eigenlijk tegelijkertijd heeft NASA zelf nu geroepen, ja, we gaan het doen.
We gaan in 2028 Falcon Heavy beschikbaar stellen en dat ding naar Mars brengen.
Maar goed, nog steeds een beetje in jeopardy, denk ik.
Want dat budget moet nog wel goed gekeurd worden.
Het congres gaat het eigenlijk over het geld.
Die moet wel nu gaan vaststellen dat dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren.
En die pendule stinkt ook heel erg snel, vind ik.
Want ongeveer twee weken geleden waren er op verschillende plaatsen op het internet...
vergelijkingen met lijstjes van wetenschappelijke missies...
die al dan niet in dat budget stonden.
En in die budget staat niet wat er gekenseld is.
Er staat alleen maar dat je ineens een missie niet meer kunt vinden.
En dat moet het congres natuurlijk goedkeuren.
En daar was Roseland Franklin uitverdwenen.
En dan hebben ze dus kennelijk twee weken daarna gezegd, weet je wat, we doen het toch wel.
En JPL zei, we zijn al bezig met de technologie voor de maanlander.
Dus het is mij volstrekt onduidelijk waar de pendule nu in...
of die bij ja of nee hangt op het ogenblik.
Net als met Artemis, gewoon die onzekerheden waar het nu van samenhangt.
Het is altijd wel in een ruimtevaart, natuurlijk zijn er altijd dat soort onzekeren.
Maar nu is het extreem, zeg maar, dat je gewoon elk jaar denkt van ja...
wat gaat er nu gebeuren, zeg maar, gaat het nou door of niet?
Ja, inderdaad, die pendule kan alle kanten op snijden.
En DG Aschbach-Havaneza was heel blij dat hij net voor de ministersconferentie vorig jaar...
een overeenkomst tekende met NASA dat plechtig verklaarde dat ze toch weer wel...
die missie gingen ondersteunen met een aantal dingen voor de lander en throttleable engines...
die je niet alleen aan en uit kunt zetten, maar met een te variëre stuwkracht...
dat ze die zouden leveren die wij zelf niet hebben.
En dat was allemaal hartstikke noodzakelijk.
En daarmee heeft hij het ook verkocht bij die ministersconferentie.
Het is wel jammer dat het daarna nog weer twee keer in de weer gegaan is.
Maar het is eigenlijk ook wel een déjà vu van, ik gok iets van 2012...
dat in Exo-Marsat zaten de Amerikanen ook al in, met een instrument aan boord...
en ook met landen die zijn toen op een gegeven moment ook uitgestapt.
Dat is nog voor de Trump-era, maar het is al eerder gebeurd dat ze eruit zijn gestapt.
Toen zijn de Russen, zeg maar, aan boord gekomen toen we nog goede vrienden waren.
Nou, dus ze ruiten eigenlijk weer uit. Nu weer de Amerikanen erin, maar wel of niet.
Er zijn dus positieve tekenen, maar we geloven het pas als het zover is, denk ik, hè.
Hoe is jouw bevatting? -Ik...
Ik gooi mijn tweede onderhep er even in. Dat is Voyager 1.
Hangt intussen bijna 49 jaar oud daar, gelanceerd in 1977.
Heeft het zonestelsel verlaten in 2012, enzovoort, enzovoort.
Is nu het verste man-made-object ooit.
15 miljard... Sorry, 24... Dat was in meilen. 24 miljard kilometer weg.
En ze hebben weer een instrument uitgezet.
Het zevende van de tien.
En dat is... Dan moet ik even scrollen, neem ik niet kwalijk.
Het Low-Energy-Charged Particles Experiment. Dat is nu uitgezet.
Alleen de magnetometer en het plasma-instrument werken nog.
En dat is, zoals vaste luisteraars wel weten, een energiebron aan boord.
Het is zo'n klont plutonium, waar jij het net over had trouwens...
...als het toen om Rosalind Franklin ging.
Daar komt warmte uit vrij. Daar kun je elektriciteit van maken.
En dat doen een aantal apparaten.
Ik heb het even uitgezocht. De halfwaarde tijd van dat plutonium...
...is bijna 90 jaar, 87,7 jaar.
Ze begonnen met 470 watt. Daar is nu dus nog ruim de helft van over.
Waarom moet je dan zeven van de tien instrumenten uitzetten?
Nou, omdat er de nodige spullen zijn die altijd moeten werken.
Bijvoorbeeld? - Communicatie met de aarde.
De temperatuurregeling. De besturing niet te vergeten.
De orientatie van dat ding zelf moet in orde blijven.
En dat moet sowieso blijven werken en de rest is daarvan afhankelijk.
Dus vandaar, die stap is nu weer gezet.
Bij Voyager 2 werken nog drie van de tien apparaten.
Daar gaat het allemaal net iets anders, maar dat maakt verder niet uit.
Toen kwam ik berichten tegen die zeiden dat er op deze manier meer tijd is...
...om onderzoek te doen.
Ik dacht, bedoelen ze nou dat dat plutonium een soort batterij is...
...die je kunt sparen dat hij langer meegaat? Dat kan niet waar zijn.
Die radioactiviteit vervalt even goed.
Je kunt er gebruik van maken of niet, maar die warmte ontstaat gewoon.
En toen bleek dat de retnering zo is dat als je op tijd apparaten uitzet...
...dan blijft het zaakje werken.
Dan blijven ook die essentiele diensten aan boord die blijven werken.
En dan kunnen de dingen die je aanlaat langer functioneren.
Dat is ongeveer de essentieelste.
Ik begreep dat de NASA-engineer zegt dat het uitzetten van dat LECP-instrument...
...dat dat één jaar extra metingen geeft met die laatste twee instrumenten.
Dat is dan een vette winst, want dan is het nog verder weg, de interstellaire ruimte.
Het is heel simpel. Als je het aan laat staan...
...dan is het bewijsweker morgen afgelopen met het hele ding.
En nu kan het nog een tijdje door sudderen.
Ik vond het ook een hele mooie poëtische beschrijving.
Die ging als volgt.
'The Voyager Ain is going quiet, not because it has failed...
...but because humanity is squeezing every last moment of discovery from it.'
Ik heb er niet elke dag last van, maar soms vraag ik me af...
...wanneer horen we dat de regering Trump zegt vanuit Voyager...
...dat hebben we eigenlijk niks meer aan, dat schappen we gewoon.
Dat kost nog steeds geld, maar er zijn een heleboel 84-jarige engineers in JPL...
...die daar aan werken.
Het zou me niet verbazen als ze dat gewoon tijdens hun pensioen doen voor niks.
Maar die verbindingen, daar heb je toch een recibo of zoiets voor nodig?
Nee, het Deep Space-netwerk met de allergrootste antenne...
...is de enige die dat nog kan bereiken met een honderdste milliwatt of iets.
Ja, dat is bizar.
Maar in ieder geval, dat is een netwerk dat je gebruikt, dat kost geld.
Dus hoe dan ook heb je een budget nodig in een of andere vorm.
In ieder geval, de hoop is nu dat het allemaal tot 2036 blijft werken.
Ik zou er niet eens van opkijken als het team nog weer manieren vindt...
...om het nog langer dan dat te laten functioneren.
In ieder geval, in november hebben we een gedenkwaardige moment.
Dan wordt de afstand van één lichtdag overschreden.
En volgend jaar natuurlijk de 50e verjaardag.
Dus dat is de situatie met Voyager.
Ja, we hebben nog... Als we smokkelen, hebben we nog een kwartiertje.
Jouw laatste onderwerp zal ik er vijf minuten van besteden.
Maximaal. Dat is een andere favoriete missie van mij. Dat is Proba.
Ik vind het een mooie missie. Ik ben ook Belg.
Het is ook voor groot in België gaan, wordt vanuit het Belgisch controlcentrum bestuurd.
Maar dat is een missie waarbij ze twee ruimteschepen lanceren...
...die dan op een 150 meter afstand van elkaar vliegen.
En de voorste heeft een schijf waarmee hij net de zon afdekt.
En de achterste kijkt naar een zonsverduistering, die ziet dus de corona aan.
En die doet metingen aan die corona van de zon.
Dat zijn dingen die we al jaren meten...
...maar dan meten we dat drie minuten tijdens een totale zonsverduistering vanaf de aarde.
Een totale zonsverduistering komt ongeveer één keer per 18 maanden voor...
...dat je een paar minuten kunt meten.
En dit ding heeft nu al 250 uur HD-video opgenomen.
Dat staat gelijk aan 5000 aard aardse zonsverduisteringen.
En daar zijn we heel blij mee, want hij was soek.
Niet de occultor, dus de schijf die de zonschijf moet afdekken, die deed...
...maar die andere die op meet-apparatuur in zat...
...die was ergens midden februari het contact daarmee verloren.
En grote paniek natuurlijk, en er bleek uiteindelijk dat hij aan het tuimelen was...
...en daardoor waren de zonnepanelen niet meer naar de zon gericht...
...en de batterijen waren leeggeraakt en dan komt zo'n ding...
...in een voorafgeprogrammeerde survival-mode...
...dat hij dus alles uitzet naar een aircraft zoals de vorig jaar...
...zat alles uit wat hij niet per se nodig heeft.
En dan heeft hij alleen nog maar één klein antennetje wat alle kanten opwijst...
...zodat je dan eigenlijk het enige wat je daarmee kan doen is de contact maken...
...toch nog wel en resetten of proberen op een of andere manier dat tuimen te laten stoppen.
En ze hebben ook geprobeerd om te meten vanaf het andere ruimteschip...
...om terug te kijken naar degene waar ze contact mee verloren hadden...
...maar die stond toevallig net op dat moment niet op een gereguleerde afstand...
...dat was een kilometer afstand of een paar kilometer afstand.
Dus dat werkte niet.
Maar uiteindelijk hebben ze toch ergens op 19 maart het contact hersteld...
...en nu draaien de zonnepanelen weer naar de zon...
...en langzaam kan die satelliet ook weer opwarmen...
...want er was heel erg koud geworden ook doordat al die verwarmingselementen waren uitgezet.
En de rest is op 13 april, het begin vorige week...
...werden door ESA de 'First Pro by Science' gepubliceerd...
...en daar kwam voor het eerst uit al die uren dat ze wel hadden opgenomen...
...want voordat die in zoek raakte hadden ze ook al metingen gedaan...
...gingen ze zeggen wat ze gevonden hadden...
...en ze vonden met name dat de zonnewind drie tot vier keer zo snel beweegt als ze dachten.
Dus dat was dan voor de wetenschappers een bijzonder interessant iets.
Ze kregen naar die corona en dat vond ik ook al wel leuk...
...want ik heb ooit eens een lezing moeten geven over de zon...
...dat het oppervlak van de zon ongeveer 5000 graden...
...en in de corona is het ongeveer anderhalve miljoen graden heet...
...en dat begrijpt eigenlijk niemand, dat willen we graag begrijpen.
En je ziet dus ook hier weer dat de marketingmachine van NASA ook een hele goede...
...want die zeiden bij de Artemis 2 terugkeren...
...half the temperature of the surface of the sun, ze zeiden ze dan...
...maar dat is de helft van die 5000, terwijl het gewoon daarnaast...
...is het anderhalve miljoen graden de zon...
...maar dan zeggen ze wel zorgvuldig van het oppervlak van de zon.
Maar we willen dat weten en dan blijkt dat er twee verschillende zonnewinden zijn...
...er is een fast solo wind en een langzamer solo wind...
...en die langzamer die is heel wispeltuurig, die werkt met windstoten...
...en die windstoten gaan dan heel erg veel harder...
...en ja, we weten nu nog niet wat die nou precies de gevolgen van zijn...
...dat wat we hebben aan die kennis, dat staat er nog niet...
...dat staat volgens mij nog alleen maar op de ESA website, wat de bevindingen zijn...
...maar in het algemeen willen we dit zononderzoek heel graag hebben...
...omdat elektriciteitsnetwerken op aarde hebben last van die zonnestormen...
...de astronauten die naar de maan vliegen hebben last van de zonnestormen...
...hebben al eens gememoreerd dat Apollo missions...
...die eigenlijk enorm veel geluk hadden...
...dat ze precies tussen al die enorme zonnestormen heen gelanceerd werden...
...terwijl ze die op dat moment niet goed konden voorspellen...
...dus dat was een duivels geluk...
...en voor die maan-reizen willen we dat ook allemaal beter weten...
...we willen dat de satellieten blijven werken die soms falen door zonnestormen...
...dus hoe meer we van de zon weten, hoe beter niet alleen voor wetenschappelijk interesse...
...maar ook om te zorgen dat onze hele ruimtvaart-infrastructuur beter blijft werken.
Weet je wat ik zo knap vind in die probe-missie?
Dat ze die twee objecten zo nauwkeurig ten opzichte van elkaar kunnen positioneren.
Een millimetertje of zoiets.
En dan weten ze dat ze allebei in een baan om de aarde draaien...
...daar ook door worden verstoord, dus dat moet je allemaal zo goed op elkaar afgestemd houden.
Storgastische berekening van al die verstorende factoren, dat is echt...
...en maar corrigeren, prachtig.
Erik, jou laatst. - Ja, ik wil nog even aanhaken op die New Glenn 3-lancering.
Want wat Amazon Leo ook heeft gedaan...
...het is niet Blue Origin, maar Amazon Leo, het andere bedrijf van Jeff Bezos...
...waar ze die New Glenn raket voor willen gaan inzetten om heel veel Amazon Leo satellieten te lanceren...
...die hebben ook een acquisitie gedaan, die hebben Global Star gekocht voor 13 miljard dollar.
Dat is niet gering? - Dat is niet gering.
En daar krijgen ze wel 48 satellieten voor, waarmee je satelliettelefonie kan doen.
Dat is op zich niet dat getal waard, maar waarvoor ze dat bedrijf hebben gekocht...
...is de rechten, de RF-rechten die je moet hebben om uiteindelijk die satellieten te gaan gebruiken...
...om direct-to-device te gaan doen.
En dat betekent dat je gewoon op je normale mobiele telefoon internet gaat krijgen via de satelliet.
Zonder dat je satelliet schotel nodig hebt of iets erger is.
En dat is waar Amazon Leo echt op wil in gaan zetten, en die hebben ook een samenwerking...
...zijn ze aangegaan met Apple, om dat dus op iPhone en Apple Watches te gaan realiseren...
...en daarmee zetten ze echt wel in op een strijd met Starlink.
En dat is nu gewoon echt gaande.
En dan zijn die frequenties ook wel een gebruik, want ik begrijp altijd het probleem...
...als je zo'n frequentie als waar koopt, dat je hem dan ook binnen zoveel tijd moet gebruiken...
...anders ben je hem kwijt. -Ja, je moet inderdaad laten zien...
...van hey, we hebben iets gelanceerd wat die frequentie gebruikt, maar...
...en dat is ook een probleem wat Amazon Leo nu heeft, want ze weten al dat ze iets te laat gaan zijn...
...met betrekking tot die periode dat ze het moeten laten zien...
...en bij de FCC zijn ze daar nu bezig, nee, kunnen we niet een verlenging krijgen.
Ja, die krijgen ze denk ik wel, want die FCC die buigt wel voor al die commerciële miljardairs...
...als de Amerikaanse politiek daar ook even... -De Tweede Kraatse Partij...
...zijn donaties aan president Trump doen. -Ja, dus dat spel is echt wel hard bezig...
...wat het er natuurlijk ook een beetje over, van hoe zit Europa daar dan weer in?
Ja, eigenlijk mist Europa daar de boot, aan de ene kant...
...omdat we in Europa niet dat soort partijen hebben die dat soort consolatie gaan doen...
...en aan de andere kant vanwege al die problemen met botsingen en de ozonlage afbraak...
...door de satellieten die terugkomen, denk ik ook dat het ook niet een probleem is...
...maar goed, ik vind ook dat Europa wel...
...moet wel even goed nadenken aan wie ze nou die RF-rechten gaan verlenen...
...want dat is iets wat een land soeverein in bezit heeft en die kan geven aan bedrijven...
...en tot nu toe geeft dat gewoon eigenlijk een soort van weg aan SpaceX met Starlink...
...en ook naar andere Amerikaanse partijen.
Ja, daar moeten we denk ik toch wel eens even wat zorgvuldiger mee omgaan.
Misschien met die handelsoorlog waar we het net over hadden wel een beetje in gedachten...
...maar ik denk dat die strijd maar gewoon eens ook moeten voeren...
...en niet te veel ons oor moeten laten hangen naar de Amerikanen.
Want de FCC heeft het ook gewoon heel duidelijk opgeschreven...
...en ze willen gewoon American dominance in space communication.
En als een andere partij daar moeilijk doet, nou, dan of we kopen dat of...
Of we vertrekken ons en niks van...
Ja, daar moeten we echt wat tegenover stellen, vind ik.
Oké, het is gezegd. Ik denk dat we het hierbij moeten gaan laten.
Dus ik dank jullie allebei, maar moeten we nog dingen bekendmaken? Nee.
We hebben onze...
We hebben de BNN-uitzending op 29 mei en de ambassade van de Maan op 19 juni...
...heb ik allebei genoemd, dus daarmee ben ik helemaal content.
En dat was Filip Schoonjans. Dankjewel voor vandaag. Erik Laan ook. Bedankt.
Dankjewel, Herbert. -Mijn naam is Herbert Blankesteijn.
En dit was Space Cowboys 197. Over twee weken 198.
En zo werken we langzaam toe naar die 200ste binnenkort eind mei.
Dag allemaal. Tot de volgende keer.