Dit decennium nog een niet-Amerikaan op de Maan

Dit is een BNR Podcast. Welkom bij Space Cowboys deel 137. Ik heet welkom Bruno van Wayenburg. Hallo, Marieke Baan. Hoi. Terwijl ik dat zeg, realiseer me dat ik één kleinigheid ben vergeten. Geeft niks, want we gaan gewoon door. Maar ik maak jullie bekend dat dit deze aflevering vijf jaar Space Cowboys markeert. Ik zag het gisteren in de sterrenkundesgeurkalender waarin jij een stukje hebt geschreven over dat eerste lustrum. De sterrenkunde kalender waar jij zelf bij betrokken bent geweest. Zeg ik niet, hè? Nee, dat zeg ik. Maar ik vind het leuk om te melden. Daar staat inderdaad bij 2 januari staan wij vermeld als Space Cowboys de eerste aflevering in 2019. En nu is het 3 januari 2024 en zijn we vijf jaar oud. Weet je nog wat het over ging die eerste aflevering? Ja, die ging over New Horizons. En Rudolf Le Poole was er bij. Rudolf Le Poole was gast, sterrenkundige uit Leiden. Emeritus, hoogleraar als ik me niet vergis. En New Horizons was toen op nieuwjaarsdag als ik me niet vergis was hij voorbij Pluto gevlogen. En had daar historische foto's gemaakt. De eerste close-ups van Pluto zal ik maar zeggen. Was een fantastische manier om deze podcast te beginnen. En ik ga nu even bij de microfoon weg want ik heb wat meegenomen. Spannend. Brudo, ga jij gaan? Ja, wat ik ga trakteren. Ik heb sterrenkunde donuts meegenomen. En die hou ik jou voor Bruno. En Tom mag er ook een komen halen want mijn kleinzoon zit achter het glas. Ik moet alvast op de foto nu met mijn tractatie. Vijf jaar Space Cowboys mensen. Marie, kun je een donut nemen? Jij neemt de Exoplanet. Je had zijn mooie gespikkelde donuts. Hé Tom, jij een donut? Neem de hele doos maar mee. Dan kan je vader er ook eentje nemen. En die deur is heel zwaar. Dus Marieke gaat je even helpen met die... Oh, je kunt het zelf. De hele familie is erbij betrokken. En dat komt straks nog terug. Die zijn hier niet vanwege 5 jaar Space Cowboys. Maar die zijn hier omdat we met z'n allen naar... Hoe heet het ook weer? Destination Cosmos zijn geweest. Hoe was dat? Dat was interessant. Dat is niet onverdeeld positief. Maar dat zal ik straks haar fijn uitleggen. Maar dat is in ieder geval mijn aantrekkelijkste onderwerp... Om over te praten in elk geval. En dezelfde vraag stel ik aan jullie. Brunnen, wat is jouw leukste onderwerp? Mijn leukste onderwerp is te warmen met Tiangong 3. Juist, Tiangong 3 dus eigenlijk? Nee, dat dan ook niet. Oh, dat wordt echt ingewikkeld. Maar dat ga je straks allemaal uitleggen. Marieke? Ja, we kunnen nieuws deze uur dagen. Maar volgende week begint de WES in Amerika. En daar ga ik straks meer over vertellen. Oké, en Bruno, jij moet even die microfoon pakken... waar het lampje van brandt. Dat maakt niet uit. Vertel nog even opnieuw, dat geeft niks... wat jouw favoriete onderwerp is. Want waarschijnlijk heeft niemand dat gehoord. Mijn onderwerp voor vandaag is Tiangong, het Chinese ruimtestation. We waren met Tiangong 1 en Tiangong 2, dat waren een soort prototype. Daar ga ik het vandaag over hebben. Prachtig, om de afwisseling erin te houden... geef ik jou nu het eerst het woord, Marieke. Ja, dat is goed. Ik zei al, er is niet zo heel veel sterrenkunde nieuws. Straks ga ik nog iets vertellen over Gusto. Dat is een ballonlansering van een aantal dagen geleden. Ja, die was leuk. Was intitiaal zelfs, geloof ik. En ik ga ook nog iets over de Europa Clipper vertellen... die dit jaar gelanceerd wordt. In de vorige aflevering, in de vooruitblik, was dat toch weggevallen. Maar ik begin met de reden waarom het zo stil is qua nieuws. Dat is omdat volgende week in New Orleans, in de Verenigde Staten... de, ik geloof, 243ste... dat moet ik even opzoeken... winter meeting is van de American Astronomical Society. 243ste? Ik geloof het wel. Dat is een hele andere verenigde eeuw bezig. Nou, zoiets. Dat zou natuurlijk kunnen. The American Association. American Astronomical Society. Dat is het grootste sterrenkunde congres ter wereld... met ook een exhibit er altijd bij, waar al bedrijven... Misschien nu al twee keer per jaar of zo. Ik zit even hard op te denken of dit allemaal wel kan. Wat zei je? Als het Amerikaans is en het is 250 jaar oud... dan is het wel een hele grote verenigde. Ik ga het opzoeken en volgende keer ga ik dat vertellen. De luisteraars zijn nu druk aan het googelen. Dat hoef ik niet te doen. Dat is een mega congres. Twee tot 3000 deelnemers. Waarom het deze week rustig is qua nieuws... is omdat iedereen alles ophoudt tot volgende week. Traditiegetrouw is er elke dag. Er zijn er twee persconferenties... waar vijf of vier onderwerpen aan bod komen. Dat zijn altijd hele interessante nieuwtjes. Er zijn er ook weer een paar met een Nederlands tintje volgende week. Daar ga ik nog niet alles over vertellen, maar wel wat. Op dinsdag komt er een first. Een eerste keer als het gaat om een rotsachtige exoplanet. Volgende week dinsdag meer. Op woensdag is er een persconferentie... over een mysterieuze structuur in de resten van een ontplofte ster. Ook met de Nederlandse bijdrage. Maar het leuke aan deze twee Nederlandse nieuwtjes... is dat Miri daar weer bij is betrokken. Miri is zoals jullie weten... een van de vier instrumenten op de James Webb Space Telescope. Dat wist ik uit mijn hoofd helemaal niet, maar dat weten we nu weer. Op die conferentie zijn ook altijd heel veel journalisten. Vanwege de persconferenties natuurlijk. Maar het leuke is dat sinds een aantal jaar... die persconferenties ook live worden gestreamd op YouTube. Dus iedereen die denkt dat vind ik wel leuk... om acht keer een uurtje persconferentie te luisteren of te kijken... dan kun je dat doen. En dan hoor je echt vers van de pers... al het nieuwe sterrenkunde nieuws van deze eerste maand. Hartstikke mooi. En jij noemt iets van een rotsachtige exoplanet. Ik kwam van de week een nieuwtje tegen over een mogelijke... dat was een beetje vaag, daarom heb ik het voor vandaag weggelaten. Nu lepel ik het toch even op. Een mogelijke exomaan. Heeft een van jullie dat gezien? Heb ik wel iets over gehoord, maar dat was al eerder. Niet de afgelopen week. Oh, dat kan. In ieder geval, die exoplaneten worden vaak ontdekt... doordat het licht van een ster wordt getemperd... waar zo'n planeet dan voor langs schuift. En in dit geval was er een patroon van vermindering... van de helderheid van zo'n ster... die het vermoeden kon ontlenen dat er meer was dan alleen een planeet. Ze had twee dipjes. Kort achter elkaar en met elkaar in verbandstaand. Blijkbaar. Er waren nog wat twijfels omheen. Er was een andere reden om er niet over te beginnen. Maar omdat jij exoplanet noemt en rotsachtig... dacht ik, deze gooi ik er toch snel bij. Volgende week is er nog een leuk Nederlands nieuwtje. Want we doen graag Nederlands betrokkenheid. Deze telescope op de Chileense sterrenwacht La Silla... Bruno is er wel eens geweest, denk ik... officieel geopend wordt. En wel door minister Dijkgraaf. Kijk aan, die gaat ervoor naar Chile. Black Jam is een RE. Dus het zijn drie optische telescopen. En die komen in actie zodra een zwarte krachtgolfdetector... zwarte krachtgolven heeft gevonden. Die detectoren zoals LIGO, die kunnen wel die zwarte krachtgolven opvangen. Maar die kunnen niet precies aangeven waar de bron zit van het signaal. Black Jam kan heel snel binnen een kwartier of twintig minuten... op jacht gaan naar de locatie van de bron. En die informatie doorgeven aan de grote telescopen. En die kunnen dan gaan kijken of ze net als een aantal jaren geleden... de nageloeier van bijvoorbeeld een kilonova kunnen gaan op zich vertrekken. Je hebt er al zoiets over verteld hier. Die moeten dan een hele brede blik hebben, neem ik aan. Omdat die de zwarte krachtdetectoren niet zo scherp kunnen... Black Jam scant elke nacht de hele hemel af. En die foto's komen trouwens ook in een app. Dat is wel leuk, een beetje citizen science. Black Hole... Ik zet de link in de show. Iets met Black Hole heet die app. En dan krijg je elke ochtend al die beelden die Black Jam heeft gemaakt. Die krijg je dan op je telefoon. Dan moet je foto's vergelijken. Dan krijg je foto van gisteren bijvoorbeeld en een foto van heel recent. En daar zit dan een verschil. En als het echt op een goede puntbron is, dan weet je dat dat een trend is. Ik heb daar iets over gelezen. Dat is geloof ik ook om AI te trainen zodat hij het later zelf kan overnemen. Precies. Nou, dat was een heel manntje onderwerp in één keer. Bruno, jouw eerste. Ja, er was in 21 december een spacewalk van de Chinese taikonauten. Ik weet niet of ze dat altijd zo willen blijven noemen. Maar in ieder geval de mannen. Want het waren al wel alleen mannen van Tiangong. Die gingen een zonnepaneel repareren. Nou, hebben ze al eerder ruimtewandelingen gedaan. En is er natuurlijk al eerder een ruimtestation in elkaar geschroefd. Maar het leek me toch om een keer stil te staan bij wat China toch in elkaar gezet heeft in een paar jaar. Een ruimtestation, wat ongeveer een derde volume heeft van het internationaal ruimtestation. Ja, echt niet kinderachtig. Nee, het zijn inmiddels 1, 2, 3 modules. En er komen er nog een aantal aan. En er komt een ruimtetelescoop er nog bij. Dus het is echt wel een prestatie. Het ziet er ook een stuk opgeruimder uit als je die filmpjes ziet dan ISS. Het bestaat nog maar korter. Het zal er schepelijk nog minder stinken. Ook omdat je geen echte vloer hebt. Maar ze hebben het nog redelijk aan kant. En de reden waarom we hier veel minder over horen is dat er best veel publiciteit wordt aangegeven. Maar allemaal op de Chinese televisie. En het is natuurlijk de tweede. De tweede echte modulair ruimte. Het is eigenlijk de derde na meer. Maar goed, dat vliegt er toch maar rond. En waarschijnlijk zal het ook in ISS nog wel overleven. En ze draaien hun hand dus ook niet om voor een ruimtewandeling? Nee, dit was een van de eerste waarbij er echt iets gerepareerd wordt. Dus iets wat je niet helemaal kan voorbereiden in de zin van, ja, repareren is altijd improviseren. Dus ja, ruimtewandelingen zijn altijd lastig. Zeker. Dat is goed gegaan. Ik kwam nog een quote tegen van een van de ruimtewandelaars. In het Engels. Ja, zeg het nou. At that moment being there I deeply felt the vastness of the starry sky and the profound meaning of infinite space exploration. Dat is het overview effect in het Chinese waarschijnlijk. Ja, ik denk het klinkt toch een beetje... Of het vooraf is opgeschreven door een partijfunctionaris, wil je waarschijnlijk zeggen. Of T-GPT die een astronautenquote doet voor al die infinite space exploration. Maar misschien is er iets misgegaan in de vertaling. Je weet het niet. Hoe dan ook de Chinese taikonauten zijn onder de indruk. Ja, dus Tsiangong. En je zei daarnet Tsiangong, niet te vervangen met Tsiangong 1 en Tsiangong 2. Wat is dan precies de volgorde? Ja, ze hebben het dus heel stapsgewijs gedaan. En ook, er wordt altijd gezegd dat we in de ruimterace met China zijn. Maar ze hebben het allemaal heel rustig gedaan. De eerste Chinese in de ruimte was 2003. Dat is 20 jaar geleden. Nogmaar? En daarna komt Tsiangong, dat betekent dan hemelspaleis 1. Maar dat was eigenlijk een soort 1 module. Toen hebben ze daar gekijken hoe gaat dit. Daarna is er nog het Tsiangong 2 geweest. Die zijn inmiddels al weer teruggevallen naar aarde. En op grond daarvan hebben ze nu een aantal modules... De eerste werd in 2021 gelanceerd. Ja, dit ruimtestation. Ja, als die andere twee waren, als het waren proversies. Ja, en het is hetzelfde heten. Misschien betekent het wel gewoon ruimtestation? Nee, ja, hemelspaleis. Oké, ja. Dat is net zoiets toch? Zeker weten. Ja, ja, ja. Oké. Mooi. Zal ik van val steken over Destination Cosmos? Ik ben heel benieuwd naar je ervaring. Nou ja, daar ben ik dus geweest met de twee heren aan de andere kant van het glas. Ja, precies. En ik zal op het begin maar eens even vertellen wat ik er zelf van vond. Het was duidelijk bedoeld om te imponeren. Dus je krijgt een lawine van beelden over je heen die allemaal prachtig zijn. En waarvan in steeds net iets te snel voorbij vloepende teksten wel wat wordt verteld. Maar toch echt niet alles wat je weet wil. Het roept voornamelijk vragen op. Wat was dit? Wat heb ik nou eigenlijk gezien? En waarom werd dat gedaan? En ga zo maar door. En ik vond dus niet dat ik er zelf heel veel wijze van werd. Maar vooral, ik had dus een belangstellende ruimtevaartenthousiast bij me. En die probeerde ik nu uit te leggen van wat je nu ziet, dat is. Wat zie je dan Herbert? Nou ja, je ziet bijvoorbeeld, het voorbeeld dat ik net wilde noemen is, er is een paar seconden of minuten, ik weet het niet precies, zijn er gewijd aan de Europese ruimtevaart. En dan zie je steeds, even heel kort zie je een plaatje van een arianeraket. En steeds wilde ik dan mijn kleinzoon Tom hier vertellen van, kijk daar staat op ariane, kijk maar. En dan was hij alweer weg. Ik herinner het mee, wordt het op een scherm geprojecteerd? Je bent in een zaal en het wordt helemaal rondom je heen geprojecteerd. Echt een immersive experience. En dat is op zich een aardig idee. Maar als je geen achtergrondinformatie hebt, dan gaat het veel te veel. Nee, dat vond ik echt wel problematisch. Ja, dat was het ja. En je weet dus nooit precies waar je heen moet kijken. En dat is niet erg als overal wat te zien valt. Dus dat kan op zich goed werken. Maar het vermakelijke was Tom, die zei zo nu en dan, laten we nu eens ergens anders heen gaan. Er zijn ook inderdaad andere ruimtes. Alleen daar was dan gewoon hetzelfde te zien. Dus dat werkte niet helemaal. We hebben best momenten geboeid zitten kijken naar, op een gegeven moment was er duidelijk een hoofdstukje Mars, weet je wel. Maar ook daar gebeurde het dan steeds dat ik wilde zeggen, dat was dan een Mars robot en die deed dat en dat. En dan was er alweer wat anders te zien. Of dan zag je een opname waar ik kon zien, dat was eigenlijk de volgende Mars robot alweer. Heel gek voor de TikTok-generatie. Nou ja, wel als je alleen maar wat wil kijken. Maar niet als je ook echt wat te weten wil komen. Niet voor menspleinende grootvaardigers. Nee, nou ja goed, het is heel goed dat je me, wat dat betreft even met mijn meidenpoot op de grond zet. Maar inderdaad, ik had het leuk gevonden om er wat bij te vertellen. En dat lukte totaal niet. Om teksten te geven, het is gewoon inderdaad beelden, beelden, beelden. Ja. En het is echt volgens mij alleen maar super gaaf, als je die teksten niet erbij hoeft te hebben. Als je al ongeveer weet wat er gebeurt. Ja, of dat het jij niet kan schelen. En ik kijk nu even door het glas heen naar mijn kleins. Vond je het leuk Tom? Hij duikt. Ja, oké, er komen nu duimen tevoorschijn. Het was blijkbaar wel leuk. Maar goed, het uitleggen en allerlei details vertellen, dat doen we een andere keer nog wel eens. Ja. Dus dat Destination Cosmos. En ik kan nog bij vertellen wie even goed geïnteresseerd is geraakt. Dat kan natuurlijk best. En als je je graag laat overweldigen, dan kan een prachtige beeld door sterrenstelsels en planeten en gelanceerde raketten en noem alles maar op. Het zit er allemaal bij. De maanlandingen uit die jaren 7. Dus daar is niks mis mee. Als je dat wil zien met imponerende muziek erbij, dan is het tot 25 februari nog mogelijk in de Westen Gastfabriek in Amsterdam. En er werd ook niet aangekondigd of die verwachting werd ook niet gewekt dat het heel educatief zou zijn. Het wordt ook gebracht als een murkertje. Ja, oké, in de publiciteit daaromheen. Nee, dat is waar. Dus dat moet je ze nageven dat ze het niet anders voorstellen dan het is. Het is net even met wat voor ambitie je daarheen vertrekt als ouder of als grootouder. Of gewoon als belangstellende. We hebben ook voorstellingen over schilderijen van Van Gogh bijvoorbeeld. Gaan ze dan ook zo tekeer? Ja, diezelfde. Dan krijg je ook geen uitleg over de... Van Gogh voor de TikTok-generatie. Nee, waarschijnlijk niet. Of over het persoonlijke leven. De zieleroerselen van de kunstenaar. Dat lijkt me leuk om aan te haken met ongeveer het tegene tegenovergestelde van wat jij nou hebt beschreven. Doe eens. Heb je weleens gehoord van James McDowell? Het klinkt vaak bekend, maar dat zegt niet alles. Dat is iemand die werkt aan het Smithsonian in Amerika. Maar het is ook iemand die al die lanseringen van satellieten volgt. Of raketten volgt. En ook wat er allemaal in een baan om de aarde zit. Dat is de Amerikaanse Marco Langbroek. Die satellieten kun je zien op je telescopa. Dat is een hele gemeenschap van mensen die dat allemaal in kaart brengen. En bepaalde gegevens worden ook de Amerikaanse Space Force bekendgemaakt. Dus hij is iemand die op de voet volgt. Lansering, is het in een baan gekomen? Is het teruggevallen? Is het naar de juiste baan getransporteerd? Hij houdt daar een database bij. Je kunt bij hem ook precies opzoeken hoeveel starlink-satellieten er al zijn. Per land echt. Dus het boekhouder is een soort boekhouder van de ruimte. En afgelopen nieuwjaar heeft hij zijn eigen record verbeterd. Door drie uur naar middernacht een uitdraai van die hele database online te knallen. En dus worden mensen die geïnteresseerd zijn in de nummertjes. De statistieken die kunnen naar James McDowell's website gaan. En dan kun je bijvoorbeeld lezen dat de Verenigde Staten afgelopen jaar 109 lanseringen hebben gedaan. Waarvan er 104 geslaagd zijn. Rusland 19 tegen 19. En China 67 tegen 66. Eén mislukt. Europa. Dat klinkt onheilspellend. Hoeveel lansering? Vijf. Drie. Twee arianes. De laatste arianes. Onder andere eentje met Juiced. De Jupiter. En een Vega. En een SpaceX met Euclid. We hebben het nu even over per raket. De rationaliteit van de raket. Wat er in zit, dat interesseert ons even niet. Daarmee zijn we ingehaald door India. Die zeven lanseringen heeft gedaan. En zelfs ook door Nieuw-Zeeland. Die zeven elektronen raketten heeft gelanceerd. Van India zou ik nog zeggen die hebben veel meer inwoners dan Europa. Maar dat gaat van Nieuw-Zeeland helaas niet op. Nieuw-Zeeland is één bedrijf. Rocket Lab. Israël 1 op 1. En ook Noord-Korea had 1 succesvolle lansering. Dit soort dingen. In het totaal zijn er 2917 satellieten gelanceerd. We hebben van 2898 een baan om de aarde gehaald. Zitten er ook satellieten bij waarvan wij het bestaan van de lanseringen niet weten? Spionage dingen. Ja, die dingen van NRO. Op payload zitten. Je kunt een raketlansering niet echt goed geheim houden. Zeker niet vanuit Amerika. Maar de lading wel. Ja, de lading wel. Het is een militaire satellietpunt. Waarschijnlijk zit er een grote telescoop op. Sommige zijn voor SIGINT. Je kunt ze allemaal zien als ze in de schemering door de zon beschermen worden. Er zijn weinig satellieten die echt helemaal geheim zijn. Dus die zitten er ook bij. Je weet wel dat ze er zijn, maar je weet niet altijd wat ze doen. Nee, precies. Het is allemaal gecatalogiseerd voor de feinproeven. Leuk. En link in de show notes natuurlijk weer. Ja. Mooi zo. Marieke, jouw tweede. Het is gusto. Omdat het niet zo lekker gaat met die arianen zijn we maar overgestapt om ballonlanseringen. Ik zou even vertellen, toen ik dat zag gebeuren, toen had ik het met mijn vrouw over, is het nou een onderwerp voor space cowboys. En we kwamen er niet helemaal uit. Want dat ding gaat natuurlijk niet naar de ruimte. Nee, maar hij gaat wel verder. Ik kijk wel naar de ruimte. Dat is waar. Ik ben er mee. Ja, het was echt een van de weinige dingetjes van afgelopen week. En het leuke is dat er ook weer een Nederlandse betrokkenheid is. Hij is opgelaten vanaf Antarctica. Waar het natuurlijk nu zomer is. In de winter kun je daar niet zoveel. En hij gaat een survey uitvoeren. En hij gaat kijken naar drie moleculen, elementen, tussen de stofwolken. Of in de stofwolken tussen de sterren. En voor de liefhebbers, dat zijn stikstof, geioniseerd stikstof, koolstof en zuurstof. En dat GUSTO, wil iemand weten waar dat acronym voor staat? Ja, je moet me gehoor van opflesen. Welk geklust acronym is dat? Oké, NASA's Galactic Extragalactic ULDB Spectroscopic Therahertz Observatory. En het leuke daarvan vond ik, het is een tweede orde acronym. Want één van de letters staat zelf weer voor een acronym. Dat vond ik het grappige ervan. ULDB, ja. Maar hij gaat 55 dagen dus, blijft hij in de atmosfeer. En hij heeft een stuk of, ik dacht negen instrumenten aan boord. Misschien nog wel meer. En één van die instrumenten is gemaakt door TNO. En het Ruimteonderzoeksinstituut Esron. Zij hebben de zuurstofcamera's, zeg maar, gemaakt. Kijk aan. En het weer was goed, het was rustig. Want bij veel wind, hoger dan 10 kilometer per uur, dan kan zo'n ballon niet opgelaten worden. En oudjaarsdag was de ultieme dag om hem te lanceren. En toen is het gebeurd. Ja, er waren erere dagen dat het had gekund, geloof ik. Hij stond voor, ik weet niet, dag voor kerst of zo al op de rol. Tweede kerstdag. Uiteindelijk werd het de oudejaarsdag. En het is allemaal infrarood, he? Near infrared, herinner ik me, dat hij opereerd. Waarschijnlijk is dat ook de reden dat hij op Andaritica is gelanceerd, dat je daar weinig warmte hebt en zo? Ja, of dat je daar mee kan op die voortekens daar. Dat hij daar lang boven kan blijven. Ja, en... Dat hij dan 55 dagen blijft. Op 36 kilometer hoogte of zo? Ja. Klopt. En dan gaat hij ergens neerstorten. En dan krijgen we weer allemaal mooie plaatjes om onze oren. Hoepen we. Daar denk ik. Vooral veel data, saai. Oké, mooi. Linkje naar meer informatie in de show notes. Ja, prima. Mijn tweede onderwerp, ik had het al... Had ik het gezegd, ik weet het niet meer. Dat is een app die ik tegenkwam waar je... Eyes on Asteroids heet die. En die bestaat al een jaar of 2, 3. Maar ik vond hem zo leuk en verrassend. En hij voldeed zo erg aan een behoefte die ik bleek te hebben. Dat ik dacht, ik moet het toch gewoon even over vertellen. Want je kunt hier een model oproepen van het zonstelsel. Met alle planetenkeurig op een rijtje. Het is 3D. Je kunt het met de muis, kun je het kantelen. Dus je kunt van bovenaf op het zonstelsel kijken. Het is niet dat ik het kan zien. Je ziet van de zijkant en vanonder wat je wilt. Dan zie je van een behoorlijk groot aantal asteroiden en cometen. Dan zie je gewoon de plek en de baan. Kun je alle planetuur er aan zetten? Niet allemaal, want dat zou verschrikkelijk veel zijn. Maar het is een selectie. Ik ben er niet helemaal achter. Maar ik ken niet al te veel namen uit mijn hoofd waar ik naar zou kunnen zoeken, dus daar ben ik even vastgelopen. Oh, probeer maar 12 6 3 1. 12 6 3 1, dat ga ik meteen voor je proberen. 1 2 6 3 1. En dat is ook de psyche natuurlijk. Nee. Nee, want die komt meteen in beeld. En de... ha! Dit is een grapje. Heel bescheiden, Marie. Dat is de jouwe. Heb jij een astroïde? Oh, een planetoïde, sorry. Die naar jou genoemd is. Oh, wat leuk. Ja, dat komt niet meteen op mijn scherm hier. Maar ik zal je vertellen wat wel. Want bijvoorbeeld Seres en Vesta die zitten hier gewoon in. Nou, dat zou je ook wel verwachten. Psychie staat er dus bijvoorbeeld bij. En een aantal andere die we intussen kennen van onderzoeken die we ook hier bij Space Cowboys veel hebben gerapporteerd. Benu en Ryugu, die twee waar monsters van zijn genomen door allerlei ruimtesondes en die ook zijn teruggebracht naar de aarde. Apophis, een van die aardscheerders die staat erbij. Je ziet ze op hun huidige positie. En dat vind ik het leuke. Je ziet ze op hun huidige positie. En die psyche bijvoorbeeld, dat vind ik dan het aardige. Zowel de sonde psyche als de astroïde psyche die staan vermeld. En dat betekent dat je op elk moment ook kunt zien hoe die tegenover elkaar gelegen zijn. Of die te opzichten van elkaar staan in het zonstelsel. En je weet dus dat ze naar elkaar onderweg zijn. Maar je kunt ook zien dat ze daarvoor niet elke dag dichter bij elkaar komen. Want op een bepaalde deel van de reis zullen ze ook gewoon weer zich verder van elkaar verwijderen. Bijvoorbeeld. Maar uiteindelijk komt die wel dichterbij? Natuurlijk. Weet jij dat uit je hoofd, Marika, wanneer psyche bedoeld is aan te komen bij psyche? Ik weet het ook niet uit mijn hoofd. Maar je kunt dat dus wel keurig netjes volgen. Want, en dat vind ik een van de andere leuke features, het ding beweegt in realtime. Wat zoveel wil zeggen als dat hij eigenlijk niet beweegt. Want dat beweegt natuurlijk niet van seconde tot seconde zichtbaar. Maar je kunt het versnellen. Je kunt zeggen doe maar elke dag een seconde. Dan begint het al te bewegen. Doe maar elke week een seconde. Dan zie je het echt opschieten. En dan zie je dus echt al die draaiende bewegingen door elkaar heen. En ja, dat is fascinerend. Om een tijdje tegenaan te kijken. En als je iets concreets wilt weten, zoals bijvoorbeeld wat jij zegt, komen ze nou op de duur ook inderdaad dichterbij. Je kunt zelfs het net zo lang afspelen tot ze echt met elkaar tegenkomen. Dat is natuurlijk helemaal wat je wil. Maar met andere woorden, het is een model waar je heel veel verschillende dingen mee kunt. En dat voor heel veel mensen weer iets anders zal betekenen. Omdat ze precies kunnen doen wat zij willen. Dus ik vond het prachtig. Ik ga hem vanavond opzoeken. Ja, en het zal zijn beperking hebben. Want ik heb niet de indruk dat echt alles erin zit. Ik weet bijvoorbeeld, dat is een van de dingen die ik geprobeerd heb. Ik weet dat er ook een astroïde genoemd is naar Vincent Icke. Bijvoorbeeld. Een retorbekende Nederlandse sterrenkundige, voor wie dat niet weet. En die kon ik zo gewoon niet ontdekken. Dus misschien is dat ding gewoon te klein. Vincent is belangrijk genoeg. Maar is die astroïde niet belangrijk genoeg om in deze verzameling opgenomen te zijn? Klein of groot zal niet zoveel. Ja. Maar spelen is langer. Hij is met emeritaat inderdaad. Maar goed, dus een prachtig model. Een heel leuk speelgoed vind ik. En misschien is het voor andere mensen juist weer heel belangrijk in hun werk. Of whatever. En die heet? Eyes on Asteroids. Maar er komt natuurlijk ook een link in de show notes. Hebben we een correctie? Het was niet James McDowell, maar Jonathan McDowell. Jonathan McDowell. Ja, met de 2023 Space Summary Report. Altijd goed. Oké. Heeft zo'n man geen baan of zo? Hoe werkt dat? Het is natuurlijk avonduren. Hij doet dat nachts. En overdag weegt hij. Hij wordt altijd gebeld als er iets neerstort. Dan gaan ze de baan elementen. Dus hoe precies die satelliet beweegt. Ja, ja, dat... Hij zal... Bij Smithsonian zit ook ruimtevaart geschiedenis. Ja. Dus hij zal als historicus of als medewerker ervan aan. Ja, maar dit is niet zijn werk. Het is echt zijn hobby. Oké. Wie heeft er nog één? Nou, ik had een vooruitblikje gemaakt voor volgend jaar. Blikken vooruit. Ik ga niet vertellen wat er allemaal aan de sterren te zien is. Want dat kun je ook gewoon opzoeken per dag. Of als je met je nieuws volgt, hoor je dat vanzelf wel. Maar één ding wilde ik wel even noemen. En dat is de grote totale zonsverluistering van 8 april. 8 april. Dat gaat in een brede baan. Een brede strook vanaf Mexico door de Verenigde Staten naar Canada. Dus dat wordt weer net zoals in 2017. Dat is een grote volksverhuizing. Denk ik binnen Amerika met name. Oké. Er zijn ook heel veel Nederlandse groepen die daarheen gaan. Ja, de Eclipsejagers. Ja, Eclipsejagers en liefhebbers. Ik ga er zelf ook heen, maar niet. Oh, leuk. Goed. Ook als privépersoon ook wel eens leuk. En die totale zonsverluistering is een minuut of vier. Soms nog een iets langer zichtbaar. Dus dat is echt best lang. Ja. Die van 2017 was ook onovertroffen. Dus ik heb goede hoop dat het weer zo mooi wordt. Je hebt er dus allesheen gezien. Ja. Dan heb je niets van nu heb ik het wel gezien. Nee. Het is vrij spectaculair om het een keer mee te maken. Je kan mee hoor. Het is in Texas. Texas. Ik heb 10 dagen in Olsteen zitten. Dat is heel leuk. Ik ben er 2026 in Spanje. Op 12 augustus. Die staat in mijn agenda. Dan doe je op de fiets bij wijze van spreken heen. En dat is wel beter voor de milieu, denk ik. Ja, dat is mijn overweging. Spanje, Bruno. Ja, leuk. Meer? Ja, nog een dingetje. Bruno, nog wel iets. Als we het over banen hebben. Amerikabaan, Aanetouiden. En dan zitten we nu op de aardbaan. Op de aardbaan. Ons eigen stuk rot. Dichtst bij de zon. Sinds van het jaar. Hoe? Met één keer per jaar op het perihelion. Ja. We zitten 2,5 miljoen kilometer dichter dan gemiddeld. Dus als je in de zon wilt liggen moet je het nu doen? Ja, dit is echt de ideale zonsweizoen. Ja. En zou je dat verschil kunnen meten aan de energie? In het zuidelijk halfrond is het zomer. En dan krijg je wel iets meer warmte van de zon. Ja. Iets minder warmte. Want hoeveel miljoen kilometer scheelt dat? We zitten gemiddeld op 150 miljoen. En het verschil tussen het perihelion en het aphelion is 5 miljoen kilometer. Oké, dus 3 procent. 3 procent, maar daar het kwadrat van? 10 procent. Ja, dat zal kwadratisch zijn. Niet echt een heel groot verschil. Maar waarschijnlijk merk je er in de praktijk niet zoveel van. Net zoals de maan soms op 380.000 staat, soms op 400.000. Dan is die groter. De zon is nou iets groter. Precies, het is net als met die supermanen. Dat is ook hofzakelijk heel leuk. Dat vind je, dat is allemaal PR natuurlijk. Ja, het verschil tussen een helderen nacht en een minder helderen nacht is groter. Je ziet het als je een foto van een maan dichtbij hebt. Dan zie je het verschil echt wel. Als je naar de maan kijkt, zie je het niet hoor. Nee, dat is met de zon natuurlijk ook. Dat is afgezien. Maar zo'n perihelion wordt verder niet gevierd of zo. Nu door ons. Ja, precies. En met die maan, daar zijn de Amerikanen natuurlijk mee begonnen. Om dan die maan een gekke naam te geven. En wat jij zegt net ter br. Ja. Maar dat schiet dan gelijk weer zo door. Dat wij in Europa een soort tegenactie krijgen. De Wolfsmaan, de Groetmaan, de Ditmaan, de Datmaan. En Bruno, het is dan wel logisch om te verwachten dat dit elk jaar rond de jaarwisseling zo is. Ja, dat is ook zo. Ja, het is dus gewoon... Ik heb het nooit geweten, moet ik eerlijk zeggen. Het is gewoon een hele lichte ellipse. We gaan dus ook iets sneller. Is ook zo. Het scheelt 1 km per seconde. Ja. En het aardige is, laten we even kijken of ik dat een beetje kan reproduceren. Ik lees een boek over Mars. Het heet Red Mars. De rode Mars van Kim Stanley Robinson. Het is fictie, science fiction. Het gaat over terraforming. Dus het veranderen van het klimaat op Mars. Het veranderen van het klimaat op Mars zijn 3 delen. Red Mars, Blue Mars en Green Mars. Of Green Mars en dan past Blue Mars, ik weet niet meer precies. Maar goed, die titels zijn openbaar. Dus daar verklaar ik niks mee. Maar daarin wordt dus verteld dat er bij Mars een hele andere combinatie is. Van aan de ene kant perihelium en abhelium en zo. En aan de andere kant de helling van de as van Mars. Dat zorgt ervoor dat de zomers op het noordelijk halvond van Mars... die zijn warmer dan de zomers op het zuidelijk halvond van Mars. Want die vallen ongeveer in het abhelium. Dat soort effecten heb je daar. Hier ook behalve dat het klimaat boester is. En de ellipse niet zo uitgesproken als bij Mars. Dat is ook nog een verschil. Dus bij Mars is het niet heel spectaculair. Maar het is wel groter daar. En die effecten zijn dus redelijk merkbaar. En dat was voor mij een eye-opener. Want dat had ik helemaal niet geweten. Dus dat even als terzijde. En dan ben jij aan de beurt voor je laatste onderwerp. Of misschien heb je er nog twee. Ja, nou weer iets heel praktisch. De laatste lancering van de Falcon 9. Ik geloof de 300ste lancering ooit. Dat is echt best hard gegaan. Daar heeft 21 Starlink satellieten aan boord. Die voor het eerst direct met mobieltjes moeten kunnen praten. Dus jij kunt gewoon binnenkort. Nou, het begint dan met appjes of sms-achtige berichtjes. Eerst in de VS uiteraard. Het is eigenlijk een soort hele hoge telefoon toren dan. Nou was er al een satelliet eerder van AST. De Blok. Dat is een hele grote toren. En dan is er een hele grote toren. En dan is er een hele grote toren. En dan is er een hele grote toren. En dan is er een hele grote toren. En dan is er een hele grote toren. De QST, de Blue Walker. Die dat ook kan. Dat zit er nu aan te komen. Er moeten nog ruim 800 volgen dit jaar. Er moeten nog ruim 800 volgen dit jaar. Op zijn musk, op zijn Starlink, op zijn musk, op zijn Starlink, wordt dat allemaal keihard uitgerold. Dus binnenkort kun je dan met je telefoon binnenkort kun je dan met je telefoon met je telefoon direct met de satelliet praten. Het is gewoon je mobieltje. Dat is natuurlijk Die antennen zijn groter. De Blue Walker, het prototype satelliet, had een oppervlak van 64 m². Dat ga je natuurlijk zien. Dus er was veel onrust over omdat dat enorm veel licht reflecteerde. We vinden astronomen vervelend. Ja, ja. En ook overigens die directe straling van die... Dat intervereert ook radioastronomen. Radioastronomen vinden het eigenlijk. Nee, je bent er niet kapot van, maar dit dendert gewoon weer door natuurlijk. Dus dat is dan weer de volgende stap. Maar wat er ook wel interessant aan is, is dat je dan zelfs geen... niet meer zo'n Starlink terminal nodig hebt. Precies. Om te kunnen praten. Dus mensen in, laat ik zeggen, Iran, Noord-Korea, Rusland. Landen waar het internet zwaar gereguleerd is. In de tamazone oerwoud. Ja, die kunnen dan ook praten met... Die krijgen dan ook internet zonder dat per se de censuur daarboven op zit. Ja, het is voor geïsoleerde gebieden, maar ook gewoon voor politiek geïsoleerde. Wat moeilijkere gebieden. Ja, dus ik vraag me af hoe dat nu verder gaat. We hadden eerder... Er was een ophef rond die biografie van Musk waarin hij erover ging... of hij Starlink uit had gezet voor de Oekraïense bootjes, die dronebootjes. Ja, dat was een discussie of Musk Rusland zat te bevoerdelen. Ja, de discussie was, heeft hij het niet aangezet of heeft hij het uitgezet? De Oekraïense zegt hij heeft het uitgezet. Hij zegt we hebben dat daar nooit aangezet. Dus dat betekent dat daar blijven we ook al een soort geofencing is. Dus met die terminals. Vraag je af hoe dat dan gaat met die mobieltjes beschikbaar worden. Of er zijn ook andere aanbieders die allemaal luisteren naar landen als Iran en Rusland. En de boel uitzetten boven hun territoriën. Ik vind het wel interessant ontwikkelen. Spannend om te volgen, want Amazon en andere partijen OneWeb... die zijn ook allemaal bezig met dit soort dingen. Ja. Oké. Kan ik nog bekend maken dat de afgelopen week, volgens mij Kamala Harris, vice president der Verenigde Staten... heeft bekend gemaakt dat de Verenigde Staten de intentie hebben om ook nog eens een keertje... een niet-Amerikaanse astronaut mee te sturen naar de maan in het kader van het Artemisproject. Ja, die mag ook landen op de maan. En dat bedoel ik. Niet een Canadees. Nee, want die Canadees. Er gaat een Canadees mee, Jeremy Hansen, met Artemis II. En dat is de missie die om de maan heen zal vliegen. Die gaat niet landen. En bijna in een Kennedy-citaat heeft Harris gezegd... Before the end of the decade gaat er ook een niet-Amerikaanse astronaut mee. Het is nog niet bekend of dat dan een Europese astronaut zal zijn of bijvoorbeeld een Japanser. Dat is ook nog mogelijk in theorie. En dat zal op een of andere manier wel samen hangen met hoeveel een bepaald land bijdraagt aan een dergelijk programma. Dat weer betekent dat wij Nederlanders niet zoveel kans zullen maken. Nee, nee, we hebben ook niemand in dit klasje, denk ik. Maar de vraag is inderdaad of het een Europiaan wordt dan. Ja. En wat de onderhandelkwaliteit van deze... Precies. Precies. En dat is een hele historie van... Buitenlandse, vanuit Amerikaans perspectief bezien aan buitenlandse. Ze begonnen met Oef Merbold. Die met de Space Shuttle meeging. We hebben ook natuurlijk ook eens meegegezen. André Kuipers, ga zo maar door. Soft power. Voor het afwachten. En dat ze deze intentie nu bekend maken, dat wil ook nog niet helemaal zeggen dat het allemaal werkelijk gaat gebeuren. Want het is een heel uitvoerig programma. Ze plaatsen het nu al aan het einde van het decennium. Dus elk uitstel zal natuurlijk vooral op die latere vluchten gaan wegen. En als er twee of drie keer een vlucht uitvalt, dan zit je zo in het decennium daarna. Ja, het leunt natuurlijk zwaar op het Starship van SpaceX. Dat ding moet nog gaan functioneren. Ja, alleen om het testvlucht... Alleen omdat het opgeblazen is geworden. Ja, precies. In datzelfde genre heeft China dus ook een uitnodiging staan voor een internationale astronaut aan boord van het Yangon. Alleen of dat dan Amerikaan zal worden, het zal wel niet. Dat zal wel een Brics astronaut worden. Maar Brics is laatst uitgebreid, dus dat is dan toch weer een soort tegenpol. Ja, ja, ja. Een Rus? Een Rus. Een Rus is natuurlijk wel denkbaar. Maar de samenwerking Rusland-Amerika wordt steeds losser en die Rusland-China steeds vaster. Dat is een goede. Ik zou gewoon... Sowieso maar kunnen. Jij denkt van niet. Waarom denk je van niet? Nou ja, wat is er voor Rusland nou voor de een aan het behalen? Ja, gaat er weer eens een Rus omhoog? Of in een ruimtesstation. Dat is... Daarmee laat je je invloed gelden. Ja. Nou, oké. We gaan het hoed aan ook afwachten. Marika, had jij nog wat? Ja, ik heb nog eentje. Het gaat over de Europaclipper. Klinkt Europees, maar het is een NASA-missie naar de Europamaand van Jupiter. En die staat op de planning om dit jaar gelanceerd te worden. Maar hoe, dat is de vraag. Want zo'n Falcon Heavy is nog niet met iets gelanceerd, toch? Wel. Wat bedoel je? Je hebt Falcon Heavy en je hebt... Super Heavy? Super Heavy, ja precies. Nee, oké. Zo'n Falcon Heavy is al... Oké, dan klopt dit. Want hij zou eerst met SLS gaan. Maar dat is twee jaar geleden of zo, is dat veranderd. Dus nu gaat hij met een Falcon Heavy. En dan komt hij wel later aan bij Jupiter. Pas in 2030. Maar toch nog steeds een jaar eerder dan dat Jus die andere Europese Jupiter-missie aankomt. Die al onderweg is. Ja, wat ik op alend vond. Dus ze nemen een kortere weg als het ware. En met SLS zou hij nog eerder volgens mij aangaan. En waar ligt dat dan aan? Meer brandstof of een slimmere route? Ja, de route. Want met SLS zou die direct naar Jupiter gelanceerd worden. En nu moet hij een keer via Mars en een keer via de aarde zo'n slinger krijgen. Dus dat duurt een tijdje. Maar de Europaclipper gaat dus om Europa. In een baan om Europa. Maar in een hele langgedekte baan. Omdat natuurlijk Jupiter heel veel stralingen uitzendt. En dan gaat die apparatuur aan boord van kapot. Dus hij gaat 50 keer een flyby maken. Dus hij probeert zo veel mogelijk tijd ver weg door te brengen als het ware. En Europa is natuurlijk interessant vanwege die vloeibare onderaardse oceaan. En een van de kandidaten om eventueel leven te kunnen vinden. En hij gaat ook kijken of er een mogelijkheid is om in de toekomst te gaan landen. Landen door het ijs te boren. En ik heb nog even wat Jupiter-weetjes opgezocht. Weet u hoeveel Jupiter van de aarde afstaat? Nou, ik denk ongeveer... Dat is even van de 80 miljoen kilometer. Nou, dat heb je helemaal goed. Tussen de 600 en 900 miljoen kilometer. Zeef bij de bel. Oké, dus dat is een keer of zes zover. Ik zou zeggen, je hebt tien keer zover als de aarde, maar het is zes keer zover. En hoe groot is Jupiter? Diameter tien keer de aarde, denk ik. Ja. En hoeveel kilometer? Hoeveel kilometer? Dat is dan een diameter van 60.000 kilometer. 70.000. En de dagen duren veel korter op Jupiter. Maar de jaren duren veel langer. 10 jaar. 12. Dus een dag op Jupiter duurt tien uur. Een tien aartje uren, zeg maar. Dit soort vragen vind ik altijd als ik binnen factor 10 zit. Dan heb ik het best wel eens goed gedaan. En hij doet 12 jaar rondje om de zon. Maar dat is natuurlijk veel verder weg dan de aarde. Overal die stralingsgevoeligheid. Die Juno, die een paar jaar geleden naar Jupiter ging. Die mooie driehoekige. Die doet het ook nog altijd. Die heeft laatst nog foto's van Jou opgestuurd. Ja, gisteren zelfs. Ja, precies. En dat werkt blijkbaar goed om dat ding te beveiligen. Je ziet wel dat de camera achteruit gaat. Maar hij doet het nog wel. Niet te vaak te dicht bij jezelf komen. Dat is zo mooi. Al die missies die tien keer zo lang het volhouden als ze ooit bedoeld waren om te doen. Ja, bedoeld waren. Volgens mij wordt er stiekem altijd wel op gerekend. Als je echt je nominale missie haalt en dan kapot gaat, dat is best een beetje leuk. Dat is dan een tegenvaller. Maar goed, dan hebben we dus begin volgende eeuw, volgende decennium, twee Jupiter-missies in de buurt. Interessant. Kan interessant worden. Mooi zo. Goed, dat was het. En verder kon ik niks interessant vinden. Want de moeite waar het was. Mensen, dit was echt alles wat we konden bedenken. We zijn helemaal leeg. Het is ook een betrekkelijk korte Space Cowboys geworden. Iets meer dan drie kwartier. Maar dat is niet erg. Dan zijn we vroeg thuis. Ik dank jullie wel, Bruno van Wayenburg, Marieke Baan. Dit was Space Cowboys 137. Ik dank de luisteraars voor hun uithoudingsvermogen. Jullie hebben ook een makkelijke dag gehad op deze manier. En heel graag tot over de twee weken bij de volgende Space Cowboys. Tot ziens. Dag allemaal.