Satellieten die elkaar bespioneren, of juist bij elkaar komen bijtanken

Hallo, wij zijn Four Fish Mazar, accountants en adviseurs.
Bij ons draait het om fairness. En nu met AI is dat belangrijker dan ooit.
Want leg zo'n AI-agent maar eens het verschil uit tussen wat kan en wat juist is.
En als we heel eerlijk zijn, AI vond deze commercial trouwens helemaal geweldig.
Four Fish Mazar.
Dit is een BNR-podcast.
Welkom bij Space Cowboys, nummer 199.
Mijn naam is Herbert Blankesteijn en ik zit hier met Bruno van Wayenburg.
Hallo. -Welkom en Nick Poelstra.
Goeiedag. -Hoi, Nick.
En 199 betekent dat de volgende aflevering nummer 200 is.
Zeker. -En wat heb jij erover te melden?
200? Ja, het is al in de afgelopen afleveringen al een paar keer voorbijgekomen.
Maar heb je het gemist? We gaan inderdaad 200 grote feestelijk opnemen...
in het Space Expo in Noordwijk, het Nederlandse bekende ruimte van het museum, uiteraard.
En daar kan jij als luisteraar bij zijn. Hoe? Op twee manieren.
Je kan onze mailtjes sturen naar Space Cowboys' pod, pod@gmail.com.
En dan hebben wij drie keer twee kaartjes gratis weg te geven voor de Space Expo.
Maar uiteraard kan je ook gewoon naar het museum komen...
en daar een kaartje voor het museum kopen, of met je vriendenloterij, je museumpas...
dan kom je ook allemaal binnen.
En dan om drie uur 's middags, op 29 mei, dus dat is volgende week vrijdag...
vrijdag 29 mei, om drie uur 's middags, gaan wij daar met z'n negentien zijn.
In elk geval een groot team van Space Cowboys meer dan nodig is om de uitzending te maken.
We hebben een grote feestje bij elkaar. We nemen daar de aflevering op.
Met jullie als luisteraar daarbij. En dan kan je ook je vragen stellen.
Je kan ons ontmoeten. Dan heb je een gezicht met deze stemmen.
En dan wordt het een gezellige drukte, denken wij. -Ja, zeker.
Mooi. Dus meld je en jij bent degene die de inzendingen binnenkrijgt...
en die daar uiteindelijk in kan komen? -Ja, misschien wel goed om te zeggen.
De deadline om een mailtje te sturen, dus om een kans te maken op die twee kaartjes...
is vrijdag 22 mei, dus aanstaande vrijdag om drie uur.
Dus nog twee dagen vanaf nu. -We nemen op op 20 mei.
Dat is daarmee ook bekend. Goed zo.
Daarmee is iedereen daarover geïnformeerd.
Wat is jullie leukste onderwerp vandaag, Bruno?
Voor mij is het een leuke polemiek over het overview in de aflevering.
Een leuke polemiek over het overview-effect...
waar astronauten het vaak over hebben op de website de Space Review.
Daar wil ik het graag over hebben. -Ja, oké, Niek.
Ik ga het hebben over dat Europa en China weer kunnen glimlachen.
Oké, daar moet ik dan hartelijk om lachen. Leuk, verrassend onderwerp.
En ik heb nieuws over de rotors van de nieuwe Marshelikopters.
Dat zal ik straks uitvoerig over vertellen.
Bruno, ik stel voor dat jij van bal steekt. Het overview-effect.
Het overview-effect, dat is het effect dat...
astronomen, sorry, astronauten...
vaak vertellen van ja, als je daar één keer in de ruimte bent...
en je ziet hoe kwetsbaar de aarde is...
en dat de grenzen helemaal niet zichtbaar zijn vanuit de ruimte...
dan komt er een soort... -Religieus gevoel bijna.
Een religieus besef van die kwetsbaarheid...
en dat we het allemaal met elkaar moeten zien te rooien...
en dat oorlogvoeren uit natuurlijk onzin is...
en dit soort graven. -En we moeten het milieu beschermen.
Ja, en dat we precies rijmen op de schip Aarde.
Een van onze koeienmede space cowboys heeft het daar ook vaak over.
Ik bedoel ook André Kuipers. -André, ja.
Die ook over een vergelijkbare gevoel vertelt naar zijn ruimtereis.
Wat is het daar nou mee aan de hand?
Er is een Amerikaanse auteur, Frank White...
heeft daar een heel boek zelfs over geschreven...
over dit hele bijzondere effect van als je een ruimtereis maakt.
En dat...
Ja, dat is nu een beetje aangevallen op de website The Space Review.
Dat is een hele leuke website waar vaak op achtergronden...
en geschiedenis van de ruimtevaart wordt ingegaan door allerlei auteurs.
Dus is iemand die vindt het eigenlijk onzin?
Nou ja, onzin, onzin.
Michael Puckett heet 'ie.
Die zegt... Ja, het is...
Ja, je kunt je verwonderd voelen, maar dat betekent niet dat er echt...
dat er echt geen grenzen bestaan, dat je ze niet kan zien.
Dat betekent heus niet dat ze geen effect hebben.
En daar reageert die Frank White dan weer op, van, ja, maar...
dat, eh...
Sorry.
Dat je...
Grenzen die... Dat is iets waar ik op van wilde ingaan.
Dat grenzen misschien geen effect hebben, maar sommige grenzen tussen de landen...
zijn gewoon natuurlijke grenzen, hè.
Dan kunnen rivieren... -Nou, dat ook, maar...
Maar dat er wel degelijk een soort, eh, ja, ander besef is.
En ja, die twee heren, die vallen elkaar een beetje aan...
en ze hebben het allemaal heel beleefd, hoor, maar het komt er eigenlijk op neer...
dat, vind ik, die Frank White zegt, er is echt een soort effect...
en die andere zegt van, ja, er zijn...
dat je grenzen niet kan zien, betekent heus niet dat ze geen invloed hebben.
Ik vind dat ze een beetje langs elkaar heen praten, maar ik heb me wel altijd...
ook een beetje afgevraagd van dat overview-effect.
Ja, een effect, dat is echt iets heel speciaals voor mij, hè.
Dus iets wat alleen onder bepaalde omstandigheden optreedt, maar...
ja, als je bij een hele mooie regenboog ziet of een waterval...
of je kijkt over een valet, dan zie je ook geen grenzen, hè.
En dat is een soort ontsag voor de natuur, wat we allemaal weleens...
Dan zit je maar in een vliegtuig, hè. -In een vliegtuig zie je ook geen grenzen.
Dus ik vind het altijd een beetje overdreven om te zeggen...
dat het een speciaal effect is, wat je alleen kan krijgen.
Behalve dat het wel een reëel effect is dat bijna alle astronauten...
die voor het eerst terugkomen op aarde hier vol van zijn.
Ja, ja, ja, maar mijn mensen zijn ook vol als ze terugkomen...
van een mooie vakantie in de himel, hè. -Ja, oké.
En het is ook een beetje... Je kunt moeilijk zeggen als astronaut...
ja, ik vond het eigenlijk niks bijzonders, hè, als je voor miljoenen...
Het is voordeel misschien voor de buren, wil je zeggen.
Ja, en natuurlijk astronauten zijn...
ja, die gaan door heel veel obligatieve talking points.
Ja, langzamerhand wordt het ook van je verwacht dat je dit zegt.
Precies, precies. Dus ja, de uitslag, dat lijkt mij niet kenbaar...
maar ik vond het wel een mooie voetnoot bij dit beroemde effect.
Dat er eindelijk is iemand is die het gewoon tegenspreekt.
Dat is wel verfrissend. -Tegenspreekt, het is helemaal niks.
Het is iets heel bijzonders, maar dat op zich is helemaal niks bijzonders.
Is het overview-effect ook niet meer ook dat je echt begint te beseffen...
hoe nietig we eigenlijk zijn, bijvoorbeeld.
Dus zoals je zegt, voor ons lijkt de lucht vanaf de aarde onenig te zijn...
maar terwijl als je vanuit het ISS of vanuit...
dan is onze atmosfeer maar zo dun.
Ja, het is een heel dun schilletje. -Een heel dun schilletje.
En dan ga je in een keer beseffen van 'oh, wacht'.
Nee, dat is ook zo.
En ik zeg ook niet dat...
natuurlijk is de aarde kwetsbaar en is het milieu kwetsbaar.
We moeten dat beschermen, maar het idee dat je dat...
op een heel uitzonderlijke manier alleen maar beseft door naar de ruimte te gaan...
dat heb ik twijfels bij.
Ja, bovendien wil je niet dat het nodig is om iedereen naar de ruimte te transporteren...
voor wat milieubewustzijn of zo. -Ook iedereen is vriendelijk.
Overigens, het mooiste voorbeeld van... of het mooiste...
maar in elk geval ook een mooi voorbeeld van het overview-effect...
dat is de historische foto 'Pale Blue Dot'.
Ik geloof, gemaakt door Voyager, kan dat kloppen.
Carl Sagan zei, laat die Voyager nou eens een keertje terugkijken.
En dan zie je dus een foto van het helal...
een zwart vlak met wat achtergrondsterren...
en één van die achtergrondsterren is net een beetje blauwer dan de andere...
en misschien een beetje groter. En dat is de aarde.
En dat idee van nietigheid, dat geeft die foto eigenlijk het allerbeste weer.
Ja, dat spreekt heel krachtig uit zo'n beeld.
Oké, dank je wel hiervoor, Nick.
Ja, om die astronauten de lucht in te krijgen...
heeft je natuurlijk een raket nodig, dat weten we allemaal.
En er komt er vanaf waarschijnlijk morgen weer een nieuwe bij, af en toe.
Zeme nieuw. Starship gaat weer eentje lanceren.
Oké, Nick. -Het vluchtnummer twaalf.
Dus dan klinkt het niet helemaal nieuw. Maar dit is versie drie.
En wat gaat-ie doen? -Het is wederom een van de vele testvluchten...
van Starship in aanloop naar de lancering van Starship...
richting de Maan, richting Mars en wie weet waarnaartoe.
Maar heeft-ie een payload, bijvoorbeeld? -Hij heeft een payload.
Maar dit zijn allemaal dummies.
Daar gaan twintig Starlink-simulatoren mee.
Dus puur om het gewicht te testen, echter.
En dat is wel het leuke aan deze.
Twee van die simulatoren zijn zo gemodificeerd...
dat ze, nadat ze gedeployed zijn, in de buurt blijven van Starship.
En tijdens de suborbitale vluchthoogtepunt...
dus wanneer die buiten de atmosfeer is...
gaan we proberen het hitteschild van Starship V3 te scannen.
En dus eigenlijk te zien wat er eigenlijk gebeurt met het hitteschild...
in de suborbitale... -Ja, maar dat is geen kritische omgeving.
Het hitteschild heeft vooral een functie als je weer naar beneden gaat.
Maar ook natuurlijk al wat zijn de effecten van de lancering geweest.
Alleen op dat moment kan dat scannen.
Gaat dat gewoon met videocameras gebeuren?
Dat is eigenlijk een hele goede vraag.
Dat is het eerste wat ik dacht. Als je die satellieten...
in de buurt van Starship laat blijven, dan ga je natuurlijk kijken.
Sorry, Starship-lanceringen staan ook bekend om hun videocoverage...
om de vinger bij af te likken.
Er wordt niet direct gezegd of het gewoon camera's zijn of infrarood.
Ja, natuurlijk ook. -Ik verwacht dat het een combinatie zal zijn.
Maar deze Starship wordt eigenlijk gezien als de eerste...
Ja, eigenlijk de echte variant van de operationele...
Het is niet de eerste operationele vlucht.
Nee, het is... Hoe zeg je dat? -Hoe moet je dat nou zeggen?
Een operationele vlucht is als er wel een piloot is die opgevoegd wordt.
V1 was meer een ding van Starship kan vliegen. We kunnen het.
We hebben inmiddels elf testvluchten gehad...
en de ene keer deed het niet, de andere keer brengt dat af.
Hij is dus nu echt significant ook wel gemodificeerd.
V1 was dus we kunnen vliegen, toen had je een paar vluchten.
V2 om de herbruikbaarheid te testen, dat vangen wat we gezien hebben.
V1 was toch waarbij de lanceerplatform helemaal verpulverd werd?
Volgens mij wel, ja. -Ja, klopt.
Dus ze hebben heel erg de iteratie van oké, nu gaat dit mis...
en dan verpasten we iets aan, heel anders dan traditioneel.
Maar dat houdt dus ook in dat je misschien niet zo snel kan zeggen...
wanneer de testvluchten ophouden en de operationele vluchten beginnen.
Ik kan wel zeggen, Starship is bedoeld om opgenomen te worden...
nog steeds in het actresprogramma, met al die review-links.
Dus deze V3 is de eerste versie die economisch bruikbaar moet worden.
Dus dit is echt wel een eerste grote stap richting de finale versie.
Volgend jaar moeten we inderdaad die Artemis-3-vlucht hebben...
waarbij een Starship in principe moet gaan...
wat was het ook weer, moet gaan koppelen met Maandander.
Klopt, en dan... -En met de Orion, denk ik.
Ja, met de Orion. -Ja, met de Mount Capsule.
De Artemis, ja. -We moeten toch wel een paar dingen echt doen.
Ja, nee, precies. Bij normale raketten heb je ook altijd een kwalificatievluchten.
Kun je het dan niet zo noemen, want dan gaat er ook vaak een dummy mee.
Ja, eigenlijk wel.
Dus ook wat ik net zei, die Starlink Simulator...
dat zijn in principe allemaal dummies...
waarvan dus twee dan gemodificeerd zijn om ook nog wat data te halen.
Verder is het... Iedereen die de beelden kent...
die weten dat ook wel, bijvoorbeeld die vier finishes die naar beneden klapten...
dat zijn in deze nog maar drie geworden, wel allemaal iets groter.
Dat heeft allemaal weer... Er zijn ook iets lager geplaatst omdat...
één van de versies van V1 naar V2 kwam de hotstaging erbij.
Die exhaust daarvan, die is... -Wacht even, wat is dat?
Hotstaging is dat...
Hotstaging is wanneer je de motor aanzet...
terwijl de twee stages nog aan elkaar vastzitten.
Terwijl coldstaging is dat kopje is los en dan vuur je de motor af.
En dat...
Ja, dat was een versie die er tot erbij kwam eerder.
Maar daarvan is nu al duidelijk...
de uitlaatgassen ervan, om het even plat te zeggen...
die zijn vrij heet en dat beschadigde de fin al.
Dus ze hebben nu die finnen lager gezet en groter gemaakt...
zodat ze weer een betere aeronomische effect hebben...
bij de re-entry van die first stage.
Het vangstuk is helemaal...
met de chopsticks...
waar de first stage mee zou worden gevangen...
dat is helemaal aangepast.
De...
Kijk, aan de software en de elektronica...
Avionics is een hele hoop aangepast.
We hebben de nieuwe Raptor 3 engines, dus ook de Raptor engines...
die zijn krachtiger en groter vervangen.
Volgens mij is er eentje vanaf gegaan, omdat het niet meer nodig is.
Oké. -En wanneer...
Sorry, want wij als Musk of eigenlijk SpaceX-fans begonnen...
en natuurlijk die eerste raket hebben we al op de voet gevolgd...
maar op een gegeven moment had ik het wel een beetje gezien...
met steeds weer een testvlucht.
Maar als iemand hier nog dichter volgt...
zou je ons aanraden om dit wel te gaan kijken?
Nou, het is wel voor ons helaas richting de nacht.
Volgens mij staat de launch window gepland om half 12 's avonds op te gaan...
en dan 90 minuten.
Wat is de datum ook weer? -21 mei, dus morgen.
Donderdag 21 mei. -In onze nacht.
Het staat hier nu gepland om... Hij is al vertraagd.
Hij zou eigenlijk gisteren... Ik had hier graag al de uitslagen verteld...
maar hij is vertraagd vanwege extra tests die ze wilden doen.
Dus hij is nu naar donderdag 21 mei gegaan.
Ja, en ik zal hem wel weer volgen.
Ik denk dat voor de leek zal er misschien niet heel veel direct zichtbaar zijn.
Alleen dit moet wel echt de versie zijn, inderdaad...
die dus echt gaat op de oproep komen in het archie-programma.
Via SpaceX.com zal dat... -Ja, via SpaceX.com en waarschijnlijk via X.
En via YouTube heb je genoeg schemes.
Kijk wel uit voor de scams, want er zijn genoeg tegenwoordig die dwingen in crypto.
Dank je wel voor deze update.
Ga ik jullie bijpraten over de Marshelikopter?
We hebben althans in 2028, mogelijk eind 2028, de lancering van Skyfall...
de missie naar Mars, die drie helikopters mee zou nemen.
En ik weet niet of jullie dat wisten. Ik in elk geval niet, zal ik bekennen.
Ik dacht, is dat nou een missie waar ook helikopters aan boord zijn...
waar gewoon weer een rover mee op de grond van de Mars wordt neergezet?
Maar het is dus een missie met alleen maar helikopters.
O, wauw. -Nee, dat wist jij ook niet.
Wist jij het, Nick, bedoel ik. Sorry.
Dus drie helikopters en verder helemaal niks.
En dat is grappig in de eerste plaats. Maar dat is niet het nieuws.
Het nieuws is dus dat er gesleuteld wordt aan die helikopters...
want het wordt allemaal nog gebouwd en ontworpen en zo.
Dat voldrustt me trouwens ook wel een beetje, want het schema is dan toch best krap.
Dat moet over twee jaar naar Mars. -Ja, dat moet over twee jaar gelanceerd worden.
Ze zijn nu nog aan het bouwen en daar is van alles nog wat niet bekend.
Maar even terug naar waar we vandaan komen. Dat is ingenuity.
Dat is die helikopter die meeging met Perseverance.
Die was dus wel in het gezelschap van een rover...
en ingenuity was eigenlijk maar bijzaak.
Die geprogrammeerd was, ontworpen was om in een tijdsbestek van 30 dagen...
vijf vluchten te maken en het werden er 72 in drie jaar.
Over achieving gesproken. Dat is natuurlijk heel erg leuk.
En dat smaakte naar meer, dus nu gaan er drie helikopters mee met Skyfall.
En daar zijn ze nog aan het sleutelen en mee aan het ontwerpen.
En er is nu pas een test geweest bij JPL...
in samenwerking met een bedrijf dat heet Aerofirement.
Wat is JPL? - JPL is Jet Propulsion Lab.
Oh, NASA Lab. - Ja, dus in feite, ja.
En ze zijn aan het meten geweest aan de rotorbladen.
En er moeten ook weer met cijfers komen, want ingenuity had rotors...
van iets meer dan een meter diameter.
En die gingen, ik geloof, 2400 tot 2700 toeren per minuut.
En dan moet je even rekenen, even delen door 60.
En dan kom je uit op 45 onwentelingen per seconde.
Dat is allemaal om het hoofd boven water te houden in de marsatmosfeer...
die 100 keer zo ijl is als de atmosfeer op aarde.
Dus dan moet je wel harder wentelen met je wieken.
Maar ingenuity had makkelijk praten, want die hoeft alleen maar wat camera's mee te nemen.
Die woog net een kilo.
En met die helikopters aan boord van Skyfall willen ze wat anders gaan proberen.
Ze willen ook echt een wetenschappelijke payload meenemen.
Dus die moet tot 10 kilo kunnen wegen.
En dan moet je hem groter maken.
Dus die helikopters worden ruim twee meter in diameter.
Maar ze willen hem ook veel harder draaien...
en dat wordt boven de 3000 onwentelijke per minuut.
En de angst is dat de tippen, de toppen van die rotoren...
de uiteinden daarvan supersonische snelheid gaan krijgen.
En supersonisch, je weet wat we vroegen, de geluidsbarrière of de geluidsmuur.
De eerste vliegtuigen die sneller probeerden te gaan dan de geluidssnelheid...
die kwamen beneden alsof ze tegen de muur aan waren gevlogen.
Die viel er gewoon uit elkaar. - Ja, er waren wel problemen.
Want ja, je krijgt schokgolven waar je je vliegtuig wel op moet ontwerpen.
En dat was niet vanaf het eerste moment bekend.
En nu zijn ze gaan uitzoeken of die rotors het uithouden.
Rotors zijn geloof ik van koolstoffieber gemaakt.
En ze zijn aan de slag gegaan, ze hebben een testopstelling gemaakt...
met een camera waar dan zo'n rotor in stond te draaien in een gasmengsel...
met de juiste dichtheid enzovoort.
En ze zijn dat gaan laten draaien totdat die rotors boven mach 1 bereikten.
En dat is anders dan in de atmosfeer, dat is een andere snelheid.
Maar het kwam neer op zo'n 800 kilometer per uur...
dat het uithouden van die rotor door dat gasmengsel sloeg.
En om het langvaart kort te maken, de boel ging niet kapot.
Ze hadden de opstelling zo ontworpen dat het niet erg zou zijn...
als de boel aan stukken zou gaan, maar dat gebeurde niet.
En de conclusie van het hele verhaal is dus dat die rotors...
en de specificaties waarmee ze die willen laten draaien...
dat het waarschijnlijk goed gaat.
Ik heb nog even opgezocht meteen wat de bedoeling is van die helikopters.
Ik kreeg daarmee een onverwacht compliment...
want als startpunt ben ik even wat vragen gaan stellen aan een AI.
En ben gaan vragen of het nou één ontwerp was of verschillende ontwerpen.
Het is in feite één ontwerp dat ze aan het testen zijn.
En toen kreeg ik als overzicht dat bij nul kilo payload...
dat die helikopters 20 kilometer kunnen vliegen in een tijdsbestek van tien minuten.
En dan steeds verschillende cijfers bij verschillende payload...
tot een maximum van acht kilo payload...
dan komt die nog drie kilometer ver en kan die anderhalve minuut vliegen.
Maar dit is allemaal verteld door een AI.
Nou ja, goed, daar zijn bronnen bij, dus dat is verder wel betrouwbaar.
Maar toen vroeg ik dus, hoe zit dat nou?
Is het ontwerp eigenlijk bekend?
Gaan ze nou ontwerpen op de maximale vluchtdure...
of gaan ze ontwerpen op de maximale payload?
Want dat is blijkbaar nog niet bekend.
En toen kreeg ik het compliment, ben je soms werkzaam in het testen van dit soort space hardware.
Zo'n goede vraag.
Nou, Herry, die kun je in je zak steken.
We weten van het chat GPT dat die ook altijd zeggen, wat een goede vraag stel je.
Het was in dit geval wat anders geformuleerd dan anders.
Maar dat is dus nog niet bekend en dat vind ik ook weer een beetje verontrustend...
dat dit soort ontwerpsfacificaties daar blijkbaar nog helemaal niet aan toe zijn.
En zoals jij zegt, nog twee jaar.
Reden te meer om een beetje skeptisch te zijn over hoe snel dat allemaal zal gaan.
Je bent echt heel intelligent dat je zo skeptisch bent, Herry.
Ik heb als antwoord gegeven dat ik journalist ben en dat ik kan denken.
Dus ik heb daar wat sarcastisch op geantwoord.
En toen kreeg ik weer een heel betoogd dat ik verder maar niets heb gelezen.
Oké, dus dat is het verhaal over Ingenuity.
Maar als het dan alleen uit de helikopters... - Sorry, over de Skyfallhelikopters.
Is dat niet een Bondfilm? - Ja, dat is de titel van de Bondfilm.
Maar hoe gaat dan de landing, vraag ik maar, of is het alleen met helikopters?
Dat vind ik een hele goede vraag. - Dank je wel.
En daar ben ik ook achtergekomen en dat is een heel grappig verhaal om te vertellen...
want herinner je nog wel bij Perseverance...
dat het een soort omgekeerde 3-trapsraket was.
Eerst was er afremmen in de atmosfeer met een hitteschild...
en dan was er iets met parachutes en dan was er nog een raketmotor...
en uiteindelijk een lift. Het was een 4-trapsraket.
Wat is het handige als je een missie hebt met drie helikopters aan boord en geen rover?
Op een bepaalde hoogte stop je ze gewoon naar buiten...
en gaan ze gewoon als helikopters op eigen gelegenheid landen.
Als vogels uit hun nesten. - Ja. En dat scheelt zich geweldig veel...
gewicht en andere ontwerptoestanden. Het hele apparaat wordt er een stuk simpeler mee.
En dat is natuurlijk ook de keus in dit geval voor helikopters.
Je hoeft geen rover te maken, je hoeft geen ingewikkelde landingsprocedures te bedenken...
waarbij die rover heel moet blijven.
Je hebt gewoon drie helikopters en op een bepaalde hoogte duw je die het luik uit.
En dan de rest krijft op Mars of is het...?
Je bedoelt het apparaat waar de helikopters uitkomen.
Ik denk het eerlijk gezegd wel. Dat detail heb ik niet nagezocht...
maar als er niks meer aan boord is wat intact beneden hoeft te komen...
dan kun je gewoon zoeken, zoek het zelf maar uit.
Ik was er dan al over het planetary-vervuilingachtige dingen.
Maar ook bij de idere landingen bleek alles te liggen.
Ja, dat gebeurt toch wel. -We hebben nog geen mogelijkheid...
om het überhaupt te... -Als het heel beneden komt...
of in stukken beneden komt, maakt verder ook niet zoveel uit.
Dat zou mijn redenering zijn. -Ja.
Oké, dat was mijn eerste onderwerp. Bruno, je tweede.
Ja, dat is wat minder vrolijk allemaal.
Er zijn steeds meer satellieten die elkaar volgen en hinderlijk afluisteren...
fotograferen, bij elkaar op bezoek gaan...
en misschien zelfs klaar zijn om projectielen op elkaar af te schieten.
En de RS Technica heeft een lang stuk over de nieuwe Russisch satelliet...
Cosmos 2589. Die satellieten heten allemaal Cosmos, dat zegt helemaal niks.
Die is vorig jaar gelanceerd met de nieuwe Angara 5 raket.
Dat is op zich wel bijzonder dat de Russen toch weer een nieuwe raket...
aan de praat gekregen hebben na heel veel uitstel...
vanuit die nieuwe basis in Vladivostok, nog even helemaal in het oosten.
Maar goed, na een poos werd duidelijk dat dat dus een geheime satelliet was.
Geen opgave van wat die moest gaan doen.
Maar dat wordt allemaal in de gaten gehouden door de VS en inmiddels ook door Europa.
Zelfs in Nederland zijn we ook bezig met een systeem om satellietbewegingen in kaart te brengen.
Dit even terzijde, Marco Langbroek, andere space cowboy heeft daar wel zo over verteld...
en zal er ook nog wel zo over vertellen.
Maar deze satelliet zit dan in een speciale elliptische baan.
Het is een hele hoge baan en komt daarbij op geostationaire hoogte...
en gaat daarbij op bezoek bij de Amerikaanse satellieten.
Hij gaat daarbij ook van A naar B.
Ik bedoel, werkt hij een aantal satellieten af in die geostationaire baan?
Ja, dat is op zich niet nieuw.
We hadden eerder die Louch en die Olymp-satellieten die ook op bezoek gingen afluisteren.
Maar het vermoeden is nou dat de tests waren en dat dit het operationele systeem is...
vergelijkbaar met een aantal Louch-satellieten in de lagebaan om de aarde.
Niveau lir heet dat systeem.
Wat eigenlijk klaar is om de satellieten uit te schakelen.
Dat weten we niet, want ze hebben dat nog niet gedaan...
maar er is wel gezien dat er eerder projectielen afgeschoten werden.
En dat zou ook niet zo vreemd zijn, want de Russen hebben op dit moment...
heel veel last van het Amerikaanse satellietsysteem Starlink.
Er gaan ook wel stemmen op om die hele boel niet uit de lucht te schieten.
De Starlink-satellieten? -Ja, in het begin dit jaar heeft Elon Musk...
de ontvangst van Starlink-signalen voor Russen uitgezet.
Dat was nog beslissend bij bepaalde oorlogshandelingen.
Ja, dat heeft de Russen enorm op nadeel gezet en sindsdien zijn ze eigenlijk...
het ging al steeds slechter voor de Russen aan het Ukrainische front.
Steeds meer manschappen, voor steeds minder winst.
En dat is ook wel een gevoelige doel geweest.
Ze hebben ook een eigen communicatiesysteem van satellieten, Ras Tseut.
Maar dat werkt gewoon lang niet zo goed.
Er zijn nog veel meer factoren die hier een rol spelen, maar...
dat die satellieten extreem belangrijk zijn geworden...
dat is natuurlijk wel duidelijk geworden.
Ja, alleen vroeger was het niet dat je een satelliet hebt...
die schiet je dan naar beneden of die verniel je.
Maar Starlink bestaat uit 10.000 satellieten.
Ja, en een satelliet die je onschadelijk maakt met een kogel, of iets ergelijks...
die valt niet zomaar naar beneden. Het is geen vliegtuig, de meeste blijft gewoon boven.
Dus het is ontzettend nat dan om dit ook maar te overwegen.
Maar goed, de Russen hebben het echt achteraf gezien...
drie maanden voordat ze Oekraïne binnenvielen...
zo'n antisatellite-test uitgevoerd op hun eigen oude afgedankte satelliet.
Dus die hebben ze beschoten met een raket...
en die is daarna in duizend stukjes uit elkaar geknald.
India deed ook zoiets in dezelfde tijd?
Ja, iets eerder wel, maar dit was in 2021, dus ja, echt maanden voor de inval.
En daar krijg je heel veel gezeik van, ja, dat mag niet, maar ja...
Want je mocht ook een satelliet, maar de brokstukken heeft iedereen last van.
Ja, ja, maar China heeft het ook gedaan, en de Verenigde Staten ook.
Als je een beetje de aantal objecten in de ruimtevaart monitort over de jaren...
en we beginnen van als Sputnik, dan zie je drie enorme pieken...
waarvan inderdaad de Indiase is, en de Russische inslag...
en dus ooit zijn er twee satellieten per ongeluk op elkaar geklapt...
en dat heeft echt gerealistieerd in de...
Ook in de Russische, en van dat oude navigatiesysteem.
Ja, GLONASS of zo? -Nee.
Nog ouder inderdaad, inderdaad de Kosmos-satelliet.
In de Westerse systeem. Ik kan het niet op de naam kopen, maar goed.
Voorlopen van GPS inderdaad. -Iridium, dat was het.
Iridium. Het beschieten door satellieten van elkaar...
dat is een mogelijk doel van deze manoeuvre.
Maar tussen hebben we dus te maken met een Russische satelliet...
die in de geestationaire baan van deur tot deur gaat.
Dat is waar het over gaat.
Wat is het effect hiervan? Is er internationale verontrusting?
Zijn er reacties? Wat gebeurt er precies?
De Verenigde Staten hebben een systeem inmiddels van satellieten...
die dat in de gaten houden. En dat systeem heet...
Even kijken, hoor.
Maar wat ik me zou kunnen voorstellen, is dat je met elkaar gaat praten.
En als onderwerp hebt, zullen we dit misschien niet doen?
Ja. -Gebeurt dat ook?
Ik heb een hele goede opmerking van jou. -Ja, ik ben in bloedvorm vandaag.
Maar de geopolitieke sfeer is daar op dit moment niet echt naar, denk ik.
Op een gegeven moment zijn de Russen zo in het nadeel op dit gebied...
dat het voor hen ook niet zoveel meer uitmaakt...
als ze dan de hele boel maar vervuilen met één grote wolken puin.
Dus dat wordt dan ook een overweging.
Maar dat zie je echt als een reële mogelijkheid?
Nou, kijk, het is met Rusland natuurlijk moeilijk in te schatten...
maar er gaan stemmen op en niet alleen onder mensen met een positie...
in de militaire of een ruimtevaartpositie...
om dan maar satellieten uit de lucht te schieten.
En ja, er wordt heel veel geroepen natuurlijk...
maar dat dat überhaupt al een onderwerp is, dat is wel zorgwekkend.
Oké, dan blijven we hier wat het onderwerp betreft achterin zorgen.
Gaan we proberen daarmee te leren. Had je er nog meer over of is dit het?
Nou, dat Japan, tot nu toe een land dat wel in de ruimtevaart zat...
maar niet zozeer in defensie, ook een enorme uitrol heeft aangekondigd...
in eigenlijk dit soort, the space situational awareness...
voor miljarden jens, dat zegt niet zoveel, maar dat zijn dan ook...
Een jen is een hele kleine eenheid. -Ja, maar 3 miljard euro omgerekend.
3 miljard euro, dat is wel redelijk wat. -Een serieus bedrag.
En ook in het personeel gaan ze dat echt enorm opschalen.
Ook met dit idee en dan met het eerste oog op Chinese satellieten.
Dus ja, het is echt de mode van het moment.
Oké, stoelriemen vast, wat dat betreft. Nick, jouw tweede onderwerp.
Zal ik dan weer een beetje de lach op het gezicht terug toveren?
Want afgelopen maandag, 18 mei, is er weer een Vega C-reket gelanceerd.
Dat is op zich niet heel spannend. -Welke mogelijkheid is dat?
Vega is van de ESA, de kleinste variant eigenlijk.
Dus je hebt nu tegenwoordig de Ariane. Twee boosters van de Ariane.
De Ariane heeft twee of vier boosters.
Eén zo'n booster is hetzelfde als één Vega C-reket.
Waarvan grote onderdelen hier bij Airbus in Leiden worden gemaakt.
Ik heb zelf in de verleden nog een onderzoek gedaan, ook aan deze reket.
Dus ik word altijd doorgetriggerd. -Goed zo.
Maar goed, dat is niet de grote nieuws.
Wat wel de grote nieuws is, is de missie die hiermee gelanceerd werd.
En dat was SMAAL. Vandaar de lach. De lachboordgrappjes.
En SMAAL staat voor Solar Wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer.
Oftewel, hij gaat van...
Je moet vanaf buiten eigenlijk ons magnetosfeer, dus de magnetosfeer...
gaan observeren en kijken wat de invloed van de zon is op die sfeer.
Want we weten allemaal, zeker de afgelopen paar jaar...
het noordenlicht en de zuidenlicht, dat zijn de mooie effecten.
Maar wat is nou echt het werkelijke effect erop?
Ik heb begrepen, er komt dan zo'n wolk, deeltjes van de zon.
Die knalt dan op die magnetische bel om de aarde.
En dat vervormt dan helemaal...
Ja, klopt. Er gebeurt van alles natuurkundig.
Met bz, min en plus. -Wat is dat?
Dat is één van de waardes. -Magnetisch veld.
Magneetisch veldwaardes, dat durf ik ook niet te zeggen.
Ik weet alleen dat bz moet negatief zijn, wil je noordenlicht hebben.
B is de letter die in de fysica veel wordt gebruikt voor de veldsterkte.
En z is dan misschien een richting.
Ik denk dat je daar... Ja, een bz, en dan is het min, dat dit naar de aarde...
Dus ik denk dat het daar een heel goeie heeft.
Maar goed, dat is ook nog niet...
Het is een leuke missie, zeker. Ook een heel handige, wat nog niet bekend is.
Maar wat is nou echt de grote nieuws daar?
Het is de eerste echte samenwerking tussen Europa en China.
Het is echt een combined, een gecombineerde missie waarbij...
Er zijn wel meerdere missies bekend waarbij Europa is dan een...
Best wel een pilootje aan China gegeven, of iets.
Maar nu is het echt dat beide mogelijkheden...
Hebben de verantwoordelijkheid over de missie. Ze doen het allemaal samen.
Ze hebben het samen geïntegreerd, ontworpen.
Ja, dat heeft wel...
Het lijkt goed te gaan. Ook echt een mooie missie te zijn.
Echter, hij heeft wel tien jaar vertraging opgelopen.
Daar kijken we tegenwoordig ook niet meer van op.
Nee, maar dat is wel eigenlijk een bewijs van deze samenwerking.
Europa en China spreken elkaar niet dezelfde taal, een compleet andere cultuur.
Dat is echt...
Daarop is wel heel veel misgegaan.
Ik weet niet of jij daar iets van kunt zeggen.
Wat is de oorzaak van dat uitstel?
Heeft dat met budgetten te maken of heeft dat te maken met donderling en communicatie?
Met dat cultuurverschil?
Eigenlijk meerdere zaken.
Dus inderdaad, de communicatie en cultuurverschil heeft al veel opgeleden.
Maar ook de COVID-periode. -Veel vertraging, bedoel je.
De COVID-periode, die was natuurlijk in China. Dat is begonnen daarom.
Dat was meegestrenken. Dat heeft daar nog meer stilgeleden.
Omdat het gewoon... Vanwege de cultuur en de communicatie ging het niet over teams of andere online mogelijkheden.
Dat heeft stilgelegen.
De VHC, de eerste vlucht van de VHC in '22, moet ik zeggen...
Die is mislukt toen een tijd. Toen heeft de VHC-programma twee jaar stilgelegen.
En de satelliet zelf was direct ontworpen om op Vega te vliegen.
Dus er was ook geen mogelijkheid om die dan toch maar met een andere raket te laten vliegen.
Maar al die complicaties heeft de samenwerking dus wel overleefd?
Het heeft de samenwerking overleefd na een tijd.
Er is geen directe nieuwe opvolger ervan.
Dus ik betwijf of het binnenkammers allemaal YPKJ was.
Maar goed, het laat wel zien...
We hebben natuurlijk Rusland verloren als partner door...
Nou, dat weet we allemaal wel de redenen van zijn.
Dus het biedt misschien mogelijkheden, maar het bewijst wel dat er toch echt wel moeilijkheden zitten.
Dus dat... - Oké.
Nou ja, dan doen we dat goed. Dus we gaan zien hoe dit ook in de zes maanden gaat.
En uiteindelijk is hier die lancering? - De lancering was afgelopen maandag.
Oh, die was afgegaan, pardon. - Ja.
Dus hij is nu in de initiële fase, die tumbling en dat soort dingen.
Hij gaat... - Tumbling?
Die tumbling. - Die tumbling, dus dat is...
Ontuimelen. - Ontuimelen, ja.
Als je in deze wereld zit, dan is alles in de Engels en dan komen de Nederlandse woorden op.
Sorry daarvoor, de luisteraars.
Maar hij is inderdaad in een circulaire baan gebracht na de lancering.
En hij is nu onderweg naar een zeer elitische baan.
Hij gaat zijn apogee, dus het verwegste punt, komt op 121.000 kilometer liggen, dus...
Dat is een aardigheid op weg naar de maan? - Ja, dat is...
Een derde van afstand? - Ja, zo'n beetje, nee...
Een tiende ongeveer. Volgens mij is dat ongeveer een miljoen kilometer naar de maan, dacht ik.
Nee hoor, 300.000. - Nou dan, sorry.
Maar dat is drie keer de geostationaire afstand.
En daarmee kan hij ongeveer 45, 46 uur hangen, dus aanhangingstekens, boven de Noordpool.
En vervolgens versnelt hij als een mallen naar de Zuipel, waar hij op nog maar 5.000 kilometer zit.
Omdat daar is de data... - Een polaire baan, dus.
Ja, dus een polaire baan, maar zeer elitisch.
En op de Zuipel staat dan weer, van DLR, een constatie om de data naar toe te zullen.
Die kunnen dan binnenkomen en dan gaan we daar weer over horen wat er uit de bus is gekomen.
Oké, ik wilde jullie eens even gaan lastigvallen over de beursgang van SpaceX.
Doe dat. - Wat dacht je daarvan?
Want dit jaar moet SpaceX naar de beurs gaan, wanneer is nog niet bekend.
Maar er is wel een document uitgekomen en dat heet dan een Registration Statement.
Ik denk dat je dat kunt vertalen mogelijk als, hoe noem je dat weer, het Nederlands Prospectus.
In elk geval, daar staan dan allerlei dingen in over wat ze van plan zijn.
En wat heel erg interessant is, heeft de aandacht getrokken van Reuters, onder andere.
Dat is dat Elon Musk in alle opzichten heel erg de baas blijft.
En vooral dat beleggers niet moeten denken dat ze wat in te brengen hebben.
Terwijl dat bij naar de beurs gaan hebben...
Hoe heet het ook weer? Initial public offering in het Amerikaanse.
Je wordt een openbaar bedrijf en je wordt openbaar bezit.
Je krijgt een raad van commissarissen. - Ja, daar hoort zeggenschap bij.
Dat is in dit geval op allerlei manieren dichtgetimmerd.
Je geeft vooral geld. - Ja, je mag geld geven en verder je mond houden.
Dat is ook weer waar het tot neerkomt. - En winst, dividend incasseren.
Ja, koerswinst is vooral waar beleggers op hopen, natuurlijk.
Maar bijvoorbeeld, er komen super voting shares. Die heeft Elon Musk nu trouwens ook al.
Hij heeft nu een belang van meer dan 40 procent...
en het levert hem meer dan 80 procent van de stemmen op in aan Nederlandse houdersvergaderingen.
Maar er komen de super voting shares. Daar gaat de grootteel van naar Elon Musk.
Er komt iets dat heet mandatory arbitration.
Dus als er conflicten zouden zijn tussen aandeelhouders en de leiding van het bedrijf...
dan mag je niet naar de rechter stappen.
En als je belegt in specifiek, als je nu dus intekent op die IPO...
dan teken je er ook voor dat je de mogelijkheid om naar de rechter te stappen...
naar een juryrechtspraak, dat je daarvan afziet, bij voorbaat.
Oké, lijkt wel een economieke termijn.
Dit is een economisch onderwerp, maar het gaat wel over het allerbelangrijkste ruimtevaartbedrijf.
Om de orde van groot even aan te geven, is ook wel grappig.
Die beursgang moet 75 miljard dollar opleveren.
En als dat lukt, dan is de waardering in dollartermen voor SpaceX meer dan 2 biljoen dollar.
2 trillion, dus 2000 miljard.
Ik weet niet of de bedrijven zijn die grote, waarschijnlijk wel.
Nvidia is misschien groter, Apple is misschien groter...
maar SpaceX komt dan aardig al daarbij in de buurt.
De Securities and Exchange Commission heeft ooit gevonden dat dit soort dingen illegaal waren...
maar die staat nu ook onder controle van Trump en zijn vriendjes.
En nu is de positie van de SEC dat bijvoorbeeld die Mandatory Arbitration...
die arbitrage via een of andere particuliere, niet-openbare proces...
dat dat consistent is met de federale beleggerswetten.
Ja. En wat vind jij daarvan? - Wat ik daarvan vind?
Vind jij dat ook consistent?
Nou ja, ik weet te weinig van de Amerikaanse wetgeving, omdat we kunnen zeggen...
ik denk wel dat het redelijk kwalijk is dat het gaan naar de beurs...
wat toch een vorm is van openbaar worden.
Er zijn ook allerlei dingen aan verbonden als openbare financiën...
dat daarbij de zeggenschap van aandeelhouders bijvoorbeeld wordt afgeschaft.
Dat is niet de bedoeling van een beursgang.
Dus ik vind dat niet goed. Blijkbaar kom je ermee weg.
Is het verwachting dat de investeerders even goed...
Ja, die verwachting is dat de investeerders eieren voor hun geld zullen kiezen.
Want ik weet niet of je kunt zeggen dat er geweldige winsten worden verwacht.
Want dat is natuurlijk aan allerlei onzekerheden verbonden.
Maar je wilt dit niet missen.
Er is een vrij sterk gevoel van FOMO, de Fear of Missing Out.
Je wilt niet dat die koers van SpaceX door het dak gaat en dat je er dan niet in zit.
Nou, ik kan het wel hendelen, denk ik. - Jij wel.
Maar als jij een groot, hoe noem je dat, beursfonds bent, dan wil je dat niet.
Dat is een fonds dat er z'n werk van maakt...
om voor zijn eigen beleggers in aandelen van andere bedrijven te beleggen.
Musk doet dit natuurlijk omdat hij leergeld heeft betaald.
Hij zwiegelt zich aan Mark Zuckerberg, die zoiets ook geregeld heeft bij Facebook.
Aan Rupert Murdoch, die dat soort dingen heeft geregeld.
En hij heeft leergeld betaald met Tesla. - Dat is op een rare manier uitgevoerd.
Dat hem een beloningspakket van 56 miljard had toegezegd.
En er is toen een aandeelhouder in Delaware, waar Tesla gevestigd was, naar de rechter gegaan.
En die rechter heeft in eerste instantie in ieder geval gezegd, dit gaat zo niet.
Dus wegpakket van 56 miljard. Daar was wel naar voorwaarden gebonden.
Maar dat vond Musk helemaal niet leuk. Toen heeft hij voor straf...
Tesla gevestigd in Texas, waar SpaceX nu ook is gevestigd.
En daar heeft hij een nog veel groter pakket losgekregen.
Van een miljard dollar, als hij aan bepaalde voorwaarden voelt binnen tien jaar.
Eigenlijk bankrekening. - Dit soort winst wil hij natuurlijk steken in ruimtevaart.
Dat is de achtergrond daarvan. Maar dat terzijde.
Terwijl intussen het hoge rechtshof van Delaware ook die beslissing...
om hem dat pakket van 56 miljard door de neus te boeren...
dat heeft het hoge rechtshof van Delaware teruggedraaid.
Dus hij zit weer redelijk goed wat dat betreft.
Behalve dus dat hij nog aan allerlei van die voorwaarden moet voldoen.
Zoals SpaceX en Tesla voldoende laten groeien in een bepaalde termijn.
Tien jaar, in het geval van Tesla. Anders krijgt hij die beloning alsnog niet.
Wat die verschillende soorten aandelen betreft, is het wel grappig om te vertellen.
Er zijn dus Class B shareholders. Die hebben voor elk aandeel tien stemmen.
Terwijl Class A shareholders voor elk aandeel één stem hebben.
En Musk en zijn vriendjes hebben die Class B shares.
En nou is het aardige. Aandelen hebben pas echtwaarde als je ze kunt verkopen.
Dus Musk en zijn soortgenoten kunnen die Class B shares wel verkopen.
Maar dan worden het automatisch Class A shares.
Dus er vervalt 90 procent van hun stemrecht.
En worden de overblijvende Class B-aandelen alleen maar belangrijker en machtiger.
Dus op die manier timmeren ze dat dicht en SpaceX wordt geleid door Elon Musk als CEO.
Maar ook Elon Musk als voorzitter van de Raad van Bestuur...
die de bedrijfsleiding moet controleren.
En één zin die ik overhield uit de stuk dat ik daarover heb gelezen...
van een uitspraak van iemand die door Reuters werd gesiteerd.
'Only Elon Musk can fire Elon Musk.'
Dus weet je waar je aan begint als je gaat beleggen in SpaceX? Dat is de boodschap van mijn bijdrage hier.
Ik... -Je neemt dat te hard.
Maar je was toch al niet van plan in SpaceX te beleggen, volgens mij.
Jij trouwens, Nick? -Kan ik niet als journalist?
Dat hangt ervan af wat voor journalist je bent, denk ik.
Als je ruimtevrouwtjournalist bent, denk ik dat het een redelijk slecht idee is.
Eigenlijk mag het niet.
Oké, van jou zelf maar.
Wat is jouw derde onderwerp, Bruno? -Oh, ehm, ja.
Ehm...
Vervuiling. -Vraag je me wat?
Nee, ehm...
Aan een aantal keren zijn de artikelen van wetenschappers voorbijgekomen...
die kijken wat wij met de toenemende aantallen lanceringen...
allemaal in de atmosfeer brengen.
Ja, lanceringen en terugkeren van satellieten. Dat is ook vervuiling.
Dus wat er gebeurt, is bijvoorbeeld je lanceert een raket die apkerozinem...
er zijn er wel steeds minder, zoals Soyuz.
En dat geeft allemaal roet.
En dat roet komt ook helemaal boven in de atmosfeer terecht...
waar het niet zo gauw meer naar beneden valt.
En waar, om verschillende redenen, het effect van het absorberen van zonlicht...
veel sterker is dan roet wat hier bijvoorbeeld in de studio...
voor de studio uitgestoot wordt en wat ook vrij snel weer uitregent.
Door het verkeer bedoel je? -Ja, ja, ja.
En stuwstof zit toch ook aluminium in?
Dat is één ding. Veel raketten hebben dan solid-state-boosters...
dus vaststofraketten, daar zit aluminiumglorate of glorite...
in ieder geval iets met aluminium en gloor in.
Dus dat geeft ook glorite.
En dan heb je inderdaad ook nog...
dat is de raket, dus de weg omhoog.
Op een gegeven moment komt zo'n satelliet weer naar beneden of een tweede trap...
en die verbrandt in de atmosfeer, en dat was natuurlijk altijd een fijn...
handige manier om van die spullen af te komen.
Maar er zit veel aluminium in en dat verbrandt dan tot de aluminiumoxide, alumina.
En zo'n re-entry geeft gewoon door de aard van de verhitting ook stikstof, NOX...
en die laatst het, dus het gloor en de alumina en de stikstofoxide...
die kunnen invloed hebben op oosanlaag.
Ja, ja, ja. En alles staat afval dan, denk ik, met hoeveelheden.
Ja, precies. -Tot nu toe valt het allemaal mee.
Wat maakt dat nou uit, die tientallen lanceringen per maand die weg?
Ja, ja, ja. Dus een satelliet weg waar 100 kilo of in een tweede trap misschien 1000...
maar dat is allemaal niet zo veel. Maar nu we in het tijdperk van de megaconstellaties komen...
en zo'n die Starlink bestaat uit 10.000 satellieten...
waarvan er elke dag wel eentje naar beneden komt.
En de Chinezen spelen ook zoiets. We hebben Amazon.
We gaan in een heel ander tijdperk in wat dat betreft.
Er zijn hier cijfers over. Kun je hier aan rekenen...
dat zoveel lanceringen gaan leiden tot dit effect?
Ja, er is dus een publicatie verschenen in het tijdschrift...
even kijken, hoe heet het?
'Earth Future' van de American Geophysical Union.
En mensen hebben eigenlijk... De onderzoekers, Connor Barker en et al...
hebben een soort extra parlering gedaan van wat er nu gelanceerd wordt...
en dat 10 jaar uit doorgerekend. Dat hebben ze weer in een atmosfeermodel gegooid.
En dan komt eruit dat het...
Nou, eigenlijk een klein geoengineering experiment is wat het uitvoert.
Dat klinkt niet leuk. - Er is wel discussie geweest over...
gaan wij het buurkas-effect tegengaan met zwaveldioxiden...
of andere stof boven in de atmosfeer.
Er zitten natuurlijk heel veel haken en ogen aan.
De hoeveelheden waar het dan om gaat om een serieuze afkoeling te bereiken...
die worden op deze manier niet gehaald, vooralsnog niet.
Maar het zit wel in procenten daarvan.
En het bezwaar natuurlijk tegen die geoengineering...
is ook vooral dat je allerlei effecten die je niet voorzien...
Maar is het voornaamste effect dat hier wordt gevreesd of hoe moet je het zeggen...
het tegenhouden van zonnestraling?
Want het afbreken van de oosonlaag is ook in het spel, als ik me niet vergis.
Ja, maar ook dat effect is vooralsnog vrij klein, maar opnieuw...
we weten gewoon niet precies hoe dat uitpakt.
En er zijn op dit gebied geen grenzen aan...
Geen regels. -Nee, geen regelgeving.
Dus het argument is vooral van...
We zeggen niet dat dit de nieuwste ramp is die ons gaat overkomen...
maar wel van dit moeten we eigenlijk veel beter onderzoeken...
voordat we dit doorzetten.
Die megaconstellaties hebben een dynamiek waarin het heel lastig wordt.
Om het tegen te houden als iemand bezig is.
Wat je net beschreven geeft al aan hoe lastig dat is.
Dus we pleindoeien om dit toch echt beter te onderzoeken.
Om allerlei onvoorziene effecten te voorkomen.
Ja, oké. We hopen dat er iemand luistert die dat deze dag heeft.
En dan horen we daar misschien later wel weer meer over.
Of dat iemand die publicatie leest, want het komt niet alleen...
van je Space Cowboys de wereld in.
Oké, Nick. Jouw daadontwerp.
Ik heb misschien al meteen een semi-oplossing voor dit probleem.
Naast haar heeft een potentieel oplossing, want wat gaan ze doen?
Eind dit jaar komt de eerste tankstation in de ruimte.
Nu nog in de lage aardbaan.
En het wordt een testsatelliet.
Maar het idee is natuurlijk dat als...
Nu tegenwoordig een deel van het probleem was terugvallen...
aan satellieten die gewoon door hun propellant heen zijn.
En dus niet meer hun missie kunnen voltooren.
Als je die kan bijtanken, dan kunnen ze langer...
Mijn eerste vraag is dan meteen, wat kun je daar tanken?
Deze satelliet heet LOX-sat. Daar zit het al een beetje in.
LOX. - LOX, oftewel vloeibare zuurstof.
Die als LOX-sat, Liquid Oxygen Flight Demonstration, staat ervoor.
Dat is inderdaad de vloeibare zuurstof.
Dat wordt eigenlijk bijna iedereen tegenwoordig als de oxidizer.
Dan moet je nog wel iets anders hebben. - Je moet nog iets anders hebben.
Dat is vaak waterstof. Waterstof is een heel lichte stof.
Als je dat mee kunt nemen, dan haalt dat ook de lancierkosten naar beneden.
Zuurstof is een stuk zwaarder. - Voor je zuurstof ga je tankstationen?
Ja, precies. - Interessant, origineel.
Maar het probleem bij die criogene vloeibare brandstof is dat ze altijd verdampen.
Dat je het niet kan tegenhouden.
Daar is deze eerste satelliet voor.
Die gaat inderdaad op...
Er wordt niet gespecialiseerd, maar 11 verschillende componenten...
van het criogene vloeistofmanagement...
gaan ze testen om te kijken of ze dat verdampen kunnen tegengaan.
Kunnen we dat overpompen van één naar de ander?
Van het ene ruimtevaartuig naar het andere.
Hoe moet je dat voorstellen? Je komt aanmeren en dan haal je die...
zoals bij een tankstation, die spuitkop of hoe heet het?
Je weet toch niet, ventiel of zo? - Dat ding dat je dan vastpakt.
Dat zal waarschijnlijk... Met een bepaalde docking, inderdaad.
Net zoals vroeger... - Dat moet allemaal bedacht worden.
Het moet allemaal gaan bedacht worden, maar vroeger de Space Shuttle...
met de Hubble-docking.
Niet alleen dat, maar één zo'n ding is natuurlijk helemaal geen optie.
Want je hebt satellieten in allerlei wilde banen.
En wil een satelliet tanken bij een andere satelliet...
dan moeten die banen toch wel een beetje op elkaar lijken.
Je kunt niet zo van de ene baan naar de andere springen.
Dat kost op zichzelf al heel veel. Veel te veel brandstof.
Ja, dus je zal inderdaad heel tactisch moeten gaan zijn van...
wat zijn de meest gebruikte banen? Kan je dit een soort van parkeren?
Kan je inderdaad door middel van bijvoorbeeld een elliptische baan...
zorgen naar onze spirage-satellieten in het eerste onderwerp...
dat je daarmee van satelliet naar satelliet kan hoppen.
En hoe tank je je tankstation bij?
En dat is ook weer de grote vraag. Hoe groot maak je die satellieten?
En hoe tank je die bij?
Of wordt dat een soort eenmalige vrachtwagen...
die dan alleen de tankstation vervalt en dan...
Een grote tankstation en daarna laat je hem weer neerstorten.
Dan krijg je het voerige onderwerp weer.
Ja, ik wil zeggen, maar dan heb je misschien één satelliet tegenover.
Ja, 40, 50, afhankelijk. -Dit is dus een test, een experiment.
Het gaat vooral over de vloeistoffen. Hoe krijg je die van A naar B?
En hoe hou je ze veilig? Hoe hou je ze binnen?
Hoe hou je ze aan boord inderdaad? En hoe zorgen we ervoor dat het niet explosief wordt?
Wat voor koppelstuk bedenk je? Wat voor kraan?
Ja, precies. Dat gaan ze allemaal met deze test...
wordt gelanceerd met een protonraket.
Dit wordt nog een kleintje. -Dat is een Russische raket.
Een photon, sorry. Een Nieuw-Zeeland.
O, dat staat hier ook al. Een Nieuw-Zeelandse raket.
Ja, van Rocket Lab. -Rocket Lab, klopt.
Ja, en dit wordt een piggyback, dus...
Hij leeft mee. -Ja, hij leeft mee inderdaad.
De hoofdstateliet is iets anders.
En hij wordt niet eerder gelanceerd dan 17 juli...
maar waarschijnlijk wordt het nog wel iets later.
Maar ja, dat is een eerste stap kijken van...
we kunnen misschien meer satellieten en een langere levensduur geven...
en dus minder satellieten naar beneden laten storten.
Ja, dat lijkt me niet het hoofddoel.
Is het niet een heel groot onderdeel van Artemis ook dat er bijgetankt wordt...
dat die Starship wordt bijgetankt en echt wel op een heel andere schaal...
dan zo'n proef over een paar jaar al?
Maar dan gaat het natuurlijk echt niet alleen over zuurstof.
Het gaat ook over vloeibare methaan. -Ja.
Maar inderdaad... -Dat is, denk ik, een heel ander systeem...
dat je daarvoor... -Darom is het wel ook voor zuurstof gekozen...
omdat zowel de Starship als de maanlander van Blue Origin inderdaad...
die hebben als oxidizer ook vloeibare zuurstof.
En inderdaad, volgens mij, ik ben even de laatste berekening in kwijt...
maar inderdaad met Starship zouden nu voor één lancering...
zouden er volgens mij iets van 27 raketten nodig zijn...
27 Starships nodig zijn omdat er één hoofd en 26 refueling...
Waarom eigenlijk zoveel? Heb je daar een idee van?
Ja, omdat je gaat... -Zo'n zwaar monster is.
Een mega zwaar monster. Je hebt inderdaad... De Apollo's waren 5000 kilo uit m'n hoofd...
en dit moet 6 ton als lander gaan en moet dus ook weer kunnen opstijgen van de maan.
Maar 5000 kilo of 6 ton, dat is niet zo groot een schuld.
60 ton of 600 ton, echt wel flink... -Je schilt een factor 10, laten we het daarin.
Het schilt echt wel flink met de Apollo's.
En overigens, Bruno, dat heb ik in een eerdere aflevering uitgezocht...
ook de maanmissie van de Chinezen heeft te maken met bijtanken.
Dus het is zo'n beetje de nieuwe standaard aan het worden.
Want er gaat een raket omhoog en die is dan...
Die heeft al zo'n brandstof nodig om boven te komen in de Baan om Aarde.
En dan gaat er nog een tanker omhoog. Die is ook voor een grote deel leeg dan.
Die heeft ook brandstof nodig om boven te komen, ja, vraag mij niet.
Maar daarom heb je dus ook zoveel bijtank. -Ja, we gaan er eigenlijk om de verhouding.
Elke vlucht die gaat bijtanken heeft, ik weet niet precies hoe de verhoudingen liggen...
maar heeft bij wijze van spreken, meer brandstof nodig om boven te komen...
dan die meeneemt om aan de ander te geven.
Ja, dat is de verhouding tussen de payload en de brandstof.
Dus dat is een heel ongunstig verhaal, maar blijkbaar met de huidige ambities kan het niet anders.
Ja, oké. Dat maakt het wel iets logischer.
De rocket equation, dat is een hele bekende die inderdaad...
elke brandstof die je meeneemt, een verstielstof, moet je zeggen...
heb je bijna 900 gram nodig om die kilo naar boven te brengen.
Maar die voor 900... -Ja, toffe dingen, inderdaad.
Om een liter en kilo brandstof omhoog te brengen heb je...
Dat is bestelijk. -Nu hebben we onze Signal Group onderling.
En dan staat er een beetje te rekenen.
Op dit moment zijn onze huidige brandstofprijzen megahoog.
Dat kost benzine bij de pomp.
Wat kost benzine als je de brand zo wilt brengen?
Zelfs als je zeer economisch en optimistisch rekent...
ga je nog naar ongeveer 700 euro per liter vluchtbare zuurstof.
Dat valt onze 2,5 euro nog mee. -Daar doe je het wel voor, Bruno.
Nee, maar dat is echt... Dat zijn goede bedragen.
Dank je wel. Ik ga mijn derde onderwerp schrappen...
want we zijn al meer dan een uur bezig.
Ik ga vertellen waar het over ging.
Dat gaat over de Amerikaanse ambitie om in de komende 2,5 jaar...
dat is 30 maanden, 20 keer op de maand te landen.
Ja, zo. -Ja, dat is een ambitie die is vastgelegd.
De laatste maanlanding onderband van NASA was in maart vorig jaar.
Er waren er vier in successie en daarvan ging er maar eentje goed.
Van die 20 die in de komende 2,5 jaar zouden moeten landen...
gaan er dan een stuk of vier dit jaar hopelijk nog en de rest nog later.
Dus het ziet er allemaal buitengewoon slecht uit.
Ik had een overzicht van wat er allemaal voor activiteiten zijn...
maar dat gaat een beetje te veel tijd kosten.
Maar zoals we hier wel vaker vertellen...
is dat een plaatje dat er buitengewoon ongunstig en niet hoopvol uitziet.
Dus dat wil ik alvast kwijt.
En als ik hier over vier weken weer zit...
of anders misschien in de 200ste week, dan vertel ik hier wel uitgebreider over.
Want voorbereid is het allemaal wel.
Maar goed, we zinnen aan één uur en vijf minuten.
Dus het is langzamerhand wel mooi geweest.
Ik denk dat de luisteraar ook met de zucht van verlichting.
Oké, maar ik dank jullie wel.
Bruno van Wayenburg en Nick Poelstra. -En jij bedankt, Herbert.
Mijn naam is Herbert Blankesteijn inderdaad.
Dit was Space Cowboys nummer 199.
En we hopen iedereen weer terug te zien en te horen bij de 200ste.
Heel binnenkort. -Ja, dus tot dan.
Tot dan, graag allemaal.
In mijn logistieke proces, ja, daar valt weinig winst te behalen.
Dat dacht je.
Met MyParsel ontdek je waar je marge verliest.
Geld dat je liever in groei steekt.
Ga verder met MyParsel.
De verzendpartner voor e-commerce.