Goed mikken met een afgedankte satelliet en de hoogste bemande vlucht in 50 jaar

Dit is een BNR Podcast. Huitend welkom bij Space Cowboys 154. Mijn naam is Herbert Blankesteijn en ik zit in de studio met Filip Schoonijans. Welkom. Dankjewel. Nick Poelstra. Yes, dankjewel. Goedemiddag. Ook welkom. Goed zo. We gaan het over ruimtevaart hebben en sterrenkunde. En laten we eerst even memoreren dat nu net vandaag er eindelijk weer eens een keertje een booster van SpaceX bij landing is omgevallen. Ja, dat was inderdaad een eerste keer sinds lange tijd dat daar... Voor de eerste drieënhalf jaar heb ik gezien en de eerste ook in 268 succesvolle landingen. Toch was die meneer van SpaceX die de commentaar gaf op de web, waar ze heel cool over zei, oh Jay, zoiets zegt niet van, wat een grote disaster. Oh, oh jezus. Hij valt om. En de keren daarna kwam een paar keer in de herhaling, toen zei hij helemaal niks meer van, ja dat gebeurt. Ik denk dat ze gewend zijn aan de trial and error en die waren nu misschien een beetje... Weet jij een van jullie welk vaalpercentage ze hebben ingekalculeerd? Nee, geen idee. Dat lijkt u liefst plausibel. 1 procent of zo? Ik weet dat bij de mensenlijke missies, dan heb je iets van een 1 op 100.000 of zo. Ik wil eens 1 op 100.000 vertrouwen of dat realistisch is. En bij de shuttles, als ik een paar podcasts er geleden over had, was het 1 op 270. Daar zit je dan nu ongeveer rond. Ja, maar dat is een totaal ander verhaal. Dit is nu een faal, een failure op het moment dat de missie eigenlijk al gelukt is. Want die lading is al gewoon op weg naar waar je heen moet. Het is alleen maar een financieel iets voor de recovery. En het was een booster die zoverle 20 keer al gebruikt was. Ja, dus dat was eigenlijk helemaal oké. En ik weet nog wel dat hij zei musk in het begin, ik heb 10 van die missies verkocht. En tot nu toe vallen die dingen altijd om. Maar ergens tussen missie 3 en 10 zal het wel goed gaan. En dat gebeurde ook vanaf missie 6 of zoiets. Ik heb hem nooit horen zeggen over wat nou de voorspelde waarde. Ik denk dat de succespercentage sowieso al hun verwachtingen overstemt. Dat denk ik zelf dus ook. Vandaar dat ze dus heel koeltjes en laconiek reageren als het een keer gebeurt. Oh, goed, dat moest een keer. Het zal wel een keer misgaan, ja. Oké, daar hoeven we verder niet heel veel over te zeggen, want zo bijzonder is het inderdaad niet. Maar wat is wel bijzonder? Wat is jouw leukste onderwerp, Filip? Ja, ik wist wel dat je die vraag ging stellen. Ik had meteen een enorm kinder voor kinderengevoel, niet in het oefenpietsten. Want ik heb eigenlijk alleen maar onderwerpen zoals die ook in het echte journaal voorkomen. Met niet zo heel vreselijk goed nieuws. Dus ik vond het laag dat ik eigenlijk ook een vrolijk onderwerp, ala Kuifje of Weddingvotterweb, dat in het verleden wel gehad had moeten noemen. Maar mijn onderwerp waar ik mee zal willen beginnen is inderdaad SpaceX, dat starship. Dat is een starship die in die missie ook naar de maan moet gaan en de mensen moeten landen. Maar omdat die eigenlijk groot is om aan de Lunar Gateway te koppelen. Dat is wel wonderlijk. En daar komen ze nu pas achter. Kennelijk. Daar gaan we straks verder over praten. Dat is heel erg interessant. En Nick, wat is jouw... Om dan meteen in het kinder voor kinderen thema te blijven. Bij mijn onderwerp gaan we dansen. We gaan het over de salsa hebben. Dat is geweldig. Ik heb ook een best wel aardig feitje. Dat is namelijk binnenkort de eerste, laat ik zeggen, de verste ruimtevlucht sinds 50 jaar. De verste bemannte ruimtevlucht sinds 50 jaar. Hij is alleen op dit moment even uitgesteld. Tijdentijd. Philippe, take it away. Ja, wat is nou het verhaal van die starship? Het hele idee om mensen op de maand te doen landen is dat SpaceX heeft een contract gewonnen voor de Human Landing System. Dat vond ik nou wel weer erg leuk. Want de projectmanager daarvan is een dame die als stagiaire bij mij in ESA begonnen is. Dus zij zegt ik ben jou zo dankbaar voor je hebt mijn carrière gestart. Maar inmiddels heeft ze natuurlijk een veel grotere carrière dan ik. Wat zei de projectmanager van die Human Landing System. Maar dat ding, het idee is dat we vliegen met de starship naar richting Maan. Maar er mogen nog geen mensen in het begin in die starship zitten. Dus die zitten in die SLS, in dat Space Launch System. Die officiële grote nu-Maan raket van NASA. Die vliegt daar naartoe, stapt, dan stappen ze over in de Human Landing System en dan stappen ze. Dan gaan ze als het goed is naar het Maan oppervlak ergens, Artemis 4 of 5. Een beetje zoals bij Apollo ging maar dan anders. Je stapt in die Maanlander en je daalt af. Nu is de vraag stil dat de hele starship zou moeten koppelen aan die Lunar Gateway. De Lunar Gateway is een soort mini ruimtestation. Toen ik daar aan werkte was dat ook heel belangrijk. Want we wilden in de Amerikaanse politiek, wilden we niet dat mensen zouden zeggen. Gaan jullie alweer een ruimtestation bouwen? Zo'n kosteverslindend groot ding. Maar nu niet bij het ISS en nu hebben we weer een nieuwe bedacht bij de Maan. Dus dat mocht niet, dat moest een mini ruimtestation worden. En dat is ook ongeveer een zesde van de afmeting van het ISS. Als je daar zo'n kolossale starship aan koppelt, wat we toen nog niet wisten toen we begonnen met dat ontwerp. Dat ding is als hij vol zit, is hij 18 keer te zwaar. Zwaarder dan wat die Lunar Gateway ervoor gespecificeerd is om nog met zijn standregeling te kunnen sturen. Je kan natuurlijk wel koppelen, maar dan heb je de stuurraketjes van de Power Propulsion Element. Maar stuurt zo'n starship dan niet gewoon mee? Misschien moeten ze dus iets maken om de starship zelf te laten sturen ook. Maar dan heb je een gekoppeld regelsysteem. Dat is natuurlijk wel heel wat moeilijker om te ontwerpen. En ook moeilijker om te kwalificeren. Want je kan dat natuurlijk nergens testen. Of je kan alleen maar in gewichtloos toestand. Ter plekke kan je dat pas testen of dat zou werken. Dat is eigenlijk al echt een dingetje. Als hij leeg is, dan is hij niet heel te zwaar. Maar je moet natuurlijk rekenen met de wet mass. Want hij moet ook nog weer terug. En er is ook een belangrijk doel. Misschien zeggen ze nou, het zou best kunnen dat het probleem wordt opgelost voor die specifieke maanmissie. Maar een van de doelen van de Lunar Gateway was ook een springplank voor reizen naar Mars. En dan moet dat ding daar misschien koppelen. Maar dan wel vol. Dan zou je dus misschien dat doel moeten laten varen. Sorry, dat doel moeten laten varen? Om een springplank voor Mars te doen. Van daaruit gaat die Lunar Gateway naar Mars verder. Maar dan zag ik ook wel weer een kanttekening. In principe is die Lunar Gateway voor 15 jaar ontworpen. Dus tegen de tijd dat die aan het eind van zijn levensduur is, dan is hij misschien sowieso niet zo geschikt. Was het niet toch al een niet al te noodzakelijk politiek bedacht ding, die Lunar Gateway? Dat denk ik niet. Dat wordt er wel af en toe gezegd. Maar als je dat kunt gebruiken als een soort Mount Everest Basecamp. Waar je naartoe kunt vliegen en daar van shuttelen naar het maandeoppervlak. Dan kun je tegen lagere kosten een soort sustainable toegang tot de maan hebben. In plaats van elke keer zo'n juckel van een grote maanraket te maken. En dan hoef je dus ook alleen maar die Human Landing System eraan te koppelen. Ook niet die hele Starship. Als het helemaal hangt, zou het kunnen zijn dat dat dan wel werkt. De planning is natuurlijk ook belangrijk. Want er is natuurlijk een relatie tussen die planning van de Lunar Gateway en de planning van de Artemis Missies. In dat rapport van het Government Forum in Amerika. Die kijkt naar accountability en kijkt naar de kosten. We hebben nu ook al in kaart gebracht de risico's van delay. En eigenlijk moet die gateway hangen 1 jaar voor Artemis IV. Dat gaan ze nou net niet halen. Spreek over een paar maanden vertraging. Dat is natuurlijk niks. Nee, maar het is wel kilkelen dan. Want een paar maanden extra vertraging heb je natuurlijk zo ook weer te maken. Hij zou nu 9 maanden voor die Artemis IV komen. Maar Artemis IV is ook voorwaar niet zeker wanneer dat zou gaan. Want bij de Artemis hebben ze nog wel een lopende analyse van het hitteschild. Dat hitteschild was de vorige keer teruggekomen. En dat hoort heel gelijkmatig af te slijten. Als je ook zo'n Russisch hitteschild ziet op de kropsule van André Kuipers. Die is teruggekomen die in de SpaceX-post staat in Noordwijk. Dan zie je dat dat laagje is gewoon laagje voor laagje afgesleten bij de terugkant in de dampkring. En dat is gelijkmatig. Maar bij dat hitteschild van de Artemis I. Daar zijn gewoon plekken, daar is het hele hitteschild weggeslagen. Als de tegeltjes die misten bij de leading edge van de vleugels van de Columbia. En ze zeggen dat als ze daarmee geland zou zijn met mensen erin. Dan zouden die mensen oké geweest. Het werd niet te heet in de capsule. Ze kwamen geen meter, maar ze gaan niet nog een keer vliegen met datzelfde probleem erin. Dus nu zijn ze druk aan het analyseren. Er zijn eigenlijk drie mogelijkheden. Of ze komen tot de conclusie dat het toch veilig is. Of ze moeten het hitteschild wijzigen. Dat leidt wel tot twee jaar vertraging. Want het hitteschild zit al op de capsule. En dan moet het weer gedesintegreerd worden. Er moet er afgehaald worden, iets veranderen. Opnieuw aanbrengen, opnieuw kwalificeren. Dat duurt lang. En een andere optie is een nieuw traject vliegen. Want misschien ligt het ook wel aan het traject wat er gevlogen is bij terugkeren. Of de hoek waaronder die de dampkring is. Daar zitten nu ook weer allerlei slimme mensen naar te kijken. Dus dat heeft nog wat voet in de aarde. Maar ze willen pas die raket, die SLS, gaan integreren. Zodra er een besluit is genomen over dat hitteschild. En waarom is dat nou? Want die raket heeft boosters. En die boosters moet je verticaal integreren. Al die stukken boesten. En dan plak je die als een allemaal op elkaar. Maar als die eenmaal verticaal staat, dan mag die maar een jaar officieel zo blijven staan. Want anders is het net als bij een huis. Bijvoorbeeld bij mijn flat waar ik woonde. Bij een van die drie flats hadden ze de regel genegeerd dat je na vier etages, kennelijk in het bouwbesluit, een soort stakketsel moet maken. Dat je de bakstenen van de etages 5, 6 en 7 niet rusten op de bakstenen van 1, 2, 3 en 4. En dat hadden ze nou niet gedaan. En toen ging dat verzakken. En toen zeiden ze dat ze later een nieuw stuk muur moeten toevoegen tegen enorme kosten. Dat had hetzelfde speelt bij die raket. Als je die laat staan verticaal dan krijg je te veel druk. Als je die laat staan verticaal dan krijg je te veel druk van het gewicht op het onderste deel. En dan gaan daar weer, ik weet niet of dat ook o-ringen zijn zoals bij de Challenger. Maar dan komt dat te veel druk en dat mag niet. En die ene jaar hebben ze al een beetje opgerekt bij Artemis 1. Maar dat willen ze niet nog een keer. En zeker niet als dat hitteschuld jaren duurt. Jarenlang die raket zo laten staan. Dus dat allemaal wachten op dat hitteschuld. Dus al die planningen hangen echt aan elkaar. En ja, dit is, vergelijkbaar ook met die Mars-emperiteuren, is natuurlijk wel weer een heel groot project met vele miljarden. Waar nu inderdaad dit soort instanties in Amerika met de stof kan doorheen gaan. Maar om het even te koppelen aan wat jij aan het begin van deze podcast zei. Dat de Starship te groot is voor die Lunar Gateway. Dan is het dus te groot in termen van massa. Ja, te zwaar. Ik dacht even dat er misschien een koppeling niet past of zo. Maar het ding is gewoon te massief. Hij is zo groot en zwaar geworden. Maar ik denk ook dat het een kwestie van inertia is. Want hij is ook nog eens heel erg lang. Maar voornamelijk te zwaar om de standregeling nog goed te kunnen laten werken. En daar moeten ze nu iets slims voor bedenken. Ja, goed. Maar dat is niet bepaald technisch onmogelijk of zo. Dat is in principe heel goed oplosbaar. Oké, Nick, jouw eerste onderwerp. We wachten nog heel veel met dansen. Maar we gaan met Filip praten over al dat er nu ook met het hitteschild lessen worden geleerd. Vanuit de Columbia en de Challenger rampen van de shuttles. En eigenlijk zijn we nu ook weer leading in het hele besluit rondom de Starliner. De eeuwige soap van... De gestrande, dat mogen we intussen zeggen, he Filip? Ja, inmiddels mag het wel. Ik was de mordekes tegen, maar inmiddels mag het wel. Ik wil zeggen, Sunni Williams en Budge Wilmore, de twee astronauten, zijn inderdaad nog steeds gestrand. En ze hebben eindelijk besloten dat ze niet met de Starliner terug naar huis gaan. Maar ze gaan terug met de SpaceX missie pas in februari 2025. Ongelofelijk, he? Ja, dus wat acht dagen ze moeten zijn is een ruim half jaar geworden. Dus ze gaan onderdeel worden van de SpaceX missie. Helaas worden er ook twee astronauten van de SpaceX missie die in september zou gaan, die worden eruit gekikt. Die mogen niet heen, want anders is er geen vrije plek terug. Precies, want in de Dragon Cup zijn er vier plekken. De missie was ook met vier man, dus hij zou vol zijn. Dus de twee mogen niet mee helaas. En Budge en Sunni worden onderdeel van deze missie. En die gaan pas als deze missie dan weer naar huis gaat, dus in februari 2025, zullen ze naar huis gaan. En uiteindelijk is dat dus wel... Waarom is dat besloten? Omdat ze nog steeds eigenlijk niet begrijpen wat er nou mis is met die Starliner. Dus we weten wat er mis is, maar waarom hebben ze eigenlijk nog steeds geen idee? Ze hebben geen vertrouwen dat je heel uit beneden komt als je erin gaat zitten. Ik dacht dat de heliumlevels oké zijn. En 27 van de 28 stuurakketjes doen het ook weer. Er waren er vijf die het niet goed gedaan hadden. Maar ze konden niet heel goed het probleem reconstrueren in simulaties op aarde. Dus eigenlijk is het probleem nog onbegrepen. En dan wordt er zo iemand als Bill Nelson, die astronaut was in de tijd van de Challenger accident. Dat is heel risicoomijdend en dat lijkt hij terecht. Ja, want ze hebben twee ongevallen te veel gehad in de vorige eeuw. De Challenger en Columbia. En wat er nu eigenlijk achter ligt is dat ze... Iedereen nu tegenwoordig ook natuurlijk... Je moet een veilige werkomgeving hebben, je moet inclusief en alles zijn. En bijnaast zijn niet niet minder, zullen daar ook een veilige werkomgeving hebben. Waarbij je je recht hebt om je concerns te raisen. En dat is... Je bezorgheid uit. Sorry, ik werk altijd constant in het Engels. Dus mijn brein werkt af en toe wat anders. Maar daar is het dus ook mis gegaan. Door dat voor de Challenger zijn er van tevoren mensen die hebben hun zorgen uit over het koude weer. Waardoor uiteindelijk de O-ringen kapot gegaan zijn. En voor de Columbia waren er meerdere mensen die hebben gezegd... Maak nou even foto's van die buitenkant van die hitteschilder om te zien... Dat ding al in de ruimte hing. En die zijn eigenlijk allemaal genegeerd. Waardoor de twee lampen konden ontstaan. En dat wil dus nu kosten wat kosten wat voorkomen. Dus als er ook maar één iemand een untwijfel heeft over de terugkeer... Dan gebeurt het niet. En dat is in dit geval dus het geval. En ik heb aanvankelijk begrepen dat ze konden teren op voorraden die er nog waren. Gewoon voedsel en dergelijke zuurstof. Zijn er nu ook extra bevoorradingsvluchten nodig? Omdat die twee daar zijn? Nou, dat lijkt mij niet. Want anders waren er twee andere. En die eten hetzelfde. En er was voldoende voedsel en bevoorrading voor de twee maanden dat ze er nu al extra zijn. Dus dat is niet niet per se een probleem. Maar ik wil even een kanttekening plaatsen bij wat je net zei over die risicoafweging. Het is natuurlijk een risicoafweging. Want als ik heb gesproken met flight directors... Dan zeggen ze altijd als je elke onheidsprofeet gelooft dan lanceer je nooit. Dus altijd iemand die het gezegd heeft. Je moet de ruimte bieden om al je zorgen te openbaren. En die moet je twijfels kunnen uitspreken. En dan wordt er vervolgens naar gekeken als het goed is. Wat niet goed is dat er gewoon dingen genegeerd worden. Maar het is niet zo dat als er maar eentje twijfel heeft dan gaan we per definitie niet. Want dan wordt het wel heel erg ingewikkeld. En het blijft natuurlijk een risico draagende activiteit. Ja, dat is hetzelfde. Een ander ding dat ik heel interessant vind. Dat ze nu ook moeten naar poppen lanceren. En pakken. Dus die poppen zijn voor de massaverdeling. Want als ze dat nu moeten uitrekenen. Dat zegt ook veel werk. En dan moet je het opnieuw kwalificeren. Je kunt niet zomaar twee personen weglaten. Nee. Dat was hetzelfde als we een rover niet meenemen. Dan moet je ook een dummy weight erop zetten. En het andere was met die pakken. Dat zijn natuurlijk die IVA of Intra-Vehicular Activity Pack. De pakken voor binnen zijn niet hetzelfde. Bij de Soyouzpa en de Starliner en de Dragon. Er zijn altijd andere pakken. Dus die twee, Boets en Suni, hebben een pak voor de Starliner. En daar werkt niet. In de Dragon. Dus er moet ook een pak voor hun gelanceerd worden. Je ziet dat ze natuurlijk het ene is Russ-Amerikaans. Maar daar heb je ook twee commerciële initiatieven. Die ontwikkelen ook hun eigen pakken. En die zegt iets per definitie hetzelfde. Oké. Jij hebt nog wat toe te voegen. Ja, een klein dingetje. En dat ze daarmee ook weer met die vlucht. Omdat ze dus naar die massa moeten aanvullen. Wordt waarschijnlijk weer wat voorraden wel aangevuld. Ze zitten nu wel op de reserve voorraden. Dat is meer dan genoeg. Maar die willen ze natuurlijk weer aanvullen. En de Starliner is nu verwacht dat die ergens in september weer wordt teruggebracht. Dus helemaal leeg. Om te landen in New Mexico. Bij de White Sands Space Harbour. Oké. Heb je nog een gerucht gehoord, op gegeven moment las ik dat. Dat de Starliner niet zelf zou kunnen ontkoppelen. Zonder dat de astronauten inzetten. Die astronauten binnen al een paar knopjes moesten duwen. Om weg te kunnen gaan. Daarvoor werd de Starliner heel erg probleem geïntro-geafficheerd. En daar zou dus een software update nodig zijn. Om dat ding zonder dat een... Zonder mensen aan te behoort. Dat een astronaut hem aanzet, zelf kan ontkoppelen. En ik heb daarna niet meer gelezen of dat ook daadwerkelijk gebeurd is. Maar dat zal wel. Want nu hoor ik er niks meer over. Nee, ik heb net precies hetzelfde gerucht gehoord. Dus dat eigenlijk ook hetzelfde van daarna niks meer over gehoord. Maar het is natuurlijk wel wel in eind... Het zal me niet verbazen. Nou nou. Ja. Oké. Mijn eerste onderhulp sluit daar misschien best wel aardig op aan. En wat ik heb aangekondigd, net dat stel ik ook nog even uit. Net als jij, Nick. Dit verhaal gaat over de Peregrine Lunar Lander. Die de eerste commerciële maanlander had moeten zijn. Die voetzet op de maan. Alleen hij haalde het niet. En er is nu na 7 maanden geen voetzet op de maan. En er is nu na 7 maanden dat hij verongelukt is. Want hij is boven in de atmosferisie uit elkaar gevallen. Na 7 maanden is er de uitstap van een onderzoek. Naar wat daar mis moet zijn gegaan. En nou ja, het wordt helium viel met. Dat valt hier ook. Want er zijn daar aan boord van dat ding... Er is daar een brandstoftank geweest en een oxidatietank. En beide werden bestuurd met helium. Die stoffen werden eruit geperst. Als ik het goed begrijp. Je hebt geen zwaartekracht. Op aarde kun je onder de benzinetank van je auto een kraantje maken. En onder de zwaartekracht gaat de benzine erin. Maar in de ruimte werkt dat niet. Dus je moet iets hebben om die brandstof... Dus dat wordt met helium gedaan. Als de tank half leeg wordt en als hij leeg begint te raken... Dan doen ze dat met helium. En dan heb je een heliumventiel nodig. Een voor de brandstof en een voor de oxidizer. Die van de brandstof heeft goed gewerkt. En die van de oxidizer niet. Die heeft gevaald. En daardoor is die para-green in de verkeerde baan terechtgekomen. En hij is ook nog eens een keer moeilijk bestuurbaar geworden. Want op een gegeven moment wilden ze de zonnecellen uitklappen. En op de zon richten. En toen ging dat ook niet verschrikkelijk goed. Hoe gaat dat verhaal nog verder? Dat is een heel erg belangrijk project. Dat ding heette PCV2. Dat heliumfilter. En eigenlijk wisten ze dat die niet goed zou werken. Dat is heel merkwaardig. Ze zijn op een gegeven moment... Waren die dingen niet goed. Toen zijn ze van leverancier veranderd. En die PCV1, die werkte al niet goed. En die hebben ze kunnen vervangen voor de lancering. En vervolgens zijn ze gaan simuleren... Hoe gaat die PCV2 zich gedragen bij lancering? Dus die zijn ze flink toe elkaar gaan schudden. En toen ging die inderdaad lekken. Er wordt nu ook gezegd... Na die test kon je hem horen lekken. Van af ongeveer een meter afstand. Maar... En dat is de andere aansluiting met wat jij net vertelde, Filip. Dat ding zat zodanig diep in het inwendige van die para-green. Dat ze er niet aan konden beginnen om hem te vervangen. Want dan hadden ze alles uit elkaar moeten schroeven. En er waren allerlei certificaties die waren vervallen. Dus dat konden ze niet doen. Ze zijn dat ding gaan lanceren met... Wetend dat hij het wel eens niet kon gaan doen. Ik weet niet of je dat nou een gecalculeerd risico kan noemen. Het was een risico dat ze eigenlijk gedwongen waren om te nemen. Die missies waren best goedkoop. Commercial Lunar Payload System. Clips van Nasa. En je kunt dus beter gewoon gaan en dan nog eens proberen. Ik denk dat dat de afveging was. En dat gaan ze nu doen. Want er is een vervolgmissie die het Griffin heet. Ze zeggen nu heel opgewekt dat ze een hoop hebben geleerd. En dat ze de verworven kennis hiermee... Daar worden herzineventielen in gestopt. En die worden goed getest. En die zijn beter toegankelijk. En noem al die dingen maar op. Je ziet alweer hier bij elk Excellent Investigation Report. Het gaat altijd over wat ging er specifiek deze keer mis. En ook wat ging er organisatorisch mis. En wat moeten we verbeteren om de volgende keer een dergelijke fout beter te vangen. Dat is altijd een onderdeel van zo'n onderzoek. Oké, dus dat is het verhaal over Pevorgene. De commerciële maandlander die het niet haalde. Toch jammer dat een miljoenen missie kapot gaat over een... Ik zou niet zeggen een 2 euro ventieltje. Maar het is niet één van de duurste objecten in dat hele ding. Oké, dat is dat. Filip, jouw volgende verhaal. Nou ja, als we dan toch kijken naar wat er mis kan gaan. Ik wil het dus hebben over de megaconstellaties die tegenwoordig nu allemaal de ruimte in de foto worden. We hebben natuurlijk Starlink. Dat kan af en toe mis gaan. Maar meestal niet. Maar de Chinezen die hebben nu de eerste 18 satellieten van een toekomstige constellatie van 14.000 satellieten. Hun eigen Starlink. Ja, daar hebben ze de ruimte in geschoten. En er komt ook nog een tweede constellatie voor hun. Een ander doel met 13.000 satellieten. Dus dat is enorm veel. We maken daarvoor de Long March of Lange Mars 6A raket. En de bovenste trap, de laatste trap daarvan, die is op 800 kilometer hoogte uit elkaar gespat. En levert dus 50 relatief grote krokken ruimtepuin op. En dat is al eens twee keer eerder gebeurd. Diezelfde in november 22, en ik geloof het echt vorig jaar, dat ook die laatste trap uit elkaar spat. En dat had toen een keer 100 objecten en nu een keer 20. Dus er zweven al 170 objecten daar rond. En er zullen nog heel veel van dergelijke lanceringen nodig zijn als ze echt 27.000 satellieten willen gaan lanceren. Dus zij hadden ook een plan voor ogen van enorm veel lanceringen achter elkaar. Dus eigenlijk zoals SpaceX dat nu heel succesvol doet, en dat willen de Chinezen ook doen. Maar zelfs hebben ze allemaal een hele kleine kans om zo'n probleem op te leveren. Dan nog alles bij elkaar opgeteld, levert dat natuurlijk een groot punt op. Dus ik vond daar een stuk over. En dat was wel heel recent, want dit gebeurt op 7 augustus. Maar ook stukken die gaan over de noodzaak tot regulering. Dus eigenlijk moet er iets centraals gekomen worden. Er stond een prachtige vergelijking. In de scheepvaart zijn ze natuurlijk al duizend jaar geleden begonnen met scheepvaart. En pas vrij kort geleden is er ook een echt regulering gekomen. Waarbij het een soort flight aviation control, air traffic control voor schepen ook is. Enkele tientallen jaren geleden. En datzelfde is natuurlijk ook voor de luchtvaart. In 1903 was het de eerste vlucht. Pas kort geleden is dat, maar nog iets eerder dan bij de schepen. De eerste satelliet was in 1957. En we zijn nu echt wel heel erg aan toe om een of andere regulering te maken. Maar als je dus kijkt, en dat staat ook in het rapport waarvan de link in de show notes staat. Dat er nog wel verschil is tussen de meningen in Azië, in Europa en in de Verenigde Staten. Over de haalbaarheid en de wenselijkheid van een organisatie. Zoals een wereldwijde air traffic control organisatie. Voor de ruimtevaart. Die dat allemaal zou moeten reguleren. En die moet een heleboel dingen dan regelen. Om het begin moet er overeenstemming komen. Er moet een organisatie zijn die metingen doet van ruimtepuin. Over het resultaat van die metingen moeten ze het allemaal ook eens zijn. Ze moeten dat allemaal erkennen. Dat wat zij meten, dat dat het ook is. Dat we aan moeten werken. Gewoon statistiek over wat er allemaal rondzweeft. En je mag niet zeggen, ja maar ik geloof die data niet. Ze moeten allemaal commitment hebben dat ze die data hebben. Ze moeten de commitment hebben om compliant te zijn met wat voor regels er dan ook uitkomen. Al die landen die dan dingen lanceren. Je moet dan ook naar eisen voor lanceren. Er komt een soort wet en regelgeving. Er werd al gezegd dat dat je dat waarschijnlijk niet aan de industrie over kan laten. Als nu die ruimtevaart geprivatiseerd wordt. De industrie gaat zelf raken maken en dingen lanceren. Dan is de hoop dat daar een zelfregulering uit komt vrij laag. Dan komen er toch van regering en wet en regelgeving. Je wist dat het waarschijnlijk ook aan sprakelijkheid. Aanspraak, een sanctiemeganisme moet er waarschijnlijk zijn. Er moet een conflictregulering zijn. Als je er ruzie over krijgt moet je naar een orgaan kunnen. Die daar dan een salamonsoordeel over veld. Dus al die dingen zijn aan het rapport genoemd. Die moeten allemaal afgesproken worden. Dus eigenlijk alle grootmachten in de ruimtevaart. En dat is natuurlijk ongelooflijk moeilijk om dat voor elkaar te krijgen. Kijk nou inderdaad naar de scheepvaart en de luchtvaart. Maar kijk ook naar... Er zijn andere voorbeelden waarvan het rapport aanraadt om te kijken naar... hoe het gaat met de regels voor het verzinnen van internetnamen. Dat is ook iets voor wereldwijd gedaan. En de regels voor de Zwift, regels voor bankennummers. Er zijn een heleboel dingen in de maatschappij... die op een of andere manier internationaal geregeld moeten worden. En dat kan. Maar zolang dit nog een cowboy wereld is... en wij heten ook niet voor niks space cowboys... we zitten nog een beetje in het cowboy-stadium van de ruimtevaart. En dat moet een normale markt worden, gelijk alle andere markten. Want je hebt deze regulering nodig. En bij de ruimtevaart nog het specifieke probleem. Al het puin wat er eenmaal rondwaart, dat blijft nog wel een tijdje daar hangen. Want het ligt een beetje aan de hoogte natuurlijk. Maar op 800 kilometer, dat is hartstikke hoog. En nog, na de tientallen jaren zullen die stukken ruimtepuin daar blijven zweven. Er zijn nu al 45.000 stukken ruimtepuin van groter dan 10 centimeter. En iets van 1,1 miljoen stukken ruimtepuin van net onder de 10 centimeter. Het wordt ook steeds moeilijker om dat allemaal bij te houden. En avoidance maneuvers, om weg te duiken voor een stuk ruimtepuin... dat wordt ook steeds moeilijker tot het op een gegeven moment te moeilijk wordt. En je kunt het ook niet zo makkelijk weghalen. Er is nu wel weer een missie, een paar weken geleden, voor de Japanners... die een H2A raket upper stage met een robot op een satelliet gaan wegplukken. Zelfde wat wij in ESA ook mee bezig zijn, in ons Clean Space Initiative. Maar dat is eentje. Het is al Proof of Concept. Wat ga je doen als de aantallen zo groot worden? Preventie is natuurlijk veel belangrijker. Veel belangrijker, ja. Want de aantallen worden zo groot, dat kun je nu wel zien. Je kunt dat niet meer... Een goede ruimtesstofzuiger kun je eigenlijk al niet meer maken. Dus nu is het moment om dat te reguleren. Het is een waanzinnig interessant rapport. En wat zou het lot verder zijn van dat rapport? Gaat daar nu over vergaderd worden? Komt er een conferentie? Gaat het ergens in stemming? Ik heb geen idee. Of gaat het in een lachen? Ik zie je een beetje lachen. Ja, ja. Ik zou zeggen, daar moet ogenblikkelijk over gesproken worden. Maar het nieuws van de Long March die ontploft is, dat is nu. Dat was de trigger voor de zoektocht. En als je dan gaat zoeken zoals ik deed, dan stuit je op dat rapport. En dat zegt, the time is now. Nu moeten we het reguleren. En dat rapport is van vorig jaar. Ja, precies. Dus dat ligt al in het na, eigenlijk. Het erkent heel moeilijk. Maar het grootste probleem nu... ...is dat er dus geen 100 procent overeenszemming is... ...over de haalbaarheid en wenselijkheid van een organisatie... ...die dit gaat controleren en ook afdwingen. Want je hebt natuurlijk te maken met een paar eigenwijze grootmachten... ...zoals Rusland in China en misschien India ook wel. En Amerika natuurlijk ook. Amerika kan ook niet meedoen aan het internationaal strafhof. Die zeggen ook van, ja, het is allemaal leuk en wel dat jullie dat hebben... ...maar het gaat niet onze onderdanen daar zitten berechten. Dus die zijn net zo eigenwijs als de Russen. Uiteraard. Je merkt het al bij de UN-COPUS. Dat is een beetje de eerste aanzet naar internationale wetgeving... ...rondom de ruimtevaart. Maar dat zijn eigenlijk alleen maar best practices. En echt in hele grote hoofdlijnen van... ...als astronauten landen op jouw grondgebied... ...moet je ze helpen om weer terug te komen naar de basis. Dat is eigenlijk het maximale level waar de UN-COPUS over gaat. Maar dat wordt gewoon zo gezegd als best practices. Dus als je dat niet af en toe doet, ja... ...je krijgt misschien een vingertje naar je, maar meer dan dat ook niet. Ja, nou oké. ESA werd wel genoemd als een relatief positieve uitzondering. Maar goed, wij hebben ook nog geen ruimtevaart-milliardairs in Europa... ...die 10.000 satellieten lucht in... ...die ook in eigen gang gaan. Dat hebben wij nog niet. Nee, goed, misschien maar beter ook. Dank je wel, Nick. Om daar meteen op aan te sluiten, dan gaan we nu toch maar wel dansen. Want we gaan het worden... We hebben de... ...je moet... ...dan ben ik één keer de naam kwijt natuurlijk. De Salsa Missie in nat. En het gaat het eigenlijk om de missie. Wauw. Ik wou zeggen dat dit helemaal... Dit is maar een podcast. Nee, de Cluster Missie. Die is in 2000 gelanceerd. En die bestaat uit vier satellieten. En die zijn genaamd de Salsa, de Roomba, de Tango en nog weer de andere... ...de Samba. Salsa en Samba, altijd leuk. En die is in 2000 gelanceerd. Zou maar twee jaar doen. En zoals veel missies tegenwoordig... ...is verlengd, verlengd, verlengd. Bleef goede data uitkomen. Nu nog steeds. Maar nu zijn toch de dagen wel geteld. Maar kun je kort vertellen wat ze doen? Zij houden het aardmagnetisch veld in de gaten. En de invloed van de zon op ons aardmagnetisch veld. Is er iets te zeggen over waarom ze naar dansen zijn genoemd? Maak je ze leuke manoeuvres? Nee, het is gewoon een... Een soort vierengaan. Een dans is vaak naar het 1, 2, 3, 4. Dus dat is... Heel goed. Dat is inderdaad een van de namen die... ...om mooi aan te sluiten op waarom ESA het goed doet. Vorig jaar hebben we de dientrie gehad van de Aeolus. En nu is het eigenlijk de beurt aan de Salsa. En later dit jaar ook de andere drie. Om afscheid van te nemen. Om afscheid van te nemen. En die komen in een guided reentry terecht. Het is wel uncontrolled. Dus niet dat het tijdens reentry ook nog kan. Maar wat ze gaan doen is dat ze... Ze hebben nu al over het afgelopen jaar... ...deze satellieten zitten in een zeer elliptische baan. De dichtstbijzijnde punt van de aarde, de Paragy... ...die zit op ongeveer 100 kilometer. En de Apogee, dus het vers punt... ...is op 130.000 kilometer. Dus sterk elliptisch. En dat heeft het voordeel dat je heel makkelijk kan sturen... ...waar die Paragy eigenlijk is. En over de afgelopen tijd hebben ze die Paragy steeds iets lager gelegd. En bijgestuurd naar richting Point Nemo. Point Nemo is in de Zuid-Pacifische Oceaan. Een plek waar je geen kwaad kan doen. Het is het punt op aarde dat het verst weg is van elk land. Point Nemo is volgens mij 22 kilometer af van welk land... 2200 kilometer of zo. 2200 kilometer van elk land. Dat punt wat je maar kan bedenken. En daar hebben ze hem heen gestuurd. En ze weten dat op 8 september... ...twee weken... ...zal hij daarboven op ongeveer 80 kilometer hoogte... ...in de atmosfeer terechtkomen en opbranden. Eén van de vier gaat het dan. De salsa. De salsa gaat als eerst. Dat is de tweede guided re-entry, zoals we dat zeggen. Van een satelliet. En dan moeten ze bijdragen aan onze kennis van hoe branden satellieten op. Wat gebeurt er allemaal? Wat blijft er eventueel over? Wat blijft er niet over? En ze gaan ook een vliegtuig met onderzoekers erheen. Rondom dat punt. In de hoop de re-entry live mee te maken. Met 20.000 camera's en van alles en nog wat. Om te kijken wat we hier allemaal kunnen leren. Het is ook niet vrij van risico. Ik denk dat de kans klein is dat je vliegtuig getroffen wordt. Het is heel klein. Maar we kunnen het nu doen. Bij Iolus was het een meer circulaire missie. Dan is het redelijk moeilijk te inschatten waar die nou precies de atmosfeer raakt. En op zal branden. Omdat deze zwaar elliptisch is, kan je het precies uitrekenen. En kan je dus een vliegtuig heen sturen en daarom heen laten vliegen. Vond je het verhaal wat de nauwkeurigheid is van de plek van het landing? Nee, niet op die manier. Ze weet wel dat het rondom die point niet meer is. Ook de tijdstip niet. Een van de problemen van vliegtuigen is dat ze daar een tijdje rond moeten hangen. Dan moet je niet precies weten wanneer die dan komt. Dan moet je genoeg brandstof hebben. Het is niet dat je komt om 21.30 uur. Dus ze hebben van een grote afstand gemikt dat hij op de juiste plek komt. Maar die juiste tijdstip is dan wel even een probleem. Dus we vliegen daar waarschijnlijk wel een tijdje rond om dat precies op moment mee te pikken. En omdat je wel vanaf 2200 km... Dat is toch wel een stukje vliegen. Dus je moet echt wel wat flink van brandstof nodig hebben. Dus echt wel een decent size vliegtuig om je wilde diarmidje te kunnen rondcerkelen. We weten niet of dat op 8 september gaat gebeuren. En richting die tijd kunnen we het steeds beter... En de andere drie, gaat er dan elke week eentje of maand? Wat is de bedoeling? Ergens eind... Er gaat eentje nog begin 25. En de andere twee zullen oktober en september 25 terugkomen. Dat is gedoseerd? Ja, dat is gedoseerd. En alle vier gaan ze kijken of ze die vanuit de vliegtuig kunnen volgen. En misschien ook wel bij elke volgende gebruiken wat je geleerd hebt bij de vorige. En voor een engineer en een wetenschapper is dit de ultieme droom. Want je hebt gewoon een herhaalbaar experiment. Ja, heel eerzaam. We hebben wel een klein opbegrepen detail. De head of operations van deze missie van ESA... Die heeft gezegd dat als we nu niet laten neerploffen... Dan kan het pas over 24 jaar de volgende poging. Waarom is dat dan? We hebben geprobeerd te reconstrueren op grond van de baan. En daar konden we zowel niet vinden. Nee, ze hadden er net over dat hij in een 12-jarige cycle zou zitten. En vanuit de uitleg leek het alsof daar de omlooptijd beschouwd werd. Maar met puur de data 100 km per g en 130.000 km per g kan je de omlooptijd berekenen. En dat is een kleine 48 uur. Na 48 uur in twee dagen is niet 12 jaar. Dus dat verhaal... Laten we dan nog even aan de luisteraar. Dan mag dan zijn huiswerk komen. Hoe komt het dat op de ESA website staat dat dat pas over 24 jaar nog een keer kan? Daar ben ik ook benieuwd naar. Dus stuur je antwoorden naar de Space Cowboys Pot. Space Cowboys Pot op X. Yes. Ja, heel goed. Dan heb ik een verhaal over een hele interessante ruimtemissie. Namelijk de Polaris Dawn Missie. Die had eigenlijk oorspronkelijk maandag gelanceerd moeten worden. Hij had dinsdag gelanceerd moeten worden. Hij is nu nog niet gelanceerd. En het wordt nu op zijn vroegste vrijdag. En dat is een commerciële missie. Met als commandant meneer Isaacman. Even kijken of ik zijn voornaam ook kan terugvinden. Ja, Jared. Jared inderdaad, precies. Verder zijn aan boord Anna Mannen, Sarah Gullis en Scott Poteet. En meneer Isaacman die betaalt. Die heeft ook al eens eerder aan een ruimtemissie meegedaan. De Inspiration 4. En deze missie, dat wordt er eentje waarbij ze over elliptische banen gesproken. Een behoorlijk elliptische baan gaan beschrijven. Met een maximale apoge van 1400 kilometer. En het perigee wil ik dan even vanaf zijn. Maar dat is in de orde van 200 kilometer of zo. Dat is iets. En die 1400 kilometer, dat is een interessante waarde. Want zo ver van huis is geen astronaut meer geweest sinds de maanvluchten. Sinds Apollo. En dat is wel heel bijzonder. Dus meneer Isaacman heeft op die manier zijn plek in de geschiedenisboekjes al voor verzekerd. Dat kost hem wel alles bij elkaar. Hij doet er een aantal ruimtevluchten mee. Honderden miljoenen dollars. Dit is, wat was de naam ook weer, Polaris Dawn 1. Er komen er nog drie. Hij zat ook al in Inspiration 4. Hij zit in vier ruimtevluchten. Allemaal 100 procent commerciële vluchten. Dus hij telt daar echt vertuinen voor neer. Omdat ze zo ver van de aarde gaan, komen ze in gebieden waar de straling nogal stevig is. En ze gaan dus ook de gevolgen aan hun lichaam meten. Wat dat betreft zijn ze proefkoordijnen. Dat is ook uniek. En er is nog iets uniek. Want ze gaan op die vlucht die dus vrijdag gelanceerd wordt als er verder niks tussenkomt. Gaan ze ook de ruimte pakken van SpaceX testen. Die gaan ze aantrekken. Ik vind het razend knap dat ze die ruimte pakken in 2,5 jaar gemaakt hebben. Wij hadden ooit, lang geleden, toen we aan de wieg stonden van ons ruimtrobot ERA die op het ISS is. Toen was de robot. Het algemeen was het pak EVA 2000. Samen te ontwikkelen met de Russen. En toen was er maar geld voor één. Dus dat project is gesneuveld. En daarom heeft de ESA geen eigen ruimte wandeling pak. Maar daar hadden we zeker veel lang over gedaan dan 2,5 jaar. Dus het is wel knap. Maar ze hebben ook dat pak in diezelfde WartSans facility bekogeld. Met aluminium balletjes van de millimeter doorsnee. Om de micrometeori te insluiten. Over ruimte, space debris gesproken. Uit te testen. Ja, ze hebben toch wel een hele hoop daar gedaan. Ik vond het een bijzonder linkermissie. Voor andere redenen ook maar. De head of safety bij SpaceX is Gerstenmaier. En Gerstenmaier was head of operations van NASA. En in hem heb ik wel vertrouwen. Dat hij toch gewoon, ondanks dat ze toch een cowboy-achtig gedrag hebben bij SpaceX. Dat hij wel zorgt dat het op een of andere manier veilig blijft. Het is de bedoeling dat ze ook op 1000 kilometer hoogte uit gaan stappen, toch? Dat wilde ik nog eraan toevoegen inderdaad. Dat is het volgende unieke aan deze vlucht. Dat wordt de eerste commerciële ruimte wandeling. Dus ze trekken die ruimtepakken aan. De luiken gaan open. En dan gaan Isaacman en Sarah Gillis naar buiten. Maar niet op 1400 kilometer? Niet op 1400 kilometer. Hij zal terug op 800. Dat is juist. Maar dat is nog steeds twee keer zo hoog als de ISS. Ja. En verder wat Polaris Dawn 2 gaat doen, dat schijnt nog niet duidelijk te zijn. Maar Polaris Dawn 3 is onderdeel van Artemis. En volgens mij wordt dat een vlucht naar die Lunar Gateway. Als ik goed ben ingelicht. Ik probeer het nu eventjes terug te vinden. En dat lukt me niet onmiddellijk. Maar dat... Dat houden jullie even van me te goed. Terwijl jullie praten ga ik daar nog even verder. En dan wil ik er nog wel één ding over zeggen. Wat bijzonder is ook, dat er geen luchtsluis is. Bij het ISS en bij MIR had je altijd één module. Dat was een luchtsluis. Daar ging je in zitten. En dan werd dat leeggepompt. En dan ging de deurtje aan de andere kant open en ging je naar buiten. Maar hier niet. Dus die gehele capsule wordt leeggepompt. De twee die blijven dan binnen. De andere twee gaan naar buiten. Er is wel wat verschil van mening. Of zijn mensen er heel bang voor? Want hoe zit dat nou bijvoorbeeld? Werken die touchscreens allemaal wel goed in vacuum? Want we komen dan in vacuum. En dat is natuurlijk wel getest in vacuumkamers. Maar hoe is dat als het wat langer duurt? En werkt dat nog wel allemaal goed? Kan al die elektronica's en warmte nog wel kwijt? Als er geen luchtstroming is. Want er is geen lucht. Dus je moet allemaal met actieve koeling. Maar aan de andere kant zijn ook mensen die zeggen... Ja, maar bij Gemini en Apollo... Hebben ze ook ruimtewandelingen gemaakt. En daar hadden ze ook geen luchtsluis. Ze werd ook helemaal leeggepompt. Dus degene die er zich zorgen over maakt... Zoeken misschien wel spijkers op laag water. Dus ik vind het heel erg spannend en heel interessant... Om te zien hoe dat zal gaan met deze IVA. Of deze ruimtewandeling. En we moeten ook heel geleidelijk aan die capsule leeg laten lopen. Het mag niet gewoon patse alle lucht eruit. Dat moet langzaamaan. Wat is de reden daarvan? Ik denk je structurele integriteit. Oké, ja, ja, ja. De druk ga je veranderen, ja. En de druk wordt dus gewoon uiteindelijk nul. Maar dat duurt ook best wel lang. Dus ze zitten ook best wel lang in die uren. Ze zitten te wachten voordat ze überhaupt naar buiten kunnen. Zo. Ja, ja, ja. Het is wel een huzaren stukje. Ik vind het heel erg leuk. Dat is mooi om in de gaten te houden dan. Intussen heb ik mijn feiten kunnen checken. Ik moet mezelf corrigeren. Want die Polaris Dome 3... Die trouwens niet voor 2030 gaat vliegen. Het unieke daarvan is... Dat wordt een lancering aan boord van Starship. En dat wordt dan dus de eerste bemannde vlucht met Starship. Dus die Isaacman heeft dan nogmaals een primeur. En dan komt het aantal van zijn primeurs toch al gauw op drie. Eerste met ruimtepak. Eerste afstandsrecord na Apollo. En de eerste die met Starship mee mag. Elke keer is hij de commandant. Een positie die hij heeft gekocht. Maar intussen misschien ook wel verdiend. Want als hij het niet goed deed, dan zouden ze het niet nog een keer toelaten dat hij het deed. Misschien heeft hij dan ook zijn miljoenen wel goed besteed. Ik weet niet. Hij is miljardair. Maar hij weet niet hoeveel miljard hij dan heeft. Maar als er enkele honderden miljoenen, dan heeft hij nog steeds wel wat geld over. En misschien is dit wel gewoon zijn doel. Sommige miljardairs kopen een voetbalclub. En hij doet dit. Andere gaan ruimtevaren. Hij is chief executive van de Shift4 Payments Company. Het is een betalingsbedrijf. Lucratieve business op zich. Oké. Dan mag jij weer, Filip. Ja, dat laatste. Hoe ze erachter gekomen zijn is wel heel leuk. Maar het is wel op zich een bedreigend verhaal. Dat gaat over de zogenaamde super zonnestorm. En ik vond het interessant. Omdat ik in juni was gevraagd of ik in Nijmegen in het Goffertpark iets wilde vertellen over de zon. Ik had een beetje problemen, want ik wist niet zoveel van de zon. Dus ik heb de zonne-wetenschappers gevraagd van, willen jullie dat niet doen? Nee, ben je helemaal blazerd voor het publiek in het Nederlands? Nee, dat kan ik niet. We leren jou wel van alles over de zon, zodat jij dat kunt doen. Sindsdien weet ik ook wel wat van die zon. En het ging dus ook over zonnestormen. En het was kort na die enorme zonnestorm in mei. Waar je het noorderlicht zag boven de molens in Nederland. Echt heel erg prachtig. En toen werd er ook veel verwezen naar een event. Dat was in 1859 het Carrington Event. Dat was de grootste zonnestorm die wij kennen. Waar telegraafmachines uitvielen. Het is ook bekend dat het powernetwerk kan uitvallen. Dat de dichtheid van de atmosfeer verandert. Daarom ging er ook een Starlink-lansering mis in mei. Door die dichtheid remden die mini-fattelietjes sneller af. En dan weer terug naar de aarde. Dus er is een enorme impact. Maar die storm was de grootste die we kenden uit de kort geleden historie. Maar er was een Japanse onderzoekster. Die heeft in 2012 voor een PhD alle Japanse cederbomen geanalyseerd. In die ringen van die bomen kun je zien wat voor reacties daarin hebben plaatsgevonden. En daaruit kon ze vaststellen dat er een ongelofelijke zonnestorm moest hebben plaatsgevonden. In het jaar 700 nog wat. Dan praat je misschien over de omvang van jaringen, maar ook over koolstof-13-effecten. Dat de isotopenverhoudingen veranderen. Je kunt zien aan de ringen wat daar gebeurd zou moeten zijn. Toen gingen ze verder zoeken naar andere bomen. Een ijs, ook een arktisch ijs. Maar ook andere bomenringen. In Frankrijk was er een storm die nog veel meer deeltjes had richting de aarde gestuurd. Als er zo'n storm weer zou voorkomen, daarvan hebben ze nu gevonden. Zeven bomen in de afgelopen 15.000 jaar. Dus één per zoveel duizend jaar. Als dat gebeurt in de hedendaagse maatschappij, dan gaat alles helemaal plat. Dat is een event waarvan men zegt dat is vergelijkbaar met het uitroeien van de dinosaurussen. Een zo'n danig groot event. Waar we nu wat proberen aan te doen. We zijn bezig met testen om iets te mikken op een astrowide die aankomt. Bij zo'n enorme zonnexplosie heb je niet zoveel waarschuwingstijd. We moeten alles gaan uitzetten. Ik had in juni een ruimte schepen komen die naar de zijkant van de zon kijken. Die zon moet nog een stukje draaien. Als je daar een enorme hoge activiteit van zonnevlammen ziet... Een paar dagen extra. Normaal heb je 8 minuten. Dan kun je na het je hoogspanning verlagen op de hoogspanning. Als er door die elektrische activiteit in de lucht een grotere spanning komt... Dan valt je powernetwerk niet uit. Tegen zo'n megastorm die duizend maal zo groot is als de grootste die we ooit kennen... Dan is het maar de vraag of we daar tegenop gewassen zouden zijn. Nu komt de vraag of we daar wat aan proberen te doen. Of is dat duimen? Als dat over 5000 jaar gebeurt, geen idee. Dat zien we dan alweer. Het is ongelooflijk interessant dat je dat aan bomenringen kunt vaststellen. Die bomen hebben ongeveer een geheugen van 30.000 jaar. Dat is de oudste boom die niet meer als levende boom... Maar dan als boomfossiel ergens onder de aarde zit. Als plank ergens in een schip of zo. Of als 30.000 jaar natuurlijk niet. Als ze in de grond zijn gezakt en versteend... Maar zelfs in de versteende dingen die ooit boom zijn geweest... Kun je dat nog steeds terugvinden. Ongelooflijk. Geweldig verhaal. En nu de Staten met ingrijpende gevolgen. Die zijn moeilijk in beleid te gieten. Nick, jouw laatste onderwerp. Ik heb een klein. Oktober komt hij wel aan. In Nederland is de space week. Dit jaar is hij wat extra speciaal. Ze hebben al wel hier genoemd. Dat is voorafgaand aan de Nederlandse space week. Is ook de ASA planetary congress. Dat is het astronautencongres ook wel genoemd. Waarbij 100 nog levende astronauten... Allemaal naar Nederland komen. Om met elkaar te praten over de toekomst van ruimtevaart. De ASA is astronaut... Astronauts station of space explorers. Er komen dit jaar 70. Waarom is dat? Omdat de Russen geen visum krijgen. De Nederlandse overheid heeft geweigerd de Russen een visum te geven. De Russische astronauten komen niet. Dat is toch jammer. Op 4 oktober is hij in de Ziggledome. De premier van de nieuwe film. Van André Kuipers. Daarna het weekend van 5 en 6 oktober. Is op S-TEC de open dag. Dat is in dit geval het einde van het AAC. Maar het begin van de space week. Met allerlei evenementen rondom de ruimtevaart. Op 5 oktober is de open dag. Dat is de open dag. Op 5 oktober is de open dag voor mensen met een beperking. Daarvan zijn de inschrijvingen open. Je moet een kaartje hebben. Maar dat is gratis. Zodat ze kunnen registreren hoeveel mensen er zijn. Op 5 oktober is de open dag voor mensen met een beperking. Ze kunnen nekken op hun eigen tempo. En prikkelarm het terrein over. Op 6 oktober is de reguliere open dag. Daarvan opent de inschrijving aanstaande maandag. Je moet naar een bepaalde website. In de show notes staat een link. Je kan dan een zoek op AAC S-TEC. Opendag 2024. Die open dag is altijd snel uitverkocht. Er zijn 20.000 plekken. Maar hij is altijd razendsnel. Bij deze vervoorhangen voor ons is het een beetje een beetje een beetje. Op de aandacht van de open dag. Je kan door het grote van AAC S-TEC lopen. Er zal een Nederlandse space tent staan. Er zijn 40 bedrijven in Nederland die in de ruimte van het werk. Die zullen zich daar proviëren. Je kan kijken of je daar wilt werken. Volgens mij is jouw space expo ook toegankelijk. Dus dat is allemaal aan elkaar gekoppeld. En je kan ook een aantal andere dingen doen. Het is een fantastisch leuke dag. En gratis. Haast u nog maar enkele kaarten beschikbaar? Dan heb ik mijn laatste verhaal. Dat kan redelijk kort. China gaat een observatorium lanceren voor exoplaneten. Wij hadden natuurlijk Kepler. Dit observatorium gaat heten. Earth 2.0. Je mag ook ET zeggen. Dat vind ik leuk gevonden. Dat is de afkomstige van het Shanghai Astronomical Observatory. Chinese academische wetenschappen is er verantwoordelijk voor. Dat worden 6 optische telescopen. Met een brede openingshoek. Ik vertaal het maar even. 28 centimeter apertuur. Als ik goed begrijp, worden er 28 centimeter open. Met z'n zessen in het Lagrange punt nummer 2. Die worden opgehangen. Waar de web-telescoop ook hangt. Er wordt druk daar. Maar toch met z'n zessen op een redelijke afstand. Welke afstand? Oorspronkelijke publicatie was in het Chinese. Dat was jammer. Maar dan heb je toch een omvang van je telescoop. Dat is een telescoop die heel respectabel kan zijn. Zijn ze met z'n zessen 1 telescoop? Voor zover ik het begrijp wel. Met een waanzinnig grote spiegel. Dat is het dus. Ze gebruiken een zeer hoge fotometrische precisie. Het belangrijke is dat je dan veel kleinere planeten kunt waarnemen. Wat ze waarnemen, is de passage van planeten voor sterren langs. Met de huidige technieken zijn er veel van die aangevangen. Maar meestal grote planeten voor lichtsterke sterren. Hiermee kunnen ze veel kleinere planeten vinden. Voor veel minder lichtsterke sterren. Dan kom je in het bereik van evenbeelden van een aarde die om de zon draait. Dat is het bijzondere daarvan. Het is niet zo dat die morgen gelanceerd wordt. China gaat dat lanceren in 2028. Waarop vind ik het interessant om nu te vermelden. Dat is een hele grote aarde. In andere landen wordt dat vaak met jaren uitgesteld. Maar dit is iets wat toch redelijk voor de deur staat. Als zij dat zo bekend maken. Waar hebben ze ook belangstelling voor? Dat vind ik ook heel bijzonder. Ze zijn ook geïnteresseerd en denken te vinden. Rogue planets. Dat zijn dus planeten die niet om een ster heen gaan. Dat zijn dus planeten die niet om een ster heen gaan. Dat zijn dus planeten die niet om een ster heen gaan. Dat zijn dus planeten die niet om een ster heen gaan. Denk aan een Jupiter of een aarde die vrijelijk door de ruimte zweeft. Hoe denken ze die dan te kunnen vinden? Door zwaartekrachtlenseffecten. Die ze zelfs nog denken te kunnen waarnemen met deze apparatuur. Die ze zelfs nog denken te kunnen waarnemen met deze apparatuur. Dan willen ze ook weten welk kant op je opvliegt. Of je ook onze kant op komt. Als je een ster van een ster heen gaat, dan kan je het niet overzeggen. Als je een ster van een ster heen gaat, dan kan je het niet overzeggen. Als ze ergens omheen draaien is het makkelijk. Dan weet je waarschijnlijk waar ze naartoe gaan. Een rogue planet die het volstrekt onbestemd. Dan heb ik onvoldoende verstand van de effecten. Die zwaartekrachtlensen kennen we van sterrencelsels. Die kennen we van sterrencelsels. Waar dan tussen ons en het sterrencelselsel een zwart gat staat. Als je een zwart gat staat krijg je bepaalde vertekeningen die je kunt herkennen. Het effect van een planeet op sterrenlicht. Het effect van een planeet op sterrenlicht. Je mag al blij zijn als je dat op bepaald moment kunt waarnemen. Je mag al blij zijn als je dat op bepaald moment kunt waarnemen. Waarschijnlijk stel ik me voor aan beweging. Je ziet nu iets anders dan een paar minuten, uren, dagen later. Je ziet nu iets anders dan een paar minuten, uren, dagen later. Ik weet het niet. Maar dan kun je aan de beweging bepalen of er een planeet is geweest. Maar dan kun je aan de beweging bepalen of er een planeet is geweest. Of je dan ook kunt bepalen hoe die beweegt. Dat vind ik heel moeilijk om te zeggen. Daarvoor ken ik de fysica ervan niet goed genoeg. Ik vind het interessant in jouw verhaal. Al vinden we daar een exoplanet die waanzinnig vergelijkbaar met de aarde. Maar om een waanzinnig vergelijkbare ster draait. Maar dan is je natuurlijk weer 100.000 lichtjaar vandaan. Natuurlijk. Dat is wel de grootste kans. Daar heb je de meeste van. Dat is wel de grootste kans. Daar heb je de meeste van. Ja, klopt. Maar iets om te volgen. Ook weer in 2028 dan kiest hij het ruime sob. Dan moeten we hopen dat de Chinezen ook hun resultaten een beetje leuk delen met ons. Wie heeft er nog iets toe te voegen? We zijn een uur min vijf seconden bezig. Ik had nog wat groot onderwerp. We hebben de uur er maar nog niet opgekondigd. Ik kijk vooral in de show notes. Dat lijkt bijna een noordelijke lanceerbedloop te zijn. Dat is leuk. We hebben al een tijdje genoemd dat we in Kiruna belaat. Een spaceport is nu geopend. Dat was al een tijdje. Maar ik mag nu ook orbitale launches doen. Op de Châtelantijdlanden en de noorden van Schotland. meerdere spaceports genoemd zijn er wel eens gebouwd waarbij er ook van de week helaas bij een hot fire test een raket geëxplodeerd is. En nu heeft ook Noorwegen in de buurt van Tromseuw ook een spaceport gebouwd en die hebben daar nu ook de licentie voor om van daar te mogen lanceren. Dus het is druk in het hoge noorden met spaceports. Ja, er is waarschijnlijk ook wel capaciteit waar behoefte aan is want een aantal lanceringen neemt toe en dus heb je ook meer capaciteit nodig. Ja, het is vooral heel interessant voor de aardobservatiemissies. Die wil je vaak in een polaire baan hebben zodat de aarde er onderdoor draait zodat je binnen een dag de hele aarde hebt. Ja, dan is een polaire lancere base in de buurt van de Polen enorm waardevol. Mooi, kunnen we eventueel in de volgende Space Cowboys verderop ingaan? Ja. Oké, dat was Nick Poelstra, de andere was Philippe Schoonejans, ik ben Herbert Blankesteijn en dit was Space Cowboys 154. Iedereen bedankt voor de aandacht en heel graag tot over twee weken bij de volgende.